LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Q

Q ni herufi ya 17 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia alfabeti ya Kiswahili. Haitumiki katika mwandishi wa maneno ya Kiswahili isipokuwa kwa maneno ya kigeni. 

Hapo sauti yake huwa ni "k". Hutokea mara nyingi pamoja na "u" kama "Qu" kwa sauti za "ku", "kw" au "kv". Hutumiwa pia kwa sauti ya  ق (qaf) au "k ya shingoni" katika maneno ya Kiarabu kama vile "Qatar" yakiandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.

Historia 

Asili ya Q ni alama ya Qof katika mwandiko wa Kifinisia. Hakuna uhakika kuhusu maana asilia ya alama hiyo lakini herufi zote za Kifinisia zilitokana na picha zilizorahisishwa. Ilitumiwa kwa sauti ya "k ya shingoni" jinsi ilivyo hadi leo katika qaf ya Kiarabu. 

Wagiriki wa Kale walipokea herufi za Wafinisia na kuziendeleza. Hawakuwa na sauti kama ile "qof" ya kifinisia. Awali waliita herufi hii "koppa" na kuitumia kwa sauti ya "k" kabla ya "o" na "u" lakini baadaye hawakuona faida tena ya kuwa na alama mbili kwa "k" ileile wakafuta koppa. 

Alfabeti ya Kigiriki ilitumiwa na Waetruski huko Italia wakati "koppa" bado ilikuwemo. Waliendelea kuitumia kwa sauti ya "ku" iliyotokea mara nyingi katikla lugha yao. Waroma wa Kale walipokea hivyo kutoka kwa Waetruski katika Kilatini. Mstari wa chini ukasogea kando jinsi ilivyo hadi leo.

Alfabeti ya Kilatini
Vanadi

Vanadi ni elementi na metali ya mpito yenye namba atomia 23 na alama V katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali laini na wayaikaji yenye rangi ya kifedha-nyeupe inayotokea katika madini na kampaundi mbalimbali. 

Inatumiwa kama sehemu za aloi za chumapua mbalimbali inapozuia kutu na kuongeza uwayaikaji wa chumapua. Aloi hizo zinatumiwa kwa vyombo vya kiganga kwa upasuaji, vipuri vya giaboksi, pamoja na titani katika aloi kwa matumizi ndani ya rafadha za injini za ndege.

Vanadi ina pia umuhimu fulani kwa miili ya viumbe ingawa wataalamu hawana uhakika bado vanadi inafanya kazi gani mwilini.

Picha

Mfumo radidia
Metali
Sentimita ya ujazo

Sentimita ya ujazo ni kipimo cha mjao chenye urefu, upana na kimo cha sentimita moja na kiwango katika vipimo vya SI.
Kifupi chake ni cm³.

Kuna sentimita za ujazo 1,000 ndani ya mita ya ujazo. Kwa hiyo 1 cm³ ni sawa na mililita moja (kifupi: ml). 

Kiasi hiki cha maji kina uzito wa gramu moja.

Vipimo sanifu vya kimataifa
Vipimo vya mjao

sv:Liter#Milliliter
Orodha ya Makardinali

Orodha ya makardinali wa Kanisa Katoliki huonyesha makardinali wote ambao walikuwepo tarehe 24 Novemba 2007. 

Papa ana haki ya kumteua kardinali bila ya kutangaza jina lake. Uteuzi huu huitwa "in pectore" (kilatini "moyoni"). Hii inaweza kutokea hasa kama ni kardinali kutoka nchi pasipo uhuru wa kidini au nchi ambayo haina uhusiano mzuri na kanisa katoliki. Tarehe hii hakuwepo yeyote wa namna hiyo.

Majina yamepangwa kufuatana na bara na nchi.

Kanisa Katoliki
The Beatles

The Beatles – John Lennon, Paul McCartney, George Harrison na Ringo Starr – walikuwa bendi ya muziki wa rock kutoka nchi ya Uingereza.

Muziki 
Albamu
 Please Please Me (Parlophone, 1963)
 With The Beatles (Parlophone, 1963)
 A Hard Day's Night (Parlophone, 1964)
 Beatles for Sale (Parlophone, 1964)
 Help! (Parlophone, 1965)
 Rubber Soul (Parlophone, 1965)
 Revolver (Parlophone, 1966)
 Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (Parlophone, 1967)
 Magical Mystery Tour (U.S./Canada) (Capitol, 1967)
 The Beatles ("The White Album") (Apple, 1968)
 Yellow Submarine (Apple, 1969)
 Abbey Road (Apple, 1969)
 Let It Be (Apple, 1970)

Viungo vya nje 

 beatles.com

Muziki wa rock
Beatles, The
Liverpool
Y

Y ni herufi ya 25 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Ipsiloni ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za Y
 katika kemia Y ni alama ya Ytri.

Historia ya Y
Historia ya Y ina asili za pamoja na U, W, V na F. Historia hii ni ngumu kidogo kwa sababu alama ilipita katika alfabeti za lugha ambazo zilitumia hasa alama hii kwa sauti tofautitofauti. Kwa sababu hii matamshi yalibadilika kati ya lugha na lugha. Pia lugha mpya iliweza kuona haja ya kuunda alama mpya kwa sauti ya pekee.

Alama ya Y kiasili haikupatikana katika Kilatini cha Kale. Ilihitajika baada ya Roma kutawala Ugiriki na lugha ya Kilatini kupokea maneno mengi ya Kigiriki yaliyokuwa na herufi ya ipsiloni. 

Asili yake ni "waw" ya Kifinisia iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo. Wagiriki wa Kale walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma (tazama F) na umbo la pili kama "ipsilon" bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i". 

Ipsiloni iliingia tayari mwanzoni katika alfabeti ya Kilatini kupitia Kietruski lakini kwa sauti ya "u/v". Kwa hiyo iliigizwa mara ya pili kwa maana yake ya Kigiriki.

Katika lugha kadhaa inaonyesha leo konsonanti (kama Kiswahili) katia lugha kadhaa huonyesha vokali kama "i" ya  Kijerumani / Kituruki "ü". Katika Kiingereza ni mara konsonanti mara vokali.

Alfabeti ya Kilatini
Historia ya uandishi wa Qurani

Historia ya uandishi wa Qurani, kwa mujibu wa Uislamu, imeteremshwa na Mwenyezi Mungu kupitia Jibrili mmojawapo wa Malaika wakubwa wenye heshima kubwa huko mbinguni. Qurani iliteremka kwa njia ya Wahyi au Ufunuo katika muda wa miaka 23 ya utume wa Muhammad. 

Maneno yote yaliyomo ndani ya Qurani yanadaiwa na Waislamu kuwa ni ya Mwenyezi Mungu na kuwa Muhammad hakuwa akisema maneno haya kwa mujibu wa matamanio yake.

Qurani ilikuwa ikiteremshwa kidogokidogo katika muda huO wa miaka 23 kulingana na munasaba mbalimbali wa maisha ya Waislamu wa wakati huo ili kuwafahamisha namna bora ya kuishi ulimwenguni kwa wema na hisani na uhusiano wao baina yao wenyewe kwa wenyewe na baina yao na wasiokuwa Waislamu katika wao. 

Aidha, Qurani ilikuwa ikigusia masuala mbalimbali ya maisha na mifano ya umma zilizopita ambazo hazikukubali tume za Mwenyezi Mungu kwao zikaangamizwa kwa kupinga na kwenda kinyume na Mitume na Manabii wao.

Zama za Mtume Muhammad

Qurani ilipoteremka kwanza iliandikwa, kwa amri ya Mtume Muhammad, kwenye vitambaa, ngozi, mifupa na majiwe. Muhammad alikuwa akiwaelekeza waandishi wake waandike kwa mujibu wa mpango na utaratibu fulani ambao unatokana na Mwenyezi Mungu mwenyewe. 

