LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Maraki

Maraki  (lat. & ing. Merak pia β Beta Ursae Majoris, kifupi Beta UMa, β UMa) ni kati ya nyota angavu za kundinyota la Dubu Mkubwa (Ursa Major).

Jina
Maraki inayomaanisha "kiuno" (cha dubu) ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   المراق     al-maraq inayomaanisha "kiuno" (cha Dubu Mkubwa). Hivyo walitafsiri maelezo ya Ptolemaio katika Almagesti aliyeandika "(nyota) iliyo kiunoni"

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Merak" .

Beta Ursae Majoris ni jina la Bayer ingawa ni nyota angavu ya tano katika Dubu Mkubwa na Beta ni herufi ya pili katika Alfabeti ya Kigiriki basi Maraki ingepaswa kuitwa Epsilon. Ni mfano jinsi gani Bayer mara nyingi hakufuata mwangaza kikamilifu.

Tabia
Maraki iko katika umbali wa miakanuru karibu 80 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.37.

Vipimo vya spektra vinaonyesha ya kwamba iko kwenye safu kuu ya nyota  ikipangwa katika kundi la spektra A1 V. 

Merak ni nyota nusu-jitu jeupe yenye masi mara 2.6, kipenyo mara 3 na mng’aro mara 70 ya Jua letu. Jotoridi kwenye uso wa nyota iko takriban nyuzi 9500 °K. Hii ni nyotabadilifu kwa kiasi kidogo, mwangaza wake unacheza kwa kiwango cha mag 0.05.

Kielekezo cha Nyota ya Ncha ya Kaskazini
Kwenye angakaskazi ya Dunia nyota hii ni moja kati ya mbili zinazosaidia kuikuta Kutubu (Polaris) ambayo ni nyota ya ncha ya kaskazini. Mtazamaji anaweza kufuata mstari wa kudhaniwa kati ya  Dhahari ya Dubu (α UMa) na Maraki na kukuta nyota ya Kutubu kwa kuongeza umbali kati ya α UMa na β UMa mara tano.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Ursa Major  
Ursa Major, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Merak (Beta Ursae Majoris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 
 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa
 J.L. Heiberg: Claudii Ptolemaei opera quae extant omnia Vol. I, Syntaxis Mathematica, Pars II libros VII-XIII continens; Leipzig, Teubner 1903 (Maandiko yote yaliyopo ya Klaudio Ptolemaio)

Nyota
Tangini

Tangini ni jina la kata iliyopo wilaya ya Kibaha Mjini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61112

Marejeo

Wilaya ya Kibaha
Mkoa wa Pwani
Sofu

Sofu ni jina la kata iliyopo wilaya ya Kibaha Mjini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61113 .

Marejeo

Wilaya ya Kibaha Mjini
Mkoa wa Pwani
Viziwa ziwa

Viziwa ziwa ni jina la kata iliyopo Wilaya ya Kibaha Mjini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61114

Marejeo

Wilaya ya Kibaha
Mkoa wa Pwani
Mtambani

Mtambani ni jina la kata iliyopo wilaya ya Kibaha Vijijini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61212

Marejeo

Mkoa wa Pwani
Mtongani (Kibaha)

Mtongani ni jina la kata iliyopo wilaya ya Kibaha Vijijini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61213

Marejeo

Mkoa wa Pwani
Kawawa

Kawawa ni jina la kata iliyopo Wilaya ya Kibaha Vijijini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61214

Marejeo

Mkoa wa Pwani
Msikisi

Msikisi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63546.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Chanikanguo

Chanikanguo ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63547.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Napupa

Napupa ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63548.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Mumbaka

Mumbaka ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63549.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Nakopi

Nakopi  ni jina la kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63606.

Marejeo
  

Mkoa wa Mtwara
Kamundi

Kamundi  ni jina la kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63615.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Kilimanihewa

Kilimahewa  ni jina la kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63616.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Michiga

Michiga  ni jina la kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba 63617.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Lulu (Siri ya Mtungi)

Lulu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Yvonne Cherry. Toto la mjini, halishindwi kitu. Fundi wa mipango halali na isiyo halali. Mwenye kujiingiza kwenye kila sekta. Sifa pekee aliyonayo shangingi Lulu ni kuwa, hakuna mwanaume anayeweza kumkataa. Tena kwa gharama yoyote ile. Amecheza kama mpango wa kando wa Cheche Mtungi. Uhusika wake hasa unahusu mwanamke machepele mwenye uwezo wa kifedha. Amenunua kila aliyejaribu kufuatilia nyendo zake. Kazi yake hasa haijulikani, licha ya kuonekana anaishi katika jumba la kifahari lililopo ufukweni mwa bahari. 

Kulingana na tabia yake, dhahiri ni mchepuko wa vigogo. Mwenye kujihusisha ma mipango mingi tu mjini pale, Bagamoyo. Lulu ni mwanamke gumzo sana na mwenye kuogopwa na wanawake wa mji wake, hasa kwa kuwa na hofu ya kuchukuliwa wuame zao. Pamoja na uzuri na ushawishi alionao, Cheche kwa msaada wa kimawazo kutoka kwa Dafu, alifanikiwa kumkataa Lulu mchana kweupe. 

