LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Felisi wa Abbir

Felisi wa Abbir (alifariki 482) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Abbir (leo nchini Tunisia) kwa muda wa miaka 40.

Alifariki pamoja na askofu Sipriani wa Unizibira kutokana na dhuluma ya Huneriki, mfalme wa Wavandali, ambaye alikuwa mfuasi wa Ario na alihamisha Wakatoliki 4,966 (au 4,976) wakaishi katika jangwa la Sahara kwa lengo la kuwafanya wafe kwa njaa. Baadhi waliuawa na askari njiani.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.heiligen.net/heiligen/10/12/10-12-0482-felix.php

Waliofariki 482
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Zimbabwe African People's Union

Zimbabwe African People's Union (ZAPU) ni chama cha kisiasa nchini Zimbabwe. 

Iliundwa mwaka 1961 na Joshua Nkomo katika Rhodesia Kusini (baadaye Zimbabwe) ikapigwa marufuku MWAKA 1962 na serikali ilikuwa mikononi mwa walowezi Wazungu. ZAPU iliendelea kupinga serikali kwa njia ya vita ya msituni kupitia mkono wake wa kijeshi "Zimbabwe People's Revolutionary Army" (ZIPRA).

Nkomo alimteua Robert Mugabe kuwa Katibu Mkuu akaendelea na nafasi hii hadi 1963. Mwaka ule Nkomo alihamisha makao makuu ya chama kwenda Tanzania akasimamisha viongozi kadhaa waliowahi kumpinga, pamoja na Mugabe na Ndabaningi Sithole aliyejitenga na ZAPU na kuanzisha ZANU (chama kilichoongozwa baadaye na Mugabe).

Wakati wa vita ya msituni ya Rhodesia jeshi la ZIPRA kuanzia mwaka 1966 ilikuwa na makambi yake Zambia na ZAPU ilipokea misaada kutoka Urusi wakati ZANU ilipokea misaada na mwongozo wa kiitikadi kutoka China. 

ZAPU ilianzishwa kama chama cha kitaifa lakini katika kipindi cha vita Washona walikaa zaidi upande wa ZANU ilhali ZAPU ilibaki na wafuasi upande wa Wandebele, kabila la Nkomo.

Mwaka 1980, baada ya mapatano ya Lancaster House na mwisho wa vita ya msituni kulikuwa na uchaguzi huru ya kwanza nchini. ZAPU iligombea kwa jina la Patriotic Front - ZAPU (PF-ZAPU) lakini ilipata kura za Wandebele tu ilhali Washona walio wengi walileta ushindi kwa ZANU.

Nkomo na ZAPU waliingia katika serikali ya umoja wa Zimbabwe wakajiona wanabagubuliwa na Mugabe na ZANU; mapigano yalitokea baina ya wanajeshi wa ZIPRA na ZANLA (jeshi la ZANU). Hatimaye Mugabe alimfukuza Nkomo serikalini akatuma Brigedi ya Tano, kikosi cha jeshi lake lililokuwa na Washona pekee, kutafuta wapinzani na brigedi hii ilitekeleza mauaji ya watu wanaokadiriwa kuwa 20,000 kati ya Wandebele.

Nkomo alikimbia Zimbabwe mwaka 1963 akarudi 1987 akikubali maungano ya vyama vya ZANU na ZAPU kuwa ZANU-PF. Alikuwa makamu wa rais Mugabe. Alishtakiwa na wafuasi kadhaa kusaliti chama na watu wake akajieleza kuwa alitafuta amani hii kwa kusudi la kumaliza mauaji ya Wandebele na wanachama wa ZAPU.

Historia ya Zimbabwe
Washona

Washona ni watu wanaotumia lugha ya Kishona wanakaa hasa Zimbabwe pamoja nchi jirani. 

Nchini Zimbabwe Washona ni takriban milioni 11 hivyo zaidi ya asilimia 80 za wananchi wote. 

Mababu wa Washona waliunda milki kubwa kama Zimbabwe Kuu na Munhumutapa. Katika karne ya 19 wengi wao walifikishwa chini ya utawala wa Wandebele kutoka Afrika Kusini, kabla ya kuvamiwa na ukoloni wa Kiingereza.

Kati ya Washona mashuhuri wako Robert Mugabe, Emmerson Mnangagwa, na Morgan Tsvangirai.

Makabila ya Zimbabwe
Sipriani wa Unizibira

Sipriani wa Unizibira (alifariki 482) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Unizibira (leo Henchir-Zembra kusini mwa Tunisia).

Alifariki pamoja na askofu Felisi wa Abbir kutokana na dhuluma ya Huneriki, mfalme wa Wavandali, ambaye alikuwa mfuasi wa Ario na alihamisha Wakatoliki 4,966 (au 4,976) wakaishi katika jangwa la Sahara kwa lengo la kuwafanya wafe kwa njaa. Baadhi waliuawa na askari njiani.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 482
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Felisi wa Susa

Felisi wa Susa (alifariki 434 hivi) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Hadrumetum (leo Susa nchini Tunisia).

Aliuawa kutokana na dhuluma ya Genseriki, mfalme wa Wavandali, ambaye alikuwa mfuasi wa Ario.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 434
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Felisi wa Thibiuca

Felisi wa Thibiuca (alifariki 303 hivi) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Thibiuca (leo Tubzak nchini Tunisia).

Aliuawa mjini Karthago pamoja na Audactus, Fortunatus, Januarius na Septimus katika dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma, kwa kukataa amri ya kuchoma vitabu vitakatifu vya Ukristo, akisema afadhali ajichome. Kwa hiyo alichomwa kwa upanga.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Audactus wa Karthago

(alifariki 303 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa mjini Karthago (leo nchini Tunisia) pamoja na askofu Felisi wa Thibiuca, Fortunatus, Januarius na Septimus katika dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma, kwa kukataa amri ya kukabidhi vitabu vitakatifu vya Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 24 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Fortunatus wa Karthago

(alifariki 303 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa mjini Karthago (leo nchini Tunisia) pamoja na askofu Felisi wa Thibiuca, Audactus, Januarius na Septimus katika dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma, kwa kukataa amri ya kukabidhi vitabu vitakatifu vya Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 24 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Januari wa Karthago

(alifariki 303 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa mjini Karthago (leo nchini Tunisia) pamoja na askofu Felisi wa Thibiuca, Audactus, Fortunatus na Septimus katika dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma, kwa kukataa amri ya kukabidhi vitabu vitakatifu vya Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 24 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Septimus wa Karthago

(alifariki 303 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa mjini Karthago (leo nchini Tunisia) pamoja na askofu Felisi wa Thibiuca, Audactus, Fortunatus na Januarius katika dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma, kwa kukataa amri ya kukabidhi vitabu vitakatifu vya Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 24 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Isidori wa Kio

(alifariki 251) alikuwa Mkristo (labda kutoka Aleksandria, Misri) aliyeuawa majini katika kisiwa cha Kio (leo nchini Ugiriki) wakati wa dhuluma ya kaisari Decius wa Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 14 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 251
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Watakatifu wa Ugiriki
Kukufas

Kukufas (pia: Qaqophas; 269- 304) alikuwa shemasi (kutoka Scillium, Tunisia) aliyekwenda kuinjilisha eneo la Barcelona akauawa kwa kukatwa shingo huko Sant Cugat del Valles (leo nchini Hispania) wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe 25 Julai.

