LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Jan Knappert

Jan Knappert (14 Januari 1927 – 30 Mei 2005) alikuwa mwanaisimu kutoka nchi ya Uholanzi mwenye umaarufu wa kimataifa, alikuwa mtaalamu hasa wa lugha za Kiswahili na Kiesperanto.

Alifundisha kwenye vyuo vikuu mbalimbali pamoja na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Chuo Kikuu cha Nairobi, School of Oriental and African Studies katika Chuo Kikuu cha London, hadi kurudi Ulaya bara alipofundisha miaka mingi kwenye Chuo Kikuu cha Leuven.

Alikuwa pia na shahada za uzamili katika Kisanskrit, lugha za Kisemiti (pamoja na Kiebrania, Kiarabu na Uislamu), na lugha za Austronesia (pamoja na Kimalay, Kitagalog, Kihawaii na Kimalagasy)

Katika miaka alipokaa Afrika ya Mashariki alikusanya miswada mingi ya Kiswahili iliyoandikwa kwa herufi za Kiarabu akatumikia pia kama Katibu wa Kamati ya Kiswahili ya Afrika ya Mashariki..

Alikabidhi mkusanyo wa miswada ya Kiswahili kwa Chuo Kikuu cha London. ambako sehemu imeshapatikana kwa umma kwa njia ya intaneti.

Aliandika mengi na vitabu vingi. Utafiti wake kuhusu Kiswahili ulikazia hasa utamaduni, ushairi na dini ya Waswahili.

Alikusanya orodha ya istilahi za Kiswahili za kutaja nyota, makundinyota na sayari na hivyo kuhifadhi elimu ya vizazi Waswahili waliokuwa mabaharia na kuvuka bahari katika jahazi zao, ambayo ni elimu inayopotea haraka kutokana na mabadiliko ya teknolojia na ubaharia..

Akiunganisha elimu yake ya lugha mbalimbali alitunga Kamusi ya Esperanto-Kiswahili akatafsiri pia utenzi wa kitaifa ya Kifini (unaoitwa Kalevala) kwa Kiswahili.

Marejeo
Baadhi ya vitabu vyake

 1958: Het Epos Van Heraklios (Dutch edition and literal translation; dissertation at Leiden University)
 1969: "The Utenzi wa Katirifu or Ghazwa ya Sesebani", Afrika und Übersee, Band LII, 3-4, 81-104.
 1970: Myths and Legends of the Swahili. London: Heinemann.
 1977: Het Epos van Heraklios. Uit het Swahili vertaald in het oorspronkelijke metrum. Amsterdam: Meulenhoff (Utenzi wa Heraklio, tafsiri ya Kiholanzi kwa kuiga ubeti wa Kiswahili)
 1977: Myths and Legends of Indonesia. Singapore: Heinemann Educational Books (Asia) Ltd.
 1986: Kings, Gods and Spirits from African Mythology. London: Eurobook Ltd.
 1989: The A-Z of African Proverbs London: Karnak House.
 1990: African Mythology. London: The Aquarian Press.
 1991: Indian Mythology; an Encyclopedia of Myth and Legend. London: Harper Collins.
 1993: "The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations." In: Indian Ocean Review, The. Perth, Australia, v, 6 n. 3, September 1993, uk 5-7 
 1995: Pacific Mythology; an Encyclopedia of Myth and Legend. London: Harper Collins.
 2001: The Book of African Fables. New York: Edwin Mellen Press.
 2003: The A-Z of African Love Songs. London: Karnak House.
 2005: Swahili Culture Book I and II. New York: Edwin Mellen Press.

Tanbihi

Wanaisimu
Kiswahili
Wanasayansi wa Uholanzi
Sør-Trøndelag

Sør-Trøndelag ("Trøndelag kusini") ni jimbo nchini Norwei. Jimbo linachangamana na jimbo la Nord-Trøndelag kaskazini, Wilaya ya Jämtland katika Uswidi mashariki na Hedmark, Oppland na Møre og Romsdal kusini. Sør-Trøndelag lina manispaa 25, na eneo ya  km².

Manispaa 

Majimbo ya Norwei
Orodha ya Urithi wa Dunia katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Orodha ya Urithi wa Dunia katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ni kama ifuatavyo:

Vituo

Tazama pia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Orodha ya Urithi wa Dunia katika hatari

Orodha ya Urithi wa Dunia katika hatari inaorodhesha mahali palipoandikishwa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO na baadaye kuonekana ziko hatarini kuharibika. 

Sababu zinazotajwa kama "hatari" ni pamoja na ujenzi, vita au mapigano, usimamizi mbaya au mabadiliko ya kisheria yanayoondoa hali ya ulinzi wa sehemu hizi. Sababu nyingine zinaweza kuwa za kiasili kutokana na mabadiliko ya kijiolojia, kama vile tetemeko la ardhi, tabianchi au mazingira.

Tanbihi

Orodha
Urithi wa Dunia
Ahmed Mabukhut Shabiby

Ahmed Mabukhut Shabiby ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Gairo kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1990
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Mansoor Shanif Hirani

Mansoor Shanif Hirani (amezaliwa 05.Mei 1967) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kwimba kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Boniphace Mwita Getere

Boniphace Mwita Getere (amezaliwa 25 Disemba 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM).Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Iramba kuanzia mwaka 1974 hadi 1981 na elimu ya sekondari kuanzia mwaka 1982 hadi mwaka 1985 katika shule ya sekondari ya Arusha Meru. Alisomea diploma yake mnamo (2006-2008) na Shahada mnamo (2008-2011) katika Taasisi ya maendeleo na mipango vijijini.  Amechaguliwa kuwa mbunge wa Bunda kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Augustine Vuma Holle

Augustine Vuma Holle  (amezaliwa 08 Agosti 1990) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kasulu vijijini kwa miaka 2015 – 2025.  

