LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Zebu

Zebu au ng'ombe wa Uhindi ni aina ya ng'ombe wenye kustahimili hali ya ukame na pia wanafanywa kama maksai katika kilimo cha mazao mbalimbali.

Ng'ombe na jamaa
Wanyama wa Asia
Uwanja wa Keitaba

Uwanja wa Keitaba ni uwanja mkuu wa mpira wa miguu katika Wilaya ya Bukoba Mjini mkoani Kagera.

Uwanja huo umetengenezwa vizuri na umewekwa nyasi bandia.

Sanasana unatumiwa na timu ya Kagera Sugar inayoshiriki ligi kuu ya Tanzania Bara.

Mkoa wa Kagera
Mia tano sabini na tisa

Mia tano sabini na tisa ni namba inayoandikwa 579 kwa tarakimu za kawaida na DLXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 578 na kutangulia 580. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 193.

Matumizi
 Namba hurejea miaka ya 579 BK na 579 KK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano themanini

Mia tano themanini ni namba inayoandikwa 580 kwa tarakimu za kawaida na DLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 579 na kutangulia 581. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka ya 580 BK na 580 KK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano themanini na moja

Mia tano themanini na moja  ni namba inayoandikwa 581 kwa tarakimu za kawaida na DLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 580 na kutangulia 582. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 83.

Matumizi
 Namba hurejea miaka ya 581 BK na 581 KK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano themanini na mbili

Mia tano themanini na mbili  ni namba inayoandikwa 582 kwa tarakimu za kawaida na DLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 581 na kutangulia 583. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 97.

Matumizi
 Namba hurejea miaka ya 582 BK na 582 KK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano themanini na tatu

Mia tano themanini na tatu  ni namba inayoandikwa 583 kwa tarakimu za kawaida na DLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 582 na kutangulia 584. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 53.

Matumizi
 Namba hurejea miaka ya 583 BK na 583 KK.

Tanbihi

Namba asilia
Wilaya ya Masasi Vijijini

Wilaya ya Masasi Vijijini ni wilaya moja ya Mkoa wa Mtwara. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 247,993   
 
Maeneo ya mji wa Masasi yalikuwa sehemu ya wilaya hii lakini tangu mwaka 2011 mji ulipata halmashauri yake kwa hiyo kama wilaya ya pekee.

Masasi Vijijini ni wilaya kubwa ya Mtwara inapakana na Mkoa wa Lindi upande wa kaskazini, Mkoa wa Ruvuma upande wa magharibi na nchi ya Msumbiji upande wa kusini. Upande wa mashariki kuna mpaka na wilaya ya Newala.

Eneo la wilaya ni 4,429 km² linajumlisha asilimia 23 ya eneo lote la Mkoa wa Mtwara. 
Kuna majimbo ya uchaguzi wa bunge mawili ambayo ni Lulindi na  Masasi.

Vitengo vya chini ni  tarafa 5, kata 22, vijiji 170 na vitongoji 986..

Uchumi
Wakazi walio wengi ni wakulima wadogo. Zao la bishara ni hasa korosho lenye soko zuri na mapato ya wakazi ni wastani TSHs 720,000 kila mmoja kwa mwaka 2010/11 . Mazao ya chakula ni pamoja na muhogo, mahindi, mpunga, mboga majani na matunda. Wengine hufuga mbuzi, ng'ombe, nguruwe na kuku.

Hakuna tasnia.

Marejeo
 
Wilaya ya Masasi
Mkoa wa Mtwara
Kiangara

Kiangara ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,309  walioishi humo.  
Msimbo wa posta ni 65505.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Kichonda

Kichonda ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,286  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65516.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Likongowele

Likongowele ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,482  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65518.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Lilombe

Lilombe ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,728  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65519.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Mangirirkiti

Mangirikiti ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,362  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65506.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Nangando

Nangando ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,591  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65517.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Liwale 
Kata za Mkoa wa Lindi
Utani

Utani ni maneno ya mzaha yenye ukweli ndani yake. Utani kama kipengele kimojawapo cha sanaa na maigizo huonesha uhusiano mwema wa jamii unaowawezesha wanajamii hao kufanyiana maneno ya mzaha na hata kuchukuliana vitu bila kukasirikiana. 

Utani unaweza kuwa kati ya mtu na mtu, ukoo na ukoo au kabila na kabila. Katika nchi ya Tanzania umechangia sana kumaliza au kuepusha vita na shari nyingi baada ya makabila adui kuamua kutambuana kama watani, k.mf. Wangoni na Wahehe.

Umuhimu wa utani
Utani ni sawa na undugu. Mtani ana cheo kikubwa ndani ya jamii husika.
Kutoa maadili na mafunzo fulani kwa jamii.
Kuimarisha upendo, umoja, mshikamano na ushirikiano miongoni mwa wanajamii (kujenga undugu). Mtani ndiye mtendaji mkuu wakati wa matukio kama harusi, misiba, na matambiko, pia ndiye mpatanishi katika ukoo.
Kukuza na kuimarisha mila na desturi za jamii husika.

Hasara za utani
Husababisha ugomvi katika jamii
Huleta hasara kwa kuchukuliana vitu bila malipo
Husababisha kuvunjiana heshima miongoni mwa wahusika

Viungo vya nje
 

Fasihi
Utamaduni
Mia saba na themanini

Mia saba na themanini ni namba inayoandikwa 780 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 779 na kutangulia 781. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 5 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 780 KK na 780 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini

Mia saba na tisini ni namba inayoandikwa 790 kwa tarakimu za kawaida na DCCXC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 789 na kutangulia 791. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 79.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 790 KK na 790 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Nyumbufu

Nyumbufu ni tabia ya mata kuwa kinamo, yaani inaweza kubadilisha umbo lake kama inaathiriwa na kani lakini baadaye inarudi tena katika hali ya awali.