Picha

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 San Cucufate 
 ¿Existió San Cucufate?
Catholic Online: Cucuphas
End Panel of a Reliquary Casket with St Cucuphas
PDF  (972 KB download)
 Le Bois de St Cucufa
 San Cucufate 
 San Cucufate (Cugat)

Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Gukurahundi

Gukurahundi ni neno la lugha ya Kishona linalozungumzwa nchini Zimbabwe linalomaanisha "kufyeka, kusafisha". 

Neno hilo lilitumiwa pia kisasa katika historia ya chama cha ZANU kwa kumaanisha takaso la kisiasa ambako kada wa chama waliotazamwa hawakubali na uongozi waliondolewa madarakani na wakati mwingine kuuawa.

Gukurahundi wa 1982-1984
Baada ya uhuru wa Zimbabwe mwaka 1980 kulikuwa na hali ya kutoelewana baina ya wafuasi wa vyama vilivyowahi kupigania uhuru, ZANU na ZAPU. Vyote viwili vilikuwa na asili moja, ila vilifarakana kuhusu mbinu za kupambana na utawala wa kikoloni. Tofauti za kisiasa ziliongezewa ukali na tofauti za kabila maana kada wengi wa ZANU walikuwa Washona ilhali ZAPU chini ya Joshua Nkomo ilikuwa hasa na Wandebele. 

Waziri mkuu Robert Mugabe wa ZANU alihofia upinzani upande wa ZAPU, hivyo aliandaa kikosi cha pekee katika jeshi jipya la Zimbabwe lililokuwa maarufu kama Brigedi ya Tano lililofundishwa na walimu wa kijeshi kutoka Korea Kaskazini. Mugabu alituma brigedi hiyo mwaka 1982 katika nchi ya Wandebele ili watafute kada za ZAPU na jeshi lake ZIPRA. Katika kampeni hiyo watu 20,000 waliuawa hovyo. Nkomo alikimbilia Uingereza.

Baada ya mapatano ya amani na maungano ya vyama vya ZANU na ZAPU kwenye mwaka 1987 mauaji ya Gukurahundi yalichunguliwa lakini matokeo ya utafiti yalifichwa. 

Baada ya kupinduliwa kwa Mugabe mwaka 2019 rais mpya Emmerson Mnangagwa alitangaza majadiliano ya kitaifa kuhusu kipindi cha Gukurahindi. Makaburi ya makundi ya wakati ule yamefunguliwa na maiti kuzikwa upya  .

Tanbihi

Kujisomea
Mukiwa: A White Boy in Africa, Part Three, Peter Godwin, Picador, ISBN 0-330-45010-7
Martin Rupiah Lecturer, "Demobilisation and Integration: 'Operation Merger' and the Zimbabwe National defence Forces, 1980–1987", African Security Review, Vol 4, No 3, 1995

Filamu
 Documentary Film: Finding Mercy (director: Robyn Paterson, 2012) includes interviews with Zimbabwean civilians and refugees about Gukurahundi and the policy of Mugabe

Viungo vya Nje
"Breaking the Silence, Building True Peace. A report on the disturbances in Matabeleland and the Midlands 1980–1989"
Independence: Twenty years on  Cry Zimbabwe tells how Robert Mugabe and his ZANU-PF came to political power after British and Commonwealth supervised elections in 1980.
Fifth Brigade Gukurahundi atrocities Youtube
Ian Smith's Comments during Gukurahundi Youtube
Matabeleland Testimonies – 1983 Youtube

Historia ya Zimbabwe
Julia wa Corsica

(pia: Julia wa Karthago; alifariki 439 hivi) alikuwa bikira Mkristo kutoka Karthago (leo nchini Tunisia) aliyeuawa katika kisiwa cha Corsica (leo nchini Ufaransa) labda wakati wa dhuluma ya mfalme wa Wavandali, mfuasi wa Uario.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake (na pengine ya wenzake) huadhimishwa tarehe 22 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Vincent J. O'Malley, Saints of Africa, Huntington, IN (United States), Our Sunday Visitor, 2001, OCLC 48943344, SBN IT\ICCU\LIG\0108693.
 Antonio Fappani (a cura di), Giulia, S., in Enciclopedia bresciana, vol. 5, Brescia, La Voce del Popolo, 1982, OCLC 163181971, SBN IT\ICCU\MIL\0272993.
 Antonio Fappani, Una santa, un villaggio: S. Giulia v.m. (PDF), a cura di Gabriele Chiesa, Brescia, La Voce del Popolo, 2011 [1984]. Ospitato su santagiulia.info.
 Angelica Baitelli, Vita martirio, et morte di S. Giulia cartaginese crocifissa il cui gloriosissimo corpo riposa nel venerabil tempio del serenissimo monasterio di S. Giulia in Brescia, Brescia, Antonio Rizzardi, 1644, SBN IT\ICCU\VIAE\008924.

Waliofariki 439
Mabikira
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
watakatifu wa Ufaransa
Marselino wa Karthago

(kwa Kilatini: Flavius Marcellinus; alifariki Karthago, leo nchini Tunisia, 13 Septemba 413) alikuwa Mkristo kutoka Toledo (leo nchini Hispania) aliyefikia cheo cha katibu mkuu wa Dola la Roma Magharibi.

Alikuwa rafiki wa Augustino wa Hippo na Jeromu. Augustino aliandika vitabu kadhaa kwa ajili yake.

Aliuawa kwa kusingiziwa na wafuasi wa Donato Mkuu waliomchukia kwa kuwaunga mkono Wakatoliki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake na ya wenzake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 413
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Hispania
Krispina

(alifia dini Theveste, Numidia, 5 Desemba 304) alikuwa mwanamke Mkristo kutoka Thagara (leo nchini Algeria) aliyeuawa kwa kukatwa kichwa wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano na Maximian.