Alisoma shule ya Bagamoyo secondary kuanzia mwaka 2006 - 2009 o-level.

Marejeo 

Waliozaliwa 1990
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Joram Ismael Hongoli

Joram Ismael Hongoli  (amezaliwa 03 Julai 1976) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Lupembe kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Yussuf Salim Hussein

Yussuf Salim Hussein  (amezaliwa 01 Aprili 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Chambani kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Najma Murtaza Giga

Najma Murtaza Giga (amezaliwa tarehe 5 Septemba 1967) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge kupitia kwa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Khamis Said Gulamali

Seif Khamis Said Gulamali (amezaliwa 3 Oktoba 1984) ni mwanasiasa wa Tanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Manonga kwa miaka 2015 – 2020.

Maisha
Amezaliwa katika jiji la Mwanza. Amesoma shule mbili tofauti za msingi: alisoma katika Shule ya Msingi Kharumwa Wilaya ya Nyang'hwale (sasa Mkoa wa Geita) kwa kuanzia darasa la 1 mpaka darasa la 3 na kuhamia Tabora ambako alisoma katika Shule ya Msingi Chemchem. 

Sekondari pia amesoma katika shule mbili: alianzia Shule ya Sekondari Kazima Sekondari Kidato cha Kwanza mwaka 2001 na baadae alihamia Shule ya Sekondari Mihayo (St'Mary's) kwa kuendelea na Kidato cha Pili mpaka Kidato cha Nne mwaka 2002-2004. 

Alijiunga na Shule ya Sekondari Jamhuri ya Dodoma kwa Kidato cha 5 na 6 mwaka 2006-2008 na kujiunga na Chuo ambapo aliweza kusomea Masuala ya Usafirishaji katika Chuo Cha Taifa cha Usafirishaji (NIT) kwa Shahada ya Freight Clearing and Forwading kuanzia mwaka 2008 mpaka 2011.

Marejeo 

Waliozaliwa 1984
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Christine Gabriel Ishengoma

Christine Gabriel Ishengoma (amezaliwa 21 Juni 1953) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020. 

Amewahi kushika nyadhifa mbalimbali kama Mkuu wa Mkoa katika mikoa mbalimbali kama Iringa.

Marejeo 

Waliozaliwa 1953
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Khatib Said Haji

Khatib Said Haji (amezaliwa 31 Julai 1962) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Bunda kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1962
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Selemani Said Jafo

Selemani Said Jafo (amezaliwa 26 Mei 1973) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kisarawe kwa miaka 2015 – 2020. 

Mwaka 2017 alipewa cheo cha waziri katika Ofisi ya Rais kwa ajili ya Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI).
Mnamo tarehe 31 Machi 2021, aliteuliwa na raisi Mama Samia Suluhu Hassan kuwa waziri katika wizara ya ofisi ya Makamu wa Raisi Muungano na mazingira 
Ameoa wake wanne (4) na wote wako hai.

Elimu 
Selemani Said Jafo alipata Elimu yake katika shule zifuatazo

Marejeo 

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Othman Omar Haji

Othman Omar Haji (amezaliwa 12 Aprili 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Bunda kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Raphael Michael Japhary

Raphael Michael Japhary ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CHADEMA. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Moshi Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Miza Bakari Haji

Miza Bakari Haji (amezaliwa 25 Mei 1972) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Khalifa Mohammed Issa

Khalifa Mohammed Issa (amezaliwa 24 Novemba 1959) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mtambwe kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1959
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Mwantum Dau Haji

Mwantum Dau Haji (amezaliwa 8 Agosti 1979) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Azza Hilal Hamad

Azza Hilal Hamad (amezaliwa tarehe 18 Oktoba 1975) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la TanzaniaWanasiasa wanawake Tanzania
Juma Kombo Hamad

Juma Kombo Hamad (amezaliwa 1 Januari 1977) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Wingwi kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1977
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Pascal Yohana Haonga

Pascal Yohana Haonga (amezaliwa 8 Agosti 1981) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mbozi kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1981
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
John Wegesa Heche

John Wegesa Heche (amezaliwa 14 Julai 1981) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Tarime Vijijini kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1981
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Juma Othman Hija

Juma Othman Hija (amezaliwa 9 Julai 1956) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Tumbatu kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Aeshi Khalfan Hilaly

Aeshi Khalfan Hilaly (amezaliwa tarehe 12 Desemba 1973) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Sumbawanga Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Emmanuel Papian John

Emmanuel Papian John  (amezaliwa 15 Novemba 1966) ni mwanasiasa mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kiteto kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1966
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Ally Mohamed Keissy

Ally Mohamed Keissy (amezaliwa 15 Oktoba 1949) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Nkasi Kaskazini kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Tulia Ackson

Tulia Ackson (amezaliwa 23 Novemba 1976) ni mwanasheria na mwanasiasa Mtanzania mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). 

Tarehe 1 Februari 2022 alichaguliwa na wabunge wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuwa spika wa Bunge hilo.

Maisha
Ackson alizaliwa kwenye kata ya Bulyaga, Tukuyu, kwenye wilaya ya Rungwe. Alisoma shule huko Tukuyu na Mbeya. 