Kwa figisu tu, hajambo. Alitengeneza mazingira ya kuwa meneja wa Mtungi Studio baada ya Shalimar kurudi kutoka Kanada. Figisu hii ilizua taharuki kubwa katika ndoa ya Cheche. Dhumuni hasa la kumleta Lulu katika studio ilikuwa kuhakikisha Cheche anapiga picha anazozitaka Shalimar kwa ajili ya wakala wa ulimwende na mitindo kutoka sehemu mbalimbali.

Tazama pia
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi
Shalimar

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Kipenda Roho

Kipendacho Roho ni jina la wimbo wa R&B na soul na ballad uliotoka tarehe 28 Juni, 2016 kutoka kwa msanii wa muziki wa R&B na soul kutoka nchini Tanzania, Rama Dee . Wimbo umetungwa na Nikki wa Pili na kutayarishwa kwa ushikiano wa Elly Dabway, Vankuva na Rama Dee mwenyewe. Moja kati ya nyimbo kali za R&B kwa mwaka wa 2016. Rama Dee ameendeleza kuonesha uwezo wake kuimba R&B kwa kiasi cha juu sana.  Jinsi alivyoimba huwezi jua kama Kiswahili. Kachukua muundo uleule wa utayarishaji na floo za mbele. Jinsi anavyoshuka na kupanda huku akisindikiza na piano yenye kutia huzuni kupita kiasi. Hadi sasa Rama Dee ndiye msanii pekee kwa Tanzania aliyeweza kuienzi R&B halisi tangu aanze. 

Katika wimbo, Rama Dee anamsihi mpenzi wake awe imara na asisikilize maneno ya watu. Katika mapenzi kuna milima na mabonde:
Chombo kwenye maji/ lake jua yake mvua safari tu,
Kwenye mvua metope / si ndumba oh

Halafu anapanda juu sana kwa hisia kali sana katika daraja la kiitikio kwa kusema:
Mbele tunaona vita, kipenda roho roho yangu
Nishike mkono kuyapita, kipenda roho roho yangu
Tulishinde lengo lao lao,
Lengo lao lao lisitimie.

Rama Dee anajaribu kumweleza mpenzi wake atazame lengo la penzi lao. Ukilitazama na kuelewa nini unachotaka, kamwe huwezi kupotea. Anasema:
Ukitazama malengo haukosei, haupotei kwenye love.

Huu ni mmoja kati ya wimbo mkali wenye video simpo hakuna mfano. Video imeongozwa na Pray G kwa kupitia kampuni ya iPen Media Tanzania. Tangu anaanza hadi anamaliza Rama Dee yupo kwenye piano na mtoto mzuri anayesindikiza milindimo ya sauti ya mahaba. Ucheshi mkali aliounesha malkia katika video hii umezidi kupendezesha. Video ina muundo wa kama black-and-white.

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya DJ-Mwanga

Nyimbo za 2016
Nyimbo za Rama Dee
Nyimbo zilizotayarishwa na Elly Dabway
Tula (Siri ya Mtungi)

Tula ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Beatrice Taisamo. Tula ni mwanamke shupavu anayeitambua thamani yake. Mwenye uwezo wa kuhoji mambo kwa mapana. Ana mapenzi ya dhati kwa Cheche Mtungi, japo Cheche alimwacha. Kulingana na hadithi, Tula ndiye mwanamke wa kwanza wa Cheche, halkadhalika Cheche ndiye mwanaume wa kwanza wa Tula. Maisha na mikakati ikaja kuwatenganisha na Cheche kumuona Cheusi na Tula kubaki msela. Japo bado ana mapenzi ya dhati kwa Cheche. Tula ana biashara yake ndogo ya grosari. 

Isitoshe, Cheche mawazo yake mengi huwa hajadiliani na mkewe, mara nyingi huja kwa Tula hasa kwa kufuatia Tula anamjua Cheche nje, ndani. Tula ana fikra pana sana katika maisha. Hababaiki, wala hasitushwi na lolote lile. Mwenye kupokea mawazo mapya kwa ajili ya mustakabali wa maisha yake. Baadaye alionekana kuungana na mtu mmoja aliyemwezesha kupanua biashara yake kwenye kiwango kile alichotaka. Cheche alipohoji muungano ule, alijibiwa si tu mwenza kibiashara, bali vilevile kuna mengine yanaendelea. 

Alifanya jitihada nyingi kumrudisha Cheche mikononi mwake kikamilifu, shida tu Cheche na wanawe na mkewe, katu hawatenganishiki.

Tazama pia
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi
Cheusi Mtungi

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Familia ya Jomo Kenyatta

'''Familia ya Jomo Kenyatta ni jina la kutaja familia ya Rais wa awamu ya 1 wa Kenya.