Kila mata nyumbufu inamipaka ya unyumbufu wake. Yaani kama kamba ya raba inavutwa sanasana, haitarudi kabisa kwa urefu asilia lakini itakuwa kiasi kirefu zaidi. 

Fizikia
Igoma (Mbeya Vijijini)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Igoma

Igoma ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,310  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53214.

Igoma ni mojawapo ya kata zinazounda tarafa ya Tembela, katika wilaya ya Mbeya Vijijini. Kata ya Igoma ina vijiji vifuatavyo: Igoma, Kimondo na Mwansazi.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Itewe (Mbeya Vijijini)

Itewe  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,655  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53218.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Itawa

Itawa  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,156  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53224.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Lwanjiro

Lwanjiro  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,323  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53219.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Maendeleo (Mbeya Vijijini)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Maendeleo (maana)

Maendeleo  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,223  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53217.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Masoko (Mbeya Vijijini)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Masoko

Masoko  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,682  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53223.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Nsalala (Mbeya Vijijini)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Nsalala

Nsalala  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,346  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53220.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Swaya

Swaya ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,477  walioishi humo. Wengi wao ni Wasafwa. Msimbo wa posta ni 53222.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbeya Vijijini 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Busale

Busale  ni jina la kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,246  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53709.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ikimba

Ikimba  ni jina la kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,583  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53719.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Itope

Itope  ni jina la kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,717  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53718.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Muungano (Kyela)

Muungano  ni jina la kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,278  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53712.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ndobo

Ndobo  ni jina la kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,684  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53717.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Talatala

Talatala ni kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,122  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53720.

Talatala inakaliwa na jamii ya wanyakyusa. Wakazi wa Talatala wanajihusisha na kilimocha mpunga kikiwa kama kilimo chao kikuu.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Kyela 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Shibiri

Kwa mmea mwenye jina la karibu angalia hapa Mshubiri

Shibiri (kawaida zaidi: shubiri kutoka Kiarabu شبر, shibr; pia: futuri) ni kipimo cha urefu wa takriban cm 20 - 25. 

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole gumba na kidole cha mwisho kwenye mkono mmoja. 

Inafanana na morta, lakini ni ndefu zaidi. Shubiri ni takriban nusu ziraa. 

Shibiri si kipimo sanifu, lakini katika maisha ya kila siku inasaidia sana. Mtu akijua urefu wa shibiri yake anaweza kupima vitu vingi haraka. Kwa sababu mtu hutembea na mkono wake kila saa, tofauti na futi au chenezo. Hivyo kuna ushauri wa kwamba kila mtu apime shibiri yake na kuikumbuka kwani itamsaidia kila mahali.

Marejeo 
 makala "Shubiri, shibiri" katika kamusi ya Velten

Vipimo vya urefu
Vipimo asilia vya Kiswahili
Word Up!

Word Up! lilikuwa jarida linajihusisha hasa na masuala ya vijana katika burudani na  muziki kutoka nchini Marekani. Jarida hili lilikuwa sehemu ya kampuni ya Enoble Media Group. Jarida lililenga sana maisha na harakati za Wamarekani Weusi katika nyanja zote ikiwa ni pamoja na vijana waimbaji, marapa, wanamitindo na kadhalika. Jarida lilikuwa linatoka mara moja kwa mwezi na lilikuwa na tabia ya kuweka mabango kibao kila kona yakiwa na hamasa kwa mashabiki wapende watu zao maarufu (walitumia usemi wa: "To Die For" celebrities). Misemo hiyo ilitamba sana katika miaka ya 1980. Sehemu kubwa ya jarida hili lilijihusisha na masuala ya muziki wa rap, Hip-hop na R&B. Makao makuu yake yalikuwa mjini Paramus, New Jersey.

Mwaka wa 2006, binti wa Rev Run wa kundi la Run-D.M.C., Angela Simmons alitengeneza kachapisho kadogo chenye maandishi Word Up kilichoitwa Angela's Rundown. Ilikuwa wazo la kumpa hamasa Angela atengeneze toleo lake mwenyewe la jarida kwa kufuata muundo uleule wa Word-Up!  Mnamo Novemba 2007 Word Up walichapisha toleo la kujitegemea la Angela ambalo ndani yake alionekana rapa Bow Wow, Omarion, na yeye ANgela katika kava.

Hadi 2012, Word Up limesimama kutoa machapisho yake. Toleo la mwisho lilichapishwa mwezi Aprili 2012.

Mambo madogomadogo
Hayati The Notorious B.I.G. alitaja jarida hili katika wimbo wake wa "Juicy". Alifungua na mstari unasema: "It was all a dream, I used to read Word Up magazine".  Halafu akataja picha mahususi inayonekana kwenye jarida inayoonesha  Salt N Pepa wakaiwa katika limousine na Heavy D. Mstari huo pia ulipata kuonekana Jay-Z katika wimbo wake wa "Dream". Mstari huu ulitumiwa katika wimbo wa Tamar Braxton "The One".

Marejeo

Magazeti ya Marekani
hip hop
Katherine Anne Porter

Katherine Anne Porter (15 Mei 1890 – 18 Septemba 1980) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1966, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa mkusanyiko wa hadithi fupi zake The Collected Stories of Katherine Anne Porter.