Miaka 1998-2003 alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Dar es Salaam akaendelea kusomea shahada ya uzamivu huko Cape Town, Afrika Kusini miaka 2005-2007.

Alirudi Dar es Salaam alipofundisha sheria kwenye chuo kikuu hadi mwaka 2014 alipoteuliwa na rais Jakaya Kikwete kuwa mjumbe wa Bunge Maalum la Katiba. 

Mwaka 2015 alikuwa kati ya wabunge 10 walioteuliwa na rais John Magufuli kuingia bungeni kwa miaka 2015 – 2020  akachaguliwa pia kuwa naibu spika.

Tulia Ackson kutoka Jamhuri ya Muungano wa Tanzania amechaguliwa kuwa Rais wa 31 wa Umoja wa Mabaraza ya Kitaifa Duniani (IPU) na Baraza la Uongozi la IPU, chombo chake kikuu cha kufanya maamuzi kinachojumuisha wabunge kutoka duniani kote.

Anachukua nafasi hiyo kutoka kwa Duarte Pacheco, mbunge kutoka Ureno, ambaye alimaiza muda wake wa miaka mitatu mwishoni mwa Mkutano wa 147 wa IPU huko Luanda, Angola.

Baada ya kuchaguliwa, Ackson alisema: “Asanteni kwa imani mliyonipa kwa kunichagua. Ninasikiliza nafasi hii kwa unyenyekevu huku nikifahamu majukumu yote inayokuja nayo. Nawathibitishia azma yangu ya kufanya kazi pamoja nanyi kufanya IPU iwe taasisi yenye ufanisi zaidi, inayowajibika na inayoeleweka.”

Wabunge walipiga kura kwa siri. Kukiwa na wagombea wanne kwenye kura, Rais mpya wa IPU alichaguliwa kwa 57% ya kura baada ya duru moja ya upigaji kura.

Wabunge kutoka Mabaraza 130 ya IPU wanachama walishiriki katika uchaguzi huo. Kwa lengo la kukuza usawa wa jinsia, kila Baraza la IPU lilistahili kupiga kura tatu ikiwa na uwiano sawa wa jinsia. Vikundi vyenye wajumbe wa jinsia moja walistahili kura moja tu.

Kwa mara ya kwanza katika historia, wagombea wote wengine watatu kwenye kura – Adji Diarra Mergane Kanouté wa Senegal, Catherine Gotani Hara wa Malawi na Marwa Abdibashir Hagi wa Somalia – walikuwa wabunge wanawake kutoka Afrika.

Tulia Ackson ni mwanamke wa tatu tu kuwa Rais wa IPU baada ya Najma Heptulla wa India (1999–2002) na Gabriela Cuevas wa Mexico (2017–2020). Pia, yeye ni mwanamke wa kwanza kutoka Afrika kushikilia nafasi hiyo.

Marejeo 

Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Spika wa Bunge la Tanzania
Watu kutoka Mbeya
Sadifa Juma Khamis

Sadifa Juma Khamis (amezaliwa tarehe 07 Februari 1982) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Donge kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Ali Salim Khamis

Ally Salim Khamis (amezaliwa 30 machi 1976) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Wananchi (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mwanakwerekwe kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Yussuf Haji Khamis

Yussuf Haji Khamis (amezaliwa 23 Septemba 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Nungwi kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Hawa Chakoma

Hawa Mchafu Chakoma(amezaliwa tarehe 10 Februari 1983) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Ameteuliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020

Marejeo 

Waliozaliwa 1983
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Fakharia Shomar Khamis

Fakharia Shomar Khamis (amezaliwa tarehe 20 disemba 1952) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Ameteuliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Lathifah Chande

Lathifah Hassan Chande (amezaliwa 18 Desemba 1980) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CHADEMA. Ameteuliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kuanzia mwaka 2015 hadi 2020

Marejeo 

Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Hussein Mohamed Bashe

Hussein Mohamed Bashe  (amezaliwa 26 Agosti 1975) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Nzega Mjini kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Mohamed Juma Khatib

Mohamed Juma Khatib (amezaliwa 12 oktoba 1955) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Chonga kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1955
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Innocent Lugha Bashungwa

Innocent Lugha Bashungwa (alizaliwa 5   Mei 1979) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Karagwe kwa mwaka 2015 – 2020. 
Kwa sasa ni waziri wa Nchi Ofisi ya Raisi Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI).  Oktoba 3, 2022, alichukua nafasi ya Waziri wa Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa la Tanzania.

Marejeo 

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Raphael Chegeni

Dr. Raphael Masunga Chegeni (amezaliwa 25 Mei 1964) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Busega kwa miaka 2015 – 2020.  

Kwenye Julai 2022 aliteuliwa na rais Samia Suluhu Hassan kuwa mkuu wa Mkoa wa Mara lakini baada ya siku tatu uteuzi wake ulitenguliwa.

Marejeo 

Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Jaku Hashim Ayoub

Jaku Hashim Ayoub  ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Ameingia katika bunge la Tanzania kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi wa Zanzibar kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Mbaraka Salim Bawazir

Mbaraka Salim Bawazir(amezaliwa 1 Mei 1957) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kilosa kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1957
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Jumaa Hamidu Aweso

Jumaa Hamidu Aweso (amezaliwa 22 Machi 1985) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). 

Amechaguliwa kuwa mbunge wa Pangani kwa miaka 2015 – 2020.  Akarudishwa kwenye bunge mwaka 2020 bila uchaguzi akiwa mgombea pekee katika jimbo la Pangani akawa waziri wa maji na umwagiliaji.