Familia

Ndoa

Watoto
Uhuru Kenyatta
Ukukwi

Kukwi ni spishi za nyoka kijani wa jenasi Philothamnus katika familia Colubridae wasio na sumu. Spishi nyingine huitwa isale, namalanga, naranyasi, ngowe au nyokameni.

Kwa kawaida urefu wa nyoka hawa ni chini ya m 1, mara nyingi sm 50-100 na hadi 130 kwa kipeo. Rangi yao ni kijani pengine pamoja na rangi nyingine kame kijivu, buluu, nyekundu na njano. Spishi kadhaa zina madoa. Nyokameni ni mwekundu au kahawianyekundu.

Nyoka hawa wanatokea karibu na maji mara nyingi kwa sababu takriban spishi zote hula vyura na ndubwi zao. Lakini hupita masaa mengi mitini ambapo huwinda mijusi na vyura-miti.

Kukwi hawana sumu lakini wanaweza kung'ata na wakifanya hii husogea kichwa huku na huku ili kusababisha mikwaruzo mibaya.

Spishi
 Philothamnus angolensis Ukukwi wa Angola (Angolan green snake)
 Philothamnus battersbyi Isale, Sale au Ukukwi wa Battersby (Battersby's green snake)
 Philothamnus bequaerti Ukukwi wa Uganda (Uganda green snake)
 Philothamnus carinatus Ukukwi Magamba-kuminatatu (Thirteen-scaled green snake)
 Philothamnus dorsalis Ukukwi Milia (Striped green snake)
 Philothamnus girardi Ukukwi wa Annobon (Annobon wood snake)
 Philothamnus heterodermus Ukukwi-misitu (Forest green snake)
 Philothamnus heterolepidotus Ukukwi Mwembamba (Slender green snake)
 Philothamnus hoplogaster Namalanga au Ukukwi Kusi (Southeastern green snake)
 Philothamnus hughesi Ukukwi wa Hughes (Hughes's green snake)
 Philothamnus irregularis Ukukwi Kaskazi (Northern green bush snake)
 Philothamnus macrops Nyokameni au Ukukwi wa Usambara (Usambara green snake)
 Philothamnus natalensis Ukukwi wa Natal (Natal green snake)
 Philothamnus nitidus Ukukwi wa Loveridge (Loveridge's green snake)
 Philothamnus ornatus Ukukwi Mgongo-mlia (Stripe-backed green snake)
 Philothamnus pobeguini Ukukwi wa Gini (Guinean green snake)
 Philothamnus punctatus Ngowe au Ukukwi Madoadoa (Speckled green snake)
 Philothamnus ruandae Ukukwi wa Rwanda (Rwanda forest green snake)
 Philothamnus semivariegatus Naranyasi au Ukukwi Mabaka (Spotted bush snake)
 Philothamnus thomensis Ukukwi wa Sao Tome (São Tomé wood snake)

Picha

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Jibini nchini Kenya

Jibini nchini Kenya imezalishwa angalau tangu mwanzoni mwa karne ya 20, lakini awali ilinunuliwa hasa na jamii ya Wazungu na kwa kiasi fulani na Wahindi. Baadaye, tasnia ya utalii ilianza kununua jibini kuwahudumia wageni wao wa ng'ambo. 

Wakenya asilia walifuata polepole, lakini mahitaji kutoka sekta hii ya soko yalianza kuongezeka katika miaka ya 1980, wakati tabaka la kati lilikuza hamu ya jibini na ya vifundiro kutoka kwa maziwa, kama vile yoghurt k.m. 

Mwanzoni mwa karne ya 21 jibini imekuwa kawaida na kupatikana kwa urahisi. Juu ya hayo aina nyingi zaidi kuliko za kwanza za Cheddar na Gouda ziliuzwa.

Ukuaji huo wa soko la jibini nchini Kenya ulihimiza uanzishaji wa viwanda kadhaa vya kutengeneza jibini licha ya vile vilivyokuwapo tayari. 

Siku hizi jibini ni bidhaa ya kawaida katika maduka makubwa na hata yale madogo. Cheddar na Gouda inaendelea kuwa aina maarufu sana lakini nyingine ni Feta, Mozzarella, Jibini Buluu, Brie, Camembert n.k.

