LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Khadja Nin

Khadja Nin (amezaliwa tar. 27 Juni 1959) ni mpiga muziki na mwimbaji mashuhuri barani Afrika na ulimwenguni kutoka nchi ya Burundi mwenye uraia wa Ubelgiji.

Alizaliwa Burundi mdogo katika familia yenye kujengwa na watu wa nane. Baba yake alikua mwanasiasa. Khadja Nin alisomea kuimba katika umri wake mdogo kama vile  ndugu zake wakike na wakiume karibia wote walikua waimbaji.
Khadja Nin alikua na sauti ya kipekee nzuri, katika umri wa myaka mi 7 wakati huo alitokea kua muimbaji wa nyimbo za kwaya Kanisa la Katedrali na sauti yake ilikua sauti ya nyororo ambayo ilikua ikiwavutia hadi wafata ibada Kanisani.
Mwaka 1975 Khadja Nin aliiacha Burundi kuelekea Zaire kwa sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na alifaanikisha kuolewa mwaka 1978. Katika mwaka 1980 alihamia Ubelgiji pamoja na mtoto wake wa myaka miwili. Katika mwaka 1985 alikutana na muimbaji Nicolas Fiszman ambaye alimsaidia Khadja Nin kuweza kufunga mapatano na shirika lakutoa miziki la BMG linalopatikana Gütersloh, Ujerumani. Albamu yake ya pili ya mwaka 1994 ilitolewa ikiwa na anuani ya jina la (Ya pili) ilipata umashuhuri na ndio alikuja kutokea kua maarufu kwa albumu hiyo, na hivyo, mwaka 1996 alitoa albumu kali mashuhuri  ambayo ilipata wapenzi wengi zaidi na anuani ya albamu hiyo ni Sambolera, ambayo aliimba kwa lugha tatu Kiswahili, Kirundi na Kifaransa. Khadja Nin alifaanikisha kwakutumia kwa upana namna yakuimba baina ya mwendo wa pigo la muziki wakiafrika na muundo wa kisasa wa muziki wa pop (chomoka) ili kuweza kujitengenezea soko la kibiasha kwa muziki na jambo hilo alifaanikisha. Miongoni ya nyimbo zake zilizopendwa na watu ni (Sina Mali, Sina Deni), ambao ulifasiriwa katika funikio la chapisho ya albamu ya muimbaji mashuhuri Stevie Wonder muziki wake wa  bure.

Diskografia
Hii ni baadhi ya sehemu ya albamu za Khadija Nin;

Khadija Nin - 1992
Wale Watu - 1992
Samba Latino - 1992
Bwana C  - 1992
Ya Pili - 1994
Sambolera - 1996
Sambolera Mayi Son - 1994
African Cooperation - 1995
Free - Sina Mali, Sina Deni - 1996
Ya... - 1998
Mama - 1998
Turasa - 1999

Marejeo ya nje
 Tovuti rasmi ya Khadija Nin 

Wanamuziki wa Burundi
Waliozaliwa 1959
Watu walio hai
Antonio Vivaldi

Antonio Vivaldi (4 Machi 1678 mjini Venice - 28 Julai 1741 mjini Vienna) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchi ya Italia.

Viungo vya nje 
  A play on video about Antonio Vivaldi.
 Catalog of instrumental works
 Complete works catalog 
 Michael Talbot: Recent Vivaldi Discoveries  from the online magazine Goldberg .
 Antonio Vivaldi  by Fréderic Délaméa (Translated by Kirk McElhearn) from Goldberg .
 Two Vivaldi biopics may duel at the box office 
 
 
 Gloria, RV 589 (Free sheet music) 
 Magnificat, RV 610 (Free sheet music) 
 Serenissima  plays Vivaldi in mp3 (Magnatune).
 Easybyte - free easy piano arrangement of "Largo from Lute Concerto in D - RV 93" and "Four Seasons/Spring 3rd Movement" by Antonio Vivaldi plus midi sound files
 Music for the Chapel of Pietà  Creative Commons MP3 Recording
 Vivaldi biography. Free English eBooks: 1. Talbot, M. Vivaldi. 1993; 2. Heller, K. Antonio Vivaldi: The Red Priest of Venice. 1997
 The Seasons in interactive hypermedia Allegro , Largo , Allegro  (Shockwave required) at the BinAural Collaborative Hypertext 

Watunzi wa Italia
Wanamuziki wa Italia
Waliozaliwa 1678
Waliofariki 1741
Kibengali

Kibengali (বাংলা ভাষা Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha) ni lugha ya Asia ya Kusini inayojadiliwa katika Bangladesh na India. Jumla ya wasemaji ni takriban milioni 230. Ni lugha ya taifa ya Bangladesh na upande wa Uhindi ni lugha ya jimbo la Bengal Magharibi. Kati ya lugha za Uhindi zenye wasemaji wengi ni lugha ya pili. Inahesabiwa kuwa lugha ya dunia yenye wasemaji wengi ya tano au sita. 

Kinahesabiwa kuwa kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi ndani ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lugha za karibu ni pamoja na Kihindi, Kiurdu, Kipunjabi, Kisindhi, Kigujarati na Kimarathi.

Ni lugha yenye fasihi tangu miaka 1,000. Mwandishi Rabindranath Tagore aliyeandika kwa Kibengali alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kibengali 
lugha ya Kibengali katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ben

Lugha za Uhindi
Lugha za Bangladesh
Lugha za Kihindi-Kiajemi
Ramani

Ramani ni picha - kwa kawaida mchoro - ya dunia au sehemu au sifa zake. 

Ni tofauti na picha iliyopigwa kwa kamera kutoka ndege au chombo cha angani kwa sababu mchora ramani anachagua anachotaka kuonyesha na kuzipa uzito sifa anazotaka kuziwekea mkazo.

Kuna aina nyingi za ramani:

 ramani za topografia huonyesha sura ya nchi (kwa mfano: bahari, nchi kavu, milima, mito, kimo cha ardhi na kina cha bahari)
 ramani za idadi huonyesha sifa fulani kuhusiana na dunia (kwa mfano: historia, uchumi, mtawanyiko wa wakazi katika nchi n.k.)
 ramani inaweza kufuata sura ya nchi
 ramani inaweza kufuata mahitaji ya msomaji (ramani ya njia ya reli huonyesha mstari tu na mfuatano wa vituo bila kutaja kona na mabadiliko ya mwelekeo)

Kila mchoraramani anahitaji kuchagua jinsi ya kuonyesha mambo yake. Kwa ramani za kijiografia tatizo hutokana na umbo la dunia ambalo ni tufe wakati ramani kwa kawaida ni karatasi bapa.

Viungo vya nje
 International Cartographic Association (ICA)
 Mwongozo wa Jiografia na Ramani.
 The History of Cartography Project 
 Mapping History Project - Chuo Kikuu cha Oregon

Jiografia
Ramani
Handwörterbuch Deutsch-Swahili

Handwörterbuch Deutsch-Swahili (K. Legere) ni kamusi sanifu ya Kiswahili kwa lugha ya Kijerumani. Maneno ya Kijerumani yamepangwa pamoja na maaan kwa Kiswahili.

Kamusi hii ilitungwa na kutolewa 1990 na mjini Leipzig katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani kama "Wörterbuch Deutsch-Swahili" pamoja na "Wörterbuch Swahili - Deutsch". Mhariri mkuu alikuwa profesa Kartsen Legere. Baada ya maungano ya Ujerumani haki zilinunuliwa na kampuni ya Langenscheidt huko München na kutolewa upya 2001.

Kamusi za Kiswahili
Asali

Asali ni chakula kitamu katika hali kiowevu kinachotengenezwa na nyuki.

