LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kinaga cha Koki

Kinaga ya Koki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Koki imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Koki iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Koki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Koki 
lugha ya Kinaga ya Koki kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Leinong

Kinaga ya Leinong (au Kihtangan) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Leinong imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Leinong iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Leinong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Leinong 
lugha ya Kinaga ya Leinong katika Glottolog
lugha ya Kinaga ya Leinong kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Akyaung Ari

Kinaga ya Akyaung Ari ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Akyaung Ari imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Akyaung Ari iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Akyaung Ari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Akyaung Ari 
lugha ya Kinaga ya Akyaung Ari kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Para

Kinaga ya Para (pia Kijejara) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Para imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Para iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Para kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Para 
lugha ya Kinaga ya Para katika Glottolog
lugha ya Kinaga ya Para kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Long Phuri

Kinaga ya Long Phuri ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Long Phuri imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Long Phuri iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Long Phuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Long Phuri 
lugha ya Kinaga ya Long Phuri katika Glottolog
lugha ya Kinaga ya Long Phuri kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Makyan

Kinaga ya Makyan ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Makyan imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Makyan iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Makyan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Makyan 
lugha ya Kinaga ya Makyan katika Glottolog
lugha ya Kinaga ya Makyan kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Ponyo-Gongwang

Kinaga ya Ponyo-Gongwan (pia Kiponyo) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Ponyo-Gongwan imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Ponyo-Gongwan iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje 
 lugha ya Kinaga ya Ponyo-Gongwan kwenye Multitree
 makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Ponyo-Gongwan 
 lugha ya Kinaga ya Ponyo-Gongwan kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Kyan-Karyaw

Kinaga ya Kyan-Karyaw ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Kyan-Karyaw imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Kyan-Karyaw iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Kyan-Karyaw kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Kyan-Karyaw 
lugha ya Kinaga ya Kyan-Karyaw kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kinaga cha Lao

Kinaga ya Lao ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Lao imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Lao iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaga ya Lao kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaga ya Lao 
lugha ya Kinaga ya Lao kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Bwe

Kikaren ya Bwe ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Bwe imehesabiwa kuwa watu 17,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Bwe iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Bwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Bwe 
lugha ya Kikaren ya Bwe katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Bwe kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Geba

Kikaren ya Geba ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Geba imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Geba iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Geba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Geba 
lugha ya Kikaren ya Geba katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Geba kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Geko

Kikaren ya Geko ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Geko imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Geko iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Geko kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Geko 
lugha ya Kikaren ya Geko katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Geko kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Mobwa

Kikaren ya Mobwa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Mobwa imehesabiwa kuwa watu 4,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Mobwa iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Mobwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Mobwa 
lugha ya Kikaren ya Mobwa katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Mobwa kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Paku

Kikaren ya Paku ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Paku imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Paku iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Paku kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Paku 
lugha ya Kikaren ya Paku kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Pwo Magharibi

Kikaren ya Pwo Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Pwo Magharibi imehesabiwa kuwa watu 210,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Magharibi iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Pwo Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Pwo Magharibi 
lugha ya Kikaren ya Pwo Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Pwo Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Kikaren cha Pwo Mashariki

Kikaren ya Pwo Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1998 idadi ya wazungumzaji wa Kikaren ya Pwo Mashariki imehesabiwa kuwa watu milioni moja nchini Myanmar na 50,000 nchini Uthai (ambapo huitwa Kikaren ya Pwo Kusini). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Mashariki iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Pwo Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Pwo Mashariki 
lugha ya Kikaren ya Pwo Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Pwo Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za Uthai
Kikaren-Pwo-Kaskazini

Kikaren ya Pwo Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Pwo Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Kaskazini iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Pwo Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Pwo Kaskazini 
lugha ya Kikaren ya Pwo Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Pwo Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za Uthai
Kikaren-Phrae-Pwo

Kikaren ya Phrae Pwo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Phrae Pwo imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Phrae Pwo iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya Phrae Pwo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya Phrae Pwo 
lugha ya Kikaren ya Phrae Pwo katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya Phrae Pwo kwenye Ethnologue

Lugha za Uthai
Kikaren cha S'gaw

Kikaren ya S'gaw ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya S'gaw nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 1,280,000. Pia kuna wasemaji 200,000 nchini Uthai (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya S'gaw iko katika kundi la Kikareniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaren ya S'gaw kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaren ya S'gaw 
lugha ya Kikaren ya S'gaw katika Glottolog
lugha ya Kikaren ya S'gaw kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za Uthai
Paulo I wa Konstantinopoli

Paulo I wa Konstantinopoli (mzaliwa wa Thesalonike, Ugiriki, alifariki mwaka 350 hivi), alikuwa askofu wa sita wa Konstantinopoli kuanzia mwaka 337. 

Paulo alijihusisha na mabishano kuhusu Uario yaliyoshughulikiwa na ndugu Makaisari Constans I (Dola la Roma Magharibi) na Constantius II (Dola la Roma Mashariki). 

Basi Paulo alitawazwa na kuondolewa mara tatu kati ya miaka 337 na 351. 

Hatimaye aliuawa akiwa uhamishoni huko Cucusus, mkoani Kapadokia (leo nchini Uturuki). 

Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Juni au tarehe 6 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Socrates Scholasticus, H. E. ii. 6, etc.
Sozomenus, H. E. iii. 3, etc.
Atanasi wa Aleksandria, Hist. Arian. ad Monach. 275;
Giovanni Domenico Mansi, Concil. i. 1275.

Waliofariki 350
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ugiriki
Watakatifu wa Uturuki
Wilibrodi

Wilibrodi (kwa Kilatini Villibrordus; 658 hivi – 7 Novemba 739) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Northumbria (Uingereza) maarufu kwa umisionari wake katika Netherlands ya leo, uliomfanya aitwe "Mtume wa Wafrisia". 

Alikuwa askofu wa kwanza wa Utrecht akafariki huko Echternach (leo nchini Luxembourg). 