Viwanda vya jibini nchini Kenya kwa mpangilio wa umiliki wa soko
 Brown's Cheese: imeanzishwa mwaka 1979, kiwanda kiko Tigoni, inazalisha cheddar, gouda, feta, ricotta, provolone, jibini buluu, brie, camembert, mozzarella na jibini kutoka kwa maziwa ya mbuzi.
 Raka Milk Processors: imeanzishwa mwaka 2001, kiwanda kiko Nyeri, inazalisha cheddar, gouda, feta, jibini buluu, brie, mozzarella, halloumi, paneer na shrikand.
 Happy Cow Kenya: imeanzishwa mwaka 1996, kiwanda kiko Nakuru, inazalisha cheddar, gouda, edam, tilsiter, red holland, black danbo, emmental, parmesan, jibini buluu, mozzarella, feta, paneer, ricotta, mascarpone na halloumi.
 Eldoville Dairies: imeanzishwa mwaka 1985, kiwanda kiko Karen, inazalisha cheddar, feta, brie, camembert, mozzarella na paneer.
 New Kenya Co-operative Creameries: imeanzishwa mwaka 1932, viwanda viko Eldoret, Kitale, Mombasa na Nyahururu, inazalisha cheddar na gouda.
 Sirimon Cheese: imeanzishwa mwaka 2011, kiwanda kiko Nanyuki, inazalisha cheddar, gouda, mozzarella, feta na paneer.
 Doinyo Lessos Creameries: imeanzishwa mwaka 1964, kiwanda kiko Eldoret, inazalisha cheddar, gouda, blue highland, red highland, gruyère, tilsiter, paneer, jeera, mozzarella, derbyshire, feta na ricotta.

Marejeo

Viungo vya nje
 Brown's Cheese
 Raka Milk Processors
 Happy Cow Kenya
 Eldoville Dairies
 New Kenya Cooperative Creameries
 Sirimon Cheese
 Doinyo Lessos Creameries 

Jibini
Kasi (nyota)

Kasi  (lat. & ing. Alkes, pia α Alfa Crateris, kifupi Alfa Crt, α Crt) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota la Batiya (Crater).

Jina
Nyota ya Kasi ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   الكأس     al-ka’s inayomaanisha „bilauri, glasi" kwa kurejea umbo la kundinyota hii ndogo na dhaifu. Ptolemaio aliita "kwenye mguu wa bilauri" .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alkes" .

Alfa Crateris ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Batiya ingawa Alfa ni herufi ya kwanza  katika Alfabeti ya Kigiriki.

Tabia
Kasi iko kwa umbali wa miakanuru takriban 160  kutoka Jua letu.  Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2.
 
Kasi ni nyota jitu jekundu inayoyeyunganisha heli kuwa kaboni na oksijeni katika kiini chake. Spektra yake inaonyesha mistari ya metali mbalimbali ambayo ni dokezo ya kwamba nyota hii ilianza maisha yake katika sehemu za ndani za Njia Nyeupe yaani galaksi yetu.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Crater  
Crater, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Alkes (Alfa Crateris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
  Reffert, Sabine; Bergmann, Christoph; Quirrenbach, Andreas; Trifonov, Trifon; Künstler, Andreas (2015). "Precise radial velocities of giant stars. VII. Occurrence rate of giant extrasolar planets as a function of mass and metallicity". Astronomy & Astrophysics. 574: A116. online hapa

 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Nyota
Shahini

Shahini  (lat. & ing. Alshain, pia β Beta Aquilae, kifupi Beta Aql, β Aql) ni kati ya nyota angavu za kundinyota ya Ukabu (Aquila).  Iko karibu na Tairi

Jina
Nyota ya Shahini ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   الشاهين   ash-shahin inayomaanisha ndege wa kipanga. Jina hili walipokea kutoka kwa Waajemi ilhali  Almagesti haina jina hapa ikitaja tu mahali pake “shingoni”. .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alshain" .

Beta Aquilae ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya saba katika Ukabu ingawa Beta ni herufi ya pili  katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.

Tabia
Shahini ni nyota iliyo karibu ikiwa kwa umbali wa miaka nuru takriban 45  kutoka Jua letu.  Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2. Kwa darubini inaonekana ni nyota maradufu inayozungukwa na nyota kibete chekundu αAql B. 

Nyota kuu inafanana kiasi na Jua letu lakini masi yake ni kubwa kwa kiwango cha robo moja. Haionyeshi dalili za kuwa na sayari. Mng'aro wake ni mara sita wa Jua na hii inachukuliwa kama dalili ya kwamba imeshamaliza kumemenyusha heliamu katika kiini chake ikielekea kulipuka na kuwa jitu jekundu.

Msindikizaji wake ni ndogo ina theluthi moja ya masi ya Jua pekee na mwangaza unaonekana wa mag 11.4.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Aquila  
Aquila, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Alshain (Beta Aquilae), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
 Bruntt, H.; et al. (July 2010), "Accurate fundamental parameters for 23 bright solar-type stars", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 405 (3): 1907–1923  online hapa
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Nyota
Sabiki ya Hawaa

Sabiki ya Hawaa  (ar. & ing. Sabik, pia η Eta Ophiuchi, kifupi Eta Oph, η Oph) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota ya Hawaa (Ophiuchus).

Jina
Nyota ya Sabiki ya Hawaa inayomaanisha ““mwenye kutangulia Hawaa (Ophiuchus)” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama   سابق  sabiq kwa maana ya mtangulizi. .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Sabik" .

Eta Ophiuchi ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Hawaa ingawa Eta ni herufi ya saba  katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.