Nyuki hula mbelewele pamoja na maji matamu ndani ya maua na kuitoa tena katika mzinga wa nyuki kwa kuitunza kwenye sega. Ndani ya sega kiowevu huiva kuwa asali kamili.

Asali inavunwa na watu na kuwa chakula muhimu. Asali hujenga afya. Katika nchi za kaskazini ilikuwa njia ya pekee ya kutia utamu kwenye chakula kabla ya kupatikana kwa sukari kwa njia ya biashara ya kimataifa.

Viungo vya nje

Chakula
Saidi Ntibazonkiza

Saidi Ntibazonkiza (amezaliwa mjini Bujumbura 1 Mei 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Burundi anayechezea klabu ya Yanga Sc ya Tanzania na timu ya taifa ya Burundi.

Kucheza mpira katika ujana wake
Katika ujana wake alichezea klabu ya Vital'o bingwa wa Burundi. Alichezea timu ya taifa ya umri wa vijana na pia alicheza mechi 7 za timu kuu ya taifa.

Kwenda kwake Uholanzi
Alikuja Uholanzi mwaka 2005 kwa njia ya kuomba kimbilio la hifadhi ya kisiasa. Klabu ya NEC ilimchunguza na kuona kuwa ni mchezaji ambaye atafaa katika mustakabali kwa hiyo ikamchukua. Kutokana na umri wake mdogo klabu ikamweka katika kikosi cha NEC ya vijana ili kufanya mazoezi na vijana. Kocha wa timu kuu ya NEC, Mario Been, baada ya kuona mchezaji huyo ni mchezaji mzuri na mwenye uwezo akaona amweke katika timu kuu inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Uholanzi. Basi, kijana huyo amecheza mechi nyingi katika Ligi kuu hiyo pakiwemo mechi dhidi ya Ajax Amsterdam na Feyenoord Rotterdam na timu nyingine mashuhuri na alionekana katika mechi hizo kuwa ni mchezaji mzuri.

Kuweka mkataba na NEC
Mchezaji huyo aliweka mkataba na klabu hiyo, mkataba utakwisha mwaka 2009.

Katika mechi yake ya kwanza aliyoicheza katika kombe la UEFA Cup dhidi ya FC Dinamo Bucuresti alionekana mchezaji mzuri kabisa na alipata zawadi ya mchezaji bora katika mechi hiyo, na kwa sasa mchezaji huyo anacheza dakika zote bila kugombolewa na amekua kiungo muhimu zaidi katika klabu yake kwa sasa, zaidi ya mechi hiyo na picha zakuonyesha kua alipata zawadi hiyo bofya hapa:

Januari mwaka 2009 aliweka mkataba wakuongeza myaka, ongeza yake hiyo itamfanya abaki kwenye klabu hiyo hadi mwaka 2012

Viungo vya nje
 Tovuti ya 90minut.pl
 www.kooora.com Katika tovuti ya kooora kwa kiarabu
 www.goalzz.com Katika website ya goalzz

Waliozaliwa 1987
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Burundi
Sega

Sega ni nafasi ambako nyuki hutunza asali. Ina vyumba vingi vidogo vyenye umbo la pembesita. Nyuki hutengeneza sega kwa nta.

Kazi ya sega
Sega huwa na kazi mbili:
ni chumba cha kulea jana za nyuki yaani mayai ya nyuki hutegwa humo na nyuki changa zinakua ndani yake.
mahali pa kutunza akiba ya asali

Vyumba vya jana vinatengenezwa tofauti kwa sababu kuna aina tatu za nyuki katika kila mzinga wenye ukubwa tofauti:
vyumba vya wafanyakazi vya kawaida huwa na urefu wa milimita 10-12
vyumba vya dume walio wachache huwa na urefu wa 14 mm
vyumba vya malkia atakayetega mayai na kuwa mama wa wote huwa na urefu wa 20-25 mm na kujengwa kando la sega.

Sega za Nyigu
Nyigu ambao ni wadudu karibu na nyuki hutengeneza pia aina ya sega lakini wanaijenga kwa karatasi. Wachache wao hutunza pia asali.

Sega katika ufugaji wa nyuki
Katika ufugaji nyuki wa kisasa mzinga wa nyuki huwa na fremu ndani ambamo nyuki zinajenga sega. Fremu ya sega zinatolewa moja-moja bila kuharibu mzinga. Baada ya kuondoa asali fremu inarudishwa ilhali vyumba vya sega bado viko na nyuki zinaanza upya kujaza vyumba bila kupoteza muda wa kujenga sega mpya. Faida yake -kama ntaa haihitajiwi- ni kuongeza mavuno ya asali. Nyuki hutumia  takriban kilogramu nane za asali kutengeneza kilogramu moja ya nta ama kwa njia ya kula asali au kwa njia ya kutotengeneza asali kwa kaziy a nta. 

Katika ufugaji nyuki wa kienyeji mzinga wa nyuki hubomolewa wakati wa kutoa sega. Sega hizi hazilingani kwa umbo na ukubwa hazirudishwa tena.

Matumizi
Nta ya sega ina matumizi yake kwa kutengeneza mishumaa au sabuni. Katika nchi kadhaa asali huuzwa ndani ya sega. Wafuga nyuki hula sega yote.

Nyuki na jamaa
chakula
Yangtze (mto)

Mto Yangtze (pia: Changjiang) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

Mwendo wake wote wa kilomita 6,300 pamoja na kilomita 2,800 zinazotumiwa na meli uko ndani ya China. 

Chanzo chake iko katika nyanda za juu za Tibet. Inafuata mwelekeo wa kusini-mashariki hadi kilomita 1,500 baada ya chanzo. Hapa inasimamishwa na milima yenye mawe magumu na kugeuka ikuelekea sasa kwenda kaskazini-mashariki.

Katikati ya mwendo wake mto hupita kwenye mabode makali. Hapa serikali ya China iliamua kujenga lambo la magenge matatu linalo umbara zake zimeonakana kwa sababu watu milioni 1.5 walipaswa kuhamishwa na tayari tatizo la matope kujaza ziwa nyuma ya lambo limeshaanza.

Kuna miji mingi mikubwa inayotegemea mto huu na machafuko kutoka ya viwanda vyao yamekuwa tatizo.

Katika historia mwendo wa Yangtze ilikuwa mpaka kati ya China ya kaskazini na China ya kusini.

Mito ya China
Shanghai

Shanghai ni mji mkubwa kuliko yote nchini China wenye wakazi milioni 14 ambao pamoja na rundiko la jiji ni takriban milioni 20. Iko mdomoni mwa mto Yangtze.

Katika historia ilikuwa bandari muhimu. Wakati wa karne ya 19 China ililazimishwa na Uingereza kukubali Shanghai iwe bandari kwa meli za nje na biashara ya kimataifa. Kwa njia hiyo ilikuwa geti la China kwa dunia ikaanza kukua sana. Waingereza, Wajapani na Wamarekani wote walipewa maeneo yao walipokuwa na mamlaka. Maeneo hayo yote yaliunganishwa kama mtaa wa kimataifa wa Shanghai. 

Tangu mwaka 1949 mji uliunganishwa baada ya mapinduzi ya kikomunisti yaliyotangaza mwisho wa mtaa wa kimataifa. Maendeleo ya mji yalikwama hadi miaka ya 1980 China ilipoamua kujiunga tena na uchumi wa kimataifa na Shanghai ikawa kitovu cha biashara hii na kuzidi kukua haraka. 

Miji ya China
Mto Yangtze
Kinyunga (chakula)

Kinyunga au kinyunya ni mchanganyiko wa unga wa nafaka na kiowevu hasa maji unaotarajiwa kuokwa kwenye joto. 

