LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kinauo

Kinauo kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanauo katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinauo ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinauo kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinauo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinauo 
lugha ya Kinauo katika Glottolog
lugha ya Kinauo katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingaanyatjarra

Kingaanyatjarra ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wangaanyatjarra katika majimbo ya Australia Magharibi na Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kingaanyatjarra elfu moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingaanyatjarra kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingaanyatjarra kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingaanyatjarra 
lugha ya Kingaanyatjarra katika Glottolog
lugha ya Kingaanyatjarra katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingadjunmaya

Kingandjunmaya kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wangandjunmaya katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kingandjunmaya ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingandjunmaya kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingandjunmaya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingandjunmaya 
lugha ya Kingandjunmaya katika Glottolog
lugha ya Kingandjunmaya katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingadjuri

Kingadjuri kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wangadjuri katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kingadjuri ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingadjuri kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingadjuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingadjuri 
lugha ya Kingadjuri katika Glottolog
lugha ya Kingadjuri katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinganakarti

Kinganakarti kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanganakarti katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinganakarti ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinganakarti kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinganakarti kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinganakarti 
lugha ya Kinganakarti katika Ethnologue

Lugha za Australia
Zodiaki

Zodiaki ni kanda kwenye anga zenye upana wa takriban nyuzi 20 zinazofuata mstari wa njia ya Jua yaani mstari wa njia dhahiri ya Jua angani katika mwendo wa mwaka mmoja. Mstari huo unapatikana kwa kutazama Jua wakati wa mapambazuko ambako linaonekana katika mazingira ya makundinyota tofauti. Kila mwaka Jua linapambazuka katika eneo la makundinyota yaleyale.

Njia dhahiri za Mwezi na sayari zinaonekana pia katika kanda hii ya zodiaki.

Hadi leo unajimu unatumia makundinyota 12 kama buruji za falaki kwa imani ya kwamba nyota hizi zina athari kwa kipindi fulani cha mwaka kinachoitwa kufuatana na kundinyota au buruji ya falaki yake. Lakini hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13, si 12. 

Miaka 3000 iliyopita, ambapo mfumo wa Zodiaki ulibuniwa, wataalamu wa Babeli waliondoa kundinyota la Hawaa (Ophiuchus) katika mfumo kwa shabaha ya kupata mgawanyo wa anga unaolingana na miezi 12 ya kalenda.   

Kumetokea pia badiliko la kwamba makundinyota ya Zodiaki hayalingani tena na vipindi vya mwaka ambapo yanatangazwa na wanajimu wa leo. Sababu yake ni kusogea kwa mhimili wa Dunia na hii inasababisha ya kwamba sisi tunatazama anga kwa pembe tofauti kuliko wazee miaka 2000 iliyopita. Ila tu wanajimu wanaendelea kutumia vipindi vilivyopimwa zamani zile.

Makundinyota ya ekliptiki
Jedwali lifuatalo linaonyesha hali halisi ya makundinyota 13 yanayopitiwa na Jua katika mwendo wa mwaka mmoja. Kwa sasa nukta ya machipuo iko ndani ya Hutu (Pisces) hivyo hapa iko nafasi ya 0°

Tazama pia
 Buruji za falaki

Makundinyota ya Zodiaki
Kingardi

Kingardi ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wangardi katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kingardi 14 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingardi kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingardi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingardi 
lugha ya Kingardi katika Glottolog
lugha ya Kingardi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingarinman

Kingarinman ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wangarinman katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kingarinman 375 (pamoja na wasemaji wa lahaja ya Kibilinara), na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingarinman kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingarinman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingarinman 
lugha ya Kingarinman katika Glottolog
lugha ya Kingarinman katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kibilinara

Kibilinara (au Kipilinara) ni lahaja ya Kingarinman ambayo ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kibilinara 15 tu, wakati wasemaji wa Kingarinman walikuwa watu 360, na lugha imo hatarini mwa kutoweka.

Viungo vya nje
lugha ya Kingarinman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingarinman na Kibilinara 
lahaja ya Kibilinara katika Glottolog
lugha ya Kingarinman katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingarla

Kingarla ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wangarla katika jimbo la Australia Magharibi. Mwaka wa 2012, kulikuwa na wasemaji wa Kingarla 18 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingarla kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingarla kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingarla 
lugha ya Kingarla katika Glottolog
lugha ya Kingarla katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingarluma

Kingarluma ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wangarluma katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kingarluma 26 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingarluma kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kingarluma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingarluma 
lugha ya Kingarluma katika Glottolog
lugha ya Kingarluma katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kaa (kundinyota)

Kaa (pia: Saratani au lat.&ing. Cancer kwa Kilatini/Kiingereza) ni kundinyota la zodiaki. Ni moja ya makundinyota yanayotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia 

Nyota za Kaa huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Kaa" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Dunia.

Jina
Mabaharia Waswahili walijua nyota hizi tangu miaka mingi kwa jina la Saratani wakizitumia kutafuta njia baharini wakati wa usiku.