Tabia

Sabiki ya Hawaa ni nyota iliyo karibu kiasi ikiwa kwa umbali wa miakanuru takriban 88  kutoka Jua letu.  Mwangaza unaoonekana ni mag 2.4. Kwa darubini nzuri  inaonekana ni nyota maradufu inayofanywa na sehemu mbili η OphA na η OphB zinazofanana zikizunguka kitovu cha pamoja cha graviti. Kati yao kuna umbali wa vizio astronomia 33.5.
Jinsi zinavyozungukana imeleta hadi sasa matatizo kuhakikisha tabia zao.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Ophiuchus  
Ophiuchus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Sabik (Eta Ophiuchi), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
 Docobo, J. A.; Ling, J. F. (April 2007), "Orbits and System Masses of 14 Visual Double Stars with Early-Type Components", The Astronomical Journal, 133 (4): 1209–1216 online hapa
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Nyota
Rukuba ya Rami

Rukuba ya Rami  (lat. & ing. Rukbat, pia α Alfa Sagittarii, kifupi Alfa Sgr, α Sgr) ni kati ya nyota angavu kwenye kundinyota la Kausi (Mshale) (Sagittarius).

Jina
Nyota ya Rukuba ya Rami inayomaanisha “goti la mpiga mishale” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama   ركبة الرامي   rukba ar-rami wakitafsiri maelezo katika Almagesti “kwenye goti la mguu wa kushoto”. .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Rukbat" .

Alfa Sagittarii ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya 16 katika Kausi ingawa Alfa ni herufi ya kwanza katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.

Tabia

Rukuba ya Rami ni nyota yenye rangi ya buluu maana ina jotoridi kubwa. Nyuzi za Kelvini 12300 zinaendana pamoja na mng’aro wake ulio zaidi ya mara 100 wa ule wa Jua letu ingawa masi yake ni mara tatu ya Jua tu.

Utafiti wa spektra yake unaonyesha ya kwamba nyota hii inazungukwa na wingu la vumbi na mara nyingi mawingu ya aina hii ni asili ya sayari ingawa hadi sasa hakuna sayari iliyotambuliwa. Spektra inaonyesha vilevile dalili za kuwa na nyota msindikizaji lakini pia hii haikuthibitishwa bado.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Sagittarius  
Sagittarius, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Rukbat (Alfa Sagittarii), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
 David, Trevor J.; Hillenbrand, Lynne A. (2015), "The Ages of Early-Type Stars: Strömgren Photometric Methods Calibrated, Validated, Tested, and Applied to Hosts and Prospective Hosts of Directly Imaged Exoplanets", The Astrophysical Journal, 804 (2): 146 online hapa
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Nyota
Gambamiti

Gambamiti ni spishi za nyoka wa jenasi Hemirhagerrhis katika familia Lamprophiidae. Mchana hupanda miti na vichaka ambapo huwinda mijusi na kula mayai yao. Juu ya gome la mti hawaonekani vizuri kwa ajili ya muungano wa rangi, madoa na milia (kamafleji, asili ya jina lao).

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa na mdomo ni mdogo. Kwa hivyo gambamiti sio hatari kwa watu. Waama wakikaribishwa hawasogei na wanategemea majificho yao.

Spishi
 Hemirhagerrhis hildebrandtii Gambamiti Mashariki (Eastern bark snake)
 Hemirhagerrhis kelleri Gambamiti Milia (Striped bark snake)
 Hemirhagerrhis nototaenia Gambamiti wa Kawaida (Bark snake)
 Hemirhagerrhis viperina Gambamiti wa Angola (Western bark snake)

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Sharatani

Sharatani  (lat. & ing. Sheratan, pia β Beta Arietis, kifupi Beta Ari, β Ari) ni nyota angavu ya pili kwenye kundinyota ya Hamali (Kondoo) (Aries).

Jina
Nyota ya Sharatani ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama   الشرطان   ash-sharatan kwa maana ya “alama mbili”; jina hili lilitaja nyota za Beta na Gamma Arietis maana miaka 2000 iliyopita hizi mbili zilionyesha kuja kwa sikusare ya machipuo na hivyo chanzo cha mwaka mpya. .
 
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Sheratan" .

Beta Arietis ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Hamali na Beta ni herufi ya pili katika Alfabeti ya Kigiriki.

Tabia

Sharatani ni nyota iliyopo katika kundi la spectra A inayoyeyunganisha hidrojeni kuwa heliamu. Iko kwa umbali wa miakanuru 60 hivi kutoka kwetu. Ikiwa na jotoridi ya nyuzi za Kelvin 9000 usoni wake ni ni moto kushinda Juan a pia mng’aro wake unazidi ule wa Jua mara 23. Utafiti wa spektra unaonyesha ya kwamba kuna nyota msindikizaji ambao hauonekani kwa darubini ua kuangalia nuru ya kawaida lakini imewezekana kuipima na kuthibitisha hapa kuna nyota maradufu yenye sehemu mbili za A na B.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Aries  
Aries, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Sheratan (Beta Arietis), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
 Pan, X. P.; et al. (1990), "Apparent orbit of the spectroscopic binary Beta Arietis with the time Mark III Stellar Interferometer", Astrophysical Journal, 356: 641–645  online hapa
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Nyota
Mapinga

Mapinga ni jina la kata katika wilaya ya Bagamoyo katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61323

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Bagamoyo   
Kata za Mkoa wa Pwani
Nia Njema

Nia Njema ni jina la kata ya Wilaya ya Bagamoyo katika Mkoa wa Pwani, Tanzania yenye postikodi namba 61324  .