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
Paul Dräger (ed.), Alkuin, Vita sancti Willibrordi; Das Leben des heiligen Willibrord (Trier: Kliomedia, 2008).

Viungo vya nje

A reconstructed portrait of Willibrord, based on historical sources, in a contemporary style.

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 739
Wabenedikto
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
Basilika la Mt. Paulo

Basilika la Kipapa la Mt. Paulo Nje ya Kuta ni mojawapo kati ya mabasilika ya zamani na muhimu zaidi ya Roma pamoja na yale ya Mt. Yohane huko Laterano, Mt. Petro huko Vatikano na Mt. Maria huko Eskwilino.

Basilika liko katika eneo la Italia, lakini Ukulu Mtakatifu unalimiliki kabisakama maeneo ya balozi za nchi ya kigeni.

Basilika lilianzishwa na kaisari Konstantino Mkuu juu ya mahali (cella memoriae) alipozikwa Mtume Paulo baada ya kukatwa kichwa nje ya ngome ya jiji.

Baada ya mabadiliko mengi, lilijengwa upya katika karne ya 19 kwa sababu lilikuwa limeteketezwa na moto. Vipimo vyake ni mita 131.66 kwa 65 kwa 29.70, hivyo ni kanisa la pili kwa ukubwa mjini Roma.

Kumbukumbu ya kutabarukiwa kwake inafanyika kila mwaka tarehe 18 Novemba.

Tanbihi

Marejeo
Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 439-440, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 9780870991790
 

 Marina Docci, San Paolo fuori le mura: Dalle origini alla basilica delle origini (Roma: Gangemi Editore 2006).

Viungo vya nje

The Papal Basilica St Paul Outside-the-Walls, official site.

St. Paul's Tomb Unearthed in Rome on National Geographic News, including a photograph of a side of the sarcophagus.
The tombs of the apostles: Saint Paul 
3D Model of the church 
Reliquary of St. Anne's forearm venerated in a side chapel

Mtume Paulo
Makanisa nchini Italia
Roma
Urithi wa Dunia
Kijinuo cha Buyuan

Kijinuo ya Buyuan ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajinuo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kijinuo ya Buyuan imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijinuo ya Buyuan iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kijinuo ya Buyuan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijinuo ya Buyuan 
lugha ya Kijinuo ya Buyuan katika Glottolog
lugha ya Kijinuo ya Buyuan kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kijinuo cha Youle

Kijinuo ya Youle ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajinuo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijinuo ya Youle imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijinuo ya Youle iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kijinuo ya Youle kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijinuo ya Youle 
lugha ya Kijinuo ya Youle katika Glottolog
lugha ya Kijinuo ya Youle kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikaduo

Kikaduo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakaduo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaduo nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 180,000. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Laos (1981). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaduo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaduo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaduo 
lugha ya Kikaduo katika Glottolog
lugha ya Kikaduo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Laos
Kikang

Kikang ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakang. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikang nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 47,600. Pia kuna wasemaji 34,100 nchini Uchina (1993). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikang iko katika kundi la Kikam-Sui.

Viungo vya nje
lugha ya Kikang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikang 
lugha ya Kikang katika Glottolog
lugha ya Kikang kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Laos
Kikathu

Kikathu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikathu imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikathu iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikathu kwenye Multitree
ramani ya Kikathu
makala za OLAC kuhusu Kikathu 
lugha ya Kikathu katika Glottolog
lugha ya Kikathu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikatso

Kikatso ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wamongol.

Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikatso imehesabiwa kuwa watu 4000. 

Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikatso iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikatso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikatso 
lugha ya Kikatso katika Glottolog
lugha ya Kikatso kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikemiehua

Kikemiehua ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wakemiehua. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikemiehua imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikemiehua iko katika kundi la Kimon-Khmer. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kiman-Met.

Viungo vya nje
lugha ya Kikemiehua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikemiehua 
lugha ya Kikemiehua katika Glottolog
lugha ya Kikemiehua kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiman-Met

Kiman-Met ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Waman-Met. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiman-Met imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiman-Met iko katika kundi la Kipalaungiki. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kikemiehua.

Viungo vya nje
lugha ya Kiman-Met kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiman-Met 
lugha ya Kiman-Met katika Glottolog
lugha ya Kiman-Met kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikhlula

Kikhlula ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wakhlula. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikhlula imehesabiwa kuwa watu 21,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikhlula iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhlula kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhlula 
lugha ya Kikhlula katika Glottolog
lugha ya Kikhlula kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikhuen

Kikhuen ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakhuen. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikhuen nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 8000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Uchina (1993). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikhuen iko katika kundi la Kikhmuiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhuen kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhuen 
lugha ya Kikhuen katika Glottolog
lugha ya Kikhuen kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Laos
Kikon-Keu

Kikon-Keu ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wablang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikon-Keu imehesabiwa kuwa watu 6300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikon-Keu iko katika kundi la Kipalaungiki. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kihu.

Viungo vya nje
lugha ya Kikon-Keu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikon-Keu 
lugha ya Kikon-Keu katika Glottolog
lugha ya Kikon-Keu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikua-nsi

Kikua-nsi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikua-nsi imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikua-nsi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikua-nsi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikua-nsi 
lugha ya Kikua-nsi katika Glottolog
lugha ya Kikua-nsi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikuamasi

Kikuamasi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wakuamasi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikuamasi imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikuamasi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikuamasi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikuamasi 
lugha ya Kikuamasi katika Glottolog
lugha ya Kikuamasi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kikuanhua

Kikuanhua ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wakhmu. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikuanhua imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikuanhua iko katika kundi la Kipalaungiki au la Kikhmuiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikuanhua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikuanhua 
lugha ya Kikuanhua katika Glottolog
lugha ya Kikuanhua kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilahu-Shi

Kilahu-Shi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina, Myanmar, Uthai na Laos inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilahu-Shi imehesabiwa kuwa watu 117,000 nchini Uchina, 60,000 nchini Myanmar, 15,000 nchini Uthai na 3000 nchini Laos. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilahu-Shi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilahu-Shi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilahu-Shi 
lugha ya Kilahu-Shi katika Glottolog
lugha ya Kilahu-Shi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Myanmar
Lugha za Uthai
Lugha za Laos
Arafa

Arafa (kutoka neno la Kiarabu) ni ujumbe mfupi wa maandishi unaotumwa na kupokewa kwa mfano katika simu.