Kuna njia mbalimbali za kukoroga kinyunga ambacho ni chanzo cha mkate, chapati, keki au maandazi. Hata spaghetti zinaanza kama aina ya kinyunga lakini zinakaushwa kwanza na kupikwa baadaye.

Kwa matumizi ya mkate wa kuoka kinyunga kinahitaji kukaa na kuchachuka. Hii inatokea kwa kuongeza dawa la chachu au kukiacha kinyunga kwa siku moja hivi na kusubiri chachu asilia ambayo ni seli za hamira hewani.

Mikate bapa mara nyingi haihitaji chachu kama kinyunga kinatumiwa kwa umbo bapa na nyembamba sana kwa vile chapati au tortilla zinazoiva juu ya bati joto tu au kwenye sufuria.

Keki ina kinyunga kizito pamoja na unga, sukari, mafuta, matunda, viungo na maziwa badala ya maji. Upande wa keki kuna pia kinyunga ya majimaji ya kufanana na uji kinachohitajika kwa keki maalumu.

Chakula
Unga

Unga ni nafaka kavu iliyopondwa au kusagwa hadi kuwa kama vumbi. Ladha ya unga hutegemea na nafaka yake. Rangi ya unga ni tofauti kama nafaka imekombolewa kwanza au nafaka yote imesagwa pamoja na sehemu za ganda.

Unga wa nafaka hutumiwa kwa vyakula vingi.

 Ugali
 uji
 maandazi
 chapati
 mkate
 keki
 spaghetti

ni mifano ya vyakula vinavyotengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka.

Kuna pia unga wa mazao mengine kwa mfano unga wa viazi au unga wa mchele. Kwa kawaida neno "unga" peke yake humaanisha hasa unga wa mahindi na unga wa ngano.

Chakula
Mchele

Mchele ni punje za mpunga zilizokobolewa baada ya mavuno na kabla ya kupika. 

Kama hazijakobolewa na ziko bado katika ganda ni mpunga. Kama zimepikwa huitwa wali.

Watu wengi hununua mchele dukani. Ni punje kavu kabisa zinazokaa muda mrefu hata mwaka bila kuharibika kama hakuna unyevu wala wadudu. 

Penye kilimo cha mpunga watu wananunua pia magunia wakikoboa kiasi kile wanachohitaji kwa kipindi. 

Mpunga una faida hauathiriki sana na wadudu, lakini mchele uko hatarini kuliwa. 

Mchele uliovunjika huuzwa bei nafuu.

Chakula
Nafaka
Kiowevu

Kiowevu au kioevu (pia: kimiminika, kimiminiko) ni moja kati ya hali maada. 

Katika hali kiowevu atomi zina nafasi ya kuachana na kubadilishana mahali. Kwa sababu hii kiowevu hakina umbo maalumu. 

Masi ya kilogramu moja ya maji hukubali umbo la kila chombo kinamomwagwa: ama katika sufuria pana au bomba ndefu nyembamba. Kama maji yaleyale yameganda na kuingia katika hali mango kama barafu hauwezi kukubali umbo tofauti. 

Kiowevu hukubali badiliko la umbo lakini hakibadiliki mjao na uzani. 

Kiowevu ikifikia kiwango cha kuchemka huingia katika hali ya gesi .

Atomi katika hali maada mbalimbali

Tazama pia 
 Hali maada
 Gesi
 Utegili
 Mango

Fizikia
Mango

Mango (wakati mwingine pia: yabisi) ni moja kati ya hali maada. Maana yake ni imara, tofauti na kiowevu (majimaji) au gesi (kama hewa). 

Katika hali mango atomu zinakaa mahali pamoja katika gimba, hazichezi wala kusogea ndani yake. Kila atomu ina mahali pake. Gimba mango lina umbo, mjao na uzani maalumu. Umbo mango lina urefu, upana na kimo chake, tofauti na kiowevu kinachobadilika umbo kufuatana na chombo chake au gesi isiyo na umbo wala mjao maalumu.

Kama mango inabadilika kuwa kiowevu tunasema inayeyuka. Kama inabadilika kuwa gesi au mvuke moja kwa moja tunaliita badiliko hili mvukemango.

Maana ya asili ya "mango" ni jiwe gumu jeusi lililotumika kutwanga kumetesha au kukatua kitu.

Atomi katika hali maada mbalimbali

Tazama pia 
 Hali maada
 Kiowevu
 Gesi
 Utegili

Marejeo

sayansi
Fizikia
Lambo

Lambo ni ukuta uliojengwa kwa kusudi la kuzuia mwendo wa maji au kubana maji katika eneo fulani. Mara nyingi malambo hujengwa kufunga njia ya maji ya mto. Lambo laweza pia kukusanya maji ya mvua kwenye njia ya mtelemko wake.

Shabaha ya kujenga lambo 
Shabaha ya kujenga lambo ni hasa kupata akiba ya maji. Maji hutumiwa kwa ajili ya umwagiliaji, kama chanzo cha maji ya bomba kwa ajili ya watu au pia kwa utengenezaji wa umememaji.

Lambo hujengwa pia kwa shabaha ya kuzuia mafuriko.

Malambo hujengwa mara nyingi katika mabonde ambako milima ya pande zote mbili iko karibu na kupunguza mahitaji ya kujenga ukuta mkubwa mno.

Kuna pia malambo ya bahari ambayo yanajengwa kama hifadhi ya nyumba au mashamba dhidi ya maji ya bahari.

Shida za malambo 
Kuna pia matatizo ya malambo:
 Ukuta unaathiri uwiano wa ekolojia; kwa mfano lambo la Aswan linazuia matope yenye rutuba yasifikie Misri
 Umwagiliaji katika nchi za joto unaweza kuharibu ardhi ukiiongezea chumvi kwa njia ya uvukizaji
 Mara nyingi wenyeji wamefukuzwa katika eneo la ziwa jipya bila kupewa makazi mazuri
 Penye hatari ya tetemeko la ardhi uzani wa maji umeongeza matetemeko
 Lambo linaweza kusababisha ajali na hata maafa likipasuka na kiasi kikubwa cha maji kilichozuiliwa na ukuta wake kushuka ghafla na kuharibu makazi ya watu, mashamba na miundombinu kwenye njia yake.

Malambo makubwa ya Afrika 
 Lambo la Aswan (Ziwa la Nasser - Misri)
 Lambo la Akasombo (Ziwa Volta - Ghana)
 Lambo la Kariba kwenye mto Zambezi kati ya Zambia na Zimbabwe
 Lambo la Cabora-Bassa (Msumbiji).
 Lambo la Kidatu (Tanzania)
 Lambo la Mtera (Tanzania)

Picha za malambo

Marejeo

Viungo vya nje

Majengo
Giuseppe Verdi

Giuseppe Verdi (Roncole, karibu na Busseto, Parma 9 au 10 Oktoba 1813 - [Milano] 27 Januari 1901) alikuwa mtunzi wa opera kutoka nchini Italia.

Yaaminika kwamba Verdi na Richard Wagner walikuwa watunzi wakubwa kabisa wa muziki wa opera kwa kipindi cha karne ya 19, ingawaje walikuwa wakiishi nchi tofauti.

Viungo vya nje 
 Giuseppe Verdi Official Site 
 "Verdi and Milan" , lecture by Roger Parker on Verdi, given at Gresham College,London 14 Mei 2007 (text, audio & video; available for download or streaming)
 Verdi cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
 Stanford University list of Verdi operas, premiere locations and dates, etc.
 I Lombardi alla prima crociata  MP3 Creative Commons Recording (Italian)
 
 "Album Verdi" from the Digital Library of the National Library of Naples (Italy) 
  London Society for Verdi enthusiasts 
 Listen to a free MP3 recording of Ave Maria  with Umeå Akademiska Kör.
 Free MP3 Verdi's operas 
 Un ballo in Maschera Soprano (free MP3)
 Classical Music Mobile Classical Music MP3 > Verdi
 
 
 Detailed listing of "complete" recordings of Verdi's operas and of extended excerpts.