Habari za huyo mama wa familia tajiri zinasimuliwa katika hati za mateso yake zilizoandikwa muda si mrefu baada ya tukio na katika hotuba za Augustino wa Hippo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
 Crispina at the Catholic Encyclopedia
 Liguori, Alphonsus, Victories of the Martyrs., 1776. 
 Ruinart, Theirry, Acta Primorum Martyrum Sincera, 1689.
 Schiavo, Anthony P., I Am A Christian: Authentic Accounts of Christian Martyrdom and Persecution from the Ancient Sources, Merchantville, NJ: Arx Publishing, 2018. (Includes an English translation of the Passion of Saint Crispina as recounted by Alphonsus Liguori based on the ancient Acts of Saint Crispina): ISBN 978-1-935228-18-9
 Butler, Lives of the Saints, 5 Dec.
 Pio Franchi De' Cavalieri, in Studi et Testi (Rome, 1902), IX, gives a new edition of the Acts
 Boissier, Melanges (Paris, 1903), 383 sq.
 Allard, Histoire des Persecutions, IV, 443 sq.

Filamu
The Passion of Saint Crispina, Roman North African Martyr of AD 304 (2018) – Excerpt.

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Kuchanyika Michirizi

Kuchanyika michirizi (Scotocerca inquieta; kwa Kiing. Streaked Scrub Warbler) ni ndege mdogo na spishi pekee ya familia Scotocercidae. Hupatikana Afrika na kusini-magharibi mwa Asia. Ni ndege wa pindo za majangwa, ambapo hutembelea maeneo ya vichaka, mabonde na makorongo, na anakaa mahali pamoja kwa kawaida, ijapokuwa mahamiaji ndani ya eneo lao yanaweza kutokea nje ya msimu wa kuzaliana.

Maelezo
Kuchanyika michirizi ni kucha mdogo wa jangwani anayejificha na kupinda mkia wake juu ya mgongo wake. Wapevu ni kijivu juu na wana michirizi ya rangi ya kahawa. Wana nyusi nyeupe pana na mstari mweusi mwembamba kupitia macho. Sehemu za chini ni nyeupe na mbavu na tako ni nyekundu. Kidari kina michirizi myembamba. Manyoya ya mkia yanakuwa marefu zaidi kutoka kingo mpaka kati na yana rangi ya kahawa na ncha nyeupe. Wachanga wana rangi zisizoiva.

Makazi
Huyu ni ndege wa jangwa wazi lenye tandiko la vichaka vichache, haswa sakafu za makorongo zenye tandiko zito kuliko jangwa la karibu, na pia maeneo ya mawe yenye vichaka katika mabonde na makorongo.

Tabia
Kuchanyika michirizi huunda tago lake kwenye vichaka vya chini hadi m 1.5 juu ya ardhi. Kiota ni muundo wenye kuba uliojengwa kwa nyasi na vijiti na kutandikwa ndani yake kwa manyoya ya ndege na wanyama na nyuzi za mimea. Kina miingilio 1-2 kwa upande, lakini ikiwa kuna wa pili hutumiwa tu ili kuondoka. Ukubwa wa wastani wa klachi ni 3-4 lakini inaenda kutoka 2 hadi 5. Uatamia ni takriban wiki mbili na wiki mbili tena kabla ya kupata manyoya ya tama.

Chakula chake kikuu ni wadudu lakini atakula mbegu pia ambayo inaweza kuwa muhimu sana wakati wa baridi. Hutafuta chakula ardhini, ikipitia takataka za majani na uchafu mwingine chini ya vichaka. Huingia vishimo pia lakini anajilisha pia juu kwenye mimea wakati mwingine.

Picha

Kucha na jamaa
Kasiani wa Tanja

Kasiani wa Tanja alikuwa Mkristo wa Moroko aliyefia dini yake kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. Tarehe inayotajwa na mapokeo ni 3 Desemba 298.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 298
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Moroko
Marselo wa Tanja

Marselo wa Tanja (au Marselo akida) alikuwa askari Mkristo huko Tanja (leo nchini Moroko) aliyefia dini yake kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Diocletian mwanzoni mwa karne ya 4. 

Tarehe inayotajwa na mapokeo ni 3 Desemba 298.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Patron Saints Index: Saint Marcellus the Centurion
Irondequoit Catholic Communities: Marcellus the Centurion
Lives of the Saints: October 30 – St. Marcellus the Centurion, Martyr
St. Marcellus of Tingis: The Passion of St. Marcellus (BHL5255a) 
Marcellus of Tangier, M, (RM) 
Claudius, Lupercus, Victorius, MM, (RM) 
Parroquia de San Marcelo: "Cofradía de las Siete Palabras de Jesús en la Cruz" de León, España 
Santi e beati: Santi Claudio, Luperco e Vittorico 
Iglesia de San Marcelo 

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 298
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Moroko
Marsiana wa Mauretania

Marsiana wa Mauretania alikuwa bikira Mkristo wa Russucur (leo Dellys katika Algeria) aliyefia dini yake kwa kutupwa kwa wanyamapori katika kiwanja cha michezo cha Cherchell wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian na Maximian Herculeus mwaka 303. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Julai, lakini pia 9 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Saints of January 9: Marciana 
Catholic Online
St. Marciana – January 7

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Maksimiliani wa Tebessa

Maksimiliani wa Tebessa (au Numidia; 274- 12 Machi 295) alikuwa kijana Mkristo katika Algeria ya leo aliyefia dini yake kwa kukatwa kichwa.

Mtoto wa askari Fabius Victor, alilazimishwa kujunga na jeshi la Dola la Roma, lakini alikataa kula kiapo cha uaminifu kwa Kaisari na kuwa mwanajeshi akitaja kama sababu imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 The Origin of the Cult of St. Maximilian

Waliozaliwa 274
Waliofariki 295
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Kwintiani wa Rodez

Kwintiani (kwa Kilatini: Quintianus, Quinctianus; kwa Kifaransa: Quintien; alifariki 13 Novemba 525 au 526) alikuwa askofu wa Rodez, halafu wa Clermont-Ferrand (Arvernes) katika karne ya 6, na kwa msingi huo alishiriki Mtaguso wa Agde (508) na Mtaguso wa kwanza wa Orléans (511).