Wakati wa Mtume Muhammad Qurani ilikuwa zaidi katika nyoyo za Masahaba ambao wengi wao walikuwa wameihifadhi Qurani nzima, na wengi wao walikuwa wakiiandika kwa njia mbalimbali lakini si katika msahafu mmoja.

Zama za Abubakar Siddiq 

Abubakar Siddiq, Khalifa wa Mtume wa kwanza baada ya kufa kwake, alimtuma Zayd bin Thabit kuikusanya Qurani yote katika kitabu kimoja. 

Umar bin Al-Khattab, Khalifa wa pili ndiye aliyemshauri Abubakar kuikusanya Qurani na ijapokuwa mwanzo aliona taabu kufanya jambo ambalo Mtume mwenyewe hakulifanya. 

Hatimaye, Abubakar alikubali rai yake na Qurani ikakusanywa katika kitabu kimoja.

Zama za Uthman bin Affan

Baada ya Qurani kuandikwa kamili katika msahafu mmoja na kuwekwa katika nyumba ya Hafsa binti Umar, mmoja katika wake wa Mtume Muhammad, ulipofika wakati wa kutawala Uthman bin Affan, Khalifa wa tatu wa Mtume Muhammad, aliamrisha waandishi fulani kuuchukua huo msahafu na kunukulu nakala nyingine kwa ajili ya kupeleka sehemu mbali mbali za ulimwengu wa kiislamu ambao kwa wakati huo ulikuwa mkubwa sana na kufikia nchi nyingi za Afrika, Asia na Ulaya.

Waandishi wa Qurani Tukufu= 

Uthman bin Uffan aliwaamuru waandishi wafuatao kuandika Qurani kutokana na msahafu wa Hafsa na kutawanya nakala hizi katika sehemu mbalimbali za ulimwengu wa kiislamu: 

Zayd Ibn Thabit. 
Abdullah Ibn Al-Zubair. 
Said Ibn Al-`As. 
Abdul-Rahman Ibn Al-Harith Ibn Hisham. 

Uthman aliweka nuskha moja Madina na kupeleka nyinginezo sehemu nyinginezo za ulimwengu wa kiislamu.

Marejeo
http://www.sunnah.org/history/quran_compiled.htm 

Qurani
Qurani
Dwight D. Eisenhower

Dwight David Eisenhower (14 Oktoba 1890 – 28 Machi 1969) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Watu wengi walikuwa humwita Ike (tamka Aik). Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikuwa jenerali mkuu aliyeongoza uvamizi wa Normandy tarehe 5 Juni 1944. Kuanzia mwaka wa 1953 hadi 1961 alikuwa Rais wa 34 wa Marekani. Kaimu Rais wake alikuwa Richard Nixon.

Maisha 
Dwight Eisenhower alizaliwa tarehe 14 Oktoba, mwaka wa 1890, kama mtoto wa tatu wa David na Ida Eisenhower katika mji wa Denison, Texas. Watoto wote saba walikuwa wavulana, majina yao: Arthur, Edgar, Dwight, Roy, Paul (aliyefariki utotoni na dondakoo), Earl, na Milton. Kabla Dwight hajafikisha umri wa mwaka mmoja, wazazi wake walihamia mji wa Abilene, Kansas, ambapo alilelewa na kuhitimu shule. Baada ya kufanya kazi mbalimbali za mikono, alifaulu mtihani wa kuingia chuo cha kijeshi cha Westpoint ambapo alihitimu mwaka wa 1915.

Tarehe 1 Julai 1916, alifunga ndoa na Mamie Geneva Doud. Mtoto wao wa kwanza alizaliwa tarehe 23 Septemba 1917, jina lake Doud Dwight Eisenhower lakini aliitwa Icky na wote. Alifariki na homa ya vipele vyekundu tarehe 2 Januari 1921, akiwa na miaka mitatu tu. Mtoto wa pili, John Sheldon Eisenhower, alizaliwa mwaka wa 1922.

Eisenhower alihamishwa kikazi mahali mbalimbali siyo Marekani tu lakini pia nje, k.m. Panama na Ufaransa. Mara nyingi alifanya kazi ya ofisi ingawa alipendelea kazi ya kijeshi yenyewe. Nafasi yake alifika wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Kuanzia mwaka wa 1942, Eisenhower alikuwa kamanda, kwanza upande wa Afrika Kaskazini, akiwa na makao makuu mjini Algiers, halafu aliongoza uvamizi wa Italia, na mwishoni alitayarisha uvamizi wa Normandy tarehe 5 Juni 1944.

Baada ya vita alikuwa kamanda mkuu wa NATO. Watu wengi wa Chama cha Republican walimpendelea agombee urais mwaka wa 1952, yeye lakini hakutaka kuingia mambo ya siasa. Hata hivyo aliandikishwa na kuwa mgombea wa Repulican. Baada ya kumshinda Adlai Stevenson III, Eisenhower alikuwa Rais wa Marekani kwa awamo mbili hadi 1961. Wakati wa urais wake, vita ya Korea ilikomeshwa. Pia, siasa ya Marekani iliathiriwa na mawazo dhidi ya Wakomunisti yaliyotekelezwa na Joseph McCarthy.

Baada ya kustaafu, Eisenhower alikaa pamoja na mke wake katika mji wa Gettysburg, Pennsylvania. Tarehe 28 Machi 1969, alifariki hospitalini baada ya kupatwa na shtuko la moyo.

Marejeo 
Pinkley, Virgil. 1979. Eisenhower Declassified. Old Tappan: Fleming Revell.

Tazamia pia 
 Orodha ya Marais wa Marekani

Waliozaliwa 1890
Waliofariki 1969
Marais wa Marekani
Texas
Kiwalani

Kiwalani ni mojawapo kati ya kata zilizopo katika wilaya ya Ilala katika Mkoa wa Dar es Salaam nchini Tanzania yenye postikodi namba 12108. Iko ndani ya jiji la Dar es Salaam. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kitongoji kina idadi ya wakazi wapatao 82,292.

Kitongoji hiki kilianzishwa miaka ya 1970 baada ya watu kuhamishwa na serikali kutoka katika viwanja vyao sehemu mbalimbali ya jiji la Dar es Salaam na kuhamishiwa Kiwalani. 

Ni kitongoji kilichopakana na uwanja wa ndege wa kimataifa wa Mwalimu Julius Nyerere. Kwa upande wa mashariki imepakana na barabara ya Nyerere, upande wa kusini imepakana na kituo cha reli ya TAZARA.

Mgawanyiko wa Kiwalani
Kiwalani inamgawanyo mkubwa sana, Pia inamajina tofauti mengi tu.
 Kiwalani Kariagogo
 Kiwalani Minazi Mirefu
 Kiwalani Bombom
 Kiwalani Kigilagila
 Kiwalani Yombo
 Kiwalani Deimasoko

Kwa upande wa Bombom, kidogo eneo lake limekaa vyema kwa kutokuwa na madimbwi mengi ya maji kama jinsi ilivyo upande wa Kiwala Kigilagila. Kigilagila ni maji mengi mno - hasa kipindi cha masika kuna kuwa na hali mbaya kupitia kiasi. Wakazi wengi wanaokalia maeneo ya shule ya msingi ya Kiwalani huwa tabuni kwa kipndi cha masika. Madimbwi, mitaro mibovu, mashimo yasiyo na mpangilio na upangiliaji usiofaa wa makazi ya watu. Kiwalani Minazi Mirefu kupo sawa na na Kijiwe Samli kwa sababu kumeinuka hivyo maji hayakai sana kama jinsi ilivyo kwa upande wa Kigilagila. 

