Kombe la Mataifa ya Afrika

Kombe la Mataifa ya Afrika ni shindano kuu la la soka la kimataifa katika bara la Afrika. Shindano hili husimamiwa na Confederation of African Football (CAF), na lilichezwa kwa mara ya kwanza  mwaka wa 1957. Tangu mwaka wa 1968, shindano hili hufanyika baada ya miaka miwili. Wabingwa wa FIFA Confederations Cup walifuzu katika shindano hili.

Katika mwaka wa 1957 kulikuwa na mataifa matatu yaliyoshiriki katika shindano hili ambayo ni: Misri, Sudan na Ethiopia. Afrika ya Kusini walikuwa washiriki katika shindano hili lakini walizuiwa kutokana na sera za ubaguzi nchini humo. Tangu wakati huo, mchuano huu umeenea, na kusababisha michuano ya kufuzu. Idadi ya walioshiriki katika fainali ya shindano hili ilifika 16 katika mwaka 1998 (timu 16 zilikuwa zishiriki katika shinano hili mwaka wa 1996 lakini Nigeria walijitoa na kubakia timu 15), na tangu wakati huo, imebaki kuwa timu 61 ndizo zinashiriki katika shindano hili. Timu hizi hugawanywa katika vikundi ambavyo kila kundi kina timu nne ambapo timu mbili bora katika kila kundi ndizo zinafaulu katika hatua ya ya pili.

Misri ndiyo taifa lililofanikiwa zaidi katika historia kombe hili kwa kuwa na rekodi ya kushinda kombe hili mara sita. Ghana na Kamerun wameweza kunyakuwa ubingwa mara nne. Nyara tatu tofauti zimetunzwa katika historia ya shindano hili. Ghana na Kamerunwameshinda matoleo mawili ya kwanza baada ya kila timu kushinda shindano hili mara tatu mfululizo. Nyara iliyo sasa ilitunzwa mara ya kwanza mwaka wa 2002.

Historia

1950-60:uenezaji wa shindano la ANC 
Chimbuko la Kombe la Mataifa ya Afrika lilikuwa mnamo tarehe  Juni 1956, wakati uundaji wa Confederation of African Football ulipendekezwa katika mkutano wa tatu wa  bunge la FIFA mjini Lisbon. Kulikuwa na mipango ya haraka kwa mashindano ya mataifa ya bara kufanyika, na mwaka wa 1957 mwezi wa Februari shindano la  kwanza la Kombe la Mataifa ya Afrika lilifanyika mjini Khartoum, Sudan. Hakukuwa na mechi za kufuzu katika shindano hili , kwani uwanja ulikuwa na mataifa manne ambao ndio wanzilishi wa CAF (Sudan, Misri, Ethiopia, na Afrika ya Kusini). Kukataa kwa Afrika ya Kusini  kupeleka kikosi chenye wachezaji wa rangi tofauti  katika  ushindani kulisababisha wao kuadhibiwa na Ethiopia iliweza kufuzu katika fainali .
Kutokana na tukio hilo mechi mbili ndizo zilizochezwa na Misri kuwa bingwa wa kwanza katika bara baada ya kushinda Sudan katika nusu fainali na Ethiopia katika fainali. Miaka miwili baadaye, Misri ndiyo  ilikuwa mwenyeji wa pili wa ANC mjini Cairo ambapo timu zile tatu ndizo zilishiriki .Kama mwenyeji na bingwa tetezi Misri iliweza kushinda baada ya kuwalaza sudan katika fainali.

Shindano hili lilienea na kuwa na timu tisa ambazo zilishiriki. Shindano hili la tatu la ANC mwaka 1962lilikuwa mjini Addis Ababa, na kwa mara ya kwanza kulikuwa na mechi za kufuzu ambapo timu nne zilifuzu kupigania ubingwa.  Ethiopia kama mwenyeji  Misri kama bingwa tetezi zilipata  fursa ya kufaulu mara moja, na kuungwa na Nigeria na Tunisia katika timu nne za mwisho zilizo waania ubingwa.  Misri iliweza kucheza fainali kwa mara ya tatu lakini Ethiopia waliwezakushinda, baada ya kupiga Tunisia katika semifinali nakulaza Misri katika muda wa ziada.