Waliozaliwa 1890
Waliofariki 1980
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Othniel

Othniel (kwa Kiebrania עָתְנִיאֵל בֶּן קְנַז, Otniel Ben Knaz, ʻOṯnîʼēl Ben Qənáz) alikuwa wa kwanza kati ya Waamuzi wa Biblia.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia
 Reference to Othniel in the Book of Judges full text from Chabad
 Reference to Othniel in the Book of Judges full text from Mechon-Mamre
 Tomb of Othniel page on Hebron.com
 Video of visit to Tomb of Othniel in 2011
 Video of visit to Tomb of Othniel in 2013
 Photos of Tomb of Othniel from old Hebron website
 Photos  of Tomb of Othniel from Hebron Fund website
 Photos  and information on Tomb of Othniel from Shavei Hevron website

Waamuzi
Watu wa Biblia
Ehud

Ehud (kwa Kiebrania אֵהוּד בֶּן־גֵּרָא, Ehud ben‑Gera, ʾĒhûḏ ben‑Gērā) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 3:12-28 alikuwa wa kabila la Benyamini akatumwa na Mungu kukomboa Israeli kutoka mikono ya Wamoabu.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia

Waamuzi
Watu wa Biblia
Shamgar

Shamgar mwana wa Anath (kwa Kiebrania מְגַּר, Šamgar) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 3:31 alikomboa Israeli kutoka mikono ya Wafilisti, kwa kuwaua 600. Katika 5:6 jina linapatikana tena kwa maelezo tofauti hata kusababisha maswali mengi yanayojibiwa na wataalamu kwa namna mbalimbali.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia

Waamuzi
Watu wa Biblia
Barak

Barak (kwa Kiebrania בָּרָק, Bārāq) mwana wa Abinoam alikuwa kiongozi wa jeshi la makabila ya kaskazini wakati wa Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 4-5 alikomboa Israeli kutoka mikono ya Wakananayo akishirikiana na nabii Debora. Ilikuwa mwaka 1125 KK hivi.

Waraka kwa Waebrania 11:32-34 unamsifu kwa imani yake iliyompa ushindi.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia

Waamuzi
Watu wa Biblia
Jean Stafford

Jean Stafford (1 Julai 1915 – 26 Machi 1979) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1970, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa mkusanyiko wa hadithi fupi zake The Collected Stories of Jean Stafford.

Waliozaliwa 1915
Waliofariki 1979
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Abimeleki

Abimeleki (kwa Kiebrania אֲבִימָלֶךְ, ’Ǎḇîmeleḵ) mwana wa Gideoni  alikuwa mfalme wa Shekemu kwa muda mfupi wakati wa Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 9:1-5 alipata ufalme kwa kuua ndugu zake wote 70, isipokuwa Yothamu aliyenusurika. Huyo alitoa hotuba yenye mfano dhidi ya Abimeleki na watu wa Shekemu waliomuunga mkono (Waamuzi 9:7-15). 

Baada ya vita mbalimbali, alijeruhiwa vibaya na mwanamke aliyemrushia kutoka juu jiwe kubwa kichwani. Hapo aliagiza msaidizi wake ammalize kwa upanga.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia

Watu wa Biblia
Tola

Tola (kwa Kiebrania תּוֹלָע, Tola, Tôlāʻ) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia.

Kadiri ya Waamuzi 10:1-2 alikuwa wa kabila la Isakari akaongoza Israeli kwa miaka 23 huko Shamir katika mlima wa Efraimu.

Ndiye mwamuzi ambaye habari zake zimesimuliwa kifupi zaidi.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Book of Judges article of the Jewish Encyclopedia

Waamuzi
Watu wa Biblia
Yairo (mwamuzi)

Yairo (kwa Kiebrania יָאיר, Yā’îr) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 10:3-5 alikuwa wa kabila la Manase akaongoza Israeli kwa miaka 22. Alikuwa na watoto wa kiume 30.

Tanbihi

Viungo vya nje
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Yefta

Yefta (kwa Kiebrania יפתח‎‎, Yip̄tāḥ) alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 11-12 alikuwa wa kabila la Manase au wa kabila la Gadi akaongoza Israeli kwa miaka 6. 

Alikuwa na mtoto mmoja tu, tena wa kike, lakini alimtoa sadaka kwa Mungu kama shukrani kwa kumpa ushindi vitani dhidi ya Waamoni. Alifanya hivyo ili kutimiza nadhiri aliyoweka kwanza, bila kujua kwamba Torati inakataza sadaka za namna hiyo.

Tanbihi

Viungo vya nje

 Jephthah in Jewish Encyclopedia
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Ibzan

Ibzan (kwa Kiebrania אִבְצָן‎‎, ’Iḇṣān, maana yake "mashuhuri") alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 12:8-10 alikuwa wa Bethlehemu akaongoza Israeli kwa miaka 7. 

Alikuwa na watoto 30 wa kiume na 30 wa kike.

Tanbihi

Viungo vya nje
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Elon

Elon (kwa Kiebrania אֵילֹן‎‎, Elon, ʼÊlōn, "Mwaloni") alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 12:11 alikuwa wa kabila la Zebuluni akaongoza Israeli kwa miaka 10.

Tanbihi

Viungo vya nje
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Abdon

Abdon (kwa Kiebrania עַבְדּוֹן, ‘Aḇdōn, "Mtumishi" au "Utumishi") alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 12:13-15 alikuwa wa kabila la Efraimu akaongoza Israeli kwa miaka 8. 

Alikuwa na watoto wa kiume 40 na wajukuu wa kiume 30, ambao kila mmoja alikuwa na punda wake. Hii inaonyesha alikuwa tajiri.

Tanbihi

Viungo vya nje
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Samsoni

Samsoni (kwa Kiebrania שִׁמְשׁוֹן, Shimshon, Šimšôn, "Mtu wa jua") alikuwa mmojawapo kati ya Waamuzi wa Biblia. 