Deimasoko napo kuna-fanana kabisa na mfumo mpangilio mbovu wa makazi. Yaani, kupo hovyohovyo - kiasi kwamba nyumba zimebanana hadi kero. Madimbwi ya maji ni mengi mno kupita kiasi. Eneo hili malaria huwa juu sana kutokana na madimbwi yaliyopo huko. Kinachosabisha eneo la Kigiglagila kuwe na maji mengi, ni kwa sababu eneo la kule lilikuwa eneo la mashamba ya mpunga. Kwa namna moja au nyingine, Kiwalani yote lilikuwa eneo la mashamba ya mpunga. Ndiyo maana kila eneo lake limetapakaa majimaji.

Marejeo

Dar es Salaam
Wilaya ya Ilala
Chromi

Chromi ni elementi na metali yenye namba atomia 24 na alama Cr katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali ngumu na bambaikaji yenye rangi ya kifedha-kijivu inayopatikana katika madini na kampaundi mbalimbali.  

Hutumiwa sana katika aloi za feleji na kuongeza ugumu.

Madini ya chromi huchimbwa hasa Afrika Kusini (50 % ya mahitaji yote ya dunia), halafu Kazakhstan (15,2 %), Uhindi (12,1 %), Zimbabwe (3,7 %) na Ufini (3 %).

Mfumo radidia
Metali
Hali maada

Hali ya maada katika fizikia ni muundo jinsi maada hutokea katika hali mbalimbali, ama kama elementi (dutu tupu) au kama kampaundi (dutu za mchanganyiko). 

Hali nne za maada ambazo huonekana katika maisha yetu ya kila siku ni mango, kiowevu, plasma na gesi.

Duniani kwa kawaida kuna hali tatu za maada:
 mango (imara)
 kiowevu (majimaji)
 gesi (kama hewa)

 Hali ya nne ni utegili (plasma) ila duniani inatokea tu katika maabara penye joto, baridi au shindikizo kubwa sana. Lakini katika ulimwengu kwa jumla maada nyingi iko katika hali ya utegili kwa sababu atomu za jua na maada ya nyota ziko katika hali ya utegili kutokana na joto kali na shindikizo kubwa.

Hali za maada hutofautiana jinsi vipande vidogo ndani ya dutu yaani atomu au molekuli zake zahusiana.

Katika hali mango zinakaa pamoja kila atomu mahali pake. Tunasema: Dutu ni imara. Dutu katika hali hii ina umbo, mjao na uzani maalumu.
Yaani maada katika hali ya mango huchukua ujazo na umbo lisilobadilika, pamoja na chembe zake ambazo ni atomu, molekuli na ioni zikiwa zimeshikamana kwa pamoja katika eneo moja. 

Katika hali kiowevu atomu zina nafasi ya kuachana na kubadilishana mahali. Tunasema dutu ni kama majimaji. Dutu katika hali hii ina mjao na uzani maalumu lakini haina umbo. Kiowevu chakubali kila umbo la chombo kinamomwagwa. Maada katika hali ya kiowevu huwa na ujazo usiobadilika, lakini huwa na umbo linalobadilikabadilika kutokana na chombo ilichowekwa. Chembe zake ziko karibukaribu lakini ziko huru.

Katika hali ya gesi atomu hazishikwi pamoja, zaelea kwa mwendo huria. Atomu na molekuli za gesi huelekea kusambaa na kukalia nafasi yote ambamo zimewekwa. Dutu katika hali hii ina uzani lakini haina umbo wala mjao kamili. Maada katika hali ya gesi ina ujazo pamoja na umbo ambalo hubadilikabadilika, vyote vikijibadilisha ili kujaza chombo ilichowekwa. Chembe zake haziko karibukaribu wala kukaa mahali pamoja bali huwa huru zikizungukazunguka katika sehemu zilipowekwa.

Maada katika hali ya plasma huwa na umbo na ujazo unaobadilika na pia huwa na atomu zisizo na chaji pamoja na idadi kadha ya ioni na elektroni, zote zikiwa na uwezo wa kusogea kwa uhuru.

Mfano wa maji
Mfano ambao hueleweka kwa urahisi ni maji. Maji ni dutu ileile inayofanywa na molekuli za H2O zenye atomu moja ya oksijeni na atomu mbili za hidrojeni. Maji tunajua kwa umbo tatu za kawaida (hali kiowevu kati ya sentigredi 1-99), barafu (chini ya sentigredi 0 ambayo ni hali mango) na mvuke (hali ya gesi, juu ya 100°C).

Atomu katika hali maada mbalimbali 

Fizikia
J

J ni herufi ya 10 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Iota ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za J 
 katika fizikia J ni alama ya jouli ambayo ni kipimo cha SI cha nishati.

Historia ya alama J 
Historia ya herufi J ni pamoja na I.

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha mkono. Wafinisia walikuwa rahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la mkono "yad" (au: yod). Wakaitumia kama alama ya sauti "y" na pia ya "i" ndefu. Wagiriki wakaipokea kama "Iota" na kurahisisha umbo lake zaidi hadi kuwa mstari tu. Wakaitumia kwa sauti ya "i".

Alama ikaendelea hivyo katika alfabeti za Waetruski na za Kilatini. Katika Kietruski ilimaanisha yote vokali ya "i" na konsonanti ya "y" na Waroma wakapokea vile katika Kilatini. 

Katika Ulaya wa karne watu hasa Wajerumani walianza kuona haja ka kutofautisha kati ya sauti ya "i" na sauti ya "y" wakaanzisha kutofautisha kati ya "i" na "j" (kwa matamshi ya y). Lakini kwa muda mrefu hadi karne ya 19 mwandishi wa I na J haukufuata utaratibu uliokubaliwa.

Wasemaji wa lugha kama Kiingereza na Kifaransa walitumia "J" kwa sauti ya "j" jinsi ilivyoingia katika Kiswahili.
Asenia

Asenia (pia: arseniki, aseniki; kutoka kigiriki αρσενικόν "arsenikon" iliyotaja kampaundi ya elementi) ni nusumetali au metaloidi yenye namba atomia 33 katika mfumo radidia. Uzani atomia ni 74.9216.

Tabia 
Asenia ina tabia ya alotropia kwa hiyo kuna maumbo na rangi mbalimbali. Kuna hasa maumbo yenye rangi za kijivu, nyeusi, njano na kahawia. Asenia ya kijivu ina fuwele na tabia za kimetali. Asenia nyeusi hupatikana kwa umbo hobela kama kioo.

Asenia ni sumu kali kwa binadamu.

Matumizi 
Kampaundi za asenia hutumiwa kama madawa katika tiba ya watu lakini pia madawa ya kuua wadudu. Madawa yaliwahu kuleta hasara ya kiafya hata kuua watu. 
 Mwaka 1900 walikufa watu 70 mjini Manchester (Uingereza) kwa sababu kiwanja cha bia kilitumia nafaka iliyowahi kutiwa madawa ya asenia kwa kuua wadudu. 
 katika karne ya 20 bao za ujenzi zitiliwa mara nyingi dawa la asenia kwa kuzuia wadudu. Bao hazikuwa na hasara lakini imeonekana baadaye ya kwamba majivu ya ubao huu kama ulichomwa motoni yalikuwa hatari sana; gramu 20 za majivu ya ubao huo zikatosha kumwua mtu; maafa yalitokea baada ya watoto kucheza kwenye majivu au wanyama kulamba maji karibu na mahali pa moto baada ya mvua.

Asenia ikichanganywa na risasi (metali) (plumbi) husaidia katika kutengenezwa kwa beteri za gari ikiboresha umwagaji wa plumbi kiwandani.

Elementi
Metaloidi
Cardiff

Cardiff ni mji mkuu wa Welisi na mji mkubwa wa nchi hii wenye wakazi 346,090 (2011).