1960: Ghana utawala 
Katika mwaka 1963, Ghana ilishiriki kwa mara  ya kwanza katika shindano  hili , na iliweza kunyakua ushindi baada ya kuilaza Sudan katika fainali. iliweza kunyakuwa ubingwa  miaka miwili baadaye katika Tunisia -ikisawazisha na Misri kama bingwa wa misimu miwili - na kikosi ambacho kilikuwa na wachezaji wawili tu kutoka timu ya 1963.

katika shindano la 1968 ilibidi mpango wa mchuano huo ubadilike na kuongeza  hadi timu 8 zitakazo faulu kati ya  timu 22 zilizofaulu katika raundi ya hapo awali.  Timu zilizofaulu ziligawanyishwa katika makundi mawili kila kundi likiwa na timu nne ambazo zilicheza michezo ya mizunguko ambapo timu mbili bora zaidi katika kila kundi  zilifaulu katika nusu fainali.Mfumo huu uliendelea kutumika katika fainali hadi mwaka wa 1992.   Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliweza kushinda baada ya kuwachapa Ghana. Kuanzia mwaka wa 1968 shindano hili limekuwa likitendeka baada ya miaka miwili katika miaka iliyo sawa.  Mchezaji wa mbele wa Ivory Coast, Laurent Pokou aliongoza kwa mabao katika  michuano ya 1968 na 1970 kwa mabao sita mwaka wa  1968 na mabao nane katika mwaka wa 1970  na kuwa na mabao 14 kwa jumla na kushikilia  rekodi  kwa muda hadi 2008. Shindano hili liliweza kuonyehwa katika runinga mara ya kwanza  mwaka wa 1970 likiwa  nchini Sudan, ambayo iliweza kuchukua taji baaada ya kuwashinda Ghana- iliyokuwa ikicheza  fainaili ya nne  mfululizo.

1970:  muongo wa mabingwa 
Kati ya mwaka 1970-1980 mataifa sita mbalimbali yaliweza kushinda : Sudan, Kongo-Brazzaville, Zaire, Moroko, Ghana, na Nigeria. Zaire ilishinda mara ya pili katika mwaka wa 1974  (ilishinda mara ya kwanza  kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) baada ya kupambana na Zambia katika  fainali. Kwa muda  hadi sasa katika historia ya ushindani, hii ndio mechi ya kipekee ambayo imerudiwa baada ya timu hizo mbili kutoka sare 2-2  baada ya muda wa ziada. Finali hii ilichezwa siku mbili baadaye na Zaire kuibuka washindi kwa 2-0. Mchezaji wa mbele wa Zaire , Mulamba Ndaye alifunga bao zote nne za mechi hizo  mbili: pia alikuwa alishikilia usukani kwa kuwa na mabao tisa katika msimu huo na kuweka rekodi ya mechi ya kibnafsi hadi wa leo. Miezi mitatu awali, Zaire ilikuwa taifa la kwanza la Afrika weusi kufuzu katika FIFA World Cup. Moroko iliweza kuchukua ushindi kwa mara  yao ya kwanza katika ANC mwaka wa 1976  nchini Ethiopia na Ghana ilichukua ushindi mara ya tatu mwaka wa 1978,Katika mawka wa 1980 shindano hili lilifanyika Nigeria ambapo timu ya taifa ya Nigeria ililaza Algeria na kunyakuwa ushindi mara ya kwanza