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Bagamoyo   
Kata za Mkoa wa Pwani
Kisutu (Bagamoyo)

Kisutu    ni jina la kata katika wilaya ya Bagamoyo katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61325

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Bagamoyo   
Kata za Mkoa wa Pwani
Makurunge

Makurunge   ni jina la kata katika wilaya ya Bagamoyo katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61326

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Bagamoyo   
Kata za Mkoa wa Pwani
Chole

Kwa kisiwa na kijiji chenye jina la Chole angalia Kisiwa cha Chole

 Chole ni jina la kata katika wilaya ya Kisarawe katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61414

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Kisarawe   
Kata za Mkoa wa Pwani
Vikumburu

Vikumburu   ni jina la kata katika wilaya ya Kisarawe katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  Vikumburu

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Kisarawe   
Kata za Mkoa wa Pwani
Boga (Kisarawe)

Boga  ni jina la kata katika wilaya ya Kisarawe kwenze Mkoa wa Pwani nchini Tanzania.  Postikodi yake ni namba 61416

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Kisarawe   
Kata za Mkoa wa Pwani
Kazimzumbwi

Kazimzumbwi   ni jina la kata katika wilaya ya Kisarawe katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61417

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Kisarawe   
Kata za Mkoa wa Pwani
Mwarusembe

Mwarusembe  ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61507

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Farida

Farida ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Halima Maulid. Huyu ni mke wa kwanza wa Mzee Kizito. Mama mwenye choyo na kila mja. Hapendi maendeleo ya wenzie na mwingi wa ushirikina. Kumekuwa na malalamiko mengi kwa kila mke aliyeolewa na Mzee Kizito. Fununu zinaeleza kuwa yeye ndiye aliyemuua kwa uchawi mke wa tatu wa Kizito, Vingawaje. Tangu msimu wa kwanza hadi wa pili, hakuna mahali alipoonesha furaha. Maisha ya Bi. Farida yamejawa na choyo na roho mbaya. Hakupata elimu yoyote ile maishani hasa ukizingatia aliolewa akiwa bado yungali binti mdogo kabisa. Ndoa za miaka ya zamani. Hana hofu ya Mungu wala mwanadamu mwengine yeyote yule. Mshirikina hakuna mfano.

Tazama pia
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Dondo

Dondo   ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba 61519

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Msonga

Msonga   ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61520

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Kisegesege

Kisegesege    ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba   61521

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Beta (Kisarawe)

Beta  ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61522

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Tengelea

Tengelea   ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba   61523

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Mwandege

Mwandege   ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61524

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Mipeko

Mipeko   ni jina la kata katika wilaya ya Mkuranga katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba  61525

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Mkuranga   
Kata za Mkoa wa Pwani
Kipugira

Kipugira   ni jina la kata katika wilaya ya Rufiji katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rufiji   
Kata za Mkoa wa Pwani
Mohoro

Mohoro   ni jina la kata katika wilaya ya Rufiji katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba

Marejeo
 
 
 
Wilaya ya Rufiji   
Kata za Mkoa wa Pwani
Tuwanyika

Tuwanyika, domotai au nondo ni spishi za nyoka wa jenasi Rhamphiophis katika familia Lamprophiidae. Nyoka hawa ni warefu kiasi: kwa kipeo m 1.5-2.5 kulingana na spishi. Rangi yao ni kijivu, kahawia, pinki, machungwa au nyeupe. Kichwa ni kifupi, pua ndefu na macho makubwa.

Tuwanyika huingia mashimo ndani ya ardhi mara nyingi ili kupumzika au kutafuta mawindo yao: wagugunaji, mijusi, vyura na hata nyoka wengine. Wanaweza kuwinda katika vichaka pia.

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa lakini wanaweza kuingiza sumu waking'ata mtu. Hata hivyo sumu yao haina hatari sana kwa watu; inaweza kusababisha maumivu ya kichwa. Wakikaribishwa hutoroka au wasipoweza wanapanua shingo kwa ukaya na kuinua sehemu mbele ya mwili kama fira.