Viungo vya nje

Cardiff
Miji ya Welisi
Miji Mikuu Ulaya
Kobalti

Kobalti (kutoka Kiingereza cobalt inayotoka Kijerumani kobalt) ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi mpito yenye kifupi cha Co na namba atomia 27 katika mfumo radidia yenye uzani atomia 58.933.

Kobalti hupatikana mara chache kama metali tupu lakini zaidi ndani ya mitapo hasa za nikeli na shaba.

Tangu kale kampaundi zake hutumiwa kwa rangi na wino mbalimbali, hasa za buluu, kijani na njano.  Kampaundi ya CoAl2O4 inatumiwa kutengeneza kioo cha buluu.  

Katika karne ya 20 matumizi yalienea katika uzalishaji wa feleji, aloi yake inaongeza ugumu wa feleji. 

Tangu kupatikana kwa simu za mkononi na magari ya umeme kobalti imekuwa muhimu sana kwa uzalishaji wa beteri. Hii ilisababisha mlipuko wa soko la kobalti na uchimbaji wake. Mwaka 2016 takriban asilimia 60 za mahitaji yote yalichimmbwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Marejeo

Elementi
Metali
Andalusia

Andalusia (kwa Kihispania: Andalucía) ni jimbo la kujitawala (Kihisp.: comunidade autónoma) la Hispania katika kusini ya rasi ya Iberia. Mji mkuu ni Sevilla. Katika historia ni sehemu ya Hispania iliyowahi kutwaliwa na iliyotawaliwa kwa karne nyingi zaidi na Waarabu Waislamu.

Jiografia 
Imepakana na majimbo ya Hispania ya Extremadura, Castilla-La Mancha na Murcia. Upande wa magharibi iko Ureno na upande wa kusini kuna pwani ya Mediteranea, Mlango wa Gibraltar pamoja na eneo la Kiingereza la Gibraltar na pwani ya Atlantiki.

Andalusia ina eneo la km² 87,268 (17,2 % ya Hispania yote) ambalo linakaliwa na watu milioni 8.

Mto mkubwa ni Guadalquivir na mlima mrefu ni Mulhacen (m 3,479).

Miji muhimu ni (idadi ya wakazi kwa mabano): Sevilla (705,000), Malaga (560,000), Cordoba, Granada, Almeria, Cadiz, Jaen, Huelva, Jerez na Marbella.

Historia 
Andalusia ni eneo la pekee kutokana na historia yake. Iliwahi kutawaliwa na nchi za nje tangu zama za kale. Wafinisia walikuwa na koloni hapa, Waroma wa Kale waliingiza eneo lote katika Dola la Roma wakifuatwa na Wavandali halafu na Wavisigothi waliojenga hapa ufalme wao. 

Mwaka 711 Waarabu na Waberber Waislamu walivamia Hispania kwa kuvuka mlango wa Gibraltar na kuanzisha utawala wao katika sehemu kubwa za rasi ya Iberia uliokwisha mwaka 1492. Kati ya maeneo yote ya Hispania ni Andalusia iliyokaa muda mrefu chini ya utawala wa Kiislamu. Eneo lote chini ya utawala wa Kiislamu likaitwa "Al-Andalus" na Andalusia ya leo ilikuwa kiini chake.

Utamaduni wa Andalusia uliathiriwa sana na karne hizo chini ya Uislamu. Cordoba ikawa kwa sehemu kubwa ya wakati ule mji mkuu wa utawala wa nchi ikawa mji mkubwa wa Ulaya. Vyuo vikuu vya Andalusia vikawa vitovu vya elimu ambako wataalamu wa Ulaya, Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi walikutana. Hata uchumi ulistawi.

Kati ya mabaki ya kipindi hicho ni majengo kama Alhambra wa Granada, majina ya kijiografia kama mto Guadalquivir (kutoka Kiarabu الوادي الكبير "wadi al kabir" yaani mto mkubwa) na muziki wa Andalusia.

Utawala

Jimbo la Andalusia huwa na mikoa 8. Mahakama hufanya kazi kwenye msingi wa maeneo ya korti kwa jumla ni 125 katika Andalusia.

Viungo vya nje

Hispania
Mediteranea
Majimbo ya Hispania
!
Lita

Lita ni kipimo cha mjao cha 10,000 cm³. Hii inalingana na mchemraba wa sentimita 10x10x10 au desimita ya mjao moja.

Lita ya maji ina masi ya kilogramu moja. Kifupi chake ni herufi L.

Lita ni kipimo cha kawaida wakati wa kushughulika kiowevu katika maisha ya kila siku. Maji, maziwa na bia huuzwa mara nyingi katika chombo cha lita moja au nusu lita. 

Vipimo vya mjao
Manganisi

Manganisi ni elementi na metali yenye namba atomia 25 na alama Mn katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali kechu yenye rangi kifedha-nyeupe inayopatikana katika madini hasa pamoja na chuma na kampaundi mbalimbali.  

Hutumiwa sana katika aloi za feleji pia alumini na kuongeza ugumu wa aloi.

Mfumo radidia
Metali
Rama Yade

Rama Yade (* 13 Desemba 1976) ni waziri msaidizi wa mambo ya nje katika serikali ya rais Nicolas Sarkozy wa Ufaransa.

Jina lake kamili ni Ramatoulaye Yade-Zimet. Alizaliwa nchini Senegal kama mtoto wa baba mwanasiasa Msenegal na mama aliyekuwa profesa wa chuo kikuu. Alihamia Ufaransa alipokuwa na umri wa miaka minane pamoja na familia wakati baba alikuwa mbalozi wa Senegal huko Paris. Wazazi waliachana na Rama alibaki na mama Ufaransa na kuchukua uraia huko.

Alisoma kwenye chuo cha Institut d'études politiques akamaliza kwa digrii ya diploma. Ajira yake ilipatikana katika utawala wa bunge la senati ya Ufaransa. Akajiunga na siasa ya chama cha UMP cha rais Jaques Chirac.

Baada ya kutoa hotuba kwenye mkutano wa kitaifa wa chama hiki mwaka 2006 alialikwa na mgombea wa urais Nicholas Sarkozy kujiunga na kampeni yake. Baada ya ushindi wa Sarkozy alikuwa waziri msaidizi wa mambo ya nje chini ya waziri Kouchner. Idara yake ni haki za binadamu katika siasa ya nje.

Ameolewa na Joseph Zimet ambaye ni mtumishi wa serikali na mwana wa mwimbaji mashuhuri wa nyimbo za Kiyidish.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Rama Yade 
 "Rama Yade" by Eloi Laurent on Arthur Goldhammer's "French Politics" : http://artgoldhammer.blogspot.com/2007/07/rama-yade-guest-post-eloi-laurent.html 

Waliozaliwa 1976
Wanasiasa wa Ufaransa
Watu wa Senegal
Watu walio hai
Nicolas Sarkozy

Nicolas Sarkozy (kwa jina kamili Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa; * 28 Januari 1955 Paris) ni mwanasiasa aliyekuwa Rais wa Ufaransa tangu 16 Mei 2007.

Sarkozy ni mtoto wa baba mkimbizi kutoka Hungaria na mama wa asili ya Kiyahudi. Alijiunga na siasa akawa mwenyekiti wa chama cha UMP cha rais Jacques Chirac akateuliwa kuwa mgombea wa chama hiki.

Chini ya rais Chirc akawa waziri wa mambo ya ndani kwa miaka mingi. Akajipatia sifa ya kuwa mkali dhidi ya wageni na wahamiaji waliovunja sheria akidai kuwarudisha katika nchi walipotoka au hata nchi za mababu.

Tangu kuwa rais alishangaza watazamiaji wengi kwa kuingiza mawaziri kutoka chama cha upinzani (parti socialiste) katika serikali yake pamoja na mawaziri wenye asili ya Kiafrika na Kiarabu kati yao Rachida Dati (waziri wa sheria), Fadela Amara (waziri msaidizi wa nyumba na maendeleo ya miji) na Rama Yade (waziri msaidizi wa mambo ya nje kwa haki za binadamu).