Kadiri ya Waamuzi 13-16 alikuwa wa kabila la Dan, alizaliwa na mwanamke tasa, akawa mnadhiri tangu achukuliwe mimba, akapewa nguvu ya ajabu kutokana na nadhiri hiyo, akapigana na Wafilisti hadi kifo chake alipowaua kwa pamoja wengi kuliko maisha yake yote. 

Hadithi zake zinaonyesha kwamba alikuwa jitu lakini mwenye akili ya kitoto na tamaa nyingi ambazo hatimaye zilimponza.

Hata hivyo Waraka kwa Waebrania 11:32-34 unamsifu kwa imani yake iliyompa nguvu.

Tanbihi

Viungo vya nje

Catalogue entry for Samson (1887) by Solomon Solomon, National Museums Liverpool
 International Standard Bible Encyclopedia
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Waamuzi
Watu wa Biblia
Mnadhiri

Mnadhiri (kutoka Kiebrania נזיר, nazir, maana yake "aliyewekwa wakfu" au "aliyetengwa") katika Biblia ni mtu mwenye nadhiri iliyoratibiwa na Hes 6:1–21. 

Humo tunasikia masharti ya nadhiri:
 Kuepa aina zote za vileo, ikiwa pamoja na siki, na hata kumeza chochote chenye sehemu za zabibu.
 Kutonyoa kabisa.
 Kutotiwa unajisi kwa kugusa maiti, hata kama ni kwa kushiriki mazishi ya ndugu.

Kati ya wanadhiri wa kudumu walio maarufu zaidi kuna Samsoni na Yohane Mbatizaji.

Tanbihi

Marejeo 
See: Chepey, S. Nazirites in Late Second Temple Judaism: A Survey of Ancient Jewish Writings, the New Testament, Archaeological Evidence, and other Writings from Late Antiquity. AJEC 60.  Leiden: Brill Academic Publishers, 2005.

Viungo vya nje 
 Nazarite in the 1906 Jewish Encyclopedia
 Nazarite in the 1913 Catholic Encyclopedia
 Nazarite  in the 1911 Encyclopædia Britannica
Full text of the Mishna nazir and Mishneh Torah nazir at Machon Mamre.
Book, Title – Hebrew Bible and ancient versions: selected essays of Robert P. Gordon, Chapter 6 Title – Who Made The Kingmaker? Reflect On Samule And The Institution Of The Monarchy; Terms- Nazirite, etymology: p. 65, p. 66 and etymology select pages

Biblia
Amalek

Amalek (kwa Kiebrania עֲמָלֵק, ʻĂmālēq ) ni jina linalopatikana katika Biblia ya Kiebrania, kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo, kuhusu mjukuu mmojawapo wa Esau, kabila la wahamaji lililotokana naye (Waamaleki), na maeneo yaliyokaliwa nao (Negev, Moabu na jangwa la Sinai) ambayo katika karne ya 14 KK yalikuwa na wakazi wachache sana.

Waisraeli walipohama Misri, Waamaleki walikuwa wa kwanza kupigana nao wakawa maadui wao wa kudumu mpaka walipoangamizwa na mfalme Sauli.

Tanbihi

Marejeo 

 

Sagi, Avi (1994). The Punishment of Amalek in Jewish Tradition: Coping with the Moral Problem, Harvard Theological Review Vol.87, No.3, p. 323-46.

Viungo vya nje 

 Wipe Out Amalek, Today? chabad.org
 Amalek, Based on the teachings of the Lubavitcher Rebbe
 Remember Amalek: A lesson in Divine Providence
 Remembering Amalek 
 Latznu: Popular Culture and the Disciples of Amalek
 Antiquities of the Jews - by Josephus Flavius 
 The Jewish Encyclopedia, 1901-6: Amalek
 A Kabbalistic view of Amalek
 Amalec - Catholic Encyclopedia article
 Between Rephidim and Jerusalem  - Amalek symbolism in relations between Israelis and Palestinians
 Contemporary Amalek - Hirhurim - a blog post by Rabbi Gil Student explaining Rav Soloveitchik's controversial view that the Nazis were considered Amalekites

Watu wa Biblia
Kalembo

Kalembo  ni jina la kata ya Wilaya ya Ileje katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,573  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53418.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Ileje 
Kata za Mkoa wa Songwe
Mlale

Mlale  ni jina la kata ya Wilaya ya Ileje katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,896  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53417.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Ileje 
Kata za Mkoa wa Songwe
Ibighi

Ibighi  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,899  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53507.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ikama (Rungwe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa  Ikama 

Ikama  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,766  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53506.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Isongole (Rungwe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Isongole

Isongole ni kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,689  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53534.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Kawetele

Kawetele  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,506  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53505.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Kikole (Rungwe)

Kikole  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,303  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53536.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Masebe

Masebe  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,967  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53537.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Msasani (Rungwe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa  Msasani

Msasani (Rungwe) ' ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,292  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53504.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Swaya (Rungwe)

Swaya  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,555  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53538.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rungwe 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Bara (Mbozi)

Bara  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,106  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53317.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Mbozi 
Kata za Mkoa wa Songwe
Ipunga

Ipunga  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,367  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53316.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Mbozi 
Kata za Mkoa wa Songwe
Nanyala

Nanyala ni kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,914  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53315.