Pamoja na ufupi wake, unaweza kuwa na umuhimu na uzuri kiasi cha kuifanya aina ya sanaa.

Pia arafa zinatumika siku hizi kwa ajili ya siasa, zikisambaza haraka habari au maoni ambavyo pengine visingeweza kujulishwa kupitia magazeti au vyombo vingine vya mawasiliano ya kijamii.

Mawasiliano
Vitendawili

Vitendawili ni semi zilizofumbwa ambazo hutolewa kwa hadhira ili zifumbuliwe. Jina linasema kuna pande mbili zinazotenda: anayeuliza na anayeulizwa, ama maneno yalivyo na maana yake ya fumbo.

Fumbo hilo huwa lina mawazo au mafunzo muhimu kwa washiriki na kuchemsha au kufikirisha akili zao.

Vitendawili hufikirisha na kufanya watu wavihusishe na hali halisi ya maisha na vitu au matukio mbalimbali katika mazingira yao na dunia kwa ujumla.
 
Mifano ya vitendawili ni:
1. Popoo mbili zavuka mto (macho).
2. Wazungu wanachungulia dirishani (makamasi).
3. Blanketi la babu lina chawa (mbingu).
4. Uzazi wangu umeniponza (Kinyonga).
5. Huku tamu na huku tamu, katikati pachungu (jua).

Vitendawili vina utaratibu maalumu vya kuvianza. Mfano:
Mtegaji: Kitendawili?
Hadhira: Tega.
Mtegaji: Popo mbili zavuka mto?
Hadhira: miguu.
Mtegaji: Mmekosa! nipeni mji.
Hadhira: Nenda Mwanza?.
Mtegaji: Siendi.
Hadhira: Nenda kagera?
Mtegaji: Naenda, jibu lake ni macho.

Mwingine:
Mtegaji: Mzazi ana miguu, mzaliwa hana.

Fasihi
Kilakkia

Kilakkia (au Kilakkja) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Walakkia. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilakkia imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilakkia iko katika kundi lake lenyewe la Kilakkja.

Viungo vya nje
lugha ya Kilakkia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilakkia 
lugha ya Kilakkia katika Glottolog
lugha ya Kilakkia kwenye Ethnologue

Lugha za China
Tendi

Tendi ni tungo ndefu za ushairi zinazoelezea juu ya matukio ya kishujaa yaliyofanywa na watu fulanifulani.

Tendi hazina tofauti kubwa na tenzi, isipokuwa zenyewe hukazia zaidi juu ya matukio ya kishujaa, wakati tenzi hukazia jambo lolote.

Mfano wa tendi ni:

MWOKOZI AJA

1. Mimi kwako ni baba,

Napenda ujitukuze,

Maana umefanikiwa,

Uemshinda yule mwovu,

Imani kuipokea,

Kwa nguvu umemwangusha.

2. Kumbuka umepigana,

Sio kwa mambo ya dunia,

Ushindi umeuleta,

Watoto washangilia,

Amani umawaletea,

Kwa mto umemwangamiza,

Adui yetu mwovu.

Fasihi
Mia tano kumi na nne

Mia tano kumi na nne ni namba inayoandikwa 514 kwa tarakimu za kawaida na DXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 513 na kutangulia 515. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 257.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 514 KK na 514 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Kijiko

Kijiko ni kifaa chenye umbo la duara lililobonyea kinachotumika wakati wa kula au mara nyingine kupakulia chakula. 

Kimsingi vijiko hutumika kula vyakula rojorojo, kama vile supu, mchemsho na lambalamba, pia vyakula vidogovidogo na vilivyo ungaunga ambavyo haviwezi kuinuliwa kwa uma kama vile wali, sukari na nafaka. 

Kwenye uokaji rojo ni laini sana kumimina au kudondosha kutoka kwenye kijiko. 

Vijiko hutumika pia katika kupima, kuchanganya na kukoroga vitu mbalimbali kama vile viungo. 

Vijiko hutumika pia kukorogea, kwa njia hii kijiko hupitishwa katika mchanganyiko na huzungushwazungushwa katika maduara ili kusaidia mchanganyiko huo uchanganyike kikamilifu.

Vijiko hutumiwa sana katika mapishi na upakuaji wa chakula.

Historia
Mifano ya vijiko mbalimbali vilivyotumiwa na [[Wamisri wa kale]] inahusisha vilivyotengenezwa kwa pembe za ndovu, mawe na mbao; vingi vilitiwa nakshi kwa alama za kidini. 

Vijiko vya Wayunani na Warumi wa kale vilitengenezwa kwa shaba na fedha na mishikio yake ilikuwa imechongoka.

Siku hizi vijiko hutengenezwa kwa metali kama fedha, pia kwa mbao, plastiki na kauri.

Katika Asia ya Kaskazini, vijiko hutumika kama chombo cha msingi kwa ajili ya kula; uma zinatumika kusukuma vyakula kama wali kwenye vijiko pia na matumizi yake ya kawaida kama kukatia au kugawanyishia chakula. 

Teknolojia
Utamaduni
Tenzi

Tenzi ni tungo ndefu za ushairi zinazoelezea juu ya mambo fulani na huwa na pande moja katika utenzi wake (yaani huwa na vina vya kati tu).

Tenzi huweza kuwa na mpangilio wa silabi zinazolingana katika kila mstari pia haufuati urari wa mizani katika mshororo wake.