Mwezi wa Oktoba 2007 Sarkozy alitangaza talaka na mke wake Cécilia Sarkozy atakayeendelea kulea mtoto wao wa pamoja.

Viungo vya Nje 
 Nicolas Sarkozy Construire Ensemble—Official web site of the presidential campaign 
 Website of the UMP, Sarkozy's party 
 Nicolas Sarkozy –Official Website
 Supporters de Sarkozy–Official Website of Nicolas Sarkozy's supporters

Magazeti 
 Charlie Rose show 02.02.07 (video interview at Place Beauvau, Paris with PBS journalist Charlie Rose, 30.01.07)
 Sarkozy takes over Chirac's UMP party (BBC)
 Profile: Nicolas Sarkozy (BBC)
 Nicolas Sarkozy: French Choose the American Way?  by David Storobin
 Vive this difference  by Suzanne Fields
 France's chance, Economist, 12 Aprili 2007
 Letter From Europe- Round 1 Jane Kramer, The New Yorker, 23 Aprili 2007

Waliozaliwa 1955
Watu walio hai
Wanasiasa wa Ufaransa
Marais wa Ufaransa
Alama za kimataifa za magari

Alama za kimataifa za magari ni herufi zinazoonyesha ni nchi gani gari fulani inapotoka. 

Utaratibu huu ulianzishwa kwa mapatano ya kimataifa kuhusu usafiri kwa magari wa 1926. Ukasahihishwa mara ya mwisho katika mapatano ya kimataifa ya Vienna kuhusu usafiri wa barabarani wa 1968.

Orodha lifuatalo hufuata ufuatano wa alama hizi ambao si sawa na ufuatano wa majina ya nchi. Kwa mfano alama za nchi za Kenya, Tanzania na Uganda hazipatikana chini ya herufi K, T au U kwa sababu zote zaanza kwa "EA" kwa "East Africa". Kwa hiyo njia rahisi ya kupata nchi maalumu ni kutumia nafasi ya kutafuta ya kisakuzi wavuti (browser) kupitia "edit - find in this page".

 Tahadhari
 *  si rasmi

Alam za zamani

Marejeo
 UN Economic Commission for Europe, Working Party on Road Transport (WP.11)

Magari
Usafiri
Volta ya Juu

Volta ya Juu (kwa Kifaransa: Haute Volta) lilikuwa jina la koloni la Kifaransa na tangu mwaka 1960 nchi huru ya Afrika ya Magharibi inayoitwa Burkina Faso tangu mwaka 1984.

Jina limetokana na mto Volta unaoanzia hapa.

Nchi ilianzishwa kwa njia ya kugawa koloni la Cote d'Ivoire mwaka 1919. 

Kati ya miaka 1932 na 1947 eneo lake lilitawaliwa na makoloni ya jirani. 

Kiongozi wa nchi Thomas Sankara alibadilisha jina la nchi tarehe 4 Agosti 1984.

Historia ya Burkina Faso
Nchi za kihistoria za Afrika
Zinki

Zinki ni elementi yenye namba atomia 30 kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 65.409. Alama yake ni Zi.

Katika mazingira ya kawaida ni metali yenye rangi ya buluu-nyeupe. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 1,180 C°. 

Hupatikana ndani ya madini, haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Peru, Australia, Kanada, Marekani, Meksiko na Afrika Kusini.
 
Matumizi ya zinki ni takriban tani milioni 11 (kwa mwaka 2006). Takriban nusu yake ni kwa kuzuia ubabuzi (kutokea kwa kutu) wa mabati au vifaa vingine vya chuma kwa njia ya galvania n.k.. 

Vinginevyo hutumiwa katika aloi kama shaba nyeupe na hasa kutengeza betri.

Elementi
Metali
Yako

Yako ni mji wa Burkina Faso ya kaskazini na makao makuu ya wilaya ya Passore, katika mkoa wa Nord. Pamoja na vijiji katika eneo lake kuna takriban wakazi 77,000. 

Iko kilomita 100 kaskazini-magharibi kwa Ouagadougou. 

Kihistoria ilijulikana kama mji mkuu wa dola dogo na msikiti mkubwa. 

Yako ni mahali ambako rais wa tano wa Burkina Faso Thomas Sankara alizaliwa na kuzikwa.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Burkina Faso

Tanbihi

Nord, Burkina Faso
Miji ya Burkina Faso
Metali ya mpito

(nyekundu); [[K2Cr2O7]] (machungwa); [[K2CrO4]] (njano); [[NiCl2]] (kijani); [[CuSO4]] (buluu); [[KMnO4]] (dhambarau).]]

Metali za mpito ni kundi la metali inayopatikana katikati ya jedwali la mfumo radidia wa elementi za kikemia. Zina tabia za kufanana. Ni elementi namba 21 hadi 30, 39 hadi 48, 57 hadi 80 na 89 hadi 112.

Zaitwa pia elementi za mpito lakini kwa sababu zote ni metali jina hili la "metali za mpito" ni kawaida vilevile. Jina latokana na tabia ya mzingo elektroni namba d katika atomi zao kutojaa nafasi zote za elektroni. Ndani ya kundi idadi ya elektroni katika nafasi ile huongezeka mfululizo kuanzia Skandi hadi Ununbi. Kwa hiyo kundi hili laonyesha mpito kutoka kundi la pili (Metali za udongo alikalini) hadi kundi la 13 (kundi la Boroni).

Kikemia metali ya mpito ni elementi yenye angalau ioni moja ya mzingo elektroni "d" usiojaa elektroni kwenye nafasi zote.

Kampaundi za metali za mpito mara nyingi huwa na rangi nyingi. Kwa mfano kampaundi za chuma huwa na rangi nyekundu au kijani; zile za kupri huwa ni nyeupe au kijani.

Isipokuwa Hidragiri zote ni katika hali mango kwa halijoto ya wastani.

Kemia
Metali
Mfumo radidia
Uhindu

Uhindu (kwa Kisanskrit: हिन्दू धर्म: Hindū Dharma; pia सनातन धर्म Sanātana Dharma) ni dini kubwa yenye asili katika Bara Hindi.

Ikiwa na wafuasi milioni 900 ni dini ya tatu baada ya Ukristo na Uislamu kwa wingi wa waumini.

Nchi zenye Wahindu 
Katika nchi za India, Nepal na Morisi na kwenye kisiwa cha Bali (Indonesia) wakazi wengi hufuata aina mojawapo ya Uhindu. 

Vikundi vikubwa viko pia:

 Bangladesh (11 millioni), 
 Myanmar (7.1 millioni), 
 Pakistan (3.3 millioni), 
 Sri Lanka (2.5 millioni), 
 Marekani (2.0 millioni)
 Afrika Kusini (1.2 millioni), 
 Uingereza (1.2 millioni), 
 Malaysia (1.1 millioni), 
 Kanada (0.7 millioni), 
 Fiji (0.5 millioni), 
 Trinidad na Tobago (0.5 millioni), 
 Guyana (0.4 millioni), 
 Uholanzi (0.4 millioni),
 Singapur (0.3 millioni)
 Surinam (0.2 millioni).

Jina
Neno Hindu linatokana na lugha ya Kisanskrit ambapo Sindhu ni jina la kale la mto Indus uliopo kwenye sehemu ya magharibi kaskazini ya Bara Hindi. "Hindu" imepatikana mara ya kwanza wakati wa karne ya 6 KK katika andishi la mfalme Darius I kwa maana ya "watu wa ng'ambo ya mto Indus (Kisanskrit: Sindhu). Hapa "Sindhu / Hindu" haina maana ya kidini bali ya kijiografia pekee.