Jina la Saratani linatokana na Kiarabu سرطان  saraṭaan linalomaanisha kaa. Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Καρκίνος karkinos kwa maana hiyohiyo na hao walipokea kundinyota hili tayari kutoka Babeli lakini Wababeli waliiona kama alama ya kobe maji. 

Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Saratani" limesahauliwa ikiwa kundinyota linaitwa kwa tafsiri tu "Kaa".

Katika vitabu kadhaa vya shule jina la Saratani limetumiwa kutaja sayari ya Zohali kwa kulichanganya na matamshi ya jina la Kiingereza "Saturn".

Jina la zamani, pia jina la Kilatini, ni sawa na ugonjwa wa saratani unaoitwa pia "kansa". Sababu yake ni ya kwamba matibabu wa kale walifananisha uvimbe wa ugonjwa na mnyama kaa na hili ni pia maana ya neno saratani.

Mahali pake 
Kaa iko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya  Mapacha (zamani Jauza, lat. Gemini) upande wa magharibi na  Simba (zamani Asadi, lat. Leo) upande wa mashariki.

Magimba ya angani 
Kaa haina nyota angavu sana si rahisi kuiona. Nyota angavu zaidi ni Beta Cancri yenye mwangaza unaoonekana wa 3.8 mag. Umbali wake na dunia ni miakanuru 230. Kuna fungunyota moja inayoonekana kwa macho matupu hii ni M 44 inayoitwa pia Praesepe yenye mwangaza unaoonekana wa 3.7 ikionekana kama doa dogo angavu.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Cancer constellation
Cancer, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Cancer, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Cancer

Marejeo 
 Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). Stars and Planets Guide, Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
 Dictionary of Symbols, by Carl G. Liungman, W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-31236-2
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 107 ff (online kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331   

Makundinyota ya Zodiaki
Kinhanda

Kinhanda ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanhanda katika jimbo la Australia Magharibi. Miaka ya 2000, kulikuwa na wasemaji wa Kinhanda wachache tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinhanda kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinhanda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinhanda
lugha ya Kinhanda katika Glottolog
lugha ya Kinhanda katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinhuwala

Kinhuwala kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanhuwala katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinhuwala ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinhuwala kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinhuwala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinhuwala
lugha ya Kinhuwala katika Glottolog
lugha ya Kinhuwala katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinugunu (Australia)

Kinugunu kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanugunu katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinugunu imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinugunu kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Isichanganywe na lugha ya Kinugunu cha Kamerun.

Viungo vya nje
lugha ya Kinugunu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinugunu
lugha ya Kinugunu katika Glottolog
lugha ya Kinugunu katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinyamal

Kinyamal ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyamal katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyamal 35 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyamal kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyamal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyamal
lugha ya Kinyamal katika Glottolog
lugha ya Kinyamal katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinyangumarta

Kinyangumarta ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyangumarta katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyangumarta 310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyangumarta kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyangumarta kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyangumarta
lugha ya Kinyangumarta katika Glottolog
lugha ya Kinyangumarta katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinyiyaparli

Kinyiyaparli ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyiyaparli katika jimbo la Australia Magharibi. Mwaka wa 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyiyaparli watatu tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyiyaparli kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyiyaparli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyiyaparli
lugha ya Kinyiyaparli katika Glottolog
lugha ya Kinyiyaparli katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinyunga (Australia)

Kinyunga (au Kinoongar) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wanyunga katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kinyunga 240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyunga kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine huangalia lugha zifuatazo kama lahaja za Kinyunga: Kibibbulman, Kigoreng, Kipinjarup, Kiwajuk na Kiwardandi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyunga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyunga
lugha ya Kinyunga katika Glottolog
lugha ya Kinyunga katika Ethnologue

Lugha za Australia
Elfu moja na sita

Elfu moja na sita ni namba inayoandikwa 1006 (moja sifuri sifuri sita) kwa tarakimu za kawaida, ila kwa namba za Kirumi MVI.

Ni namba asilia inayofuata 1005 na kutangulia 1007.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 503.

Matumizi
Namba hurejea miaka 1006 KK na 1006 BK.

Tanbihi

Marejeo
 Wells, D. The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers London: Penguin Group. (1987): 133

Viungo vya nje 

Namba asilia
Hisabati
Nywele

Nywele (wingi wa unywele; kwa Kiingereza: "hair") ni nyuzi za protini zinayokua kutoka kwa follicles iliyopatikana kwenye ngozi, au ngozi. Nywele ni moja ya sifa zinazoelezea za wanyama. Mwili wa binadamu, mbali na maeneo ya ngozi ya glabrous, hufunikwa kwa follicles ambayo hutoa terminal nyembamba na velusi nzuri nywele. Nia ya kawaida ya nywele imezingatia ukuaji wa nywele, aina ya nywele na huduma za nywele, lakini nywele pia ni muhimu sana hujumuisha protini, hasa alpha-keratin.

Kwa wanyama mamalia, nywele hupatikana kote mwilini. Kwa binadamu, nywele nyingi hupatikana sehemu za kichwa, makwapa na sehemu nyeti.