Sifa za utenzi 
 Huwa na vina
 Huwa na mishororo minne
 Vile vile utenzi huwa na mizani nane
 Beti zake huwa nyingi ila hazizidi zile za utendi ambao wenyewe huwa na beti nyingi zenye usimulizi.mfano wa tenzi

Mifano ya tenzi

1. Leo nataka binti,

Ukae juu ya kiti,

Ili uandike hati,

Ndogo ya waja.

Mimi kwako ni baba,

Hati hii ya huba,

Andikwa iwe haiba,

Asaa itakufaa.

Iwe kwako tiba,

Kwa shida za maswahiba,

Wasije wakaihiba,

Usije ukajutia.

2. Liyongo kitakamali,

Akabalighi rijali,

Akawa mtu wa kweli,

Na haiba kaongeya,

Twaitaka mbegu yake,

Nasi kwetu tuipeke,

Kwa furaha tumuweke,

Apate kutuzalia.

Fasihi
Wafrisia

[[Picha:Friesengebiet.png|300px|thumb|Maeneo yaliyokaliwa na Wafrisia kihistoria"Nederlande" = Uholanzi; "Deutschland" = Ujerumani]]
Wafrisia ni kundi la watu wanaoishi katika Uholanzi ya mashariki na Ujerumani ya Kaskazini karibu na pwani ya Bahari ya Kaskazini katika maeneo ya Frisia ya kihistoria, yakiwa pamoja na mkoa wa Friesland wa Uholanzi, wilaya ya Friesland katika Saksonia Chini, Ujerumani, na wilaya ya Nordfriesland (Frisia Kaskazini) katika Schleswig-Holstein, Ujerumani.

Lugha ya kienyeji ni Kifrisia ambayo ni lugha ya Kigermanik iliyo karibu na Kiingereza. Idadi ya wasemaji imepungua, na leo hii wakazi wengi wa maeneo ya Frisia wanatumia ama Kiholanzi na Kijerumani au lahaja mojawapo ya Kijerumani cha kaskazini.

Katika historia Wafrisia walijulikana tangu siku za Dola la Roma yaani takriban miaka 2000 iliyopita.

watu wa Uholanzi
Watu wa Ujerumani
Makabila ya Wagermanik
Kazi

Kazi ni sehemu muhimu ya maisha ya binadamu, hivyo ina nafasi kubwa katika anthropolojia, falsafa, teolojia,fizikia na sosholojia.

Inafafanuliwa kama utendaji unatumia nguvu ya akili au ya mwili ili kufikia lengo fulani, ambalo mara nyingi ni faida ya kiuchumi ili kuweza na kuwezesha kuendelea kuishi. 

Lakini thamani yake halisi haiishii katika uzalishaji wa vitu, bali inategemea hasa ustawishaji wa utu katika vipawa vyake vyote kulingana na maadili na maisha ya kiroho. 

Kwa msingi huo, ni wajibu wa kila mtu aliyefikia ukomavu fulani.

Ni pia mchango muhimu katika jamii na inayostahili kuheshimiwa na kutunzwa na wote kuanzia serikali hadi watu binafsi. 

Kwa kuwa ni wajibu, kazi ni vilevile haki ya msingi ya binadamu. Bila kuwa nayo, mtu anaelekea kunyong'onyea na kujiona hama maana, hasa kama utovu wa kazi unadumu muda mrefu na kumzuia asiweze kupanga maisha yake, kwa mfano upande wa ndoa na familia, kwa sababu ya kutojitegemea.

Sheria mbalimbali zinaratibu mahusiano kazini, hasa kama kuna mwajiri na mwajiriwa.

Kazi katika Biblia
Biblia inazungumzia maisha halisi ya watu, hivyo haikuweza kuisahau kazi. Toka kitabu cha Mwanzo (1:1-2:4a) inaonyesha heshima ya kufanya kazi kwa kumchora Mungu akitenda kazi kama binadamu kwa siku sita, akipumzika ile ya saba.

Ndiye aliyewaagiza Adamu na Eva wafanye kazi katika dunia ili kuistawisha (Mwa 2:15).

Baada ya dhambi ya asili waliyoifanya wajibu huo umebaki, ila kama adhabu sasa unachosha (Mwa 3:17-19).

Pamoja na hayo, Yesu alikubali kufanya kazi kwa mikono yake kama fundi (labda seremala) kwa sehemu kubwa kabisa ya maisha yake, alipoishi na familia yake au walau mama yake kijijini Nazareti (Mk 6:3).

Mtume Paulo alipinga kwa nguvu uzembe wa waliodai kazi haihitajiki tena kwa sababu eti, ufalme wa Mungu umefika. Aliandika, "Asiyetaka kufanya kazi, asile chakula" (2Thes 3:10).  Mwenyewe, pamoja na kuhubiri Injili alikuwa akiendelea na kazi yake ya kushona mahema ili kupata mahitaji yake bila kulemea wengine.

Marejeo

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi ya International Labour Organization
 Ushauri kuhusu kazi toka Unesco

Elimu jamii
Uchumi
Utamaduni
Maadili
Kazi
Kilalo cha Dongshaba

Kilalo ya Dongshanba ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilalo ya Dongshanba imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilalo ya Dongshanba iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilalo ya Dongshanba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilalo ya Dongshanba 
lugha ya Kilalo ya Dongshanba katika Glottolog
lugha ya Kilalo ya Dongshanba kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilalo cha Kati

Kilalo ya Kati ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilalo ya Kati imehesabiwa kuwa watu 213,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilalo ya Kati iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilalo ya Kati kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilalo ya Kati
lugha ya Kilalo ya Kati katika Glottolog
lugha ya Kilalo ya Kati kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilalo cha Magharibi

Kilalo ya Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilalo ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 38,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilalo ya Magharibi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilalo ya Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilalo ya Magharibi 
lugha ya Kilalo ya Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kilalo ya Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilalo cha Mashariki