Katika Kiajemi neno "Hindu" linamaanisha wakazi wa Uhindi pamoja na wafuasi wa dini kubwa ya nchi hiyo. Mnamo karne ya 11 milki iliundwa na Waajemi katika Bara Hindi iliyoitwa "Hindustan" na mji mkuu ulikuwa Lahore. 

Baadaye Waingereza walipokea jina hilo kutoka Kiajemi, wakilitumia kwanza kwa nchi na baadaye hasa kwa wafuasi wa dini zisizo za Kiislamu, Kiyahudi wala Kikristo. Jina Hinduism (iliyoandikwa mwanzoni Hindooism) lilikuwa kawaida tangu karne ya 18 kwa kutaja falsafa na dini zenye asili ya India.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Rigveda. Britannica Concise Encyclopedia  
 "Hinduism" on Microsoft Encarta Online 
 Wiki based encyclopedia about Hindusim
 http://www.hinduism-today.com 

 
Dini
Sani Abacha

Jenerali Sani Abacha (20 Septemba 1943 – 8 Juni 1998) alikuwa kiongozi wa kijeshi na mwanasiasa wa Nigeria. Kuanzia mwaka wa 1993 hadi kifo chake mwaka wa 1998 alikuwa Rais wa kumi wa nchi hiyo.

Maisha 
Abacha alizaliwa mjini Kano tar. 20 Septemba mwaka 1943.

Urais 
Abacha alitanguliwa na Rais Ernest Shonekan. 

Kama Rais, Abacha alifahamika sana kwa udikteta. 

Baada ya kifo cha Abacha, akashika madaraka Abdulsalami Abubakar aliyekaa madarakani kwa muda wa mwaka mmoja tu, kisha uchaguzi wa kitaifa ukapita.

Viungo vya Nje 
 Makala kuhusu Abacha katika BBC

Waliozaliwa 1943
Waliofariki 1998
Marais wa Nigeria
Wanasiasa wa Nigeria
Picha ya skrini

Screenshot (pia: kielelezo-skrini) ni picha ya skrini ya kompyuta. Katika Windows ni kazi rahisi kabisa.

Matumizi 
Inasaidia 
 Kushika makosa yanayotokea wakati wa kutumia programu za kompyuta
 Kunakili picha ambazo hazipatikani kwa njia nyingine
 Mawasiliano na maelewano kati ya watumiaji wa kompyuta wakiwasiliana kwa njia ya barua pepe

Namna ya kufanya picha kwa kutumia kibodi 

 Chagua ukurasa au mwandishi au yale unayotaka kuonyesha na hakikisha yameonekana kwenye skrini cha kompyuta yako
 Halafu fungua programu ya picha - kwa mfano "paint" (ama kupitia Start-All Programs-Accessories-paint AU kupitia start-run - mspaint).
 Kwenye dirisha unalotaka kuonyesha bofya "print screen" (kwa kawaida juu upande wa kulia kwenye sehemu ya kibodi kwa tarakilishi zingine huandikwa kwa kifupi "prt sc" na kwa vifaa zisizo na kibodi vidunde za kuongezea na kupunguza sauti hutumika). Hutaona badiliko lakini umenakili tayari picha ya skrini yako katika kumbukumbu ya muda.
 Katika paint (au programu nyingine ya picha) tekeleza amri ya "paste" (kwa menu edit-paste AU kwa puku right click-paste AU kwa kushika CTRL halafu bofya V).
 Amri hii inaingiza picha ya skrini katika dirisha la paint.
 Picha hii awali bado si imara, unaweza kuisukuma. Bofya "Esc" halafu ni imara.
 Sasa unakata sehemu ile tu ambayo unaitaka kuonyesha halafu unainakili na kuiweka kwa ukurasa mpya ya paint.
 Ukurasa huu unahifadhi kama picha ukichagua format ya jpg.
 Ukihariri picha unaweza pia kuchora duara nyekundu mahali unapotaka kuonyesha hasa.
 Hii faili ya picha unaweza kutuma kwa barua pepe au kuingiza katika wikipedia.

TAHADHARI: Usisahau kubadilisha format kuwa jpg au kile unachotaka kwa sababu pekee yake inaweza kuwa faili kubwa sana ya format ya bmp.

Tanbihi

Marejeo 
 https://en.wikipedia.org/wiki/Screenshot

Viungo vya nje 

 Jia tofauti za kutumia "Snipping -tool" kupiga picha ya skrini 

Kompyuta
Kanga (ndege)

Kanga ni ndege wa familia Numididae. Jina hili ni jina la kawaida la ndege hawa, lakini spishi za Afrika ya Mashariki wana majina mengine kama chelele, chepeo, kololo, kororo na kicheleko (tazama orodha ya spishi). Kanga ni wakubwa kuliko kwale na wana rangi nyeusi na madoa meupe. Kichwa chao hakina manyoya lakini spishi tatu zina manyoya juu ya utosi. Kanga mweusi na kanga kidari-cheupe hawajulikani sana, lakini mwenendo wao unasadikiwa kufanana na ule wa spishi nyingine. Hula mbegu, wadudu, makoa na nyungunyungu, na hutaga mayai ardhini. Kanga huwa mwenzi mmoja tu maisha yao yote.

Spishi zote zinatokea Afrika. Chepeo hufugwa hususa huko Afrika ya Magharibi na pia katika Ulaya na Marekani.

Spishi 
 Acryllium vulturinum, Kicheleko (Vulturine Guineafowl)
 Agelastes meleagrides, Kanga Kidari-cheupe (White-breasted Guineafowl)
 Agelastes niger, Kanga Mweusi (Black Guineafowl)
 Guttera plumifera, Kororo-misitu (Plumed Guineafowl)
 Guttera pucherani, Kororo au Chelele (Crested Guineafowl)
 Numida meleagris, Kanga wa Kawaida au Chepeo (Helmeted Guineafowl)

Picha

Viungo vya Nje 

Kuku na jamaa
Nnamdi Azikiwe

Benjamin Nnamdi Azikiwe (kwa kawaida hujulikana kama Nnamdi Azikiwe, au, kinyumbani na maarufu, Zik; 16 Novemba 1904 – 11 Mei 1996) alikuwa mwanzilishi wa nadharia ya siasa ya utaifa wa Nigeria na pia rais wa kwanza kuchaguliwa kidemokrasia wa Nigeria ya leo. Alishirikilia nafasi kama mwanajamhuri wa kwanza wa Nigeria.

Azikiwe alifafanua siasa ya "Uziki"  katika maandishi yake, kama vile: Renascent Africa (1973) na historia ya maisha yake: My Odyssey.

Uziki unategemea misingi mitano kwa ukombozi wa Afrika:
Uwiano wa kiroho
Jamii kuzaliwa upya 
Nia katika uchumi
Ukombozi wa akili 
Ufufuko wa kisiasa

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Habari Kuhusu Sifa za Azikiwe
 Habari Kuhusu watu wa Nigeria

Nnamdi Azikiwe
Waliozaliwa 1904
Waliofariki 1996
Marais wa Nigeria
Wanasiasa wa Nigeria
Darmstadti

Darmstadti (zamani: ununnilium ilikuwa jina la kwanza) ni elementi sintetiki yenye namba atomia 110 kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 281. Alama yake ni Ds. Jina latokana na mji wa Darmstadt katika Ujerumani ambako ilitengenezwa mara ya kwanza katika maabara ya "Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI)".

Elementi ya kutengenezwa katika maabara 
Ni elementi sintetiki au tamburania yaani haipatikani kiasili. Sababu yake ni nusumaisha ya isotopi zake ni fupi mno. 269Ds ina nusumaisha ya mikrosekunde 180; isotopi yenye nusumaisha ndefu ya dakika 1.1 ni 281Ds.