Watunzi wa Italia
Wanamuziki wa Italia
Waliozaliwa 1813
Waliofariki 1901
Pyotr Ilyich Tchaikovsky

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (kwa Kirusi: Пётр Ильич Чайковский, Pëtr Il’ič Čajkovskij; ) (alizaliwa Kamsko-Votkinsk, 7 Mei 1840 - mjini St. Petersburg, 6 Novemba 1893) alikuwa mtunzi na mwanasanaa mbalimbali kutoka nchini Urusi.

Yeye ni mashuhuri zaidi ya watunzi wengine wote wa kutoka nchini Urusi. Alitunga ala nzuri na zilijawa na simanzi-kusitisha. Alijifunza na kufuata mwenendo wa muziki wa kutoka Magharibi mwa Ulaya, lakini miziki yake yote ilikuwa ikisikika sana kwa mwundo wa Kirusi.

Viungo vya nje 
 Tchaikovsky Research (active site)
 Istituto Musicale Tchaikovsky (Italy) (active site)
 Tchaikovsky (inactive site)
 Tchaikovsky page (inactive site)
 PBS Great Performances biography of Tchaikovsky 
 Tchaikovsky cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
 Tchaikovsky's sacred works by Polyansky 
 Biography of Pyotr Ilyich Tchaikovsky at the John F. Kennedy Center for the Performing Arts

Public Domain Sheet Music:
 www.kreusch-sheet-music.net Free Scores by Tchaikovsky
 Mutopia Project Tchaikovsky Sheet Music at Mutopia

Watunzi wa Urusi
Wanamuziki wa Urusi
Waliozaliwa 1840
Waliofariki 1893
Igor Stravinsky

Igor Stravinsky (alizaliwa mjini Oranienbaum (sasa hivi inaitwa Lomonosov) tar. 17 Juni 1882 - mjini New York, 6 Aprili 1971) alikuwa miongoni mwa watunzi muhimu kabisa wa karne ya 20. Igor ni mtu wa kutoka nchini Urusi. Wakati Mapinduzi ya Urusi yanaanza yeye alihamia nchini Switzerland na kisha mjini Paris, na mwishowe, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilipoanza mnamo mwaka wa 1939, akalekea tena nchini Marekani.

Viungo vya nje 
 
 Glass, Philip. 1999. "Igor Stravinsky" (Time Magazine profile)
 Hazlewood, Charles. [n.d.] Discovering Music - The Firebird
 Stravinsky and the Pianola
 Multimedia Web Site  Keeping Score: Revolutions in Music: Stravinsky's Rite of Spring
 Stravinsky A to Z
 Simeone, Lisa, with Robert Craft and Philip Glass. Milestones of the Millennium (NPR show)
 van den Toorn, Pieter C. 1987. Stravinsky and the Rite of Spring

Baadhi ya rekodi zake 
 Piano works performed by Alberto Cobo:
 Three Movements from Petrushka
 Sonata in F-sharp minor
 Sonata (1924)
 Tango

 Piano works performed by Felipe Martins:
 Le Sacre Du Printemps  Arr. for Piano Solo by Sam Raphling

 Three Pieces for Solo Clarinet, performed by Ted Gurch, clarinet:
 No. 1
 No. 2
 No. 3

Watunzi wa Urusi
Wanamuziki wa Urusi
Waliozaliwa 1882
Waliofariki 1971
Robert Schumann

Robert Schumann (Zwickau, Saxony, 8 Juni 1810 - 29 Julai 1856) alikuwa mtunzi maarufu wa sanaa mbalimbali kutoka Ujerumani. Aliishi wakati wa Romantic (zama za nyimbo maarufu za karne ya 18-19).

Alisitisha mpango wake wa kuwa mpigakinanda katika kumbi kwa sababu ya jeraha alilokuwa nalo katika mkono. Alichapisha magazeti ya muziki na kuandika makala chungu nzima zinazohusu miziki yote aliyotunga na kuimba.

Marejeo 
 
 2007|isbn=0521789508}}

Viungo vya nje 

 Robert Schumann (1810-1856) 
 Complete list of works
 Musical Rules at Home and in Life - Text by Robert Schumann
 Robert Schumann: Then, Now and Always comprehensive website
 The Davidsbündler against the Philistines
 Robert Schumann Society, Düsseldorf
 
 German Label Troubadisc with SACD release and Biography of Robert Schumann

Nakala ya miziki yake 
 www.kreusch-sheet-music.net Schumann's complete Piano Works
 Schubertline  Schumann's songs in the Schubertline (digital) edition
 
 
 Schumann's Scores by Mutopia Project

Rekodi zake na baadhi ya faili za MIDI 
 Schumann cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
 Recording of Kinderszenen (Scenes from Childhood)
 works for organ or pedal piano by Schumann played on a virtual organ 
 Selected Lieder (MIDI)
 Kunst der Fuge Robert Schumann - MIDI files

Waliozaliwa 1810
Waliofariki 1856
Watunzi wa Ujerumani
Wanamuziki wa Ujerumani
Molekuli

Molekuli ni maungano ya kudumu ya angalau atomi mbili au zaidi. Ni pia kitengo kidogo cha kila dutu. Kama molekuli inapasuliwa ni dutu tofauti zinazojitokeza.

Molekuli ni ndogo sana haionekani kwa macho.

Muungo atomia 
Atomi ndani ya molekuli hushikwa kwa nguvu ya elektroni au muungo atomia. Maungano ya atomi katika molekuli hufuata maumbile ya atomi. Maumbile haya Kwa mfano atomi za hidrojeni huwa na nafasi moja ya kushikana na atomi nyingine, oksijeni huwa na nafasi mbili ya kushikana na atomi nyingine. Kaboni ina nafasi nne na naitrojeni ina nafasi tatu. Hapo ni sababu ya kwamba maji ni molekuli ya H2O yaani hidrojeni ina mkono mmoja na oksijeni ina mikono miwili hivyo atomi moja ya oksijeni ikishika atomi za hidrojeni (yenye mkono moja) mbili ni molekuli thabiti na imara hakuna mkono unaobaki.

Fomula 
Fomula ya molekuli inaeleza idadi na aina ya atomi ndani ya molekuli. Kwa mfano sukari ina formula ya C6H12O6. Maana yake ni kwamba molekuli moja ya sukari huwa na atomi 6 za kaboni, 12 za hidrojeni na 6 za oksijeni.

Molekuli na hali maada 
Katika gesi molekuli zina uhuru wa kuelea. 

Katika gimba mango kila molekuli ina mahali pake. 

Katika kiowevu molekuli zinakaa pamoja lakini ni rahisi kubadilishana nafasi.

Viungo vya Nje 
 Molecule of the Month - School of Chemistry, University of Bristol
 Antibody Molecule - The National Health Museum
 Data Book of Molecules - Home Page for Learning Environmental Chemistry

Kemia
Tortilla

Tortilla (tamka: tor-ti-ya) ni aina ya mkate bapa wa Meksiko unaofanana na chapati. Kwa kawaida hutengenezwa kwa unga wa mahindi lakini siku hizi kuna pia tortilla za ngano.