1980: Kutawala kwa Cameroon na Nigeria 
Ghana iliweza kunyakua ubingwa mara ya nne mwaka wa 1982 baada ya; kushinda Algeria katika nusu fainali katika muda wa ziada, na kupatana na Libya kama mwenyeji katika fainali.  Hii mechi iliisha sare ya bao 1-1 baada ya dakika 120 na Ghana ilishinda katika penalti na kunyakuwa taji. Kamerun iliweza kuchukuwa taji la  kwanza  miaka miwili baadaye kwa kushinda Nigeria .Shindano la  mwaka wa 1986ilikabiliana na  Misri - watoro tangu fainali ya  mwaka wa 1962 - Misri ilishinda kupituia penalti. Kamerun iliweza kushiriki katika fainali mara ya tatu mfululizo na kuchukua taji mara ya pili katika shindano  la 1988hii ni baada ya  kurudia kuchapa Nigeria mwaka wa 1984. Mwaka wa 1990, Nigeria ilipoteza nafasi ya kuchukua taji walipojiandikisha katika fainali mara ya tatu baada ya kujitokeza katika shindano hili mara nne na kupigwa na Algeria .

1990: Kuwasili kwa Afrika Kusini 
Mwaka wa 1992 Kombe la Mataifa ya lilipanua mipaka na kuongeza idadi ya washiriki katika fainali ya shindano hili hadi  12; Timu hizi ziligawanywa katika makundi manne Kila kundi lilikuwa na timu tatu ambapo timu mbili za juu katika kila kundi zilifaulu katika robo fainali. Mjchezaji wa Ghana wa katikati kwa majina kiungo Abedi "Pelé" Ayew ambaye alifunga bao tatu, alitiwa taji la  mchezaji bora wa shindano hili mwaka huo baada ya mchango wake kusaidia Ghana kufuzu fainali; hata hivyo alisimamishwa kucheza  mechi hiyo  na Ghana kushindwa  na  Ivory Coast katika mikwaju ya penalty  ambako kila pande ilijaribu mara 11 ili kutambua timu itakayoshinda. Cote d'Ivoire waliweza kuweka rekodi katika shindano hili  kwa kushinda mechi sita bila kufungwa bao.

Ule mpango wa timu 12, na tatu kila kundi  kundi ulitumika tena miaka miwili baadaye, ambapo Tunisia iliyokuwa nyumbani  iliwezwa kuondolewa katika shindano hili. Nigeria, ambayo  ilifaulu katika Kombe la Dunia kwa mara ya kwanza katika historia, ilishinda shindano hili baada ya, kuchapa Zambia, ambayo mwaka kabla ilipatwa na msiba wa maafa ambapo wengi wa wachezaji wao waliaaga dunia katika ajali ya ndege wakielekea katika mchuano wa kufuzu katika kombe la dunia. Mchezaji wa mbele  kutoka Nigeria , Rashidi Yekini, aliyekuwa akiongoza kwa mabao  wa 1992 aliweza kuongoza tena kwa mabao matano mwaka huo.

Afrika ya Kusini iliweza kuwa mwenyeji wa shindano la 20 la ANC mwaka  wa 1996, na kushiriki katika shindano hili mara ya kwanza baada ya kupewa fursa  ya kushiriki katika shindano hili walipoacha ubaguzi.Pia walikuwa wamejaribu mwaka wa 1994 lakini hawakufuzu. Idadi ya washiriki katika fainali iliongezeka hadi timu 16 ambazo ziligawanywa katika makundi manne. Hata hivyo, idadi halisi ya timu zilizocheza katika fainali mara  ilikuwa15 tu kwani Nigeriailijiondoa katika shkindano hili dakika ya mwisho kwa sababu za siasa katika nchi yao. [11] Timu ya  Bafana Bafana iliweza kushinda taji kwa mara ya kwanza  kwa kuwalaza Tunisia. Nahodha wa Afrika Kusini Neil Tovey ndiye aliyekuwa  mchezaji mzungu  wa  kwanza kuskika kile kikombe. [13]
Afika Kusini ingeweza kufika  fainaliwa miaka miwili baadaye nchini Burkina Faso, lakini hawakuweza kutetea taji lao kwani, iliweza kunyakuwa ushindi kwa mara ya nne.