Karibu na Nanyala visukuku vimegunduliwa katika matabaka ya miamba ya jiwe mchanga. Wataalamu Wamarekani walitambua visukuku vya aina ya ndezi yenye umri wa miaka milioni 24.95 aliyepewa jina la "Kahawamys Mbeyaensis"

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Mbozi 
Kata za Mkoa wa Songwe
Mpata

Mpata ni jina la kata ya Wilaya ya Busekelo katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Busekelo 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ntaba

Ntaba ni jina la kata ya Wilaya ya Busekelo katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Busekelo 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Igava

Igava  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,292  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53613.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ipwani

Ipwani  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,503  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53612.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Imalilosongwe

Imalilo Songwe ' ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,268  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53611.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ihahi

Ihahi  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,474  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53615.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Lugelele

Lugelele  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,673  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53620.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Itamboleo

Itamboleo  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,313  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53616.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Kongolo (Mbarali)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa Kongolo

Kongolo  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,309  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53619.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Luhanga

Luhanga  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,466  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53618.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Miyombweni

Miyombweni  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,773  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53614.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Mwatenga

Mwatenga  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,416  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53617. 

Kufuatana na wenyeji, chanzo cha jina Mwatenga ni kuendelea kumpa umaarufu chifu Chawaka Mwatenga aliyejulikana kwa juhudi za uongozi wake na kutoa tiba za asili kwani alikuwa mganga aliyetatua matatizo ya watu.

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mbarali 
Kata za Mkoa wa Mbeya
Ukristo barani Amerika

Ukristo barani Amerika uliingia mara Wazungu walipofikia huko. Kabla ya hapo wakazi walifuata dini za jadi, zikiheshimu roho na uasilia, lakini pengine zikidai pia binadamu atolewe kama kafara.

Kati ya Wazungu walioongozana na Kristofa Columbus kulikuwa na mapadri waliokuwa tayari kufanya umisionari walifika kaskazini kabisa mwa bara.

Kwa kiasi kikubwa uinjilishaji uliendana na ukoloni wa karne XVI na XVII: katika sehemu mbalimbali wahamiaji wengi kutoka Ulaya walizidi idadi ya wenyeji, lakini pia hawa wa mwisho waliingia Ukristo kwa wingi. 

Matokeo ni kwamba leo Amerika ndilo bara lenye asilimia kubwa zaidi za Wakristo, wakiwemo hasa Wakatoliki na Waprotestanti, lakini pia Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na madhehebu mengine ambayo yalitokea Marekani hasa katika karne ya 19.

Dini barani Amerika
Ukristo
Wahidiya

Wahidiya ni aina ya kamusi ambayo hutafsiri maneno au misamiati kwa lugha ileile moja, mfano Kiswahili kwa Kiswahili au Kiingereza kwa Kiingereza.

Aina hiyo ya kamusi imeandikwa kwa kutumia lugha moja tu na inalenga wazungumzaji au wazawa wa lugha tu hiyo moja.

Kamusi
Mahuluti

Mahuluti ni aina ya kamusi ambayo hutafsiri maneno au misamiati kwa lugha tatu tofauti, kwa mfano: Kiswahili, Kiingereza na Kifaransa.

Kamusi
Thaniya

Thaniya ni aina ya kamusi inayotafsiri maneno au misamiati kwa kutumia lugha mbili, mfano Kiswahili kwa Kiingereza au Kiingereza kwa Kiswahili.

Kamusi
Kitomeo

Kitomeo ni neno pamoja na taarifa zote juu yake zilizomo ndani ya kamusi. Kwa kawaida vitomeo vinapangwa kwa kufuata alfabeti ili iwe rahisi kupata kile kinachohitajika.

Kamusi
Wastani

Wastani (kutoka Kiarabu وسط wasatun, katikati, kitovu; kwa Kiingereza average) linataja hali ya katikati.

Wastani kwa lugha ya kawaida
 Uzito wa wastani si mzito sana wala mwepesi. 
 Urefu wa wastani si mrefu wala mfupi. 
 Mtu wa wastani ni mtu asiye na tabia za pekee zinazoonekana sana.

Wastani wa kihesabu
Katika hisabati, na hasa takwimu, "wastani" ni namba inayotaja tabia ya pamoja ya kiasi cha namba fulani. 

Wastani unaotumiwa mara nyingi ni ule unaoitwa "wastani wa kihesabu" (ing. arithmetic mean). Kuna aina nyingine za wastani.

Mfano: Mtumishi kwenye siku za wiki anafanya kazi kama ifuatavyo: Jumatatu masaa 7, Jumanne masaa 10, Jumatano masaa 8, Alhamisi masaa 9, Ijumaa masaa 8, Jumamosi masaa 6. Jumla ya masaa kwa wiki hii ni 48, gawa kwa 6 (siku alikofika kazini) amefanya kazi kwa wastani masaa 8 kila siku. Katika hesabu hii 8 ni wastani ya 7, 10, 8, 9, 8, 6.

Kwa lugha nyingine: kama idadi ya namba ni  n   , kila namba inaitwa ai (ambako i = 1,2, …, n), basi wastani wa kihesabu ni jumla ya a zote gawa kwa n 

au kwa fomula

Wastani na hali halisi katika takwimu

Wastani unaweza kutusaidia kujua hali halisi
Wastani mara nyingi unasaidia kupata picha ya hali halisi bila kuathiriwa mno na mifano ya juu au ya chini. Mfano: takwimu ya ajali inaweza kusaidia kujua vizuri zaidi hatari za maisha; tukipata habari za ajali ya ndege tunaweza kuogopa, lakini hapa takwimu ya wastani inaweza kutuambia kuwa tukio lililotushtusha si la kawaida, linatokea mara chache tu. Ajali za ndege zinaripotiwa sana, lakini bado hatari ya kutumia ndege ni ndogo kulingana na matumizi ya basi au gari la binafsi. Hapo takwimu itahesabu idadi ya watu wanaotumia usafiri fulani na umbali (idadi ya kilomita zinazosafiriwa) na kuchukua wastani. 