Spishi
 Rhamphiophis oxyrhynchus Tuwanyika Magharibi (Western beaked snake)
 Rhamphiophis rostratus Tuwanyika Kahawianyekundu (Rufous beaked snake)
 Rhamphiophis rubropunctatus Tuwanyika Kichwa-machungwa (Red beaked snake)

Picha

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Sabrina Kizito

Sabrina Kizito ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Patricia Nyamaka. Sabrina ni msichana mpole sana, mwenye kutaka kujua mengi ya dunia iliyomzunguka. Mdadisi, na mwingi wa taarifa kuhusu familia yake. Ana mengi aliyosikia, mbali pia kujionea, hasa vituko vya mama yake mkubwa Bi. Farida. Sabrina ni msichana mwenye kipaji cha uimbaji wa taarab ambacho amerithi kutoka kwa mama yake mzazi, Vingawaje. Alianza kuonesha ujuzi na uwezo wake wa kuimba taarab kwenye sehemu ya pili ya msimu wa kwanza. Pamoja na vikwazo vingi kutoka kwa baba yake mzazi, Mzee Kizito, hatimaye akamruhusu kuwa mmoja kati ya wanakundi la taarab.

Tazama pia
Cheche Mtungi
Nusura

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Nyota ya Wolf-Rayet

Nyota ya Wolf-Rayet ni jina la kutaja nyota ambazo ni kubwa na za joto sana. Zimeshapita sehemu kubwa ya maendeleo yake na kupotewa na tabaka za nje za hidrojeni ilhali zinayeyunganisha heliamu au elementi nzito zaidi katika viini vyake ambavyo ni sehemu za pekee zilizobaki.

Zinapoteza masi yake haraka kutokana na mng’aro (:en:luminosity) mkali unaotoka kwenye nyota kwa umbo la upepo wa nyota. Ilhali Jua letu linapungua masi za jua 10−14 kila mwaka, nyota za Wolf-Rayet zinapungua M☉ 10−5 kila mwaka kwa njia ya mng’aro, maana nguvu ya mnururisho ndani ya nyota inasukuma gesi ya matabaka ya nje ya nyota itoke kuelekea anga ya nje.

Masi zilizopimwa ziko kati ya M☉ 10 hadi 265. Jotoridi kwenye uso ni kati ya nyuzi za Kelvin 30,000 na 200,000 na hivyo zinazidi karibu nyota zote nyingine. 

Mng'aro wake inafikia mara kumi elfu hadi mara milioni mng'aro wa Jua, ingawa si kwa lazima pamoja na mwangaza mkubwa, kwa sababu sehemu kubwa ya mnururisho inaweza kutoka kwenye masafa nje ya nuru inayoonekana, kwa mfano kwenye upeo wa urujuanimno au eksirei.

Mara nyingi nyota za Wolf-Rayet si rahisi kuziangalia kwa sababu kiasi kikubwa cha masi inayotoka kwa njia ya upepo wa nyota inafunika nyota yenyewe.

Nyota hizi zilipokea jina kutoka kwa wanaastronomia wawili Wafaransa Charles Wolf na Georges Rayet waliogundua mwaka 1867 nyota tatu kwenye kundinyota ya Dajaja (Cygnus) zilizoonyesha spektra za pekee.

Marejeo 

Aina za nyota
Suheli ya Tanga

Suheli ya Tanga  (kwa Kilatini na Kiingereza-Kiarabu Regor / Suhail al Muhlif, pia γ Gamma Velorum, kifupi Gamma Vel, γ Vel) ni nyota angavu zaidi kwenye kundinyota la Tanga (Vela).

Jina
Nyota ya Suheli katika kundinyota la Tanga ilijulikana na mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka Waarabu wanaoijua kama  سهيل المحلف  suhail al-muhalaf kwa maana ya “Suhail ya kiapo”; Suhail inayotokana na neno سَهُلَ sahula “tambarare, isiyo na matata” ikitumiwa na Waarabu kwa nyota mbalimbali na pia kama jina la mwanamume. Suheli inayojulikana zaidi ni Suheli (Alfa Carina) katika kundinyota la Mkuku.
 
Umoja wa Kimataifa wa Astronomia haikuamua bado jina kwa matumizi ya kimataifa; wakati mwingine Gamma Velorum inatajwa kwa tahajia ya “Suhail al Muhlif”, wakati mwingine kwa jina la kisasa “Regor” lililotungwa kwa heshima ya Roger Chaffee, mwanaanga wa NASA aliyekufa katika moto wakati wa kufanya majaribio ya chombo cha angani Apollo 1 kwenye mwaka .

Gamma Velorum ni jina la Bayer. Nyota za Tanga (Vela) zilikuwa sehemu ya kundinyota la kale la Argo na Gamma ilikuwa na mwangaza kwenye nafasi ya tatu. Hapo Nicolas Louis de Lacaille alitoa herufi za Kigiriki kwa nyota za Argo lakini baadaye aligawa Argo katika makundinyota matatu za Shetri (Puppis), Mkuku (Carina) na Tanga (Vela). Baada ya ugawaji huo hakutoa herufi za Kigiriki upya hivyo hakuna Alfa wala Beta katika Tanga.

Tabia
Suheli katika Tanga ni mfumo wa nyota angalau nne, labda zaidi. Ilitazamwa tangu muda mrefu kuwa nyota maradufu ya nyota mbili za A na B.

Kwa kutumia darubini kubwa zaidi na utafiti wa spektra ilionekana ya kwamba kila moja kati ya hizo mbili ni nyota maradufu tena.