Kadiri ya Gregori wa Tours alizaliwa barani Afrika. Akiwa padri wa Karthago alikimbilia Ufaransa kutokana na dhuluma za Wavandali dhidi ya Wakatoliki.  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, lakini pia 14 Juni.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 
 

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 525
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Restituta wa Teniza

Restituta wa Teniza (alifariki 16 Mei 304) alikuwa bikira Mkristo katika Tunisia ya leo aliyefia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Mei.

Pengine anachanganywa na Restituta mwingine, mmojawapo kati ya wafiadini wa Abitina.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Santa Restituta

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Wafiadini wa Abitina

Wafiadini wa Abitina ni kundi la Wakristo 49 ambao mwaka 304, wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian, walihukumiwa kwa kuadhimisha Siku ya Bwana huko Abitinae, mji wa Afrika Kaskazini (leo Tunisia). 

Tarehe 24 Februari mwaka 303, Diokletian alikuwa ametangaza hati yake ya kwanza dhidi ya Wakristo, akiagiza uteketezaji wa Biblia na maabadi ya Kikristo katika Dola la Roma lote, pamoja na kukataza Wakristo wasikutane kwa ajili ya ibada.

Ingawa Fundanus, askofu wa Abitinae, alikubali kukabidhi maandiko matakatifu ya Kanisa kwa serikali, baadhi ya waamini waliendelea kukutana kwa siri chini ya padri Saturninus. Basi, walikamatwa na kupelekwa na mahakimu wa huko hadi Karthago, makao makuu ya mkoa, kwa ajili ya hukumu.

Tarehe 12 Februari gavana Anullinus alisikiliza kesi. Mmoja wa watuhumiwa, Dativus, alikuwa mjumbe wa senati. Ndiye aliyekuwa wa kwanza kuhojiwa, kuteswa na hatimaye kufa.

Saturninus alifuata na kushika msimamo katika kuteswa. Wote walifanya vilevile, wanaume kwa wanawake wakiwemo watoto wake 4. 

Kati ya majibu waliyotoa hao wafiadini, moja limetajwa mara nyingi: Emeritus, aliyekuwa mwenyeji wa wenzake, alipoulizwa kwa nini aliwakaribishwa kwa ibada kinyume cha sheria, alijibu: "Sine dominico non possumus" ("Hatuwezi kuishi bila ya Bwana"). 

Restituta pia anahesabiwa pengine katika ya wafiadini wa Abitinae.

Tangu kale wafiadini hao wote wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Februari.

Orodha ya wafiadini wa Abitina
 Saturninus wa Abitina, padri
 Saturninus bin Saturninus
 Felix bin Saturninus
 Maria binti Saturninus
 Hilarion bin Saturninus
 Dativus, mjumbe wa Senati
 Felix mwingine
 Felix mwingine tena
 Emeritus wa Abitina
 Ampelius wa Abitina
 Benignus bin Ampelius
 Rogatianus wa Abitina
 Quintus wa Abitina
 Maximianus au Maximus 
 Telica au Tazelita
 Rogatianus mwingine
 Rogatus wa Abitina
 Ianuarius wa Abitina
 Cassianus wa Abitina
 Victorianus wa Abitina
 Vincentius wa Abitina
 Caecilianus wa Abitina
 Restituta wa Abitina
 Prima wa Abitina
 Eva wa Abitina
 Rogatianus mwingine tena
 Givalius
 Rogatus mwingine
 Pomponia wa Abitina
 Secunda wa Abitina
 Ianuaria wa Abitina
 Saturnina wa Abitina
 Martinus wa Abitina
 Clautus wa Abitina
 Felix junior
 Margarita wa Abitina
 Maior wa Abitina
 Honorata wa Abitina
 Regiola wa Abitina
 Victorinus wa Abitina
 Pelusius wa Abitina
 Faustus wa Abitina
 Dacianus wa Abitina
 Matrona wa Abitina
 Caecilia wa Abitina
 Victoria, bikira kutoka Karthago
 Berectina wa Abitina
 Secunda mwingine
 Matrona mwingine
 Ianuaria mwingine

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
  St. Saturninus
 Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies.
 Santi Martiri di Abitina

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Mpaka

Mpaka ni sehemu ambako kitu kinafikia mwisho wake. Mara nyingi neno hutumiwa kutaja mwisho wa eneo fulani, kama vile kiwanja, shamba au nchi. 

Vieneo vya hisabati huwa pia na mpaka, kama vile maumbo ya kijiometria (mraba, duara) au seti. Vipindi vya wakati huwa na mpaka vilevile.

Mpaka wa nchi
Katika karne zilizopita eneo lote la Dunia (isipokuwa Antaktiki) limegawiwa kati ya nchi zinazotenganishwa kwa mipaka inayofafanuliwa. Hali hii haikuwa kawaida katika sehemu kubwa ya historia ya binadamu.

Mipaka inaweza kufuata vizuizi asilia kama vile mito, safu za milima, jangwa au bahari. Katika nchi nyingi kuna tatizo kwamba mipaka ilikubaliwa kisiasa bila kujali hali ya watu katika eneo fulani; hivyo makabila mengi katika Afrika yametenganishwa kwa mipaka iiyochorwa wakati wa ukoloni. Lakini tatizo hili linapatikana pia Ulaya, Asia na Amerika.

Kwa mipaka mingi kuna masharti fulani kama watu wanataka kuipita kama vile kuwa na pasipoti au kibali cha viza.

Jiografia
siasa
hisabati
Saturninus wa Abitina

Saturninus wa Abitina alikuwa padri aliyeongoza Wakristo 48 ambao mwaka 304, wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian, walihukumiwa kufa kwa kuadhimisha Siku ya Bwana huko Abitinae, mji wa Afrika Kaskazini (leo Tunisia). 

Tarehe 24 Februari mwaka 303, Diokletian alikuwa ametangaza hati yake ya kwanza dhidi ya Wakristo, akiagiza uteketezaji wa Biblia na maabadi ya Kikristo katika Dola la Roma lote, pamoja na kukataza Wakristo wasikutane kwa ajili ya ibada.

Ingawa Fundanus, askofu wa Abitinae, alikubali kukabidhi maandiko matakatifu ya Kanisa kwa serikali, baadhi ya waamini waliendelea kukutana kwa siri chini ya padri Saturninus. Basi, walikamatwa na kupelekwa na mahakimu wa huko hadi Karthago, makao makuu ya mkoa, kwa ajili ya hukumu.

Tarehe 12 Februari gavana Anullinus alisikiliza kesi. Mmoja wa watuhumiwa, Dativus, alikuwa mjumbe wa senati. Ndiye aliyekuwa wa kwanza kuhojiwa, kuteswa na hatimaye kufa.