Mwanamke mwenye nywele nyekundu, rangi ya basal inaonekana kahawia kwa sababu ya viwango vya juu vya eumelanini ya hudhurungi.
Rangi zote za nywele za asili ni matokeo ya aina mbili za rangi za nywele. Wengi wa rangi hizi ni aina ya melanini, zinazozalishwa ndani ya follicle ya nywele na zimejaa ndani ya granules zilizopatikana kwenye nyuzi. Eumelanini ni rangi nyekundu katika nywele nyekundu na nywele nyeusi, wakati pheomelanini ni kubwa katika nywele nyekundu. Nywele nyekundu ni matokeo ya kuwa na rangi ndogo ya rangi ya nywele. Nywele nyeusi hutokea wakati uzalishaji wa melanini unapungua au kuacha, wakati polio ni nywele (na mara nyingi ngozi ambayo nywele imefungwa), kawaida katika matangazo, ambayo hakuwa na melanini wakati wote wa kwanza, au ilikoma kwa sababu ya asili ya maumbile, kwa ujumla kwa miaka ya kwanza ya maisha.

Aina za nywele
Nywele huenda zikagawanywa kwa makundi manne:
Aina ya kwanza ni nywele iliyoonyooka(straight hair). 
Aina ya pili ni nywele inayokaa kama wavu. Ni ngumu kutengeneza.(wavy)
Aina ya tatu ni nywele inayoshahibiana na alama ya 'S' na ni nzito (curly)
Aina ya nne ni nywele laina kabisa na huenda ikakatikakatika.(kinky)

Viungo vya nje 
 https://en.wikipedia.org/wiki/Hair

Mwili
Wameru (Kenya)

Wameru ni kabila la watu wenye asili ya Kibantu wanaoishi maeneo ya Meru, Kenya. Kwa lugha yao, wanajiita "Wangaa" kutokana na jina la mwanzilishi wa kabila lao.

Wana uhusiano wa karibu na Wakikuyu, Waembu, na Wambeere, kumbe ni tofauti kabisa na Wameru wa Tanzania.

Mila

Majina ya urithi
Katika mila na desturi yao, jina ambalo mtoto atapewa huwa na kiambatanishi "mto...", kinachomaanisha "mtoto wa fulani na fulani". Kwenye maandishi, kiambatanishi hiki hufupishwa hadi M'. Kwa mfano, kama jina la mwana ni Kithiki, na la baba ni Mwenda, jina litaandikwa "Kithiki M'Mwenda", lakini kwa matamshi, ni "Kithiki Mto Mwenda".

Marejeo

Makabila ya Kenya
Taifa (Kipakatalishi)

Taifa ni jina la kipakatalishi kinachoundwa na chuo kikuu cha JKUAT.

Kilianza kuundwa mwaka wa 2013 kutokana na tarajio la Serikali ya Kenya kumpa kila mwanafunzi wa darasa la kwanza kipakatalishi moja kwa matumizi ya darasani.

Kilianza kuuzwa madukani mwaka wa 2014.

Kinaundwa kwenye Kiwanda cha Teknologia cha Nairobi.

Marejeo

Kompyuta
Kipanytyima

Kipanytyima (pia Kibanyjima) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wapanytyima katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kipanytyima 98 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipanytyima kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipanytyima kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipanytyima
lugha ya Kipanytyima katika Glottolog
lugha ya Kipanytyima katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipini (lugha)

Kipini ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wapini katika jimbo la Australia Magharibi. Haijulikani kama kuna wasemaji wabakio kuongea lugha ya Kipini au la; kwa vyovyote, lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipini kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipini
lugha ya Kipini katika Glottolog
lugha ya Kipini katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipinigura

Kipinigura kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wapinigura katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kipinigura ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipinigura kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipinigura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipinigura
lugha ya Kipinigura katika Glottolog
lugha ya Kipinigura katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipinjarup

Kipinjarup kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wapinjarup katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kipinjarup ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipinjarup kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine hukiangalia kuwa lahaja ya Kinoongar.

Viungo vya nje
lugha ya Kipinjarup kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipinjarup
lugha ya Kipinjarup katika Glottolog
lugha ya Kipinjarup katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipintiini

Kipintiini ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wapintiini katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kipintiini 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipintiini kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipintiini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipintiini
lugha ya Kipintiini katika Glottolog
lugha ya Kipintiini katika Ethnologue

Lugha za Australia
Simba (kundinyota)

Simba ni kundinyota la zodiaki linalojulikana pia kama Asadi au kwa jina la kimagharibi Leo. Ni moja ya makundinyota yanayotatambuliwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia 

Kiuhalisia nyota za Simba huwa haziko pamoja kama zionekanavyo kutokea duniani. Kuna umbali mkubwa kati ya nyota na nyota, pia kuna umbali mkubwa kati ya mahali zilipo nyota hizo na duniani bila kujali iwapo kwa mtazamo wetu zaonekana kuwa karibu au mbali. Kwahiyo kundinyota "Simba" linaonyesha eneo la angani jinsi lionekanavyo likiangaliwa kutokea duniani.