Darmstadti ilitambuliwa mara ya kwanza na wanasayansi wa taasisi ya utafiti wa kinyuklia huko Darmstadt. Walifaulu kutengeneza atomi chache tu katika chombo cha nyuklia tar. 9 Novemba 1994 kwa njia ya myeyungano wa ioni za Plumbi na Nikeli. 

Mligano uanofuata waonyesha mmenyuko uliotokea. Pb ni alama ya risasi (metali) (plumbi), Ni nikeli na n ni alama ya neutroni inayobaki mwishoni.

Jina 
Jina la elementi ilikuwa awali "ununnilium" yaani Kilatini kwa moja-moja-sifuri kwa namba yake 110. Hii ilipatikana kinadharia kabla ya kuwa na elementi lakini wataalamu walikadiria kuwepo wake. Baadaye wanasayansi wa Darmstadt walifaulu kutengeneza elementiki sinteiki sita zilizowahi kutabiriwa kinadharia na kwa sababu hii ofisi kuu ya kumataifa ya wanafisikia iliamua kubadilisha jina kuwa Darmstadt kwa heshima ya maabara katika mji huu.

Matumizi 
Kama elementi zote za sintetiki haina matumizi bado zatengenezwa tu kwa kusudi la utafiti. Duniani hazipatikani kiasili tena. Kuna uwezekano ya kwamba ziliwahi kupatikana zamani ila tu kutokana na maisha mafupi ya atomi zao zimeshapotea muda mrefu.

Viungo vya Nje 

 WebElements.com - Darmstadtium
 IUPAC: Element 110 is named darmstadtium 
 Apsidium - darmstadtium 

Elementi
Elementi sintetiki
Mfumo radidia
Kipanya (kompyuta)

Kipanya cha kompyuta (pia: puku) ni kifaa cha kuingizia data katika tarakilishi. 

Kipanya hushikwa kwa mkono na kusukumwa mezani. Mwendo wake husababisha mshale wa kasa (kielekezi) kutembea kwenye kiwamba. 

Mtumiaji hulenga kwa mshale huko anapochagua kotoa amri kwa kubofya kitufe cha kipanya. Tendo hili lasababisha amri inayoonekana kama alama au mchoro kwenye skrini kutekelezwa na programu ya kompyuta.

Kompyuta
Ernest Shonekan

Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan (amezaliwa tar. 9 Mei 1936 mjini Lagos, Nigeria) alikuwa rais wa tisa kwa nchi ya Nigeria. Shonekan pia ni mwanasheria aliyesomea sheria nchini Uingereza. Pia ni mmiliki wa kiwanda na pia mwanasiasa.
Alichaguliwa kama rais wa muda wa Nigeria na Jeneral Ibrahim Babangida mnamo tar. 26 Agosti, mwaka 1993. Alikuwa rais kwa miezi mitatu tu.

Ernest Shonekan alitanguliwa na Ibrahim Babangida, kisha akafuatiwa na Jenerali Sani Abacha.

Marais wa Nigeria
Wanasiasa wa Nigeria
Watu walio hai
Waliozaliwa 1936
Ibrahim Babangida

Jenerali Ibrahim Badamasi Babangida (amezaliwa 17 Agosti,  1941), kiumaarufu anajulikana kama IBB, Alikuwa rais wa '8' pia alikuwa kiongozi wa kijeshi wa nchini Nigeria kuanzia mwezi wa Agosti mwaka 1985 hadi safari yake ilipofika ya kutoka ofisini kinguvu, Kutokana na msukumo mzito wa watu wenye kudai demokrasia ya kweli mnamo mwaka 1993, Baada ya kuanguka katika uchaguzi mkubwa uliofanyika mwaka huo. 
Uchaguzi huo ulikuwa wa huru na haki katika historia ya Nigeria toka wapate uhuru.
Babangida alitanguliwa na rais Muhammadu Buhari, Kisha akafuatiwa na Ernest Shonekan.

Viungo vya Nje
Maktaba ya Kongamano za Ustadi wa nchi -Marekani - Serikali ya Babangida 
Babangida katika uchaguzi wa 2007 

Marais wa Nigeria
Wanasiasa wa Nigeria
Watu walio hai
Waliozaliwa 1941
Gali

Gali ni elementi. Namba atomia yake ni 31 kwenye mfumo radidia na uzani atomia ni 69.723. 

Ni metali haba na laini yenye rangi ya kifedha-buluu. Kwa halijoto ya duni ni mango kechu lakini huyeyuka tayari ikifikia kiwango cha 29 °C hivyo itayeyuka mkononi. 

Hupatikana katika mitapo za boksiti na zinki. 

Kampaundi zake hutumiwa kama nusupitisho katika teknolojia ya diodi. 

Jina limetolewa na mwanakemia Mfaransa Paul Emile Lecoq de Boisbaudran aliyefumbua elementi hii mara ya kwanza mwaka 1875. "Gallium" larejea jina la "Gallia" ambalo ni jina la Kilatini la Ufaransa. Wengine huona ya kwamba alitaka kuweka kumbukumbu ya jina lake yeye mwenyewe kwa sababu "Lecoq" lamaanisha "jogoo" ambayo kwa Kilatini ni "gallus". 

Metali
Elementi
Rutheni

Rutheni ni elementi na metali haba sana duniani.  Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Ru na namba atomia 44 katika mfumo radidia.

Tabia 
Hutokea katika mitapo ya platini au pamoja na madini mengine ya elementi za kundi ya 10 katika mfumo radidia. Rutheni ni metali ngumu na kechu yenye rangi nyeupe-kijivu inayopatikana kama fuwele.

Matumizi 
Matumizi yake ni katika aloi pamoja na platini, paladi, titani na wakati mwingine pia dhahabu kwa kusudi la kuongeza ugumu wa aloi hizi. Magusano ya umeme ya platini au paladi hudumu muda mrefu kama rutheni imeongezwa.

Jina 
Jina la "ruthenium" linechaguliwa 1844 na mfumbuzi wa kwanza aliyekuwa Mjerumani Mrusi Karl Klaus kwa heshima ya Urusi kwa sababu "Ruthenia" ilikuwa jina la Kilatini kwa Urusi.

Elementi
Metali
Iodini

Iodini (kut. Kigiriki "Iodes" (ιώο-ειδης) "rangi ya dhambarau" kutokana na mvuke) ni elementi yenye namba atomia 53 katika mfumo radidia maana yake kiini atomia chake kina protoni 53. Uzani atomia ni 126.904 na alama yake ni I. Ni elementi ya nne katika safu ya halojeni.

Tabia 
Katika hali sanifu ni mango ya fuwele yenye rangi nyeusi-kijivu. Huanza kuvukamanga kuwa gesi kwa halijoto ya chumbani tayari. Kupata iodini kiowevu inawezekana kwa kuikanza haraka hadi kufikia kiwango cha kuyeyuka cha 113.7 °C.

Upatikanaji 
Iodini yapatikana kwa wingi katika maji ya bahari pia katika madini mbalimbali.

Iodini na tezi ya shingo 
Mwili wa kibinadamu huhitaji iodini; kwa kawaida viwwango vya kutosha hupatikana katika chakula cha kawaida. Isipokuwa katika maeneo kadhaa hasa mlimani uhaba wa iodini asilia husababisha magonjwa kama tezi ya shingo.

Matumizi 
Matumizi yake ni katika madawa (hasa antiseptika), viungo vya chakula, rangi na kemia za kusafisha picha.

Iodini katika maji ni dawa antiseptika inayozuia maambukizo wa vidonda.

Uhaba wa iodini na matatizo yake 
Watu wanahitaji kiasi kidogo cha iodini kwa miili yao na kwa kawaida wanakipata kupitia chakula au maji. Lakini katika maeneo pasipo na iodini katika mazingira asilia watu wanaona uhaba wa iodini unaosababisha maradhi kadhaa; matezi ya shingoni ni dalili la uhaba huu. Watoto wanaozaliwa na wakina mama wenye uhaba wa iodini hutokea mara nyingi kama vibete (watu wafupi). Pia akili za watoto wa wakinamama hao inaweza kupungukiwa. Mtoto aliyeathiriwa na uhaba huu haufikii kiwango cha akili kama watoto wengine.
 