Marejeo 

Waliozaliwa 1985
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Andrew Chenge

Andrew John Chenge (amezaliwa 24 Desemba 1948) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Bariadi kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1948
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Kasuku Samson Bilago

Kasuku Samson Bilago (2 Februari 1964 - 26 Mei 2018) alikuwa mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Alichaguliwa kuwa mbunge wa Buyungu (wilaya ya Kakonko mkoani Kigoma) kwa mwaka 2015 – 2020 lakini hakuweza kumaliza muda wake.

Marejeo 

Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Cosato Chumi

Cosato David Chumi (amezaliwa 28 Julai 1974) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mafinga Mjini kwa miaka 2015 – 2020.  

Alizaliwa katika Wilaya ya Mufindi. Alijiunga na elimu ya msingi mwaka 1984 na kuhitimu mwaka 1990 katika shule ya msingi Mkombwe. Baadae akachaguliwa kujiunga na kidato cha kwanza katika katika shule ya sekondari Lugalo nakuhitimu mwaka 1994, baadae akachaguliwa kujiunga na kidato cha tano na sita katika shule ya sekondari ya Mkwawa high school na kuhitimu mwaka 1997.

Marejeo 

Waliozaliwa 1974
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Faida Mohammed Bakar

Faida Mohammed Bakar (amezaliwa tarehe 20 Machi 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge kupitia kwa viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Innocent Sebba Bilakwate

Innocent Sebba Bilakwate  (amezaliwa 13 Septemba 1973) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). 

Innocent Sebba Bilakwate amezaliwa kata ya Rutunguru, wilaya ya Kyerwa ambayo hapo enzi ilikuwa katika kata ya Kaisho. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kyerwa kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Doto Mashaka Biteko

Doto Mashaka Biteko (amezaliwa 30 Desemba 1978) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Bukombe kwa awamu mbili, mwaka 2015 – 2020 na 2020-2025. 
Alipata elimu ya msingi kuanzia mwaka 1988 hadi 1994 Shule ya msingi Nyaruyeye kabla ya kujiunga na shule ya Sekondari Sengerema kuanzia mwaka 1995 hadi 1998. Alipata Cheti cha ualimu daraja la IIIA katika chuo cha Ualimu Katoke kilichopo Wilaya Muleba mkoani Kagera kuanzia mwaka 1999 hadi 2001, baadae alijiunga na Chuo cha ualimu Butimba mkoani Mwanza ambapo alisomea Theater art na kupata cheti kati ya mwaka 2002 hadi 2004. Mwaka 2005 hadi 2007 alijiunga na Chuo cha ualimu Morogoro na kuhitimu Stashahada, alijiunga na Chuo Kikuu cha Mtakatifu Agustine na kupata shahda ya awali katika ualimu kuanzia mwaka 2007 hadi 2010 na baadae kupata shahada ya uzamili  mwaka 2011 hadi 2013.

Aliteuliwa kuwa naibu waziri wa Madini mwaka 2017 kabla ya kuteuliwa kuwa waziri wa madini wa jamhuri ya muungano wa Tanzania mwaka 2019. August 2023 ameteuliwa kuwa naibu Waziri Mkuu (mratibu wa shughuli za Serikali) na waziri wa Nishati katika Mabadiliko madogo Baraza la Mawaziri na Makatibu Wakuu yaliyotolewa tarehe 30 Agusti 2023.  [https://www.ikulu.go.tz Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Tovuti Rasmi ya Rais], iliangaliwa Septemba 03, 2023.

Marejeo 

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Rashid Chuachua

Rashid Mohamed Chuachua (amezaliwa 15 Juni 1976) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa Mbunge wa Masasi Mjini kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Munde Abdallah Tambwe

Munde Abdallah Tambwe (amezaliwa 8 Agosti 1972) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Hamidu Hassan Bobali

Hamidu Hassan Bobali  ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Wananchi au Civic United Front  CUF. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mchinga kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Grace Victor Tendega

Grace Victor Tendega (amezaliwa tarehe 5 Februari 1967) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Anatropia Lwehikila Theonest

Anatropia Lwehikila Theonest (amezaliwa tarehe 21 Januari 1983) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1983
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Jeremia Maselle Bukwimba

Lolesia  Jeremia Maselle Bukwimba (amezaliwa 24 Februari 1971) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Geita kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1971
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Charles John Tizeba

Charles John Tizeba (amezaliwa 1 Januari 1961) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Buchosa kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1961
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Fatma Hassan Toufiq

Fatma Hassan Toufiq (amezaliwa 29 Februari 1960) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha [[Chama Cha Mapinduzi] (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.  

Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Mtekelezo (1967-1973) na elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Central (1974-1977). Alipata cheti cha ualimu katika Chuo cha ualimu Marangu (1979-1981) na (2009-2013) alisomea shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu Huria cha Tanzania na shahada ya uzamili (2014-2016) katika Chuo Kikuu Huria cha Tanzania.

Marejeo 

Waliozaliwa 1960
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Abdallah Majurah Bulembo

Abdallah Majurah Bulembo  ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama Cha Mapinduzi (CCM). Ameteuliwa kuwa mbunge kwa  Uteuzi wa Raisi kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Abdallah Chikota

Abdallah Dadi Chikota Nanyamba (amezaliwa 28 Februari 1966) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha CCM, pia ni mwalimu kitaaluma. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Nanyamba (Mtwara Vijijini) kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1966
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Jasmine Tiisekwa Bunga

Jasmine Tiisekwa Bunga (amezaliwa aprili 1962) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Ameteuliwa kuwa mbunge wa Viti Maalum vya Wanawake kwa Vyuo Vikuu kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1962
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Selemani Said Bungara

Selemani Said Bungara (amezaliwa 18 Novemba 1961) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Wananchi au Civic United Front (CUF). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kilwa Kusini kwa mwaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1961
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Salim Hassan Turky

Salim Hassan Turky (amezaliwa 11 Februari 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Mpendae kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Rose Cyprian Tweve

Rose Cyprian Tweve (amezaliwa tarehe 31 Desemba 1977) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1977
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Abdallah Hamis Ulega

Abdallah Hamis Ulega (alizaliwa 28 Septemba 1979) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). 