Jina
Mabaharia Waswahili waliita nyota hizi Asadi kutokana na Kiarabu أسد ʾasad  ambalo linamaanisha "simba". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Λέων leon "simba" na hao walipokea kundinyota hii tayari kutoka Babeli na Misri ya Kale. 

Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Asadi" limesahauliwa ikiwa kundinyota linaitwa "Simba" kwa tafsiri tu.

Mahali pake 
Simba liko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya  Saratani (Cancer) upande wa magharibi na Nadhifa (Virgo)  upande wa mashariki.

Magimba ya angani 
Simba huwa na nyota nyingi zinazoonekana kwa macho ya kawaida. Nyota nne angavu zaidi zina magnitudi ya kwanza au pili ambazo ni 
 Maliki Junubi (:en:Regulus), pia Alfa Leonis ambayo ni nyota nyeupe-bluu yenye uangavu unaonekana wa 1.34, ikiwa na umbali wa miakanuru 77.5  kutoka duniani. Ni nyotamaradufu linayoweza kuonekana kwakutumia darubini ndogo ya mkononi kuwa ni kundinyota lenye nyota mbili zilizokaribiana. Jina lake latokana na Kiarabu ملكى  malikiy "kifalme"  na جنوبى janubi "kusini"; jina la Kilatini "Regulus" linamaanisha "mfalme mdogo".
 Beta Leonis (:en:Denebola) iko upande wa kinyume wa kundinyota na jina la Kimagharibi ni mafupisho ya Kiarabu ذنب‌الاسد dhanab al asad "Mkia wa Simba". Ina uangavu unaoonekana wa 2.23 ikiwa na umbali wa miakanuru 36 kutoka kwa Dunia.
 Jabuha Asadi (:en:Algieba) au Gamma Leonis ni nyota maradufu yenye uangavu unaoonekana wa 2.08 ikiwa na umbali wa miakanuru 126 kutoka dunia. Jina lamaanisha ""paji la uso wa simba".

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 252 (online kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331   

Makundinyota ya Zodiaki
Uhusika milikishi

Uhusika milikishi (:en:Genitive case) ni istilahi ya sarufi za lugha za Kihindi-Kiulaya na nyinginezo inayotaja hali ya neno, hasa nomino, kuwa na nomino nyingine. 

Katika Kiswahili hali kama hii inatajwa kwa kutumia -a kama kiunganishi, kwa mfano "nyumba ya baba"; kwa Kilatini "domus patri" ambako "patri" ni uhusika milikishi wa "pater" (baba). Kiingereza imeshapotewa na uhusika huu, hivyo kinatumia "father's house". Kumbe lugha za Kijerumani, Kigiriki na lugha za Kibaltiki zinaendelea kutumia uhusika milikishi.

Matumizi yake yanaeleza badiliko la umbo la neno katika majina ya kisayansi pale ambapo majina yametoka katika lugha ya Kilatini au Kigiriki. Mfano ni majina ya nyota. Nyota angavu zaidi katika kundinyota la "Centaurus" huitwa "Alfa Centauri" ilhali "Centauri" ni uhusika milikishi wa "centaurus". Vile vile "Alfa Leonis" kwa nyota angavu katika kundinyota la "Leo" ("Simba", taz. Asadi).

Sarufi
Trevor Noah

Trevor Noah (amezaliwa tarehe 20 Februari 1984) ni mchekeshaji na mtangazaji wa radio na televisheni kutoka Afrika ya Kusini, maarufu sana kwa utangazaji wake kwenye kipindi cha The Daily Show katika mtandao wa Kimarekani wa Comedy Central tangu Septemba 2015.

Noah alianza maisha yake ya sanaa kama mtangazaji, muigizaji na mchekeshaji nchini Afrika ya Kusini. Ameshika nafasi mbalimbali za utangazaji katika Shirika la Utangazaji la Afrika Kusini (SABC), na alishika nafasi ya pili kwenye msimu wa nne wa Strictly Come Dancing mwaka 2008. 

Kuanzia 2010-2011, Noah alikuwa muanzilishi na mtangazaji wa kipindi cha Tonight with Trevor Noah kwenye M-Net na DStv. Uchekeshaji wake umempatia mafanikio kimataifa na kupelekea kutokelezea kwenye vipindi vya mijadala ya usiku vya Amerika na mijadala ya Uingereza.

Disemba 2014. Noah alikuja kuwa mchambuzi wa kimataifa kwenye The Daily Show, kipindi cha habari za dhihaka, Marekani. Mwaka uliofuata, alitangazwa kuwa mrithi wa Jon Stewart, mtangazaji wa siku nyingi sana, na amekuwa mtangazaji mkuu wa The Daily Show tangu Septemba 2015. 
Mwaka wa 2016, Novemba, alitoa kitabu chake maarufu Born a Crime kinachoelezea maisha yake.

Marejeo 

Waliozaliwa 1984
Watu walio hai
Wasanii wa Afrika Kusini
Familia ya Jakaya Kikwete

Familia ya Jakaya Kikwete ni jina la kutaja familia ya Rais wa awamu ya 4 wa Tanzania . Huhesabiwa kama Familia ya Kwanza ya Tanzania.