Kilalo ya Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilalo ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 38,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilalo ya Mashariki iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilalo ya Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilalo ya Mashariki 
lugha ya Kilalo ya Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kilalo ya Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilamu

Kilamu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilamu imehesabiwa kuwa watu 120 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilamu iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilamu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilamu 
lugha ya Kilamu katika Glottolog
lugha ya Kilamu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kifrisia

Kifrisia ni lugha ya kundi la watu wanaoishi katika Uholanzi ya mashariki na Ujerumani ya Kaskazini karibu na pwani ya Bahari ya Kaskazini katika maeneo ya Frisia ya kihistoria, yakiwa pamoja na mkoa wa Friesland wa Uholanzi, wilaya ya Friesland katika Saksonia Chini, Ujerumani na wilaya ya Nordfriesland (Frisia Kaskazini) katika Schleswig-Holstein, Ujerumani.

Lugha hiyo ni lugha ya Kigermanik iliyo karibu na Kiingereza katika lugha za Kihindi-Kiulaya. 

Idadi ya wasemaji imepungua, na leo hii wakazi wengi wa maeneo ya Frisia wanatumia ama Kiholanzi na Kijerumani au lahaja mojawapo ya Kijerumani cha Kaskazini.

Lugha za Kigermanik
Lugha za Ujerumani
Lugha za Uholanzi
Anthropolojia

Anthropolojia ni fani ya elimu inayochunguza pande zote binadamu kuanzia wale wa kale. 

Matawi yake mbalimbali yanachunguza maisha ya jamii, utamaduni pamoja na taratibu na tunu, athari ya lugha, mabadiliko ya kimwili n.k. 

Kwa vyovyote, anthropolojia inahitaji ushirikiano wa sayansi mbalimbali, ikiwemo teolojia.

Akiolojia inaweza kutazamwa kama sehemu ya anthropolojia (k.mf. Marekani ) au ya historia, lakini pia kama fani ya pekee (k.mf. Ulaya).

Jina
Jina linatokana na neno la Kiingereza anthropology lililotumika mara ya kwanza kwa Kilatini mwaka 1593 kuhusiana na historia.[ Asili yake ni maneno mawili ya Kigiriki, ἄνθρωπος, ánthrōpos "mtu") na λόγος, lógos, "neno, somo, elimu").

Tazama pia
Anthropolojia ya Kimarekani

Tanbihi

Marejeo

Kamusi elezo

 
 .

Kumbukumbu

Historia

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 .

Vitabu vya kiada

Viungo vya nje

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Biolojia
Historia
Utamaduni
Elimu jamii
Teolojia
Kilang'e

Kilang'e ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilang'e imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilang'e iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilang'e kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilang'e 
lugha ya Kilang'e katika Glottolog
lugha ya Kilang'e kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilaomian

Kilaomian ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilaomian imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilaomian iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilaomian kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilaomian 
lugha ya Kilaomian katika Glottolog
lugha ya Kilaomian kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilashi

Kilashi (au Kilacid) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wajingpo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilashi nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 30,000. Pia kuna wasemaji 1800 nchini Uchina (1997). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilashi iko katika kundi la Kiburmiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kilashi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilashi 
lugha ya Kilashi katika Glottolog
lugha ya Kilashi kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za China
Kilavrung

Kilavrung (pia Kiguanyingqiao au Kikhroskyabs) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajiarong. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kilavrung imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilavrung iko katika kundi la Kiqiangiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kilavrung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilavrung 
lugha ya Kilavrung katika Glottolog
lugha ya Kilavrung kwenye Ethnologue

Lugha za China
Useremala

Useremala (kutoka neno la Kiajemi na la Kiarabu) ni aina ya ufundi ambao kimapokeo uilitegemea mbao, lakini siku hizi hata vitu vingine kama metali hutumika. 
.

Seremala hutengeneza vitu mbalimbali kama vile masanduku ya kumwagia zege, milango na madirisha na fremu zake, samani, makabati n.k.

Mara nyingi mtu anajifunza kazi hiyo kwa kusaidia seremala stadi, lakini siku hizi kuna vyuo vingi vinavyofundisha fani hiyo.

Hata upande wa vifaa, badala ya vile vinavyotegemea nguvu ya mikono kama randa, siku hizi wengi wanatumia mashine kama msumeno wa mnyororo maalumu ya kuchania, kunyoosha, kupogoa, kurandia n.k.

Tanbihi

Viungo vya nje

Professional Carpentry | Houston, Texas
The Institute of Carpenters (England)
Carpenters entry in the Occupational Outlook Handbook of the Bureau of Labor Statistics of the United States Department of Labor
Carpenters from Europe and beyond 

Teknolojia
Kazi
Ujenzi
Historia ya Uswidi

Historia ya Uswidi inahusu eneo ambalo leo linaunda ufalme wa Uswidi.

Wakazi wa kwanza kujulikana
Wakazi hao walikuwa makabila ya Kigermanik kama wakazi wote waliowafuata. Huko Roma Tacitus aliandika juu yao mwaka 98 BK.

Kati ya karne ya 8 hadi ya 11 waliitwa mara nyingi "Waviking" wakiogopwa na wenyeji wa Ulaya bara kwa sababu Waviking walivamia mara kwa mara maeneo ya pwani kwa jahazi zao ndogo. Lakini Waviking au Wanormani ni neno la kutaja watu wa Kaskazini waliovamia na kufanya ujambazi kwenye nchi za Ulaya bara si namna jinsi wenyewe walivyojiita.

Umoja wa Kalmar
Malkia Margarete I wa Udani aliolewa na mfalme wa Norway. Baada ya kifo cha mumewe alitawala nchi zote mbili na baadaye pia Uswidi. Mwaka 1397 wawakilishi wa falme tatu zilikutana katika mji wa Kalmar (Uswidi ya kusini) na kuelewana juu ya "Umoja wa Kalmar" yaliyounganisha nchi zote za Skandinavia chini ya mfalme wa Denmark ilhali kila nchi iliendelea kujitawala. Wakati ule Ufini (Finland) ilikuwa chini ya Uswidi. Iceland na Visiwa vya Faroe ziliingia pia kwa sababu zilikuwa chini ya Norway wakati ule. 