Alichaguliwa kuwa Mbunge wa Mkuranga kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Martha Jachi Umbulla

Martha Jachi Umbulla (10 Novemba 1955 - 21 Januari 2021) alikuwa mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Alichaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa miaka 2015 – 2020. Alifariki 21 Januari 2021 katika Hospitali ya HCG Mumbai, India alikokuwa akipatiwa matibabu.

Marejeo 

Waliozaliwa 1955
Waliofariki 2021
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Ally Seif Ungando

Ally Seif Ungando (amezaliwa 1 Januari 1975) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kibiti kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Khamis Ali Vuai

Khamis Ali Vuai (amezaliwa 3 Juni 1963) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Mkwajuni kwa miaka 2015 – 2020.

Marejeo 

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Mwatuko wa nyuklia

Mwatuko nyuklia (pia mgawanyo nyuklia) kwa (Kiingereza nuclear fission) ni mchakato ndani ya atomu ambapo kiini cha atomu kinagawiwa kuwa vipande vidogo zaidi. Mchakato huo unaachisha nishati nyingi ukitumiwa katika tanuri nyuklia na pia katika mlipuko wa silaha ya nyuklia.

Mwatuko nyuklia hutokea ama kama unururifu (kwa Kiingereza radioactivity) au kama mmenyuko nyuklia (nuclear reaction).

Mwatuko huo unatokea tu kwenye atomu nzito sana, yaani zenye kiini cha atomu kikubwa. Ulitambuliwa mara ya kwanza kwenye atomu za urani.

Mwatuko nyuklia hutumiwa kwa teknolojia. Pale ambapo mchakato unaendeshwa polepole, kama katika tanuri nyuklia, nishati inayotoka hutumiwa kwa kutengeneza umeme. Pale ambapo mchakato unaongozwa kutokea kwa ghafla matumizi yake ni bomu la nyuklia.

Kiasi cha nishati kinachopatikana kwa njia ya mwatuko nyuklia kinazidi sana kile kinachopatikana kwa njia ya fueli za kikemia kama vile mafuta au gesi. Kwa hiyo ni chanzo cha nishati chenye uwezo mkubwa sana. Lakini kwa upande mwingine mabaki ya mchakato wa mwatuko nyuklia ni nururifu sana, hivyo kama sumu kushinda elementi kama urani zinazotumiwa kuanzisha mchakato huu na zinaendelea kuwa vile kwa miaka elfu hadi lakhi kadhaa. Wasiwasi kuhusu takataka nyuklia pamoja na uwezo mkubwa wa uharibifu wa silaha za kinyuklia zilisababisha upinzani na kuwa msingi wa majadiliano yanayoendelea katika nchi nyingi kuhusu swali kama ni vema kutumia nishati nyuklia au la.

Marejeo 

Fizikia
Atomi
Baskin-Robbins

Baskin-Robbins ni kampuni  ya kimataifa ya ice cream iliyoanzishwa na Burt Baskin na Irv Robbins mwaka 1953 huko Glendale, California, Marekani. 

Makao makuu yako katika Jimbo la Massachusetts. Baskin Robbins inasambaza ice cream katika nchi zaidi ya 30 duniani kote.

Viungo vya nje 
Baskin-Robbins tovuti rasmi

kampuni za Marekani
Geji

Geji (kutoka neno la Kiingereza gauge, hasa track gauge au rail gauge) ni umbali kati ya pau mbili za feleji kwenye njia ya reli. Upana hupimwa baina ya pande za ndani za pau. 

Nchi nyingi hutumia geji sanifu ya milimita 1,435 (au futi 4 na inchi 8 1/2). Nchi nyingine huwa na geji pana zaidi, nyingine tena na geji nyembamba zaidi. Geji nyembamba zinasababisha gharama ndogo kuliko geji pana.

Kwa reli za pekee zisizounganishwa na mtandao wa njia za reli wa taifa kuna pia geji tofautitofauti. Kwa jumla mizigo mizito sana huelekea kutumia geji pana, na kwa mizigo myepesi geji nyembamba zinatosha.

Katika Afrika ya Mashariki njia za reli zilijengwa awali kwa geji nyembamba ya mita 1.

Geji mbalimbali
Takriban asilimia 55 za njia za reli duniani hutumia geji sanifu. Njia za reli zenye geji tofauti zinapokutana ni lazima kuwa na vituo vya kubadilisha magurudumu ya mabehewa, vinginevyo treni haziwezi kuendelea.

Kwa jumla urefu wa njia kwa kila aina ya geji:

Tanbihi

Viungo vya Nje

A history of track gauge  by George W. Hilton
 — A list of railway gauges used or being used worldwide, including gauges that are obsolete.
European Railway Agency: 1520 mm systems (issues with the participation of 1520/1524 mm gauge countries in the EU rail network)
The Days they Changed the Gauge in the U.S. South
Juan Manuel Grijalvo  -  The Myth of the "Standard" Gauge

Reli
Geji sanifu

Geji sanifu (kwa Kiingereza: standard gauge ) ni geji (yaani kipimo cha umbali kati ya pau mbili za njia ya reli) inayotumika zaidi duniani. Takriban asilimia 55 za njia zote za reli duniani zinatumia geji hii yenye upana wa milimita 1,435. 