Familia

Ndoa
Kikwete alimwoa Bi. Salma Kikwete mnamo 1989. Hii ni ndoa yake ya pili baada ile ya kwanza ya mamake na Ridhiwani Kikwete.

Watoto
 Ridhiwani
 Salama
 Miraj
 Ally
 Khalifa
 MwanaAsha
 Khalfan
 Rashid
 Mohamed

Marejeo

Jakaya Kikwete
Salma Kikwete

Salma Kikwete (alizaliwa tarehe 30 Novemba 1963) ni mwalimu, mwanaharakati na mwanasiasa ambaye ni mke wa aliyekuwa Rais wa Tanzania wa awamu ya nne Jakaya Mrisho Khalfan Kikwete, madarakani kuanzia mwaka 2005 hadi 2015.

Awali Salma Kikwete alifanya kazi kama mwalimu kwa zaidi ya miaka ishirini.

Mwaka 2005, serikali ilianzisha kampeni ya taifa ya upimaji wa hiari wa virusi vya UKIMWI jijini Dar es Salaam. Salma Kikwete na mumewe walikuwa wa kwanza kupimwa nchini humo.  

Mwaka 2009, alikuwa makamu wa raisi wa Kanda ya Mashariki wa Jumuiya ya Wake wa Marais wa Afrika dhidi ya UKIMWI (Organization of African First Ladies Against AIDS - OAFLA). 

Mwaka 2012, Salma Kikwete, Rais wa zamani wa Botswana Festus Mogae na watu wengine kumi mashuhuri barani Afrika waliungana na UNESCO na UNAIDS kuunga mkono mkakati wa Mashariki na Kusini mwa Afrika wa Kuzuia Maambukizi ya Virusi vya UKIMWI na Afya ya Kijinsia kwa Watoto Wadogo, ambayo ilianzishwa tangu Novemba 2011.

Kikwete pia ni mwanzilishi wa Wanawake na Maendeleo (WAMA), shirika lisilo la kiserikali ambalo linachochea maendeleo ya wanawake na watoto.

Mwaka mmoja baada ya mumewe kuondoka madarakani, Salma Kikwete alichaguliwa na Rais John Magufuli kuwa mbunge wa viti maalumu tarehe 1 Machi 2017.
wanawake wa Tanzania

Marejeo

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wake wa Marais wa Tanzania
Wabunge wa Tanzania
Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Mizani (kundinyota)

Mizani ni kundinyota la zodiaki inayojulikana pia kwa jina lake la kimagharibi la Libra. Ni moja ya makundinyota yanayotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia 

Nyota za Mizani huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Mizani" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

Jina
Mizani ilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota kutafuta njia baharini wakati wa usiku. Neno Mizano linatokana na Kiarabu ميزان  miizaan  ambalo linamaanisha "mizani". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Waroma wa Kale waliosema Libra ("mizani"). Kati ya mataifa ya kale mara nyingi nyota za Mizani zilihesabiwa kuwa sehemu ya Akarabu (nge), pamoja na kuangaliwa kama kundi la pekee. Ptolemaio alitumia jina la Χηλαι khelai inayomaanisha "magando" yaani magando ya nge lakini aliiorodhesha kama kundinyota la pekee. Hii ni pia sababu ya kwamba nyota mbili abngavu zaidi bado zinaitwa "Zubani" yaani magando ya nge.

Mahali pake 
Mizani lipo angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Nadhifa (Virgo) upande wa magharibi na Akarabu (Scorpio) upande wa mashariki.

Magimba ya angani 
Mizani huwa na nyota 83 zinazoonekana kwa macho matupu zikiwa na mwangaza unaoonekana wa zaidi ya 6.5 mag. 

Nyota angavu zaidi ni Zubani Shimali (Beta Librae au Zubeneschemali) . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 2.61  ikiwa na umbali wake unakadiriwa kuwa miakanuru 120 kutoka Dunia. Inafuatwa kwa mwangaza na Zubani Junubi. Majina haya yanamaanisha "Koleo ya Kaskazini na ya Kusini", kwa sababu nyota hizi mbili zilitazamiwa zamani pia kuwa sehemu ya kundinyota jirani ya Saratani, ambako yalimaanisha koleo za "saratani" au kaa.

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 269 ff (online kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Toomer, G.J. : Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2  online hapa

Makundinyota ya Zodiaki
Mke wa Rais wa Tanzania

Mke wa Rais wa Tanzania ni cheo kisicho rasmi kinachoshikiliwa na mke wa Rais wa Tanzania. Kwa sasa hakuna mke wa rais nchini kwa sababu rais mwenyewe ni mwanamke, Samia Suluhu Hassan.

Wake wa marais wa Tanzania, tangu zamani kwa kawaida huitwa jina la "Mama" ndani ya Tanzania. Miaka ya hivi karibuni kulikuwa na mijadala mingi kwelikweli kuhusu suala la kuongeza umaarufu wa wake za marais wa Tanzania. Kumekuwa na mapendekezo pia na kupelekwa bungeni katika kurasimisha ofisi ya Mke wa Rais.