Nchini Marekani hesabu ilipigwa kuwa idadi ya vifo kwa safari za urefu wa kilomita milioni 160 (maili 100 milioni):

 usafiri kwa magari ya kawaida kwa kilomita milioni 160 : vifo 1.33 
 usafiri kwa treni za abiria kwa kilomita milioni 160: vifo 0.13  
 usafiri kwa eropleni za abiria kwa kilomita milioni 160: vifo 0.0077

Wastani unaweza kutudanganya kuhusu hali halisi
Lakini kama namba za juu na zile chini ziko tofauti sana, na nyingi na namba za katikati ni chache, wastani unaweza kutupa picha isiyolingana na hali halisi. Mfano: takwimu ya utajiri na umaskini. Kama katika jamii kuna matajiri wachache lakini wako tajiri sana upande mmoja na maskini wengi tena maskini sana, pamoja na watu wachache katikati, tunaweza kupata wastani zisizoonyehsa picha ya kweli. Hapo wastani unaweza kuonyesha ya kwamba jamii kwa jumla imeendelea kuongeza mapato. Lakini tokeo hili linaonekana pia kama matajiri wanaongeza utajiri sana na maskini wanaongezeka umaskini kidogo. Hali halisi umaskini umepanuka na kuwa mbaya zaidi, lakini katika mazingira hayo takwimu inaweza kuonyesha kupanda kwa wastani ya mapato.

Viungo vya nje
Mean, median, mode and range, kidsmath, iliangaliwa machi 2017
Average (math is fun)
Median as a weighted arithmetic mean of all Sample Observations
Calculations and comparison between arithmetic and geometric mean of two values

Hisabati
Takwimu
Chitete (Momba)

Kwa matumizi taofauti ya jina hili angalia hapa Chitete

Chitete  ni jina la kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,431  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53906.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Momba 
Kata za Mkoa wa Songwe
Kiimbo

Kiimbo ni hali ya kupanda na kushuka kwa mawimbi ya sauti wakati wa utamkaji wa neno au maneno. 

Katika lugha mbalimbali, kwa mfano lugha za Kibantu ni muhimu sana hata kuleta mabadiliko ya maana ya silabi zilezile, lakini katika Kiswahili si muhimu hivi.

Kiswahili
Isimu
Mkulwe

Mkulwe  ni jina la kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,337  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53912.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Momba 
Kata za Mkoa wa Songwe
Mpapa (Momba)

Mpapa  ni jina la kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,512  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53913.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Momba 
Kata za Mkoa wa Songwe
Nzoka

Nzoka  ni jina la kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,252  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53914.

Marejeo
 
 
 

Wilaya ya Momba 
Kata za Mkoa wa Songwe
Mkazo

Mkazo ni nguvu ya ziada inayotumika kutamka silabi au neno moja kuliko nyingine, hasa vokali, lakini pengine konsonanti pia, kwa mfano "m" katika Kiswahili (alimpa). 

Katika lugha mbalimbali mkazo unaandikwa kwa alama yake hasa juu ya vokali, kwa mfano: à, è, é, ì, ò, ù.

Masamba na wenzake (2004) wanasema mkazo ni utamkaji wa nguvu zaidi katika sehemu ya neno au katika fungu la maneno.

Isimu
Ujumbe

Ujumbe ni mafunzo yanayopatikana baada ya kusoma, kusikiliza au kupitia kazi fulani ya kifasihi usanii: ujumbe unapatikana kupitia dhamira husika katika kazi hiyo.

Ujumbe unaweza kutolewa kwa njia mbalimbali kati ya mtu na mtu, lakini pia kwa umati, hasa siku hizi kupitia vyombo vya mawasiliano ya kijamii.  

Mawasiliano
Fasihi
Annie Proulx

Edna Ann Proulx (amezaliwa 22 Agosti 1935) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Hasa ameandika chini ya jina Annie Proulx. Mwaka wa 1994, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Shipping News.

Waliozaliwa 1935
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Carol Shields

Carol Ann Shields (2 Juni 1935 – 16 Julai 2003) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1995, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Stone Diaries.

Waliozaliwa 1935
Waliofariki 2003
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Richard Ford

Richard Ford (amezaliwa 16 Februari 1944) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1996, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake Independence Day.

Waliozaliwa 1944
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Steven Millhauser

Steven Millhauser (amezaliwa 3 Agosti 1943) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1997, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake Martin Dressler.

Waliozaliwa 1943
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Krak des Chevaliers

Krak des Chevaliers (tamka: krak de she-va-lyee; kwa Kiarabu: قلعة الحصن Qalaat al-Husn) ni ngome ya kihistoria nchini Syria ambayo imeandikishwa katika orodha ya urithi wa dunia. Inapatikana juu ya mlima kwa kimo cha mita 600, takriban katikati ya mji wa Homs na pwani ya Bahari Mediteranea. Ilijengwa wakati wa vita za misalaba kama miaka 800 iliyopita ikawa kituo muhimu cha wanajeshi wa misalaba kutoka Ulaya.

Historia
Ngome ya kwanza ilijengwa huko na mtawala Mwislamu wa Aleppo. Askari Waislamu waliondoka wakati jeshi la vita ya kwanza ya misalaba lilipopita hapa. 

Mnamo mwaka 1110 mtawala Mkristo wa Galilaya alituma watumishi wa kudumu walioanza kuimarisha ngome ya awali. Mnamo 1142 ilipitishwa mikononi mwa shirika la wanajeshi wa hospitali ya Mtakatifu Yohane walioendelea kuijenga. 

Ngome hii ilikuwa kituo kikuu cha Shirika la Mtakatifu Yohane lililoweza kuitetea hadi mwaka 1271. Mwaka ule jeshi kubwa la Mamaluki wa Misri waliishambulia kwa nguvu na wateteaji wa mwisho walikabidhi ngome kwa maadui wakipata wenyewe nafasi ya kuondoka kwa usalama.