Wamexiko huandaa mahindi kwa kuyapika katika maji walimotia kiasi cha chokaa na kuikoboa baadaye. Kupikwa katika chokaa kunaongeza lishe ya mahindi kwa sababu ndani yake kuna proteini na vitamini yasiyopokelewa na tumbo la binadamu bila maandalizi hayo.

Sehemu kubwa ya kinyunga cha tortilla huandaliwa siku hizi viwandani na kuuzwa madukani. Kinyunga hicho hukaushwa tena na kusagwa ikiuzwa kwa umbo la unga utakaochanganywa tena na maji jikoni. Tortilla inaandaliwa kwa umbo la kisahani bapa kama chapati na kuokwa juu ya bati joto au mwenye sufuria.

Mboga ya kienyeji pamoja na tortilla ni maharagwe lakini kuna njia nyingi za kuzila.

Wengi wanapenda kula "taco" barabarani ambayo ni tortilla iliyojazwa nyama, kuku au mboga na kukunjwa ikiliwa mikononi. 

Chakula
Mwaka wa Lugha wa Kimataifa

Mwaka wa 2008 umetangazwa kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa na Umoja wa Mataifa katika azimio lililopitishwa tarehe 16 Mei 2007.

Mwaka huo, mpango wake ni kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti. Azimio la kutangaza mwaka huo linataja pia shida za lugha ndani ya Umoja wa Mataifa wenyewe.

Shirika la UNESCO limepewa kazi ya kupanga utekelezaji wa mwaka huo, na wameufungulia rasmi kwenye Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama, tarehe 21 Februari 2008.

Viungo vya Nje 
 UNESCO gateway page: "2008, International Year of Languages - Languages matter!"
 ICVWiki page on "World Network for Linguistic Diversity" (Maaya) which includes a calendar of events for IYL 
 Support for International Year of Languages 2008

Marejeo 

Umoja wa Mataifa
2008
Lugha
Siku ya Kimataifa ya Lughamama

Siku ya Kimataifa ya Lughamama inayoadhimishwa tarehe 21 Februari ilitangazwa na UNESCO tarehe 17 Novemba 1999. Tangu tarehe hiyo imetambuliwa pia na Umoja wa Mataifa katika azimio lake la tarehe 16 Mei 2007, lililotangaza mwaka wa 2008 kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa.

Asili ya Siku ya Lughamama ni tukio la mwaka wa 1952 nchini Bangladesh, wanafunzi wa chuo kikuu cha Dhaka walipofanya maandamano kwa ajili ya Kibengali, na wengine wao kuuawa na polisi kwa kupigwa risasi.

Siku ya Lughamama husherehekewa na nchi zilizojiunga na UNESCO kila mwaka tangu mwaka wa 2000, kwa ajili ya kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti.

Mada za kila mwaka 
Kwa kawaida, Siku ya Lughamama ina mada tofauti kila mwaka.

 2000: Sherehe ya kwanza
 2001: Sherehe ya pili
 2002: Wingi wa lugha: lugha elfu tatu ziko hatarini kufa
 2003: Sherehe ya nne
 2004: Elimu ya watoto)
 2005: Lugha kwa wasioona na kwa wasionena
 2006: Lugha na Mtandao
 2007: Elimu kwa lugha nyingi
 2008: Mwaka wa Lugha wa Kimataifa
 2010: Mwaka wa Kimataifa wa Ubunifu wa Tamaduni
 2011:  Teknolojia ya habari na mawasiliano
 2012: Maelekezo ya Lugha Mama na Kujumuishwa kielimu
 2013: Vitabu vya elimu ya lugha ya mama
 2014: Lugha za asili kwa uraia wa ulimwengu: uangalizi kwenye sayansi
 2015: Ujumuishwaji ndani na kupitia elimu (na Kongamano Jijini Parisi)
 2016: Elimu Bora, Lugha ya kufundishia na kujifunza matokeo
 2017: Matarajio endelevu kupitia elimu ya lugha nyingi
 2018: Lugha zetu, mali zetu.
 2019: Mwaka wa kimataifa wa Lugha asilia
 2020: Kulinda utofauti wa lugha

Matukio mengine 
 Tuzo ya Linguapax hutolewa kila mwaka kwenye Siku ya Lugha ya Mama.
 Mwaka wa 2008, Mwaka wa Lugha wa Kimataifa umefunguliwa rasmi kwenye Siku ya Lugha ya Mama.

Marejeo

Ona pia 
 Kibengali
 Lugha ya kwanza

Viungo vya nje 
 Tovuti la UNESCO la Siku ya Lugha ya Mama 
 Video ya Machizo Multimedia kuhusu 21 Februari 2008 
 Habari kutoka kwa Umoja wa Mataifa
 Tovuti rasmi kuhusu mambo hayo kutoka Bangladesh 
 UNESCO Education (inataja viungo vingine vya kusherehekea siku hiyo miaka iliyopita)

Februari
Umoja wa Mataifa
Lugha
Opera

Opera ni igizo inayoimbwa katika utamaduni wa Ulaya. Waigizaji hawasemi bali huimba maneno yao. Igizo ya opera hufanywa mara nyingi katika nyumba za pekee. Pamoja na waigizaji na waimbaji kuna bendi maalumu.

Maigizo ya Opera hufuata maelezo ya kimaandishi na kila neno la mwigizaji limeandikwa. Vilevile uimbaji pamoja na muziki yote ni ya kuandikwa.

Watungaji mashuhuri wa muziki walitunga opera kama vile 
 Ludwig van Beethoven 
 Hector Berlioz 
 Georg Friederich Händel 
 Wolfgang Amadeus Mozart 
 Giacomo Puccini
 Bedřich Smetana 
 Pyotr Ilyich Tchaikovsky 
 Giuseppe Verdi 
 Richard Wagner . 

Muziki
Mradi wa Ramani ya Malaria

Mradi wa Ramani ya Malaria (kifupi: MAP) ni mradi unaokusanya habari za ugonjwa wa malaria kote duniani kwa shabaha ya kutoa ramani inayoonyesha kiwango cha hatari ya kuambukizwa kwa kila mahali.

Mradi huu unadhaminiwa kwa miaka mitano na kundi la Wellcome Trust, Uingereza . Mradi wa MAP ni ushirikiano kati ya mashirika ya Afya kwa Binadamu na kundi la Epidemiologia, yaliyo kwenye kituo cha Utabibu wa Kijiografia, Kenya na shirika la Spatial Ecology na kikundi cha Epidemologia, Chuo Kikuu cha Oxford, Uingereza. Mradi wa MAP pia una vituo vya ushirikiano Marekani na eneo la Asia Pacific.

Dhamira kuu ya mradi huu wa MAP ni kubuni kadiri naganaga ya viwango tofauti vya vidudu vya malaria kama vile Plasmodium falciparum na Plasmodium vivax kwa kiwango cha Kimataifa na jinsi vinavyoenea. Jaribio la mwisho la kuchora ramani ya sehemu zinazoathiriwa na malaria ulimwenguni ilikuwa ni nyakati za 1960. Katika sehemu nyingi za dunia, hali hii bado inawakilisha ufahamu huu wa kuenea kwa ugonjwa hatari wa malaria. Mradi wa MAP wanuia kupanga, kuchora na kukadiria binadamu wanaokumbwa na hatari ya malaria ilikusaidia kubuni namna za kiustadi na za kisasa za kukadiri kwa wakati huu na wa usoni shida za ugonjwa wa malaria.