Wake wa Marais wa Tanzania

Marejeo
Kipintupi-Luritja

Kipintupi-Luritja ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wapintupi na Waluritja katika majimbo ya Northern Territory na Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kipintupi-Luritja 1690. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipintupi-Luritja kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipintupi-Luritja kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipintupi-Luritja
lugha ya Kipintupi-Luritja katika Glottolog
lugha ya Kipintupi-Luritja katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipitjantjatjara

Kipitjantjatjara ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wapitjantjatjara katika majimbo ya Northern Territory, Australia Kusini na Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kipitjantjatjara 2660. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipitjantjatjara kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipitjantjatjara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipitjantjatjara
lugha ya Kipitjantjatjara katika Glottolog
lugha ya Kipitjantjatjara katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kithiin

Kithiin kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wathiin katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kithiin ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kithiin kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kithiin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithiin
lugha ya Kithiin katika Glottolog
lugha ya Kithiin katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kitjurruru

Kitjurruru kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Watjurruru katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kitjurruru ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitjurruru kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kitjurruru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitjurruru
lugha ya Kitjurruru katika Glottolog
lugha ya Kitjurruru katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwajarri

Kiwajarri ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawajarri katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwajarri 89 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwajarri kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwajarri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwajarri
lugha ya Kiwajarri katika Glottolog
lugha ya Kiwajarri katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwajuk

Kiwajuk kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawajuk katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwajuk ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwajuk kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine hukiangalia kuwa lahaja ya Kinoongar.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwajuk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwajuk
lugha ya Kiwajuk katika Glottolog
lugha ya Kiwajuk katika Ethnologue

Lugha za Australia
Wamahanji

Wamahanji ni kabila la watu kutoka wilaya ya Makete, katika milima Kipengere ya Mkoa wa Njombe, sehemu ya kusini ya nchi Tanzania.

Mwaka 2012 idadi ya Wamahanji ilikadiriwa kuwa 10,000. Lugha yao ni Kimahanji.

Wamahanji ni majirani kabisa wa kabila la Wakinga. Asilimia kubwa ya Wamahanji wapo sehemu za vijiji saba vya kata ya Kipagalo na tarafa ya Bulongwa, wilaya ya Makete.

Makabila ya Tanzania
Wilaya ya Makete
Mbuzi (kundinyota)

Mbuzi (pia: Jadi) ni kundinyota la zodiaki inayojulikana kimataifa kwa jina lake la kimagharibi la Capricornus. Ni moja ya makundinyota yanayotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia 

Nyota za Mbuzi huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Mbuzi" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

Jina
Mabaharia Waswahili wamejua nyota hizi kwa jina la Jadi linalotokana na Kiarabu جدي jadi  ambalo linamaanisha "mbuzi dume wa mlimani". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Αιγόκερως ("Aigokeros") na majina yenye maana hiyohiyo yalitumiwa pia na mataifa mengi ya kale.

Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Jadi" limesahauliwa badala yake "Mbuzi“ limekuwa jina la kawaida.

Mahali pake 
Mbuzi lipo angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Mshale (pia Kausi, lat. Sagittarius)  upande wa magharibi na Ndoo (pia Dalu, lat. Aquarius) upande wa mashariki.

Magimba ya angani 
Mbuzi ni kundinyota dogo katika Zodiaki ina nyota chache hakuna ambayo ni angavu sana. Nyota angavu zaidi ni :en:Delta Capricorni au Deneb Algedi (« mkia wa mbuzi ») yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3 ikiwa umbali wa miakanuru 39.

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 135 ff (online kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
  Constellation Guide:Capricornus  
Capricornus, the sea goat, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Capricornus, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Makundinyota ya Zodiaki
Samaki (kundinyota)

Samaki (pia: Hutu) ni kundinyota ya zodiaki inayojulikana kimataifa kwa jina lake la kimagharibi la Pisces. Ni moja ya makundinyota yanayotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia 

Nyota za Samaki huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Samaki" inaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

Jina
Mabaharia Waswahili wamejua nyota hizi kwa jina la Hutu linalotokana na Kiarabu الحوت al-ḥuut  ambalo linamaanisha "samaki". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Ιχθύες ikhthies na majina yenye maana hiyohiyo ya "samaki" yalitumiwa pia na mataifa mengi ya kale.

Katika mitholojia ya Wagiriki nyota zake zilionyesha mungu wa kike wa mapenzi Aphrodite pamoja na mwanawe Eros waliokimbia dubwana Typhoni kwa kuruka katika mto Frati na kuchukua umbo la samaki. Ili wasipoteane kwenye maji walifunga kamba kati yao, na hapo asili ya jina la Kiarabu la nyota Alfa Piscium "Al-Risha" linalomaanisha "kamba" maanake kwenye picha iko mahali pa kamba inayounganisha samaki mbili.  

Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Hutu" limesahauliwa badala yake tafsiri „samaki“ imekuwa jina la kawaida.

Mahali pake 
Hutu iko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Ndoo (pia DAlu, lat. Aquarius)  upande wa magharibi na Kondoo (pia Hamali, lat. Aries) upande wa mashariki.