Umoja huo uliendela hadi mwaka 1521. Waswidi walianza kuchoka na utawala wa Kidenmark wakaondoka katika umoja huu mwaka 1521 pamoja na Ufini. Lakini Norway iliendela kuwa chini ya Denmark hadi mwaka 1814.

Tangu karne ya 16 BK
Uswidi ulijiunga na Matengenezo ya Kiprotestanti na kanisa la Kilutheri likawa dini rasmi nchini. Hivyo Uswidi ikawa kati ya nchi muhimu sana ya Ulutheri.
 
Uswidi ulistawi na kueneza himaya yake kuanzia karne ya 17 hadi mwanzo wa karne ya 18 kama mojawapo kati ya nchi zenye nguvu zaidi Ulaya.

Baadaye ilirudi nyuma hadi kunyang'anywa na Warusi Ufini (1809).

Kati ya miaka 1814 na 1905 ililazimisha Norwei kukubali mfalme wa Uswidi kama wake pia.

Tangu hapo Uswidi umeshika msimamo wa amani na wa kutoshikamana na nchi yoyote.

Kwa sasa Uswidi ni ufalme wa kikatiba yaani Mkuu wa Dola ni mfalme (kwa sasa Carl XVI Gustaf), lakini huyu mfalme anapaswa kufuata sheria ya katiba ya nchi. Utawala umo mikononi mwa serikali iliyochaguliwa kidemokrasia.

Katika karne ya 20 Uswidi umefaulu vizuri kujenga uchumi ili kuondoka katika umaskini na kuwa moja kati ya nchi tajiri za dunia (ikiwa na nafasi ya 8 kwa pato la kichwa).

Nchi ilijiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 1995 lakini haikukubali pesa ya Euro ikaendelea na Krona ya Uswidi.

Uswidi
Historia ya Uswidi
Historia ya Ulaya
Waslavi

Waslavi (kwa Kiingereza Slavs, pia "Slavic" au "Slavonic people") ni kundi kubwa la mataifa yanayotumia lugha za Kihindi-Kiulaya barani Ulaya. Pamoja na kuwa wenyeji wa nchi za Ulaya Mashariki, Ulaya ya Kati na Ulaya Kusini kuanzia karne ya 6 BK, tangu zamani wameenea Asia Kaskazini na Asia ya Kati. Nchi zao zinatawala zaidi ya 50% za bara la Ulaya.

Tofauti
Wanagawanyika kati ya Waslavi wa Magharibi (hasa Wapolandi, Wacheki na Waslovaki), Waslavi wa Mashariki (hasa Warusi, Wabelarus na Waukraina), na Waslavi wa Kusini (hasa Waserbi, Wakroati, Wabosnia, Wamakedonia, Wasloveni, Wamontenegro na Wabulgaria).

Mahusiano yao yanatofuatiana, kuanzia hisia ya kuwa na mengi ya pamoja hadi kuchukiana kabisa na kupigana vita kwa ukatili.

Idadi
Duniani kote Waslavi wanakadiriwa kuwa milioni 360. Kati yao wanaongoza Warusi, Wapolandi na Waukraina.

Tanbihi

Watu
Historia ya Polandi

Historia ya Polandi inahusu eneo ambalo leo linaunda Jamhuri ya Polandi.

Waslavi walienea kati nchi katika nusu ya pili ya karne ya 5 BK.

Ukristo wa Kikatoliki kupokewa na mfalme Mieszko I (960-992) na Wapolandi kwa jumla (966) hutazamiwa kama chanzo cha taifa lao la pekee katika jamii ya Waslavi.

Nchi ilistawi na kuenea hasa chini ya ukoo wa Wajageloni (1386–1572).

Katika miaka ya 1569–1795 Polandi iliunganishwa na Lithuania katika shirikisho la kifalme. Mfalme wa Polandi alikuwa pia mtawala wa Lithuania, na tangu mapatano ya Lublin nchi hizo mbili zilikuwa na bunge la pamoja, lakini kila sehemu iliendelea na sheria zake na jeshi la pekee. Bunge la pamoja lililokuwa hasa mkutano wa makabaila wote lilikuwa na mamlaka ya kumchagua mfalme likapata ushawishi mkubwa.   

Wagombea wa ufalme waliachana na mamlaka za kifalme wakijaribu kupata kura nyingi za wabunge na hivyo nguvu ya dola ilififia. 

Mwaka 1764 nchi ilianza kurudi nyuma na zile za jirani, yaani Urusi, Austria na Prussia, ziligawana kwa awamu tatu (1772, 1793, 1795) eneo lake lote. Yaani kuanzia mwaka 1772 majirani hayo matatu ya Polandi yalivamia shirikisho na kugawana maeneo yake. Kufikia mwaka 1795 maeneo yote yalikwisha kugawiwa kati ya majirani hao. 

Wapolandi walijaribu mara kadhaa kujikomboa, lakini walipata uhuru kwa muda tu (1807-1815 na 1918-1939).

Wapolandi walijaribu mara kadha kujikomboa, lakini walipata uhuru kwa muda tu (1807-1815 na 1918-1939). 

Baada ya vita vikuu vya pili, Polandi ikawa chini ya utawala wa Kikomunisti hadi ilipofaulu kujikomboa (1989).

Poland imekuwa nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

Historia ya Polandi
Historia ya Ulaya
Nusu

Nusu (kutoka neno la Kiarabu نصف nisf) ni kipande cha kitu kizima au sehemu ya pili ya jumla fulani. 

Katika hisabati ni kwamba jumla hiyo imegawiwa katika sehemu mbili zilizo sawa. Hivyo inaandikwa 1/2, 0.5 au pia 0.49999999... 