Ngome ilitengenezwa baadaye mara mbili, awali na Waarabu na katika karne ya 20 na Wafaransa waliotawala Syria kati ya vita kuu ya kwanza na vya pili.

Umuhimu
Krak des Chevalier ni kati ya mifano bora ya usanifu wa ngome za Kiulaya na pia za Kiislamu za Enzi ya kati. Tangu mwaka 2006 imeandikishwa katika orodha ya UNESCO ya urithi wa dunia. Hadi vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Syria ilitembelewa na watalii wengi wa kimataifa.

Kutokana na mapigano ya vita hivyo ngome ilipata kiasi cha uharibifu.

Picha

Urithi wa Dunia
Majengo ya Syria
Ngome
vita vya dini
Philip Roth

Philip Roth (amezaliwa 19 Machi 1933) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1998, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake American Pastoral.

Waliozaliwa 1933
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Michael Cunningham

Michael Cunningham (amezaliwa 6 Novemba 1952) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1999, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Hours.

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Jhumpa Lahiri

Nilanjana Sudeshna “Jhumpa” Lahiri (amezaliwa 11 Julai 1967) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. 

Mwaka wa 2000 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake Interpreter of Maladies.

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Mjimwema (maana)

Mjimwema inamaanisha mahali pazuri panapokaliwa na watu.

Jina hili linaweza kutaja
Mjimwema (Dar es Salaam), kata ya wilaya ya Kigamboni, jijini Dar es Salaam
Mjimwema (Makambako), kata ya mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania 
Mjimwema (Njombe), kata ya Njombe mjini, Tanzania 
Mjimwema, kata ya Manisipaa ya Songea katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania
Lifuma

Lifuma ni jina la kata ya Wilaya ya Ludewa katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,224  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59408

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Ludewa 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mkongobaki

Mkongobaki ni jina la kata ya Wilaya ya Ludewa katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,530  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59419.

Kata hii ina vijiji vitatu ambavyo ni Mkongobaki, Ugera na Lipangala. Makao makuu ya kata yapo katika kijiji cha Ugera ambacho kipo katikati ya kata hiyo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Ludewa 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ruhuhu

Ruhuhu ni jina la kata ya Wilaya ya Ludewa katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,821  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59424 . Kata ya Ruhuhu ina undwa na vijiji vitatu ambavyo ni Ngelenge, Ilela na Kipingu.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Ludewa 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mpangilio

Mpangilio ni utaratibu maalumu wa kupanga maneno au mambo ili kuunda sentensi ambazo zinatoa maana na kupendeza, kurahisisha utafutaji, n.k. Kwa sababu hiyo ni tofauti na orodha ambayo mara nyingi hufuata alfabeti tu. Kwa namna nyingine, mpangilio ni mtiririko wa mambo au mawazo kwa utaratibu unaoeleweka au unaotakiwa.

Isimu
Aina za ufahamu

Aina za ufahamu zilizo kuu ni tatu: ufahamu wa kusoma, ufahamu wa kusikiliza na ufahamu wa kuona. 

Ufahamu wa kusoma: hapa mtu hupata ufahamu wa jambo fulani kwa kusoma magazeti, barua, n.k. 

Ufahamu wa kusikiliza: mtu hupata ufahamu kwa kusikiliza redio, hadithi, n.k. 

Ufahamu wa kuona: mtu hupata ufahamu wa jambo kwa kuona mwenyewe tukio.

Saikolojia
Wilaya ya Njombe Vijijini

Wilaya ya Njombe Vijijini  ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Njombe. 

L
Mia tisa na moja

Mia tisa na moja ni namba inayoandikwa 901 kwa tarakimu za kawaida na CMI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 900 na kutangulia 902.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 53.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 901 KK na 901 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mfumo wa lugha

Mfumo wa lugha ni namna lugha fulani inavyoundwa, kutokana na sauti, silabi, maneno na sentensi au tungo. Yaani ni ile hali ya kutumia vipashio mbalimbali ambavyo vinahusiana kimaaana unapoitumia lugha. Vipashio hivyo ni kama vile sauti, silabi au neno.

Isimu
Ufupisho

Ufupisho (au muhtasari) ni kueleza upya jambo kwa maneno machache zaidi lakini bila kupoteza maana ya msingi. 

Kwa kawaida idadi ya maneno inatakiwa kuwa theluthi ya habari ya awali.

Uwezo wa kufupisha unatumika kama kigezo kimojawapo cha kupimia uelewa wa mwanafunzi.

Isimu
Kumbukumbu

Kumbukumbu ni hali ya kuweza kutambua jambo uliloliona au kuweza kufafanua au kuelezea jambo ulilolihifadhi ndani ya kichwa chako. Mtu, na hata mnyama, huweza kukumbuka kitu, jambo, hali, sehemu, wakati n.k. Mfano: mwanafunzi husoma vitabu lakini baadaye itambidi kujibu na kuelezea kile alichokisoma.

Binadamu wanatofautiana katika uwezo wa kufikiri kwa sababu ya mambo mbalimbali. Mambo hayo ni pamoja na akili yenyewe, msongo wa mawazo, akili ya kusahau, kuijaza mambo mengi, kazi afanyayo mtu, umbile kutoka kwa Mwenyezi Mungu. 

Yapo madhara yanayoweza kusababisha mtu kuwa na uwezo mdogo wa kufikiri na kukumbuka yale aliyoyahifadhi katika akili yake; mambo hayo ni: mlo mbovu wa chakula, hasa vyakula vile vyenye mafuta mengi: mfano, chips, baga n.k.

Pia akili ya binadamu hutambuliwa kutokana na matendo anayofanya katika maisha yake ya kila siku.