Magimba ya angani 
Nyota angavu zaidi ni
Kullat Nunu (Eta Piscium) yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3.62 ukiwa umbali wa miakanuru 294 kutoka Dunia.
 Alresha (pia Al Rescha) au Alfa Piscium yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3.82 na umbali wa mwakanuru 139 kutoka dunia

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 336 ff (online kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Pisces  
Pisces, the fishes, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
CENTRAL PISCES, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
Pisces Constellation: Facts About the Fishes, tovuti ya space.com, iliangaliwa Desemba 2017

Makundinyota ya Zodiaki
Majadiliano

Majadiliano (kutoka kitenzi chenye asili ya Kiarabu "kujadili") ni kitendo cha kupeana mawazo chanya baina ya watu au pande mbili au zaidi ili kufikia muafaka wenye manufaa kuhusu suala au masuala ya migogoro. 

Mara nyingi majadiliano hufanywa kwenye kikundi cha watu wawili au zaidi ili kutatua jambo au kuongeza ujuzi wa jambo fulani. Kwa mfano: majadiliano kuhusu maisha.

Ni mwingiliano kati ya vyombo vinavyotamani kuafikiana kuhusu masuala ya manufaa kwa pande zote. Makubaliano yanaweza kuwa ya manufaa kwa wote au baadhi ya wahusika. wazungumzaji wanapaswa kuanzisha mahitaji na matakwa yao wenyewe lakini pia wakitafuta kuelewa matakwa na mahitaji ya wengine wanaohusika ili kuongeza nafasi zao za kufunga mikataba, kuepuka mizozo, kuunda uhusiano na wahusika wengine, au kuongeza faida za pande zote.

Lengo la mazungumzo ni kuondoa tofauti, kupata faida kwa mtu binafsi au kikundi, au kupata suluhu ili kukidhi maslahi mbalimbali. Majadiliano ya usambazaji, au maelewano, hufanywa kwa kuweka mbele msimamo na kufanya makubaliano ili kufikia makubaliano. Kiwango cha imani baina ya pande zinazojadiliana katika kutekeleza suluhu iliyojadiliwa ni jambo muhimu kaika kubainisha mafanikio ya mazungumzo. Kiwango ambacho pande zinazojadiliana zinaaminiana katika kutekeleza suluhu iliyojadiliwa ni jambo kuu katika kubainisha mafanikio ya mazungumzo.

Watu hujadiliana kila siku, mara nyingi bila kuzingatia kuwa ni mazungumzo. Mazungumzo hutokea katika mashirika, ikiwa ni pamoja na biashara, mashirika yasiyo ya kibiashara, serikali, na vile vile katika mauzo na kesi za kisheria, na katika mazingira binafsi kama vile ndoa, talaka, malezi, urafiki, nk. Wataalamu wa majadiliano mara nyingi ni maalum. Mfano wa wataalamu wa wamajadiliano ni pamoja na wapatanishi wa muungano, wapatanishi wa kibiashara, wapatanishi wa amani, au wapatanishi mateka. Wanaweza pia kufanya kazi chini ya vyeo vingine, kama vile wanadiplomasia, wabunge, au madalali. Mazungumzo yanaweza pia kufanywa na algoriti au mashine katika kile kinachojulikana kama mazungumzo ya kiotomatiki.  Katika mazungumzo ya kiotomatiki, washiriki na mchakato lazima ufanyike ipasavyo.

Marejeo 

Amani
Diplomasia
USW
Elimu jamii
Kaboni 14

Kaboni 14 ni isotopi ya mionzi ya kaboni na kiini cha atomi ambacho kina protoni 6 na neutroni 8. Kuwepo kwake katika vifaa vya kikaboni ni msingi wa mbinu ya rediokaboni iliyopangwa na Willard Libby na wenzake (1949) kupimia umri wa sampuli za akiolojia, jiolojia na hidrojiolojia. 

Kaboni-14 iligunduliwa na Martin Kamen na Sam Ruben tarehe 27 Februari 1940, katika Radiation Laboratory ya Chuo Kikuu cha California huko Berkeley, California, Marekani. Hata hivyo uwepo wake uliwahi kupendekezwa na Franz Kurie mwaka wa 1934.

Kuna isotopi tatu za asili zinazotokea duniani: 
99% ya kaboni ni kaboni-12, 
1% ni kaboni-13, na 
kaboni-14 hutokea kwa kiasi cha kufuatilia, yaani, juu ya 1 au 1.5 atomi kwa atomi 1012 ya kaboni katika anga. 

Kaboni-12 na kaboni-13 ni imara, wakati nusu ya maisha ya kabon-14 ni miaka 5,730 ± 40.  Kuoza kwa kaboni-14 katika nitrojeni-14 kwa kuharibika kwa beta. Gramu ya kaboni yenye atomu 1 ya kaboni-14 kwa atomi 1012 itatoa chembe za beta 0.2 kwa pili. 

Chanzo cha asili cha kaboni-14 duniani ni athari ya mionzi kutoka angani juu ya nitrojeni ya anga, na hivyo ni "nuclide cosmogenic". Hata hivyo, kupima kwa nyuklia kati ya 1955-1980 ilichangia kwenye bwawa hili.