Hasa njia zote za reli ya mkasi mkubwa (isipokuwa Urusi, Uzbekistan na Ufini) hutumia geji sanifu.

Geji sanifu katika Afrika ya Mashariki
Reli za Afrika ya Mashariki zilianzishwa wakati wa ukoloni kabla ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na wakati ule geji nyembamba ya mita 1 ilichaguliwa kwa kusudi la kupunguza gharama za ujenzi. Njia ya TAZARA pekee kati ya Dar es Salaam na Zambia ina upana wa milimita 1067 ambayo ni kawaida ya mtandao wa Afrika ya Kusini.

Tangu miaka ya 2000 hivi ilionekana ya kwamba hali ya miundombinu ya reli hizi ilichakaa mno na kuanzia mwaka 2004 mipango ilianza ya kutengeneza upya reli katika Afrika ya Mashariki. Mpango Mkuu wa Usafiri wa Reli katika Afrika ya Mashariki (East African Railway Master Plan) ulikuwa tayari mwaka 2009 ukipendekeza njia mpya za geji sanifu (zilizokuwa maarufu kwa kifupi chake "SGR", yaani standard gauge rail) za kuunganisha Kenya na Uganda, Ethiopia na Sudan Kusini, halafu Tanzania na Burundi na Rwanda hadi Uganda. 

Reli ya SGR itaruhusu treni za mkasi mkubwa zaidi jinsi ilivyo sasa. Inaruhusu pia mabehewa kubeba mizigo mizito zaidi na hivyo kuongeza kiasi cha mzigo kwa kila behewa.

Reli ya SGR Kenya
Reli ya SGR ya Kenya ilianza kujengwa Kenya mwana 2011 ambako njia ya SGR kati ya Mombasa na Nairobi ilifunguliwa mwezi Juni 2017. Njia hii inatarajiwa kuendelea hadi Kisumu kupitia Naivasha na hatimaye hadi Malaba kwenye mpaka wa Uganda.

Reli ya SGR Tanzania
Tazama makala kuu Reli ya SGR Tanzania

Mwaka 2017 ulianza ujenzi wa awamu ya kwanza ya njia ya SGR nchini Tanzania inayolenga kuunganisha Dar es Salaam na Morogoro. Njia hii inatarajiwa kuendelea hadi Mwanza na hatimaye hadi Burundi.

Marejeo

Reli
Mtango

Mtango (Cucumis sativus) ni mmea mtambaa wa familia Cucurbitaceae. Matunda yake, yaitwayo matango, hutumika sana katika saladi duniani kote.

Spishi mbili za pori huitwa mtango-mwitu (Cucumis aculeatus na C. dipsaceus). Lakini mtango-tamu (Solanum muricatum) hauna mnasaba na mtango, kwa sababu ni mwana wa familia Solanaceae.

Picha

Mboga na jamaa
Mtango-tamu

Mtango-tamu (Solanum muricatum) ni mmea wa familia Solanaceae. Ijapokuwa mmea huu una mnasaba na mnyanya, matunda yake, yaitwayo matango matamu, yana ladha tofauti kabisa. Matunda haya yanafanana na magogwe makubwa na ladha yao ni mchanganyiko wa tikiti-asali na tango.

Mitango-tamu hukuzwa kwa biashara nchini Chili, Australia ya Magharibi na Nyuzilandi hasa, lakini pia katika Kolombia, Peru, Ekwador, Hispania, Kenya, Maroko na Marekani.

Picha

Mnavu na jamaa
Mtungule

Mtungule au mnyanya-cheri (Solanum lycopersicum var. cerasiforme) ni namna fulani ya mnyanya katika familia Solanaceae. Matunda yake huitwa matungule au nyanya-cheri na haya ni madogo kuliko nyanya za kawaida na yana umbo la mviringo au la pea. Hutumika sana katika saladi au kwa kula peke yao.

Picha

Mnavu na jamaa
Ibuti la Jauza

Ibuti la Jauza (jina la kisayansi Alpha Orionis, kwa Kiingereza Betelgeuse) ni nyota ya aina ya jitu jekundu inayoonekana katika kundinyota Jabari (Orion).

Jina
Jina la Ibuti la Jauza lilijulikana tangu karne nyingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota hii kama msaada wa kukuta njia yao baharini wakati wa usiku. Asili ya jina ni Kiarabu إبط الجوزاء (ibt al jauza) . Ibuti inamaanisha "kwapa" na Jauza ni ni jina la zamani kwa Jabari, kwa maana ya "katikati" maana kuna majira ambako nyota hizo ziko katikati kwenye anga.  Jina la Kirabu lilipokewa pia na wanaastronomia wa Ulaya wakati wa karne za kati na kwa matamshi ya kigeni kutoka "i-bt-al-geusa" kuwa "Bet-el-geuse". 

Jina la kitaalamu la kisasa ni "Alpha Orionis" (α Orionis) kwa sababu ilionekana kuwa nyota angavu zaidi katika kundiyota yake.. "Betelgeuse" ilikubaliwa na kuthibitishwa na UKIA kuwa jina maalum..

Uangavu na umbali
Ni nyota angavu ya tisa kati ya nyota zote zinazoonekana angani na nyota angavu ya pili kwenye Sayadi (Orion). Uangavu wake unachezacheza kati ya vipimo vya 0.2 na 1.2. 