Katika sehemu ya kwanza ya mradi wa MAP, itakayoendelea hadi mwishoni mwa mwaka wa 2008, inahusisha kutafuta na kuweka rekodi ya habari na maelezo. Maelezo ya mbinu tofauti tulizotumia kukusanya maktaba kuu ya habari za uchunguzi wa idadi ya vidudu vya malaria yaani parasite rate (PR) zimenakiliwa  . Mradi wa MAP wakusudia kutoa kwenye Umma maelezo yote yatakayokusanywa kwenye mradi na tuliyopewa idhini ya kufanya hivyo. Toleo la kwanza kamili la maelezo ya uchunguzi wa idadi ya vidudu limepangwa kuwa mwezi wa Juni 2009 ilikuwezesha uchunguzi kamili ulimwenguni kukamilishwa na pia kuwezesha ramani zetu za ueneaji kujaribiwa na kuboreshwa.

Hivi majuzi, Mradi wa MAP ulitoa kwenye Umma ramani mpya ya uenezaji duniani ya ugonjwa wa malaria unaosababishwa na vidudu vya P. falciparum (pasipo vidudu, pale kuweko kwa vidudu kwa tegemea majira, au pale idadi ya vidudu ni imara kwani vimo licha ya majira mwakani). Hii ni sambamba na chapisho linaloelezea kinaganaga kubuniwa kwa mipaka hii ya uneaji . Tafadhali tembelea tovuti ya MAP  kwa maelezo na habari za kupanuliwa kwa mradi kubuni ramani za kusambaa duniani kwa mbu maalum wa Anopheles wanaosambaza malaria kwenye binadamu.

Marejeo

Viungo vya Nje
 Malaria Atlas Project 

Tiba
Malaria
Rachel Weisz

Rachel Hannah Weisz (amezaliwa tar. 7 Machi 1970) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora filamu wa kike kutoka nchini Uingereza. Amenza kujipatia umaarufu baada ya kucheza katika filamu za Hollywood-The Mummy na The Mummy Returns, na tangu hapo akawa anaendelea kushiriki katika sehemu kubwa-kubwa za filamu.

Viungo vya nje 
 
 
 

Waigizaji filamu wa Uingereza
Waliozaliwa 1970
Watu walio hai
Djimon Hounsou

Djimon Gaston Hounsou (amezaliwa tar. 24 Aprili 1964) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora wa [[filamu]] dansa na mwanamitndo wa [[kiume]] kutoka nchini Benin. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Solomon Vandy kutoka katika filamu ya Blood Diamond aliyocheza na nyota Leonardo DiCaprio, vilevile Juba kutoka katika filamu ya Gladiator aliyocheza na nyota Russell Crowe.

Filamu alizocheza Djimon Hounsou 
 Without You I’m Nothing (1990)
 Unlawful Entry (1992)
 Stargate (1994) (as "Djimon")
 The Small Hours (1997)
 Amistad (1997)
 Ill Gotten Gains (1997)
 Deep Rising (1998)
 Gladiator (2000)
 The Middle Passage (2000) (documentary)
 The Tag (2001)
 Dead Weight (2002)
 The Four Feathers (2002)
 In America (2002)
 Heroes (2002) (short subject)
 Biker Boyz (2003)
 Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
 Alias (2004) (season 3, Mr Bomani)
 Blueberry (2004)
 Constantine (2005)
 Beauty Shop (2005)
 The Island (2005)
 Blood Diamond (2006)
 Eragon (2006)
 Never Back Down (2008)
 Push (2008)

Filamu zijazo 
 The Trunk (2007)
 God of War (Haijakamilka bado) (2008)
 Constantine 2 (2009)

Viungo vya nje 
 

Waigizaji Filamu wa Benin
Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Seli

Seli (kutoka Kilatini cellula = chumba kidogo) ni chumba kidogo ndani ya mwili wa binadamu, wanyama. mimea n.k. 

Mwili wote wa kila kiumbehai hufanywa kwa seli. Viumbehai vidogo sana kama bakteria huwa na seli moja tu. Mwili wa mwanadamu huwa na seli trilioni 100 au 1014. 

Kila yai ni seli moja tu, hivyo seli kubwa duniani ni yai la mbuni. 

Seli za kawaida ni ndogo sana kiasi kwamba huweza kutazamwa tu kwa kutumia hadubini.

Muundo wa seli 
Seli zinatofautiana kisasi kati ya domeni za viumbehai. Bakteria na archaea (prokarioti) huwa na seli za mfuto lakini seli za eukarioti zina vitu ndani zao.

Aina za seli 
Kuna aina kuu mbili za seli, nazo niː
 Seli ya prokarioti: haina kiini, chembeuzi moja katika utegili, haina dutuvuo
 Seli ya eukarioti: ina kiini, chembeuzi nyingi katika kiini, ina dutuvuo

Kimsingi seli za eukaryota huwa naː 
 kiini cha seli, 
 utando wa seli (tabaka ya nje) na 
 utegili unaojaza chumba ndani ya utando. Ndani ya utegili kuna sehemu nyingine zenye kazi mbalimbali kama vile ribosomu au dutuvuo (mitokondria). 

Kuna aina mbili za seli za kieukarioti:
 Seli ya mnyama ni aina ya seli ambazo zinapatikana kwenye miili ya wanyama wote kama vile binadamu n.k.   
 Seli ya mmea ni aina ya seli zinazopatikana kwenye mimea yote kama vile miti n.k.

Licha ya kuwa katika sehemu tofauti za viumbehai, seli hizi zinafanana baadhi ya vitu na kutofautiana pia. 

Baadhi ya vitu ambavyo vipo kwenye seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:  
Zote zina kiini cha seli 
Zote zina utando wa seli
Zote zina utegili
Zote zina dutuvuo

Tofauti kati ya seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:

Biolojia
Hadubini

Hadubini (pia: darubini ya vidudu) ni kifaa cha kutazama vitu vidogo sana. Ni chombo muhimu cha sayansi kwa utafiti wa vitu ambavyo ni vidogo mno kwa jicho la binadamu.

Hadubini maonzi na hadubini elektronia
Hadubini ya kawaida (hadubini maonzi) huwa na lenzi zinazokuza kiolwa kinachowekwa chini yake. Kwa kawaida kuna lenzi kadhaa zenye viwango tofauti vya kukuza. Muundo wake hufanana na darubini lakini unaangalia vitu kwa karibu ambavyo ni vidogo kimaumbile. Darubini inaangalia violwa vya mbali vinayoonekana vidogo kutokana na umbali.

Uwezo wa hadubini ya kawaida ni kukuza hadi mara 1,500.

Kwa utafiti wa vitu vidogo zaidi kuna teknolojia ya hadubini elektronia. Kifaa hiki hutumia elektroni badala ya nuru kwa utafiti wake na kuwezesha kutazama yaliyomo ya molekuli.

Historia ya hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi  mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa miaka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu.. 

Hadubini ziliboreshwa polepole kwa kutumia maarifa ya mafundi lakini bado zilikuwa na kasoro nyingi kutokana na kasoro za vioo vilivyotumiwa kwa lenzi. Mjerumani Ernst Abbe alikuwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia kanuni za fizikia zilizojulikana katika nusu ya pili ya karne ya 19 kubuni hadubini zilizoweza kukuza violwa zaidi ya mara 1000 moja. Hapo aliunda mfumo wa hadubini maonzi (= zinzotumia nuru) yanayotengenezwa hadi leo.

Uwezo wa hadubini maonzi kukuza kitu una mpaka ambao ni urefu wa wimbi mdogo zaidi wa nuru tunayoona. Kwa hiyo hadubini maonzi inaweza kuonyesha violwa hadi mikromita 2 tu; chini yake haiwezekani. 