2000:Ubingwa wa Kamerun ukifuatiwa na Egypt 
Toleo la 2000 liliweza kufanyika Ghana na Nigeria, badala ya Zimbabwe kwa kuwa ilitoka  sare ya 2-2 baada ya muda wa ziada katika fainali, Kamerun ilishinda Nigeria katika penalti. Mwaka wa 2002,timu ya Indomitable Lions ilipokea taji mara ya pili mfululizo kama Ghana ilivyofanya katika miaka ya 1960 baada ya Misri kufanya vivyo hivyo mwaka 1957 na 1959. Kupitia penalti, ya Kamerun ilishinda Senegal ambayo ilikuwa mara yao ya kwanza kucheza fainali, ambayo pia ilipata kushika nafasi katika Kombe la ulimwengu baadaye mwaka huo. Timu hizi mbili zilizofika fainali waliweza kutolewa katika robo fainali nchini Tunisia ambapo timu ya nchi hii ilipokea ubingwa baada ya kuchapa Moroko 2-1 katika fainali. Shindano la 2006 lilishindwa na, Misri ambayo ilikuwa nyumbani.Iliweza kuweka rekodi ya bara kwa kuwa washindi mara tano. Shindano la 2008 lilifanyika Ghana ambapo Misri waliweza kutetea ubingwa wao na kunenepesha rekodi na ushindi wa sita baada ya kuwalaza Kamerun 1-0 katika fainali.

Baadaye 
Kabla ya Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka wa 2008 vilabu vya ulaya viliomba kuwe na mabadiliko katika ratiba hiyo. Kwani shindano hili hufanyikan wakati sawa na michuano ya ulaya ambapo wachezaji wao wengi hawachezi kwani wako katika timu zao za nyumbani Katika Januari mwaka wa 2008, rais wa FIFA Sepp Blatter alitangaza kwamba yeye alitaka shindano kufanyika aidha Juni au Julai 2016, ilikuwa sambamba na kalenda ya kimataifa. Hii itasababisha shindano hili kutofanyika nchi nyingi katika Afrika ya kati na magharibi  (kwani miezi hii huwa msimu wa mvua) na kama shindano hili litakuwa likifanyika miaka ilito sawa basi itabidi shindano hili kuskumwa katika miaka isiyo sawa ili kusiwe na mgogngano na shindano la kombe la dunia.

Fomati

Kufuzu 
Tangu 1962 kumekuwa na michuano ya kufuzu katika fainali. Kutoka 1962-1990 michuano hii ilikuwa na mechi za kurudiwa, na idadi ya raundi ilitegemea idadi ya timu zinazoshiriki Kuanzia 1994 kuendelea timu ambazo zina azma ya kufuzu hugawanywa katika makundi na kucheza na kila timu katika kundi iliyowekwa Mpaka mwaka wa 2006  ambako timu ya nchi ambapo shindano hili litafanyika na mabingwa tetezi zilifaulupapo  Kwanzia mwaka wa 2008 timu itakayo fanya shindano hili ndio wanafuzu papo hapo.Fomati ya kufuzu katika shinano hili imekuwa ikibadilikabadilika .Kwanzia mwaka wa 2008 timu 11 ndizo zinazofuzu katika fainali ambazo zinagawanya katika makundi ambayo yana timu nne na moja timu tatu.
Timu zinazoshinda katika kundi ndizo zinafaulu na timu tatu zingine ambazo zina rekodi nzuri

Taji 
Katika historia ya Kombe la Mataifa, kumekuwa na aina tatu za taji ambazo zimepatianwa .Kombe la kwanza mbalo  lilikuwa la fedha, lilijulikana kama " Kombe la Abdelaziz Abdallah Salem ",  ambalo ilikuwa jina lake rais wa kwanza wa kutoka Misri jenuari Abdelaziz Abdallah Salem. Baada ya ushindi wa tatu  katika Kombe la Mataifa  Ghana iliweza kumiliki kombe hilo mwaka wa 1978.