Umbali wake na dunia ulikadiriwa mnamo mwaka 2008 kuwa miakanuru 640

Hali ya nyota
Umri wa Ibuti la Jauza haukutimiza miaka milioni 10 lakini umeendelea haraka kutokana na masi yake kubwa.  

Ibuti la Jauza imeshaendelea kufikia ngazi za mwisho za mageuzi ya nyota (stellar evolution). Katika kipindi cha miaka milioni 1 ijayo inakadiriwa kutimiza mageuzi yake hadi kulipuka kama nyota nova.

Tazama pia 
Jabari (kundinyota)

Marejeo

Viungo vya Nje 

 Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT Interferometric images taken at different wavelengths.
 Near, Mid and Far Infrared Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
 APOD Pictures:
 Mars and Orion Over Monument Valley Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
 Orion: Head to Toe Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
 The Spotty Surface of Betelgeuse A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
 Simulated Supergiant Star Freytag's "Star in a Box" illustrating the nature of Betelgeuse's "monster granules".
 Why Stars Twinkle Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a telescope.
 Red supergiant movie Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.

Majitu mekundu
Nyota
Baharia

Baharia (pia mwanamaji. hasa kwa kutaja mabaharia wa kijeshi) ni mtu anayefanya kazi kwenye chombo cha usafiri majini, hasa baharini kama vile boti, mashua, jahazi au meli. Mkuu wao ni nahodha au kapteni wa chombo.

Kuna kazi nyingi tofauti zinazotekelezwa na mabaharia. Katika mashua au jahazi ndogo mabaharia wote wanafanya kazi pamoja ilhali kazi sahili na ngumu zaidi hupewa kwa wale walio vijana. Kadri jinsi meli ni kubwa zaidi shughuli zinagawiwa baina ya mabaharia wenye ufundi fulani.

Meli kubwa unaweza kuwa na idara tofauti kama vile
 shughuli za sitaha pamoja na mizigo
 shughuli za injini
 huduma za chakula
 huduma ya afya 

Hapo kapteni atakuwa na kundi la maafisa wake wanaosimamia idara mbalimbali baada ya kupitia mafunzo na mitihani maalumu kwa ajili ya shughuli zao.

Viungo vya nje
 Survey of Water Transport Occupations 
 Seafarer Fatigue: The Cardiff Research Programme 
 Sailor at Etymology Online
 The Telegraph, Sea no evil: the life of a modern sailor
kazi
Usafiri wa maji
Jitu jekundu

Jitu jekundu (kwa Kiingereza red giant) ni jina la nyota kubwa zinazoonekana kung'aa kwa rangi nyekundu. Mifano ni Dabarani (:en:Aldebaran, jina la kisayansi Alfa Tauri) katika kundinyota ya Tauri na Ibuti la Jauza (:en:Betelgeuse au Alfa Orionis) kwenye Jabari (:en:Orion). 

Wanaastronomia hufikiri ya kuwa karibu nyota zote zinapita kwenye ngazi ya jitu jekundu katika mwisho wa maisha yake yanayotazamiwa kufuata mageuzi ya nyota (:en:stellar evolution).

Nyota hizi zina uangavu mkubwa kwa sababu zilipanuka na hivyo kuwa na uso mkubwa wa kung'aa. Si lazima masi yake iwe kubwa sana lakini masi hii ilipanuka kwenye mjao mpana zaidi. Upanuzi unasababisha kupoa kwa jotoridi kwenye uso wa nyota na hapa ni asili ya rangi nyekundu.
 
Katika maisha ya nyota hali ya jitu jekundu inatokea baada ya kumaliza sehemu kubwa ya hidrojeni kwenye kitovu cha nyota iliyobadilishwa tayari kuwa heli. Hapo kiini cha nyota kinajikaza kiasi na humo kuongeza jotoridi. Hii inasababisha hata hidrojeni ya tabaka za nje za nyota kuingia katika myeyungano nyuklia (nuclear fusion) na hapa nyota inapanuka na kuongeza uangavu.

Nyota
Kiadithinngithigh

Kiadithinngithigh (pia Kiadetingiti au Kiaritinngitigh) ilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waadithinngithigh kwenye rasi ya Cape York katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiadithinngithigh ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiadithinngithigh iko katika kundi la Kipama cha Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kiadithinngithigh kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiadithinngithigh 
lugha ya Kiadithinngithigh katika Glottolog
lugha ya Kiadithinngithigh katika Ethnologue

Lugha za Australia
Lugha za Kipama-Nyungan

Lugha za Kipama-Nyungan ni familia ya lugha nchini Australia. Katika familia hiyo kuna lugha takriban 300, yaani ni familia kubwa kabisa barani mwa Australia. Hata hivyo, lugha nyingi za Kipama-Nyungan zimeshatoweka au zimekaribia kutoweka hivi karibuni.

Viungo vya nje
lugha za Kipama-Nyungan katika Glottolog

Lugha za Australia
Makundi ya lugha
Troia

Troia (kwa Kigiriki: Τροία, troia, pia: Ίλιον, ilion; kwa Kiingereza: Troy) ulikuwa mji wa Asia Ndogo zamani za Ugiriki ya Kale. Inajulikana kutokana na utenzi wa Iliadi ambamo mshairi Homer alisimulia habari za Vita ya Troia.