Saturninus alifuata na kushika msimamo katika kuteswa. Wote walifanya vilevile, wanaume kwa wanawake wakiwemo watoto wake 4. 

Kati ya majibu waliyotoa hao wafiadini, moja limetajwa mara nyingi: Emeritus, aliyekuwa mwenyeji wa wenzake, alipoulizwa kwa nini aliwakaribishwa kwa ibada kinyume cha sheria, alijibu: "Sine dominico non possumus" ("Hatuwezi kuishi bila ya Bwana"). 

Tangu kale wafiadini hao wote wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Februari.

Orodha ya wafiadini 49 wa Abitina
 Saturninus wa Abitina, padri
 Saturninus bin Saturninus
 Felix bin Saturninus
 Maria binti Saturninus
 Hilarion bin Saturninus
 Dativus, mjumbe wa Senati
 Felix mwingine
 Felix mwingine tena
 Emeritus
 Ampelius
 Benignus bin Ampelius
 Rogatianus
 Quintus
 Maximianus au Maximus
 Telica au Tazelita
 Rogatianus mwingine
 Rogatus
 Ianuarius
 Cassianus
 Victorianus
 Vincentius
 Caecilianus
 Restituta
 Prima
 Eva
 Rogatianus mwingine tena
 Givalius
 Rogatus
 Pomponia
 Secunda
 Ianuaria
 Saturnina
 Martinus
 Clautus
 Felix junior
 Margarits
 Maior
 Honorata
 Regiola
 Victorinus
 Pelusius
 Faustus
 Dacianus
 Matrona
 Caecilia
 Victoria, bikira kutoka Karthago
 Berectina
 Secunda
 Matrona
 Ianuaria

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
  St. Saturninus
 Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies.
 Santi Martiri di Abitina

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Dativus

Dativus wa Abitina alikuwa mmojawapo katika kundi la Wakristo 49 ambao mwaka 304, wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian, walihukumiwa kwa kuadhimisha Siku ya Bwana huko Abitinae, mji wa Afrika Kaskazini (leo Tunisia). 

Tarehe 24 Februari mwaka 303, Diokletian alikuwa ametangaza hati yake ya kwanza dhidi ya Wakristo, akiagiza uteketezaji wa Biblia na maabadi ya Kikristo katika Dola la Roma lote, pamoja na kukataza Wakristo wasikutane kwa ajili ya ibada.

Ingawa Fundanus, askofu wa Abitinae, alikubali kukabidhi maandiko matakatifu ya Kanisa kwa serikali, baadhi ya waamini waliendelea kukutana kwa siri chini ya padri Saturninus. Basi, walikamatwa na kupelekwa na mahakimu wa huko hadi Karthago, makao makuu ya mkoa, kwa ajili ya hukumu.

Tarehe 12 Februari gavana Anullinus alisikiliza kesi. Mmoja wa watuhumiwa, Dativus, alikuwa mjumbe wa senati. Ndiye aliyekuwa wa kwanza kuhojiwa, kuteswa na hatimaye kufa.

Saturninus alifuata na kushika msimamo katika kuteswa. Wote walifanya vilevile, wanaume kwa wanawake wakiwemo watoto wake 4. 

Kati ya majibu waliyotoa hao wafiadini, moja limetajwa mara nyingi: Emeritus, aliyekuwa mwenyeji wa wenzake, alipoulizwa kwa nini aliwakaribishwa kwa ibada kinyume cha sheria, alijibu: "Sine dominico non possumus" ("Hatuwezi kuisi bila ya Bwana"). 

Tangu kale wafiadini hao wote wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Februari.

Orodha ya wafiadini wa Abitina
 Saturninus wa Abitina, padri
 Saturninus bin Saturninus
 Felix bin Saturninus
 Maria binti Saturninus
 Hilarion bin Saturninus
 Dativus, mjumbe wa Senati
 Felix mwingine
 Felix mwingine tena
 Emeritus
 Ampelius
 Benignus bin Ampelius
 Rogatianus
 Quintus
 Maximianus au Maximus
 Telica au Tazelita
 Rogatianus mwingine
 Rogatus
 Ianuarius
 Cassianus
 Victorianus
 Vincentius
 Caecilianus
 Restituta
 Prima
 Eva
 Rogatianus mwingine tena
 Givalius
 Rogatus
 Pomponia
 Secunda
 Ianuaria
 Saturnina
 Martinus
 Clautus
 Felix junior
 Margarits
 Maior
 Honorata
 Regiola
 Victorinus
 Pelusius
 Faustus
 Dacianus
 Matrona
 Caecilia
 Victoria, bikira kutoka Karthago
 Berectina
 Secunda
 Matrona
 Ianuaria

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
  St. Saturninus
 Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies.
 Santi Martiri di Abitina

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Bahari ya Norwei

Bahari ya Norwei ni bahari ya pembeni ya Atlantiki iliyopo upande wa kaskazini magharibi ya Norwei. Inapatikana baina ya Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Greenland. Inaunganishwa na Bahari Atlantiki upande wa magharibi na upande wa mashariki kaskazini iko Bahari ya Barents. 

Kina cha Bahari ya Norwei ni kirefu, kwa wastani kilomita 2. Chini yake kuna akiba za mafuta ya petroli na gesi asilia ambazo Norwei imefaidi tangu mwaka 1993. 

Kabla ya kugunduliwa kwa gesi asilia matumizi ya kiuchumi ya bahari hii yalikuwa hasa ya uvuvi. Pwani za Bahari ya Norwei huwa na samaki wengi wanaofika huko kuzaa kutoka Atlantiki ya Kaskazini.  Lakini idadi ya samaki imepungua kutokana kwa kuzidi kwa uvuvi unaotumia vifaa vya kisasa.

Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini hufikisha maji vuguvugu yasiyoweza kupoa mno, hivyo sehemu hii ya bahari haiwezi kuganda hata wakati wa baridi.

Majereo

Viungo vya Nje

Atlantiki
Jiografia ya Norwei
Bahari ya Kiarabu

Bahari ya Kiarabu (kwa Kiarabu: بحر العرب bahr al-arab) ni sehemu ya kaskazini ya Bahari Hindi iliyopo baina ya Bara Arabu na Bara Hindi. Eneo lake ni takribani kilomita za mraba 4,82,000 ilhali kina kirefu ni mita 4,652.. 

Upande wa kaskazini inapakana na Pakistan na Iran, upande wa magharibi na Omani, Yemen na Somalia, upande wa mashariki na Uhindi. Ghuba ya Aden iko upande wa magharibi-kusini na hapa mlangobahari wa Bab el Mandeb ni njia ya kuingia Bahari ya Shamu. Ghuba ya Oman inaunganisha na Ghuba ya Uajemi.