Katika lugha ya kawaida inaweza kuwa na maana ya sehemu tu, bila kujali ukubwa wake, kama ni 50% au juu au chini ya hapo.

Hisabati
Namba
Ashura

Ashura ni sikukuu ya kiislamu inayosheherekewa na Washia hasa wakiadhimisha kifo cha Hussein mjukuu wa Mtume Muhammad kwenye siku ya kumi ya mwezi wa Muharram katika kalenda ya Kiislamu. 

Asili ya jina ni neno la Kiarabu "ashara" (عَشَرَة) yaani kumi, maana tarehe yake ni siku ya kumi kwenye mwezi wa kwanza katika kalenda ya kiislamu na mwezi huu huitwa Muharram. Kutokana na tabia ya kalenda ya kiislamu kufuata uonekanaji wa mwezi angani Muharram na siku ya Ashura hubadilika kila mwaka kulingana na kalenda ya Gregori ambayo ni kawaida.

Washia hukumbuka hapo kifo cha Hussein ibn Ali, mjukuu wa mtume Muhamad, aliyekuwa kwao imamu na mfuasi halali wa mtume katika uongozi wa umma wa Waislamu. Hussein alikufa kwenye Mapigano ya Karbala siku ya 10 Muharram, mwaka 61 BH (=10 Oktoba 680 BK).  

Wasunni kwa kawaida hawashiki kumbukumbu ya kifo cha Husseintahajia ibn Ali bali hukumbuka hadithi moja inayosema Mtume Muhamad alifunga chakula siku ya Ashura, hivyo kuna Wasunni wanaofunga pia siku hiyo.

Katika nchi zenye Washia wengi, kama vile Iran, Iraq, Lebanoni na katika sehemu za Afghanistan na Uhindi, hii ni sikukuu muhimu ya kitaifa.

Marejeo

Kalenda ya Kiislamu
Astrid Lindgren

Astrid Lindgren, (1907-2002), alikuwa mwandishi wa Uswidi. 

Yeye ni maarufu hasa kwa vitabu vya watoto.

Wahusika wa Astrid Lindgren

 Pippi Långstrump
 Emil (Emil i Lönneberga)
 Karlsson på taket
 Madicken
 Lotta (Lotta på bråkmakargatan)
 Rasmus (Rasmus på luffen)
 Kalle Blomkvist
 Ronja Rövardotter
 Herr Nilsson (Pippis tumbili)
 Dunder-Karlsson, Blom (burglars mbili)

Waliozaliwa 1907
Waliofariki 2002
Waandishi wa Uswidi
Kilawu

Kilawu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kilawu imehesabiwa kuwa watu hamsini tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilawu iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilawu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilawu 
lugha ya Kilawu katika Glottolog
lugha ya Kilawu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilhaovo

Kilhaovo (au Kimaru) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wajingpo. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kilhaovo nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 3500 nchini Uchina (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilhaovo iko katika kundi la Kiburmiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kilhaovo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilhaovo 
lugha ya Kilhaovo katika Glottolog
lugha ya Kilhaovo kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za China
Kilimi

Kilimi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kilimi imehesabiwa kuwa watu 29,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilimi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilimi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilimi 
lugha ya Kilimi katika Glottolog
lugha ya Kilimi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Patrick Balisidya

Patrick Pama Balisidya (18 Aprili 1946 - 7 Agosti 2004) alikuwa mwanamuziki maarufu katika miondoko ya muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania.

Historia yake na muziki
Patrick Pama Balisidya alizaliwa Mvumi Dodoma tarehe 18 Aprili 1946. Kabila lake alikuwa Mgogo , kabila ambalo lina wanamuziki wengi maarufu kutokana na muziki kuwa sehemu muhimu ya maisha ya kabila hilo. Mama yake alikuwa anapiga kinanda kanisani na hivyo basi kutokana na asili ya kabila lake na pia kutokana na mama yake, hakika huyu angeweza kujisifu kuwa muziki uko katika damu yake.

Vilevile  Balisidya alikuwa kiongozi wa Bendi ya shuleni kwake Dodoma Secondary School. Ambapo kutoka hapo alijiunga na Chuo cha Ufundi , na baada ya kumaliza mafunzo alifanya kazi hiyo kwa muda na 1967 akawa tayari anapiga muziki Dar Es Salaam Jazz Band. Kufikia mwaka 1970 Patrick alikuwa ameanzisha kikosi chake mwenyewe Afro70, kikiwa na mtindo wake Afrosa. 
Alikuwa mbunifu katika muziki wake, na kwa muda mrefu alikwepa sana kuingia katika wimbi la kufuata mapigo ya Kikongo kitu ambacho hata wakati huo bendi nyingi zilikifanya, japokuwa kukutana na Franco wakati alipofanya moja ya ziara zake nchini humu kulimfanya abadili mtindo kwa kipindi kifupi na katika nyimbo moja wapo aliiga kabisa solo la Franco alilolipiga kwenye wimbo wake Georgette. Afro70 iliwakilisha wanamuziki wa Tanzania katika maonyesho ya mtu mweusi Lagos, Nigeria (FESTAC Festival 1977). 

Vyombo alivyotumia katika maonyesho haya vilimsumbua akili mpaka alipofariki, kwani muda mchache kabla ya Festac, wakati huo serikali ikiwa imeshamtaarifu kuwa ndiye atakuwa mwakilishi wa Tanzania, vyombo vyake vyote vilihalibika katika ajali ya gari. Serikali ilikuwa imenunua vyombo vipya kwa ajili ya bendi yake ya Wizara ya Utamaduni wakati huo, ambavyo siku zote Balisdya alisema aliambiwa ni vyake baada ya maonyesho. Aliporudi kutoka Nigeria Kiongozi mwingine wa serikali aliamuliwa arudishe hivyo vyombo virudishwe serikalini na kwa kitendo kile kutangaza kifo cha Afro70. 