Kwa karne nyingi mahali pa mji hapakujulikana ingawa watu wengi walijaribu kupakuta kwa sababu ya umaarufu wa utenzi huo uliokuwa na maana sana katika utamaduni wa Ulaya. Mnamo mwaka 1868 Mjerumani Heinrich Schliemann alianza kuchimba kwenye kilima cha Hisarlik kilichopo karibu na mji wa Çanakkale magharibi kaskazini mwa Uturuki. Alikuta mabaki ya majengo na kuta kubwa na baada ya majadiliano marefu leo hii wataalamu hukubaliana hapa palikuwa mahali pa Troia ya Kale.

Maghofu ya Troia yamepokelewa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO. Azimio hili lilitolewa kwa maelezo yafuatayo:

"Mahali pa kiakiolojia pa Troia ni muhimu sana kwa kuelewa vyanzo vya maendeleo ya ustaarabu wa Ulaya. Pana pia umuhimu mkubwa wa kiutamaduni kutokana na athira kubwa ya Iliadi ya Homer juu ya sanaa kwa muda wa zaidi ya milenia mbili".

Tanbihi

Ugiriki ya Kale
Urithi wa Dunia
Historia ya Uturuki
Kiadnyamathanha

Kiadnyamathanha ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Waadnyamathanha kwenye makao ya Nepabunna katika jimbo la South Australia. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kiadnyamathanha ilihesabiwa kuwa watu 107, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiadnyamathanha kiko katika kundi la Kiyura.

Viungo vya nje
lugha ya Kiadnyamathanha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiadnyamathanha 
lugha ya Kiadnyamathanha katika Glottolog
lugha ya Kiadnyamathanha katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiaghu-Tharnggala

Kiaghu-Tharnggala (pia Kiaghu-Tharnggalu) ilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waaghu-Tharnggala kwenye rasi ya Cape York katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiaghu-Tharnggala ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaghu-Tharnggala iko katika kundi la Kipama cha Rarmul.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaghu-Tharnggala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaghu-Tharnggala 
lugha ya Kiaghu-Tharnggala katika Glottolog
lugha ya Kiaghu-Tharnggala katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kialawa

Kialawa ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Waalawa katika jimbo la Northern Territory. Isichanganywe na lugha ya Kialagwa nchini Tanzania.

Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kialawa ilihesabiwa kuwa watu kuminawawili tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialawa kiko katika kundi la Kimaran, yaani inahusiana na lugha ya Kimara.

Viungo vya nje
lugha ya Kialawa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kialawa 
lugha ya Kialawa katika Glottolog
lugha ya Kialawa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kialngith

Kialngith ilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waalngith kwenye rasi ya Cape York katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kialngith ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialngith iko katika kundi la Kipama cha Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kialngith kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kialngith
lugha ya Kialngith katika Glottolog
lugha ya Kialngith katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kialyawarr

Kialyawarr ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Waalyawarr katika jimbo la Queensland. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kialyawarr ilihesabiwa kuwa watu 1660. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialyawarr kiko katika kundi la Kiarandiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kialyawarr kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kialyawarr 
lugha ya Kialyawarr katika Glottolog
lugha ya Kialyawarr katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiami

Kiami (au Kiame) ni lugha ya asili nchini Australia inayozungumzwa na Waami katika jimbo la Northern Territory. Mwaka wa 2007, idadi ya wasemaji wa Kiami ilihesabiwa kuwa watu 30 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiami kiko katika kundi la Kiwagaydy.

Viungo vya nje
lugha ya Kiami kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiami 
lugha ya Kiami katika Glottolog
lugha ya Kiami katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiamurdak

Kiamurdak (au Kiamurdag) ni lugha ya asili nchini Australia inayozungumzwa na Waamurdak katika jimbo la Northern Territory. Mwaka wa 2007, kulikuwa na msemaji mmoja wa Kiamurdak tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamurdak kiko katika kundi la Kiamaragiki. Wengine hukihesabu kama lugha ya Kiiwaidjan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamurdak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamurdak 
lugha ya Kiamurdak katika Glottolog
lugha ya Kiamurdak katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiandajin

Kiandajin kilikuwa lugha ya Kiworrorran nchini Australia iliyozungumzwa na Waandajin katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiandajin ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiandajin kiko katika kundi la Kiwunambal. Wengine hukiangalia kuwa lahaja ya Kingarinyin.

Viungo vya nje
lugha ya Kiandajin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiandajin 
lugha ya Kiandajin katika Glottolog
lugha ya Kiandajin katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiandagerebinha

Kiandagerebinha ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Waandagerebinha mpakani katikati ya majimbo ya Northern Territory na Queensland. Mwaka wa 2005, idadi ya wasemaji wa Kiandagerebinha ilihesabiwa kuwa watu watano tu, yaani lugha iimekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiandagerebinha kiko katika kundi la Kiarandiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiandagerebinha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiandagerebinha 
lugha ya Kiandagerebinha katika Glottolog
lugha ya Kiandagerebinha katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiangkamuthi

Kiangkamuthi (pia Kianggamuthi) ilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waangkamuthi kwenye rasi ya Cape York katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiangkamuthi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangkamuthi iko katika kundi la Kipama cha Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangkamuthi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangkamuthi 
lugha ya Kiangkamuthi katika Glottolog
lugha ya Kiangkamuthi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kianguthimri

Kianguthimri ilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waanguthimri kwenye rasi ya Cape York katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kianguthimri ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianguthimri iko katika kundi la Kipama cha Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kianguthimri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianguthimri 
lugha ya Kianguthimri katika Glottolog
lugha ya Kianguthimri katika Ethnologue

Lugha za Australia