Mpaka wa kusini ni mstari baina ya rasi ya Bara Hindi hadi Rasi Guardafui kwenye Pembe la Afrika.

Mto mkubwa unaoishia humu ni mto Indus.

Visiwa si vingi, ni pamoja na Sokotra (Yemen), Masirah (Omani), Lakshadweep (Uhindi) na Astola (Pakistan).

Tanbihi

Viungo vya Nje

 Arabian Sea (World Wildlife Fund)
 Al-Hind: Early Medieval India and the Expansion of Islam 7Th-11th 

Bahari ya Hindi
Serboni

Serboni (kwa Kilatini: Cerbonius; Afrika Kaskazini, 493 - Elba, Toscana, Italia, 575) alikuwa askofu wa Populonia wakati wa uhamisho mkuu wa Ulaya. 

Hapo alihamia katika kisiwa cha Elba alipotoa mifano ya utakatifu na kutenda miujiza mingi.

Gregori Mkuu alimsifu katika Kitabu XI cha Majadiliano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Cerbonius of Piombino 
Saint Cerbonius
 San Cerbone 
 San Cerbonio (Cerbone)
 Cerbonius

Waliozaliwa 493
Waliofariki 575
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Servus wa Tuburbium

Servus wa Tuburbium (alifariki 484 hivi) ni kati ya wafiadini wa Kanisa Katoliki waliouawa kikatili sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Huneriki aliyekuwa Mwario. 

Habari zao zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.  

Tangu kale anaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Desemba au 7 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Santi Dionisia, Dativa, Leonzia, Terzo, Emiliano, Bonifacio, Maiorico e Servo
 Santa Dionisia y compañeros mártires

Waliofariki 484
Wafiadini Wakristo
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Algeria
Shenute

Shenute Mkuu (pia: Shenute Abati, Shenuda; Shenalolet, 348 hivi</ref> (the date 348 AD, often mentioned but not universally accepted, is based on an inscription in his monastery, dating from the twelfth or thirteen century - Sohag, 1 Julai 465) alikuwa abati wa Monasteri Nyeupe nchini Misri kuanzia mwaka 385. 

Alishiriki Mtaguso wa Efeso (431) pamoja na Sirili wa Aleksandria na kuacha maandishi mbalimbali, hasa hotuba na barua, ambayo yanamfanya mwandishi bora wa lugha ya Kimisri.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki, hasa na Wakopti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Bell, David N. Besa: The Life of Shenoute. Cistercian Studies Series, vol. 73. Kalamazoo: Cistercian Publications, 1983.
 Brakke, David. Demons and the Making of the Monk: Spiritual Combat in Early Christianity. Cambridge, MA, and London: Harvard University Press, 2006. [Esp. chap. 5, “The Prophet: Shenoute and the White Monastery.”]
 Emmel, Stephen. Shenoute’s Literary Corpus. 2 vols. Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, vols. 599–600 (= Subsidia, vols. 111–112). Leuven: Peeters, 2004. [With an extensive bibliography on Shenoute up to 2004.]
 Emmel, Stephen. “Shenoute’s Place in the History of Monasticism.” In: Christianity and Monasticism in Upper Egypt, vol. 1: Akhmim and Sohag, edited by Gawdat Gabra and Hany N. Takla, pp. 31–46 (with bibliography on pp. 321–350). Cairo and New York: The American University in Cairo Press, 2008.
Wolfgang Kosack: 
 Wolfgang Kosack: Shenoute of Atripe "De vita christiana": M 604 Pierpont-Morgan-Library New York/Ms. OR 12689 British-Library/London and Ms. Clarendon Press b. 4, Frg. Bodleian-Library/Oxford. Introduction, edition of the text and translation into German by Wolfgang Kosack / Verlag Christoph Brunner, Basel 2013.

Viungo vya nje
St. Shenouda the Archimandrite
 St Mary and St. Shenouda, Coulsdon

Shenuda
Shenuda
Wamonaki
Shenuda
Wafiadini wa Scilla

Wafiadini wa Scilla ni kundi la Wakristo 12 (wanaume 7 na wanawake 5) kutoka Scilla (leo Kasserine) waliouawa kwa ajili ya imani yao tarehe 17 Julai 180 huko Karthago, katika Tunisia ya leo.

Majina yao ni: Speratus, Nartzalus, Cintinus (Cittinus), Veturius, Felix, Aquilinus, Laetantius, Januaria, Generosa, Vestia, Donata na Secunda. 

Masimulizi ya Matendo yao ni maandishi ya kwanza ya Kanisa la Afrika na mfano wa kwanza wa Kilatini cha Kikristo.

Sita kati yao walikuwa wameshahukumiwa. Kati ya waliobaki, wanaozungumziwa zaidi na Matendo hayo, Speratus alikuwa msemaji mkuu. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa siku ya kifodini chao.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Stokes, G.T., "Scillitan Martyrs", Dictionary of Christian Biography, (Henry Wace ed.), John Murray, London, 1911
 H. Musurillo, trans., "The Acts of the Scillitan Martyrs" in The Acts of the Christian Martyrs (Oxford: University Press, 1972).

Viungo vya nje
 Saint of the Day, July 17: Speratus and Companions at SaintPatrickDC.org
 The Passion of the Scillitan Martyrs at Early Christian Writings
 Parallel Latin and English texts of Act

Waliofariki 180
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Namfamo

Namfamo anatajwa kama Mkristo wa kwanza kuuawa kwa ajili ya imani yake barani Afrika (180 hivi).

Ni kati ya wafiadini wa Madauros (karibu na M'Daourouch, leo nchini Algeria), pamoja na Mijin, Sanami na Luchíta. Majina mengine yanayotajwa pamoja ni: Adyuto, Aresto, Artifa, Besa, Datulo, Degno, Evasi, Felisi, Felisiani, Kresto, Kwarti, Kwinti, Lukania, Martiri, Mose, Museo, Onorato, Orato, Paulo, Pompini, Privati, Reduktula, Rogasiani, Rustiko, Salvatori, Saturnini, Setimini, Sesiliana, Seliani, Sidini, Simplisi, Sito, Teturo, Tino, Vikta, Viktorino, Vikturi na Vinsenti.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu kadiri ya barua ya Masimo wa Madaura kwa Augustino wa Hippo.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 180
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Kontua

Kontua (kutoka Kiingereza: contour, contour line, pia isoline) ni mstari unaotumiwa kwenye ramani kuunganisha sehemu zilizo na kimo sawa juu ya usawa wa bahari. Kila mstari hupangwa kwa kimo fulani, na tofauti hutegemea skeli ya ramani.