Vyombo hivyo vilitumika kuanzisha bendi ya Asilia Jazz ambayo ilikuwa Bendi ya Wizara ya Utamaduni na Vijana. Balisdya alitumia muda mwingi kujaribu kudai haki yake hiyo ambayo ilimkwepa mpaka mwisho wa maisha. Mwaka 1979, Balisidya alikwenda Sweden na kushirikiana na kikundi cha Archimedes akatoa album nzuri sana iliyoitwa Bado Kidogo. 

Kuna wakati Patrick alijiunga na Orchestre Safari Sound, (Masantula) na kupiga piano katika ule wimbo maarufu, ‘Unambie Siri’, Patrick pia alikuwa mpigaji mahiri wa kinanda. Kwa kweli nyimbo za Patrick zilizokuwa juu katika chati ni nyingi. Harusi, Dirishani, Weekend, Tausi, Pesa, Nakupenda Kama Lulu, Ni Mashaka na Mahangaiko, Afrika. Patrick alifariki tarehe 7, Agosti 2004 na kuzikwa 12 Agosti katika makaburi ya Buguruni Malapa.

Tazama pia
Shaw Hassan
Msondo Ngoma
Kilwa Jazz
OSS
DDC Mlimani Park

Viungo vya Nje
http://wanamuzikiwatanzania.blogspot.com/2016/08/leo-tunatimiza-miaka-12-toka-kifo-cha.html katika blogu ya Anko Jay Kitime

Waliozaliwa 1946
Waliofariki 2004
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa dansi
Kilingao

Kilingao (au Kiong-Be) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilingao imehesabiwa kuwa watu 600,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilingao iko katika kundi la Kilakkja.

Viungo vya nje
lugha ya Kilingao kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilingao 
lugha ya Kilingao katika Glottolog
lugha ya Kilingao kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kilipo

Kilipo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Walisu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilipo imehesabiwa kuwa watu 250,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilipo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilipo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilipo 
lugha ya Kilipo katika Glottolog
lugha ya Kilipo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Bi. Shakila

Shakila Tatu Said Msengi (14 Juni 1947 - 19 Agosti 2016) alikuwa mwimbaji maarufu wa muziki wa Taarabu kutoka nchini Tanzania.

Maisha
Bi Shakila alikuwa mzaliwa wa peke yake kwa baba na mama yake, alizaliwa tarehe 14 June 1947, tarehe moja na mwanamuziki mwingine mkongwe Mabruk Khamis wa Kilimanjaro Band anayejulikana kwa jina la Babu Njenje. Mama yake Babu Njenje alikuwa na tatizo la kutoa maziwa hivyo Babu Njenje alianza kwa kunyonyeshwa na mama yake wa Bi Shakila. 

Kwa kadri ya maelezo yake mwenyewe Bi Shakila alianza muziki akiwa na miaka 6, alipokuwa na umri wa miaka 12, aliteuliwa kumuimbia Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alipotembelea Pangani, wakati wa kutafuta Uhuru. Na ni baada ya hapa ambapo aliweza kusikika na Bwana Khatibu ambaye aliweza kumshawishi kujiunga na kundi la Taarab lililokuwa pale Pangani lililoitwa Taarab Kijamvi, hakukaa sana katika kundi hilo akalazimika kuhamia Tanga kumfuata Bwana Khatib ambaye walibahatika kuzaa watoto watano. 

Huko Tanga alijiunga na kundi la Shaabab Al Watan. Katika kundi hili hakupata nafasi ya kuimba katika kadamnasi, hivyo baada ya muda si mrefu Bi Shakila akiambatana ma mumewe walihamia kundi lililokuwa likimilikiwa na Mzee Kiroboto lililoitwa Young Noverty. Pamoja na Bi Shakila kupata uzoefu mkubwa wa kuimba mbele za watu kundi hili lilikuwa ni kutumbuiza bure katika vikao vya kahawa. 

Hatimaye kundi hili lilikufa na zaidi ya nusu ya wasanii kujiunga na kundi la Black Star lililokuwa la mwarabu mmoja aliyekuwa anafanya kazi bandarini aliyeitwa Hassan Awadh na hapo ndipo Bi Shakila alipoanza kufahamika, na akapewa nyimbo kama Jongoo Acha Makuu, Mpenzi Amini, Majuto Yamenipata. Sifa zake zikaanza kuenea Afrika Mashariki. Mwaka 1972 tajiri mwingine Mwarabu aliyeitwa Sudi Said akanunua vyombo vipya vizuri na kuanzisha kundi la Lucky Star Musical Club, hapo Bi Shakila na wenzie tisa walihama Black Star na kuhamia Lucky Star. 

Kwa kuwa kundi lilianzishwa wakati Bi Shakila alikuwa mja mzito, mtoto aliyezaliwa alimuita Lucky kwa ajili ya tukio hilo. Nyimbo nyingi zinazofahamika hadi leo za Bi Shakila zilirekodiwa wakati yuko kundi hili. Mapenzi Yamepungua, Kifo cha Mahaba, Macho Yanacheka. Bi Shakila aliendelea na kundi hili hadi mwaka 1984, Baada ya kifo cha mumewe alipumzika kwa muda kasha akahamia Dar es Salaam ambapo alijiunga na kundi la JKT alilodumu nalo mpaka alipostaafu.

Jioni ya tarehe 19 Agosti, 2016, Bi. Shakila alianguka ghafla na alipokimbizwa hospitali moja jirani na kwake Mbagala Charambe alipofika huko Bi Shakila alikata roho.

Tazama pia
John Kitime
Mabruk Khamis
Kilimanjaro Connection Band

Viungo vya nje
http://www.johnkitime.co.tz/bi-shakila-hatunae-tena-alianza-kuimba-akiwa-na-miaka-6/  katika blogu ya Anko Jay Kitime

Waliozaliwa 1947
Waliofariki 2016
Wanamuziki wa Tanzania