Asili 
Uzalishaji wa asili katika anga
1: Uundaji wa kaboni-14
2: Uharibifu wa carbon-14
3: "Mlinganyo" sawa ni kwa viumbe hai, na usawa ni kwa ajili ya viumbe visivyo hai, ambapo C-14 kisha kuoza (Tazama 2).

Kaboni-14 huzalishwa katika tabaka za juu za troposphere na sehemu ya juu ya dunia yenye ozoni inayofyonza asilimia 99 ya mnururisho wa urujuanimno (stratosphere kwa Kiingereza) na neutroni za joto zinazotumiwa na atomi za nitrojeni. Wakati mionzi ya cosm iningia kwenye anga, hupata mabadiliko mbalimbali, ikiwa ni pamoja na uzalishaji wa neutroni. Neutroni husababisha (1n) kushiriki katika majibu yafuatayo:

N + 14
7N
→ 14
6C
+ P

Kiwango cha juu zaidi cha uzalishaji wa kaboni-14 hufanyika kwa urefu wa kilomita 9 hadi 15 (futi 30,000 hadi 49,000) na katika latitudo kubwa ya usumaku wa dunia.

Kiwango cha uzalishaji wa 14C kinaweza kutekelezwa na ni kati ya 16,400 na 18,800 atomi 14C m-2s-1, ambayo inakubaliana na bajeti ya kimataifa ya kaboni ambayo inaweza kutumika nyuma, lakini inajaribu kupima moja kwa moja kiwango cha uzalishaji katika situ hakuwa na mafanikio sana. Viwango vya uzalishaji hutofautiana kwa sababu ya mabadiliko ya flux ya cosmic inayosababishwa na mzunguko wa upepo wa jua na uga sumaku wa jua, na kutokana na tofauti katika uga sumaku. Mwisho unaweza kuunda tofauti kubwa katika viwango vya uzalishaji wa 14C, ingawa mabadiliko ya mzunguko wa kaboni yanaweza kusababisha madhara haya kufuta nje. Spikes mara kwa mara zinaweza kutokea; kwa mfano, kuna ushahidi wa ongezeko la kawaida la nguvu la kiwango cha uzalishaji katika AD 774-775, lililosababishwa na tukio lenye nguvu la nishati ya nishati ya jua, yenye nguvu zaidi kwa miaka kumi iliyopita. Mwingine "ongezeko la ajabu" 14C (20‰) hivi karibuni (2017) limehusishwa na tukio la 5480 BC, ambalo haliwezekani kuwa tukio la jua.

Kaboni-14 inaweza pia kuzalishwa na bolts umeme.

Kemia
Kiwalangama

Kiwalangama kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawalangama katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwalangama ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwalangama kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwalangama kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwalangama
lugha ya Kiwalangama katika Glottolog
lugha ya Kiwalangama katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwalmajarri

Kiwalmajarri ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawalmajarri katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwalmajarri 510. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwalmajarri kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwalmajarri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwalmajarri
lugha ya Kiwalmajarri katika Glottolog
lugha ya Kiwalmajarri katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwanman

Kiwanman ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawanman katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwanman wanne tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwanman kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwanman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwanman
lugha ya Kiwanman katika Glottolog
lugha ya Kiwanman katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwardandi

Kiwardandi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawardandi katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwardandi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwardandi kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi. Wengine hukiangalia kuwa lahaja ya Kinoongar.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwardandi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwardandi
lugha ya Kiwardandi katika Glottolog
lugha ya Kiwardandi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwariyangga

Kiwariyangga kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawariyangga katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwariyangga ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwariyangga kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwariyangga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwariyangga
lugha ya Kiwariyangga katika Glottolog
lugha ya Kiwariyangga katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwarlmanpa

Kiwarlmanpa ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawarlmanpa katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwarlmanpa 47 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwarlmanpa kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwarlmanpa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwarlmanpa
lugha ya Kiwarlmanpa katika Glottolog
lugha ya Kiwarlmanpa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyankunytjatjara

Kiyankunytjatjara ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayankunytjatjara katika majimbo ya Australia Kusini na Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiyankunytjatjara 560. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyankunytjatjara kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyankunytjatjara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyankunytjatjara
lugha ya Kiyankunytjatjara katika Glottolog
lugha ya Kiyankunytjatjara katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyindjibarndi

Kiyindjibarndi ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayindjibarndi katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiyindjibarndi 310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyindjibarndi kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyindjibarndi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyindjibarndi
lugha ya Kiyindjibarndi katika Glottolog
lugha ya Kiyindjibarndi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyinggarda

Kiyinggarda ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayinggarda katika jimbo la Australia Magharibi. Mwaka wa 2005, kulikuwa na wasemaji wa Kiyinggarda wawili tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyinggarda kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyinggarda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyinggarda
lugha ya Kiyinggarda katika Glottolog
lugha ya Kiyinggarda katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyinhawangka

Kiyinhawangka kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wayinhawangka katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiyinhawangka ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyinhawangka kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyinhawangka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyinhawangka
lugha ya Kiyinhawangka katika Glottolog
lugha ya Kiyinhawangka katika Ethnologue

Lugha za Australia