Tangu miaka ya 1930 wataalamu walianza utafiti wa kuunda hadubini elektronia zinazoweza kuangalia vitu vidogo zaidi. Sababu yake ni ya kwamba nururisho ya elektroni ina urefu wa wimbo mdogo kushinda. Mjerumani Ernst Ruska (1906–1988) alifaulu kuonyesha ya kwamba kwa njia hii inawezekana kukuza kiolwa zaidi; leo hii hadubini elektronia zinafikia kiwango cha mara milioni mbili yaani hadi 0,05 nanomita. Hivyo inawezekana kuangalia hata muundo wa virusi na ndani ya atomi.

Picha

Sehemu

Marejeo

Viungo vya nje 
 Scanning electron microscope

Tazama pia 
 Darubini

Sayansi
Teknolojia
Ayo Yusuf

Ayọ Yusuf Oyejide (amezaliwa tar.  19 Julai 1988 mjini  Lagos) ni mwanamuziki wa afro kutoka nchini Nigeria.

Wanamuziki wa Nigeria
Waliozaliwa 1988
Watu walio hai
Reggae

Reggae (tamka: "rege") ni aina ya muziki kutoka nchini Jamaika. Ilianzishwa mwaka 1968 na kuwa maarufu kimataifa kwa nyimbo za Bob Marley na kundi lake The Wailers. Pia watu kama Lucky Dube na John Tosh waliwezesha reggae kuwa maarufu.

Reggae hupendwa sana na watu wenye imani ya Rastafari lakini pia watu wa rika, imani na mataifa mbalimbali kote duniani.

Vifaa vya kawaida katika bendi ya Reggae ni ngoma, gitaa ya besi, gitaa na kibodi pamoja na sauti za waimbaji.

Muziki
Mzungu

Mzungu ni neno la Kiswahili kumtaja mtu anayeonekana ametoka Ulaya.

Neno la kumaanisha rangi ya mtu
Ni neno ambalo zaidi linalenga rangi ya mtu na kumtofautisha yule anayetajwa na Mwafrika, Mwarabu, Mhindi au Mchina. 

Si neno kamili sana kwa sababu watu wanaoitwa Wazungu wanaweza kutokea kila sehemu ya dunia; Wamarekani weupe huitwa Wazungu na pia makaburu kutoka Afrika Kusini, Wakenya weupe na pia Waaustralia. Vilevile mtu kutoka nchi za Ulaya ya Kusini kama Hispania au Ugiriki anaweza kusababisha wasiwasi kama yeye ni Mzungu au Mwarabu kwa sababu wengi wao hufanana na watu wa Afrika ya Kaskazini.  

Ikitumiwa kwa maana ya "watu wa Ulaya" inaeleweka kwa jumla isipokuwa siku hizi nchi za Ulaya hujaa watu ambao wenyewe au mababu wao walihamia huko kutoka pande nyingi za dunia jinsi inavyoonekana kwenye nyuso yao.

Neno la kutaja sifa ya mbari pamoja na jiografia
Kiasili neno lilijitokeza wakati ambako watu waliweza kuamini ya kwamba kila sehemu ya dunia ilikuwa na rangi yake. Kwa namna hiyo inafanana na maneno katika lugha nyingine kwa mfano "negroe/negre/Neger" katika lugha za Ulaya kwa watu wanaoonekana kama wenye asili ya Kiafrika. Haina dharau ndani yake kama neno la Kiarabu "abdi" linalotaja watu weusi pamoja na watumwa.

Kizungu kwa lugha
Neno "Kizungu" latumiwa mara nyingi kwa maana ya lugha ya Kiingereza, lakini wakati wa ukoloni wa Ujerumani katika Tanzania bara ("Afrika ya Mashariki ya Kijerumani") lilitaja pia Kijerumani.

Asili ya neno
Asili ya neno haijulikani kikamilifu. 

Inaonekana kuna uhusiano na neno mzungu / mizungu lisilo kawaida tena katika Kiswahili cha kisasa lakini limetunzwa katika kamusi za Kiswahili zilizokusanya maneno yake mnamo mwaka 1900. Lilimaanisha mambo mbalimbali kama vile: 1) kitu cha ajabu au cha kushangaza, 2) mbinu ya kujiondoa katika tatizo, 3) aina ya muhogo, 4) silika au akili ya wanyama. 

Waswahili waliwahi kutumia neno "mzungu" kwa "akili" na pia kwa mafundisho ya "unyago" yaliyoitwa "kufundishwa mizungu".. Kama asili ya "Wazungu" iko hapa iliweza kumaanisha "watu wa ajabu, wasio kawaida, wenye mbinu nyingi" au "wageni walio tofauti sana". 

Wengine wamehisi kwa utani ya kwamba kuna uhusiano na kitenzi "kuzunguka" na "mzungu" ilitaka kutaja tabia ya wapelelezi, wamisionari na wafanyabiashara wa kwanza kutoka Ulaya ambao hawakukaa mahali pamoja bali walizungukazunguka kote Afrika.

Marejeo

Fasihi
Watu
Binadamu
Namba tasa

Namba tasa ni namba asilia isiyogawiwa kwa namba nyingine isipokuwa kwa 1 na kwa namba yenyewe. Kwa Kiingereza zaitwa "prime numbers".

Mfano: 
 3 ni namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 3 lakini hakuna namba nyingine inayoweza kuigawa. 
 4 si namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 4 lakini pia kwa 2.

Idadi ya namba tasa haina mwisho na thelathini za kwanza ni 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113.

1 haihesabiwi kama namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 tu hakuna namba ya pili. 0 si namba tasa kwa sababu hairuhusiwi kugawa kwa 0.

Namba zote nyingine zisizo namba tasa huitwa namba kivunge na zinaweza kupatikana kwa kuzidisha namba asilia mbili.

Kichujio cha Eratosthenes 
Mbinu nyepesi ya kugundua namba tasa ndogo ni Kichujio cha Eratosthenes. Ilibuniwa na mwanahisabati na mwanafalsafa Eratosthenes aliyeishi zamani za Ugiriki ya Kale. 

 andika namba asilia zote kwenye karatasi kuanzia 2 hadi namba unayotaka kuifanyia utafiti kama ni namba tasa au la. Usiandike 1 kwa sababu iliyotajwa juu.

 anza kwa 2.
 futa vizidisho vyote vya namba tasa unazozijua au kuzigundua. 
 anza na 2 na vizidisho vyake kama 4,6,8,10 na kadhalika.
 endelea kwa kufuta 3 (namba tasa inayofuata) na vizidisho vyake kama 6,9,12 na kadhalika.
 sasa unarudia kuangalia chanzo cha orodha. Namba inayofuata isiyofutwa ni namba tasa tena. Katika mfano huu utakuwa ni 5. Endelea kufuta vizidisho vyake.
 Kwa njia hii unarudia kuangalia orodha upya na kugundua namba tasa zote zilizomo.

Matumizi 
Kuna matumizi ya namba tasa katika maisha ya kila siku kwenye namba za siri za kadi za benki au kadi za simu pia kwenye simu za mkononi. Nuymba ya namba ya siri mara nyingi ni zidisho la namba tasa mbili kubwa. Ni rahisi kuzidisha namba tasa mbili lakini ni kazi kubwa mno kugundua zao ilikuwa tokeo la namba zipi.

Hisabati
Namba
Maktaba ya Aleksandria

Maktaba ya Aleksandria ilikuwa maktaba kubwa na mashuhuri ya zama za kale. Ilianzishwa mjini Aleksandria katika Misri wakati wa utawala wa mfalme Ptolemaio I (305–283/282 KK). Ptolemaio alikuwa jenerali Mgiriki chini ya Aleksanda Mkuu aliyeendelea kutawala Misri na kujitangaza kama mfalme. Alichagua Aleksandria kama mji mkuu mpya na kuupamba kwa majengo na taasisi nyingi.