Kwa sababu hii serikali katika nchi mblimbali zimeweka sheria za kutia kidogo sana iodini kwenye chumvi inayouzwa madukani.

Kwa upande mwingine iodini ni pia sumu kama kiwango chake kinazidi mahitaji ya mwali ambayo ni mikrogramu 100-200 tu kwa siku (mikrogramu ni sehemu ya milioni ya gramu). 

Halojeni
Elementi
Spaghetti

Spageti (kwa Kiitalia: Spaghetti) ni chakula cha tambi chenye asili ya Italia Kusini. Ni tambi ya ngano yenye umbo jembamba kama kamba na urefu wa sentimeta 40. 

Hupikwa katika maji kwa dakika chache na kuliwa kwa uma baada ya kuongeza michuzi mbalimbali. 

Spageti ni aina mojawapo ya chakula cha pasta na neno latumiwa wakati mwingine kutaja pasta kwa jumla.

Kutoka Italia chakula hiki kimeenea duniani kote kwa sababu hupikwa haraka, inaleta shibe nzuri na kuna njia nyingi za kubadilisha ladha yake. 

Kwa njia ya utani zimekuwa ishara ya utamaduni wa Italia, jinsi inavyoonekana katika filamu za Spaghetti Western.

Michuzi 
Kati ya michuzi ya kawaida ya spageti kuna hasa aina mbili:

 "alla Napoletana" au kufuatana na kawaida ya Napoli ni mchuzi mzito wa nyanya na viungio kama vitunguu, vitunguu saumu na majani ya kuongezea ladha. Juu yake humwagwa jibini iliyosagwa. Wengine huongeza vipande vidogo sana vya nyama iliyokaangwa pamoja na vitunguu katika supu hii.
 "alla Bolognese" au kufuatana na kawaida ya Bologna: ni mchuzi wa nyama iliyosagwa na kukaangwa katika sufuria pamoja na viungio. 

Kuna aina nyingine nyingi kama vile "alle vongole" (na kome za bahari) au "alla carbonara" (mchuzi wa jibini, vipande vidogo vya nyama na yai) au "all'aglio e olio" (vitunguu saumu vilivyokaangwa kwa mafuta tu).

Chakula
Tambi
Ayo

Ayo (kwa jina la kuzaliwa Joy Olasunmibo Ogunmakin; amezaliwa katika kitongoji cha mji wa Cologne, Ujerumani, 14 Septemba 1980) ni mwimbaji nchini Ujerumani. Ana asili mchanganyiko: yeye ni binti wa baba Mnigeria na mama anayetokea Romania.

Maisha
Anatumbuiza kwa kutumia jina la kisanii la Ayọ au Ayo. Maana yake ni "furaha" kwa Kiyoruba. Bila nukta chini au baada ya "o" neno lamaanisha "kitungu" katika lugha hiyo.

Aliwahi kuishi Ujerumani, Nigeria, Ufaransa, Uingereza na Marekani. Anaishi pamoja na mwimbaji Mjerumani wa muziki ya Reggae Patrice Bart-Williams ("Babatunde") na mtoto wao Nile (*2005)

Albamu
Albamu yake ya kwanza, 'Joyful', imetolewa mwaka wa 2006. Katika Poland na hata Ufaransa imekuwa ikiuzwa nakala lukuki.

Vibao vyake vilivyo maarufu ni pamoja na 'Down on my knees' ('Nikikupigia Magoti', 2006) na 'And It's Supposed To Be Love' ('Na Hayo Yaelekea Kuwa Mapenzi', 2007).

Albamu 'Gravity At Last' (2008)

Albamu 'Billie-Eve' (2011)

Albamu 'Ticket to The World' (2013)

Albamu 'Ayọ' (2017)

Albamu 'Royal' (2020)

Viungo vya nje

Tovuti yake 

Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Waimbaji wa Ujerumani
Enzi ya kati

Enzi ya Kati (pia: Zama za Kati; kwa Kiingereza: "Middle Ages", pia "mediaevo" au "medievo") ni kipindi cha katikati cha historia ya Ulaya katika mgawanyo wa “zama” tatu: ustaarabu wa
 Zama za Kale, 
 Zama za Kati, na 
 Wakati wa Kisasa 

ama:
Enzi ya Kale, 
Enzi ya Kati na 
Enzi ya Kisasa. 

Hata kama ugawaji huo umetokana na mazingira ya Ulaya tu, hutumiwa pia kwa maeneo mengine ya dunia. Wataalamu wengi huamini ya kwamba haufai sana kidunia lakini hadi sasa hakuna mpangilio mwingine kwa dunia yote unaoeleweka kirahisi hivi.

Kwa kawaida, Zama za Kati za Ulaya Magharibi huhesabiwa toka mwisho wa Dola la Roma Magharibi (karne ya 5) hadi kuanza kwa falme za kitaifa, mwanzo wa uvumbuzi wa ng’ambo ya Ulaya, kipindi cha mwamko-sanaa, na Matengenezo ya Waprotestanti kuanzia mwaka 1517. 

Mabadiliko hayo yalionesha mwanzo wa kipindi cha Zama za Kisasa ambacho kilitangulia mapinduzi ya viwanda.

Mwanzo wa kipindi cha Enzi ya Kati
Kabla ya Enzi ya Kati kulikuwa na ustaarabu wa Dola la Roma. Milki hiyo kubwa ilijenga utamaduni uliounganisha nchi za Afrika ya Kaskazini, Asia ya Magharibi na Ulaya ya Kusini pamoja na Ulaya ya Magharibi. 

Katika eneo hili kubwa palikuwa na uchumi ulioendelea na njia za mawasiliano kama barabara, bandari na hata aina ya posta. 

Ustaarabu huo ulikuwa na idadi ya watu waliojua kusoma na kuandika. Lugha za pamoja kama Kilatini na Kigiriki zilieleweka na asilimia fulani ya watu kote katika dola hili. Hata kama watu wengi, hasa watu wa vijijini na watumwa, hawakujua kusoma bado walikuwepo watu waliojua kila sehemu ya dola.

Ustaarabu huo uliporomoka pamoja na matatizo ya kiuchumi, gharama kubwa ya jeshi, kupungua kwa uzazi na mashambulio ya makabila ya nje, hasa ya Wagermanik, yaliyoweza kuingia ndani ya Dola la Roma bila kulingana na utamaduni wa ustaarabu huo. Roma ilishindwa kutunza utaratibu wake mbele ya mashambulio na uhamisho mkuu wa Ulaya.

Viungo vya nje
Student resources

 
Vipindi vya kihistoria
Poloni

Poloni (kutoka kilatini Polonia kwa nchi ya Poland) ni nusumetali au metaloidi nururifu yenye namba atomia 84 katika mfumo radidia. Uzani atomia ni 209. 
 
Poloni ni elementi nururifu sana na hatari kwa afya. Isotopi inayopatikana zaidi ni 210Po yenye nusumaisha ya siku 138 inayobungua kuwa metali ya risasi.

Kutokana na nusumaisha fupi ni elementi haba. Kiasili hupatikana kwa viwango vidogo sana katika mitapo ya Urani inapotokea kutokana na mbunguo wa radi na radoni. Siku hizi takriban gramu 100 zatengenezwa kila mwaka kwa kutupia neutroni kwa bismuti katika maabara hasa Urusi. 

Poloni ilitambuliwa pamoja na Radi mara ya kwanza 1898 na mwanakemia Mpoland Marie Curie na mume wake Mfaransa Pierre. 

Elementi
Metaloidi