Kwenye ramani ya bahari kontua zinaweza kuonyesha kina chini ya usawa wa bahari.

Kwa hiyo mistari ya kontua zinaonyesha jinsi gani eneo linapanda juu au kutelemka. Kama mistari iko karibu sana mtelemko ni mkali; kama eneo linapanda polepole umbali baina ya mistari ya kimo tofauti ni kubwa zaidi. Pale ambapo mistari ya kontua inakutana mahali pamoja kuna mtelemko mkali wa ghafla.

Mistari ya kontua hutumiwa pia katika ramani za hali ya hewa zinazoonyesha maeneo yenye kanieneo tofauti au maeneo yenyo jotoridi tofauti.

Matumizi ya mistari ya kontua
Ramani za kontua huweza kubainisha matumizi mbalimbali ya ardhi kwa watu waishio mahali fulani. Kwa mfano, shughuli za kilimo, ujenzi wa barabara, uchimbaji wa madini, mifereji na utengenezaji wa matuta ili kuzuia mmomonyoko wa udongo.

Kukaribiana kwa mistari ya kontua
Mistari ya kontua huweza kukaribiana lakini haiwezi kugusana wala kuungana. Mistari ya kontua inapokaribiana hudhihirisha mwinuko mkali na inapokuwa mbalimbali huonyesha mwinuko wa kadiri au tambarare.

Bonde
Ni mistari ya kontua inapokuwa na umbo la V au U kuelekea juu kwenye mwinuko.

Pitio
ni sehemu ya ardhi iliyo tambarare kati ya vilele au safu za milima. Pitio huonekana katika kontua kati ya vilele au safu za milima. Reli au barabara huweza kupitishwa sehemu hizo. Katika nchi zenye milima watu watembeao kwa miguu hupita humo.

Uwanda wa juu
Ni sehemu ya ardhi iliyoinuka na ardhi yake ni tambarare au ina vilima na miinuko ya hapa na pale. Katika nchi ya Tanzania sehemu hizo ni kama vile Dodoma,Tabora, Iringa, Shinyanga.

Genge
Ni mistari ya kontua inapokaribiana sana kama vile inakaribia kukutana huonesha kuwa mwinuko wa ardhi katika sehemu hiyo ni mkali

Picha

Tanbihi

Viungo vya Nje 

 Forthright's Phrontistery

ramani
Mwelekeo mkuu wa dira

Mwelekeo mkuu wa dira (kwa Kiingereza: cardinal direction au cardinal point) ni nukta nne zinazoonekana kwenye dira: Kaskazini, Mashariki, Kusini na Magharibi.

Ufafanuzi wa mielekeo mikuu
Kaskazini na Kusini ni mielekeo ambayo hulenga ncha za kijiografia upande wa kusini na kaskazini wa Dunia. Mzunguko wa Dunia kwenye mhimili wake unafafanua Mashariki na Magharibi. Jua linachomoza kila asubuhi mashariki na kutua magharibi. Ncha za kijiografia za kaskazini na kusini ziko karibu na ncha sumaku za Dunia.

Kama sindano ina tabia ya sumaku na kuruhusiwa mwendo bila kuzuiwa (kwa mfano ikielea juu ya uso wa maji) itajipanga kulingana na uga sumaku wa Dunia kwa hiyo kujipanga kwa kuelekeza ncha zake kwenda ncha sumaku yaani kaskazini na kusini.

Kwenye dira sindano sumaku inaweza kucheza kwenye mhimili wake.

Tofauti baina ncha jiografia na ncha ya dira
Ilhali ncha sumaku kwa kawaida si sawa kamili na ncha za kijiografia kuna tofauti ndogo baina ya kaskazini ya dira na kaskazini ya kijiografia. Tofauti si muhimu sana katika maeneo yaliyo karibu na ikweta, huwa kubwa zaidi kadiri dira inavyotumiwa karibu zaidi na ncha za Dunia.

Mielekeo mikuu katika Kiswahili cha mabaharia
Kiswahili cha mabaharia kilikuwa na maneno mengine kama vile:
Kusini: Suheli ambayo ni nyota angavu inayoonekana takribani upande wa kusini
Kaskazini: Kibula, yaani kuelekea kibla, mwelekeo wa swala ya Kiislamu; pia Shemali, kutoka Kiarabu شمال shumal; Manga 
Mashariki: Mawao (mao) ya Jua, Mawio Jua 
Magharibi: Macheo , Machwa ya Jua, matuo ya Jua

Tazama pia
 Latitudo 
 Longitudo
 Dira

Tanbihi

Jiografia
Kibla

Kibla (kutoka Kiarabu: قبلة qiblah kwa maana ya "mwelekeo") ni neno la kutaja mwelekeo wa sala katika dini ya Uislamu. Mwislamu anatakiwa kusali mara tano kila siku akitazama upande wa Makka. 

Misikiti huwa na kidaka kinachoitwa mihrabu kwenye ukuta. Mihrabu inaonyesha upande wa kibla.

Katika historia ya Uislamu kibla ya kwanza ilielekea Yerusalemu. Kilibadilishwa kwa njia ya ufunuo mpya kuelekea Kaaba ya mjini Makka.

Tanbihi

Uislamu
1lib1ref 2023
Holstebro

Holstebro ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Midtjylland. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 56,462.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark
Haderslev

Haderslev ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Syddanmark. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 56,227.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark
Køge

Køge ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Sjælland. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 57,718.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark
Samuel Siegfried Karl Ritter von Basch

Samuel Siegfried Karl Ritter von Basch (9 Septemba 1837, Prague - 25 Aprili 1905) alikuwa daktari wa Austria mwenye asili ya Uyahudi ambaye ni mvumbuzi wa mita ya shinikizo la damu (inajulikana kama sphygmomanometer kwa Kiingereza).

Wanabiolojia wa Austria
Skanderborg

Skanderborg ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Midtjylland. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 54,751.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark
Augustine Mulenga

Augustine Kabaso Mulenga (alizaliwa 17 Januari 1990) ni mchezaji wa soka wa Zambia ambaye anacheza katika klabu iliyopo nchini Afrika Kusini iitwayo Orlando Pirates na timu ya taifa ya Zambia.