Kombe la pili lilikuwa mwaka wa 1980-2000, na lilijulikana kama "nyara wa Umoja wa Afrika" au "African Unity Cup".  lilitolewa na Baraza Kuu la Michezo ya Afrika kwa CAF mwaka wa 1980 kabla ya mashindano na lilikuwa ni kipande mviringo na pete ya Olimpiki ambayo ililalia ramani ya bara ya Afrika na lilikuwa na vishikilio vya Triangle. Kamerun iliweza kumiliki kombe hili baada ya kuchukua ubingwa mwaka wa  2000.

Mwaka wa 2001,Toleo la tatu lilitokea, ambalo ni kombe la dhahabu lililoundwa nchini Italia. Kamerun, waliomiliki toleo la pili waliweza kuwa taifa la kwanza kushinda toleo hili.

Matokeo 
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
|-
! rowspan="2" width="5%"|mwaka
! rowspan="2" width="10%"|Taifa mwenyeji
! colspan="3"|Fainali
! colspan="3"|Mechi ya nafasi ya Tatu
|-
! width="15%"|Mshindi
! width="10%"|Bao
! width="15%"|Nafasi ya pili
! width="15%"|Nafasi ya Tatu
! width="10%"|Bao
! width="15%"|Nafasi ya nne
|-
| 1957
| 
| 
| 4-0
| 
| 
|  colspan="2"| awe hana halali) (1)
|- style="background:#D0E6FF"
| 1959
| 
| 
| 2-1  (2)
| 
| 
|  colspan="2"|(timu tatu tu walishiriki)
|-
| 1962
| 
| 
| 4-2 AET
| 
| 
| 3-0
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1963
| 
| 
| 3-0
| 
| 
| 3-0
| 
|-
| 1965
| 
| 
| 3-2 AET
| 
| 
| 1-0
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1968
| 
| 
| 1-0
| 
| 
| 1-0
| 
|-
| 1970'| 
| | 3-2| 
| 
| 3-1| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1972'
| 
| 
| 3-2
| 
| 
| 5-2
| 
|-
| 1974
| 
| 
| 2-2  AET 2-0  Replay
| 
| 
| 4-0
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1976
| 
| 
| 1-1  (3)
| 
| 
| 3-2  (3)
| 
|-
| 1978
| 
| 
| 2-0
| 
| 
| 2-0  (4)
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1980'| 
| | 3-0| 
| 
| 2-0| 
|-
| 1982'
| 
| 
| 1-1  AET(7-6)  penalti
| 
| 
| 2-0
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1984'
|  Ivory Coast
| 
| 3-1
| 
| 
| 3-1
| 
|-
| 1986'| 
| | 0-0  AET(5-4)  penalti
| 
| 
| 3-2| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1988
| 
| | 1-0| 
| 
| 1-1  AET(4 - 3)  penalti
| 
|-
| 1990'
| 
| 
| 1-0
| 
| 
| 1-0
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1992'| 
| | 0-0  AET(11 - 10)  penalti
| 
| 
| 2-1| 
|-
| 1994
| 
| | 2-1| 
| 
| 3-1| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 1996
| 
| | 2-0| 
| 
| 1-0| 
|-
| 1998
| 
| | 2-0| 
| 
| 4-4  (5)(4 - 1)  penalti
| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 2000
|  &
| | 2-2  AET(4 - 3)  penalti
| 
| 
| 2-2  AET(4 - 3)  penalti
| 
|-
| 2002
| 
| | 0-0  AET(3 - 2)  penalti
| 
| 
| 1-0| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 2004
| 
| | 2-1| 
| 
| 2-1| 
|-
| 2006
| 
| | 0-0  AET(4 - 2)  penalti
| 
| 
| 1-0| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 2008
| 
| | 1-0| 
| 
| 4-2| 
|-
| 2010
| 
| | 1-0| 
| 
| 1-0| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 2012
| &
| | 0-0  AET(8 - 7)  penalti
| 
| 
| 2-0| 
|-
| 2013
| 
| | 1-0| 
| 
| 3-1| 
|- style="background:#D0E6FF"
| 2015
| 
| | 0-0  AET(9 - 8)  penalti
| 
| 
| 0-0  AET(4 - 2)  penalti
| 
|-
| 2017
| 
|
|
|
|
|
|
|- style="background:#D0E6FF"
| 2019
| 
|
|
|
|
|
|
|-
| 2021
| 
|
|
|
|
|
|
|- style="background:#D0E6FF"
| 2023
| 
|
|
|
|
|
|
|}