Wakuu wa maktaba walikuwa wataalamu mashuhuri kama Eratosthenes ambao mara nyingi walikuwa pia walimu wa wana wa mfalme. 

Maktaba ililenga kukusanya vitabu vyote vilivyopatikana. Serikali ya Misri iliagiza ya kwamba kila mgeni alipaswa kuonyesha vitabu na miandiko yake yote vichunguzwe na maafisa wa maktaba na kama havikuwemo bado vilinakiliwa haraka. Hata jahazi zilizoingia katika bandari zilitembelewa na maafisa wa maktaba na vitabu vyote kuchunguzwa kama lazima kukamatwa na kunakiliwa. 

Mwanahistoria Mroma Aulus Gellius aliandika ya kwamba maktaba ilikuwa na vitabu 700,000 wakati wa Julius Caesar.

Vitabu vingi viliharibiwa wakati wa vita kati ya Caesar na Kleopatra.

Hakuna uhakika maktaba iliendelea kwa muda gani baada ya uharibifu huo.

Leo

Bibliotheca Alexandrina ni maktaba kuu na kituo cha kitamaduni kwenye mwambao wa Bahari ya Mediterania katika jiji la Aleksandria. Ni ukumbusho wa hiyo Maktaba ya Aleksandria, ambayo ilikuwa moja ya maktaba kubwa zaidi ulimwenguni ikapotea zamani. 

Wazo la kufufua maktaba ya zamani lilianzia mwaka 1974, wakati kamati iliyoundwa na Chuo Kikuu cha Aleksandria ilichagua shamba kwa maktaba yake mpya. Kazi ya ujenzi ilianza mnamo 1995 na, baada ya dola milioni 220 kuwa zimetumika, jengo hilo lilizinduliwa rasmi tarehe 16 Oktoba 2002. 

Mnamo 2010, maktaba ilipokea mchango wa vitabu 500,000 kutoka Bibliotheque nationale de France (BnF). Zawadi hiyo inafanya Bibliotheca Alexandrina kuwa maktaba ya sita kwa ukubwa duniani ya lugha ya Kifaransa.

Picha

Marejeo

Maktaba
Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Utalii wa Misri

Misri ya Kale
Ugiriki ya Kale
Aleksandria
Chokoleti

Chokoleti ni pipi au chakula kitamu kinachotengezwa kwa kutumia kakao, sukari na mafuta. Jina hilo linatumiwa pia kwa kinywaji cha kakao.

Historia ya chokoleti 
Asili yake ni kinywaji cha watu wa Mexiko wa kale waliochemsha unga wa kakao katika maji pamoja na viungo. Wahispania waliikuta kwa Azteki na kuipeleka Ulaya, wakitumia jina la Kiazteki "xocolātl" lenya maana ya "maji machungu".

Katika Ulaya ilitumiwa muda mrefu kama kinywaji, na wakati wa karne ya 19 Wajerumani walianza kutengeneza pipi jinsi inavyojulikana leo. 

Chokoleti huyeyuka haraka kwa sentigredi 40-50, hivyo ni rahisi kuifinga kwa maumbo mbalimbali.

Hatua za kutengeneza chokoleti 
 Chanzo ni mbegu za kakao. 
 Hizo zinakaushwa, kukaangwa na kusagwa. Mbegu zinazosagwa zina kiasi kikubwa cha mafuta ndani yake. 
 Yote yakandamizwa na mafuta ya kakao yanatoka kando. 
 Keki ya kakao inabaki kuwa msingi wa chokoleti. 
 Chokoleti nyeupe hutengenezwa kwa kutumia mafuta ya kakao pekee. 
 Chokoleti ya kawaida huongezwa tena kiasi fulani cha mafuta yake.
 Chokoleti nyeusinyeusi hubaki bila nyongeza ya mafuta ya kakao.
 Chokoleti hukorogwa mara nyingi na maziwa na sukari kuwa pipi inayopendwa.

Chakula
Kiunzi cha mifupa

Kiunzi cha mifupa ni jumla ya mifupa kwenye mwili wa mtu na wanyama. Mwanadamu ana kiunzi cha ndani na mifupa ni sehemu imara chini ya ngozi na nyama ya mtu na kusudi lake ni mwili ushikamane na kuwa thabiti lakini inaruhusu pia mwendo wa viungo kimoja-moja.

Muundo wa kiunzi cha mifupa
Mfumo wa kiunzi cha mifupa cha wanyama kordata ni mifupa thabiti inayounganishwa kwa gegedu. Mifupa hii inasogezwa kwa musuli zinazofungwa kwa mfupa kwa kano. Gegedu inapatikana kwa mamalia hasa kwenye viungo vya mifupa. Kuna wanyama wengine kama papa ambako kiunzi chote kimejengwa kwa gegedu.

Pamoja na kupa mwili uthabiti na kuruhusu mwendo mifupa ni pia nafasi ya kuhifadhi minerali hasa kalsi na fosfati.

Sehemu kuu ya kiunzi cha mifupa ni uti wa mgongo. Unashika mifupa yote kwa pamoja kuanzia fuvu hadi mabavu hadi mifupa ya chini inayokutana katika fupanyonga. Unakinga ndani yake pia neva kuu zinazoelekea kutoka ubongo kwenye fuvu hadi sehemu mbalimbali ya mwili.

Kiunzi cha binadamu huwa na mifupa 206. Mifupa inaunganishwa kwenye viungo kwa nyugwe inayowezesha mwili kuwa nyumbufu. Kano huunganisha mfupa na misuli ikipeleka nguvu ya misuli kwa mfupa.

Kati ya wanyama kuna pia aina zenye kiunzi cha nje au zisizo na kiunzi. Arithropodi kama wadudu huwa na kiunzi cha nje.

Sehemu za kiunzi 

Mwili
Kiunzi
Mifupa
Hector Berlioz

Hector Berlioz (11 Desemba 1803 -  8 Machi 1869katika jiji la Paris) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ufaransa. Alikuwa moja kati ya watunzi wakubwa wa opera wa karne ya 19. Miziki yake pia ilikuwa ya kipindi maarufu cha kukaribisha karne mpya, yaani karne ya 18 kwenda 19 au kwa jina lililo maarufu ni Romantic period.

Viungo vya nje 
 The Hector Berlioz Website Comprehensive Berlioz reference site, including scores, analysis and libretti 
 Association Nationale Hector Berlioz The French National Berlioz Society
 Festival Berlioz  Held in the birthplace of the famous classical composer Hector Berlioz, this festival commemorates the man and his work
 The Complete Berlioz  List of works by Berlioz @ UC Davis
 The Berlioz Song Site  Scores and texts of Berlioz songs for voice and piano
 
 Berlioz cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara library
 Completely Berlioz  A forum and wealth of information
 Berlioz's Percussion Repertoire , from Bell Percussion's Composer Repertoire resource

Watunzi wa Ufaransa
Wanamuziki wa Ufaransa
Waliozaliwa 1803
Waliofariki 1869
Georg Friedrich Händel

George Frideric Handel, jina lake kwa asili ya Kijerumani Georg Friedrich Händel (23 Februari 1685 – 14 Aprili 1759) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ujerumani. Alizaliwa Ujerumani, lakini alitumia maisha yake ya ukubwani akiwa nchini Uingereza.

Viungo vya nje 
 Edward Dent's Handel biography from Project Gutenberg
 The second volume of Winton Dean for "Handel's Operas" covering the years 1726-1741 
 Friedrich Chrysander's Handel biography (in German)
 Handel Houses: 
 The Handel House Museum
 The Händelhaus in Halle 
 

Watunzi wa Ujerumani
Wanamuziki wa Ujerumani
Waliozaliwa 1685
Waliofariki 1759