Kazi ya kilabu
Mnamo Januari 2018, Mulenga alijiunga na Klabu ya Ligi Kuu ya Afrika Kusini Orlando Pirates.Alicheza timu hiyo kwa mara ya kwanza  3 Machi 2018, akiingia kama mbadala wa Justin Shonga dakika ya 84 katika ushindi wa 3-1 nyumbani dhidi ya Kaizer Chiefs.

Mulenga alifunga goli lake la kwanza katika klabu hiyo 4 Aprili 2018 katika ushindi wa 2-1 dhidi ya Bloemfontein Celtic.

Kazi ya Kimataifa
Alicheza katika kikosi cha timu ya taifa ya Zambia kwa mara ya kwanza mnamo 26 Machi 2017 katika mechi ya kirafiki dhidi ya timu ya taifa ya Zimbabwe.

waliozaliwa 1990
watu walio hai
wachezaji mpira wa Zambia
Rudersdal

Rudersdal ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Hovedstaden. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 54,241.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark
Ian Donald

Ian Donald CBE FRFPSGlas FRCOG FRCP (Liskeard, 27 Desemba 1910 - 19 Juni 1987) alikuwa daktari wa Uingereza na alikuwa mashuhuri sana kwa kuanzisha kipimo cha Ultrasound  katika njia za uzazi. 

Donald alikuwa Profesa wa Regius wa Mimba na Uzazi katika Chuo Kikuu cha Glasgow. 

Kazi ya Donald ilikuwa na safu ya ushirikiano wa ajabu kati ya wauguzi na wahandisi ambao walielekeza nguvu nyingi katika kujenga vyombo vya kuwezesha uchunguzi wa mtoto ambaye hajazaliwa ambayo  mwishowe ilimwezesha kujenga mashine ya ultrasound ya kwanza ulimwenguni.

Wanabiolojia wa Uingereza
Tony Stark

Anthony Edward Stark ni mhusika aliyeonyeshwa na Robert Downey Jr kwenye tasnifu ya filamu ya Marvel Cinematic Universe (MCU), kwa kuzingatia tabia ya Marvel Comics ya jina moja na inayojulikana kawaida na mshirika wake wa kawaida, Iron Man. 

Katika filamu hizo, Stark ni mfanyabiashara wa viwandani, mvumbuzi wa fikra, shujaa na mchezaji wa zamani ambaye ni Mkurugenzi Mtendaji wa Viwanda vy Stark. Mwanzoni mwa mfululizo, yeye ni mtengenezaji wa silaha kuu kwa jeshi la Merika, hadi atakapobadilika kwa moyo na kuelekeza maarifa yake ya kiufundi katika uundaji wa suti za silaha ambazo hutumia kutetea dhidi ya zile ambazo zinaweza kutishia amani karibu Dunia.

Kufikia mwaka wa 2019 mhusika alikuwa mmoja wa takwimu kuu za MCU, akiwa ameonekana katika filamu kumi na moja  tangu kuanzishwa kwake Iron Man, hadi Avengers: Endgam. 

Mnamo mwaka 2015, uvumbuzi wa mhusika juu ya safu hiyo ulielezewa kama safu ya kufafanua ya Ulimwengu wa kushangaza wa Marvel.  

Mnamo mwaka wa 2018, ilidaiwa kwamba hakuna mhusika mwingine anayeendelea kama mabadiliko ya safari kama Iron Man.  

Tabia ya Iron Man na utendaji wa Downey imepewa sifa ya kusaidia kuweka saruji kwa MCU kama dalali ya mabilioni ya dola, na Stark mara nyingi alikuwa akichukuliwa kuwa ndiye mungu wa Marvel Cinematic Universe na mmoja wa wahusika wa filamu kubwa wakati wote. 
 
waigizaji filamu wa Marekani
Justin Shonga

Justin Shonga (alizaliwa 5 Novemba 1996) ni mchezaji wa soka wa Zambia ambaye kwa sasa anacheza kama mshambuliaji wa klabu  ya Orlando Pirates iliyopo nchini Afrika Kusini na timu ya taifa ya Zambia.

Kazi ya klabu

Orlando Pirates
Shonga alisaini na upande wa Afrika  Kusini mwishoni mwa mwaka 2017 kutoka katika klabu ya Nkwazi F.C. ya Zambia katika nchi yake ya asili na kwenda katika klabu ya Orlando Pirates. 

waliozaliwa 1996
watu walio hai
wachezaji mpira wa Zambia
San Siro

Uwanja wa Giuseppe Meazza (matamshi ya Kiitalia: [dʒuˈzɛppe meˈattsa]; maarufu sana kama San Siro) ni uwanja wa soka unaopatikana huko Milano, Huu ni uwanja wa nyumbani wa klabu ya AC Milan na Internazionale (Inter Milan). 

Una uwezo wa kubeba takriban watu 80,018, ndiyo maana ni kimoja kati ya viwanja vikubwa barani Ulaya, na kikubwa zaidi nchini Italia.

Viwanja vya michezo Italia
Milano
Christopher Wren

Christopher Wren (alizaliwa East Knoyle, Wiltshire, 1632 - 8 Machi 1723) alikuwa mwanaanatomia ], mtaalamu wa nyota, jiometri na hesabu wa [[Uingereza], pia mmoja wa wasanifu maarufu zaidi wa Kiingereza katika historia.  

Alipewa jukumu la kujenga tena makanisa 52 katika jiji la London baada ya Moto Mkubwa mnamo 1666, pamoja na kile kinachochukuliwa kama Kito chake, Kanisa kuu la St Paul, kwenye Ludgate Hill, iliyokamilishwa mnamo 1710.

Jukumu kuu la ubunifu kwa makanisa kadhaa sasa inajulikana zaidi kwa wengine katika ofisi yake, haswa Nicholas Hawksmoor. Majengo mengine mashuhuri ya Wren ni pamoja na Chuo cha Royal Naval College, Greenwich, na mbele ya kusini ya Hampton Court Palace. Jengo la Wren, jengo kuu katika Chuo cha William na Mary, Virginia, linahusishwa na Wren.

Kuelimishwa katika fizikia ya Kilatini na ya Aristotle katika Chuo Kikuu cha Oxford, Wren alikuwa mwanzilishi wa Royal Society, na kazi yake ya kisayansi ilizingatiwa sana na Isaac Newton na Blaise Pascal.

Wanahisabati wa Uingereza
Wanabiolojia wa Uingereza
Lyngby-Taarbæk

Lyngby-Taarbæk  ni mji nchini Denmark unaopatikana katika mkoa wa Hovedstaden. 
Idadi ya wakazi wake ni takriban 51,908.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Denmark

Miji ya Denmark