(1) Mwaka wa 1957,  haikuruhusiwa kucheza kutokana na ubaguzi ubaguzi.  
(2) Katika mwaka 1959, timu zile tatu zilicheza mara ingine mmoja. Katika mchezo wa mwisho wa michuano, Misri's ilipata ushindi wa 2-1 dhidi ya Sudan kuwa mabingwa 
(3) Hakukuwa na mechi na fainali rasmi mwaka wa 1976, kwani timu nne bora katika kila kundi ndizo zliwaania taji hili. 
(4) Katika mwaka wa 1978, nafasi ya tatu ilinyakuliwa na  Nigeria 2-0 baada Tunisia kujiuzulu wakiwa sare ya bao1-1 katika dakika 42. 
(5) Hakukuwa na muda wa ziada .

 Key: AET - baada ya muda wa ziada
 adhabu - baada Penalti

 Takwimu 
 Nchi zilizoshinda Michuano Mingi 

{| class="wikitable"
|-
!N °
!Ushindi
!Taifa
!Mwaka (s)
|-
|  align="center"| 1
|  Mara 7
| 
| 1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010
|-
|rowspan="2"  align="center"| 2
|rowspan="2"| Mara 4
| 
| 1984, 1988, 2000, 2002
|-
| 
| 1963, 1965, 1978, 1982
|-
| align="center"| 4
| Mara 3
| 
| 1980, 1994, 2013
|-
|rowspan="2"  align="center"| 2
|rowspan="2"| Mara 2
| 
| 1968, 1974
|-
| 
| 1992, 2015
| 
| 1990, 2020
|- 
|rowspan="9" align="center"|  6.
|rowspan="9"| Mara 1
| 
| 1962
|-
| 
| 1970
|-
| 
| 1972
|-
| 
| 1976
|-
| 
| 1996
|-
| 
| 2004
|-
| 
| 2012
|- 
| 
| 2021

 Nchi zilizocheza fainali Nyingi 

 Michuano kuonekana 

 Nchi ambazo shindano hili limehudhuriwa kwa wingi Mengine baadaye majeshi:'''
 (2015)
 (2017)

 ^ Co-majeshi

Wachezaji walio na bao nyingi

Wachezaji walio na bao nyingi kwa mwaka

Mkuu Takwimu

Tazama pia

Marejeo

Masomo zaidi 
 Historia ya kombe la Mataifa ya Africa tangu mwaka 1967  (Misri State Information Service)

Viungo vya nje 
 Confederation Africaine de Football
 Kombe la Mataifa ya Afrika habari kutoka Chelsea FC
 Coverage kwa msingi rec.sport.soccer.statistics
 Kihistoria Records kutoka BBC Sport
 Soccer World Info Historia ya Kombe la Mataifa ya Afrika 
 Kombe la Mataifa ya Afrika Guinea ya Gabon - Ikweta 2012 - International football journalism

A