Saikolojia
Ubongo
Eustasi wa Luxeuil

Eustasi wa Luxeuil (560 hivi – 629 hivi), alikuwa abati wa pili wa Luxeuil kuanzia mwaka 611, akimrithi mwalimu wake Kolumbani, baada ya kuwa mkuu wa chuo cha monasteri. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 2 Aprili.

Maisha
Eustasi alizaliwa huko Burgundy (leo nchini Ufaransa) akatawa huko Luxeuil. 

Kolumbani, mwanzilishi wa abasia hiyo, alipofukuzwa na mfalme wa Burgundy kwa sababu ya kukemea maadili yake, alimpendekeza Eustasi achaguliwe kushika nafasi yake, akahamia Bobbio, Italia.

Eustasi alikuwa mtu mnyenyekevu, wa sala na mfungo wa kudumu.

Chini yake, monasteri ilizidi kusifiwa kwa elimu na utakatifu wa wamonaki wake 600. Pamoja na baadhi yao alijitosa kuhubiri maeneo yasiyoinjilishwa bado, hasa katika Galia ya kaskazini-mashariki, lakini pia Bavaria. Wengine wakawa maaskofu na watakatifu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje
Saint of the Day, March 29: Eustace of Luxeuil  at SaintPatrickDC.org
 Biografie der Diözesanbibliothek Münster

Waliozaliwa 560
Waliofariki 629
Wamonaki
Wakolumbani
Mapadri
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Omukama

Omukama ni cheo alichopewa kiongozi mkuu wa kabila la Wahaya (na Wanyambo) mkoani Kagera nchini Tanzania. Mfano wake ni Kabaka wa Waganda.

Neno hili kwa Kihaya na Kinyambo lina maana ya mkuu au mfalme, na jina la kiongozi huyo aliitwa Lumanyika.

Koo-Mtwale, mkuu wa himaya au sehemu iliyo chini ya Mkama. Mtwale anamwakilisha Omkama kwa shughuli za kimila na sheria. Mtwale mara nyingi anaamua kesi ndogondogo kama za ndani ya ndoa, koo, wizi na ugomvi wa majirani na watu.

Lakini kuna sehemu kama za eneo la Kiziba ambalo lilikuwa na mfalme wake ambaye alichagua viongozi wa hadhi ya juu, ambao waliitwa Omulangila kwa mwanamume na Omwana kwa mwanamke, ambao waliongoza sehemu kubwa la eneo la Mkama na mara nyingi walikuwa wenye mali, fedha na mashamba makubwa ambao watu walienda kuomba kazi mbalimbali kwao kama vibarua na kulima na kuchunga ng’ombe.

Kwa sehemu za Kihanja na Ihangilo wafalme wao walikuwa kama hao na walikuwa mara nyingi wenye uwezo mkubwa na koo maarufu.

Elimu: kuingia kwa wamisionari katika karne ya 19 ambao walianzisha shule nyingi za awali na za kati ambapo ilibidi mtu abatizwe ili aweze kupata elimu. Wazazi wengi walipeleka watoto wao kubatizwa na hapo kukaanza mvutano, sababu wamisionari walikuwa Wakatoliki kutoka Ufaransa na Uswisi na Walutheri kutoka Ujerumani na Uholanzi. Ndipo kukaanza mashindano ya kuanzisha shule nyingi ili kupata waumini wengi.

Wamisionari pia wakawa mstari wa mbele kufungua hospitali nyingi kila wilaya na vyuo vya ufundi.

Ndiyo maana maeneo hayo ya Kagera elimu ni ya juu kwa wakazi wake na huduma za afya kuliko mikoa jirani. Na kilimo cha kahawa kiliwapa wenyeji fedha za kujenga nyumba bora na kupeleka watoto wao kwenye elimu ya juu zaidi. Pia kulianzishwa chama cha ushirika cha mkoa ambacho kilianzisha shule za watoto wa wakulima kuwasomesha na kutoa mikopo. Eneo hilo lilizidi kurutubishwa kushinda maeneo mengine mengi ya nchi kutoa Uchagga.

Pia wamisionari walianzisha seminari na chuo cha kutoa mapadri wao wenyewe.

Waarabu walioleta Uislamu walikuwa wanakazania sana biashara, si shughuli za maendeleo ya watu.

Mkoa wa Kagera
Cheo
Matege

Matege (kwa Kiingereza: rickets au rachitis) ni ugonjwa unaompata mtu au mnyama mwenye ukosefu wa vitamini D mwilini, hasa miezi ya kwanza ya maisha yake. 

Mtu mwenye matege miguu yake hupinda.

Magonjwa
Balbina wa Roma

Balbina wa Roma (alifariki Roma, 130 hivi) alikuwa mwanamke wa Roma ya Kale anayeheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mengi kama mtakatifu mwenye sifa za bikira na mfiadini..

Baba yake pia, askari Kwirino wa Roma, alifia dini na anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 30 Aprili. 

Sikukuu ya Balbina huadhimishwa tarehe 31 Machi

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
St. Balbina at the Catholic Encyclopedia
Saint Profile: Saint Balbina of Rome
The Metropolitan Museum of Art: Reliquary Bust containing the skull of Saint Balbina
 Blahoslavená Balbína
 Den hellige Balbina av Roma
 San Quirino
Colonnade Statue St Peter's Square

Waliofariki 130
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watu wa Roma ya Kale
Watakatifu wa Italia
Taka mwili

Taka mwili ni uchafu unaotolewa nje ya mwili wa binadamu na wanyama baada ya kuchujwa: ni kama vile kinyesi, mkojo, jasho.

Tazama pia
 Kutoa taka za mwili

Mwili