Gamma Velorum A ina sehemu mbili: moja ni nyota jitu kuu buluu na nyingine ni nyota ya Wolf-Rayet ambayo inatarajiwa kuendelea kuwa nova itakayofikia mwisho wake katika mlipuko mkubwa. Nyota hizo mbili ziko kwa umbali wa kizio astronomia kimoja zikizungukana katika muda wa siku 78.5.

Suheli katika Tanga ni nyota ya Wolf-Rayet iliyo karibu na Jua letu.

Tanbihi

Marejeo
 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
 Roche, P. F.; Colling, M. D.; Barlow, M. J. (2012). "The outer wind of γ Velorum". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 427: 581 online hapa
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Vela  
Vela, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
Regor / Suhail al Muhlif    (Gamma Velorum), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Nyota
Shira

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Shira (nyota)

Shira ni kimiminika kizito ambacho kimsingi ni mmumunyo wa maji na sukari. Inapatikana kwa kuchemsha maji na sukari au maji ya matunda (yenye sukari ndani yake) na hivyo kupunguza kiwango cha maji ambayo yanavukizwa ilhali sukari inabaki. Inafanana na asali.

Kiwango kikubwa cha sukari kinawezesha kutunzwa kwa shira hata bila friji kama chombo chake kimefungwa vizuri.

Shira hutumiwa kwa kutengeneza vinywaji, katika upishi wa vyakula, kuoka kwa keki na mikate halafu pia kama dawa.

Chakula
If I Ruled the World (Imagine That)

"If I Ruled the World (Imagine That)" ni wimbo mkali wa mwaka wa 1996 kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani - Nas akimshirikisha Lauryn Hill wa The Fugees. Wimbo unatokana na ngoma kama hii ya mwaka wa 1985 ya rapa aliyekwenda kwa jina la Kurtis Blow na kuchukua sampuli ya biti ya wimbo wa "Friends" wa Whodini. Huu ndio wimbo wa kwanza wa Nas wa R&B kuingia katika Ishirini 20, na ulipata kuteuliwa mwaka 1997 kwenye Grammy Award for Best Rap Solo Performance.  Mashairi ya Nas yanajadili mambo mbalimbali iwapo ataiongoza dunia na kila kitu kichomo ndani yake. Wimbo huu huhesabiwa kama moja kati ya nyimbo kali za rap na machapisho mengi sana. Ikiwa ni pamoja na kuingizwa nafasi ya 88 kwenye orodha ya Nyimbo Bora za Miaka ya 1990.

Orodha ya nyimbo

12" Vinyl ya Marekani

A-Side
 "If I Ruled the World" (Main Mix) (4:42) 
 "If I Ruled the World" (Instrumental) (4:34)

B-Side
 "If I Ruled the World" (Clean Mix) (4:42) 
 "If I Ruled the World" (A Cappella) (4:42)

Max CD ya Ulaya (COL 663296 2)
 "If I Ruled the World (Imagine That) (Main Mix)" (4:45)
 "If I Ruled the World (Imagine That) (Instrumental)" (4:36)
 "If I Ruled the World (Imagine That) (Clean Mix)" (4:45)
 "If I Ruled the World (Imagine That) (A Cappella)" (4:42)

Ulaya CD (COL 663296 1)
 "If I Ruled the World (Imagine That) (Main Mix)"
 "If I Ruled the World (Imagine That) (Instrumental)"

Chati

Marejeo

Viungo vya Nje
"If I Ruled the World (Imagine That)" music video on MTV.com (Windows Media format)
Full lyrics of the song on MetroLyrics 

Nyimbo za 1996
Mwezi mwandamo

Mwezi mwandamo (kwa Kiing. New Moon) ni awamu ya Mwezi ambapo hauonekani kwa macho. Awamu hiyo inatokea kila baada ya siku 29 1/2.  

Katika awamu hiyo Mwezi uko kati ya Dunia na Jua. Hivyo ni nusu ya Mwezi isiyoonekana kutoka Duniani ndiyo inayopokea nuru ya Jua lakini upande ambao tunatazama uko kivulini.

Hali halisi upande unaotazama Dunia hauko gizani kabisa kwa sababu unapokea kiasi cha nuru inayoakisiwa kutoka uso wa Dunia. Lakini wakati wa mchana nuru ya Jua ni kali zaidi hivyo hatuoni Mwezi.

Ilhali Mwezi uko kati ya Jua na Dunia, kuna hali ya pekee. Kama Mwezi unapita kamili mstari uliopo baina ya Jua na Dunia, unafunika Jua kwa muda mfupi. Kwa njia hiyo kivuli cha Mwezi kinapita kwenye uso wa Dunia. Watu waliopo katika eneo la kivuli chake wanaona kupatwa kwa Jua.

Marejeo

Mwezi
Kundi la galaksi

Kundi la galaksi (kwa Kiingereza: galaxy group) ni idadi ya galaksi zinazoshikamana katika anga-nje. Maana zinaathiriana kwa njia ya graviti yake. Katika mpangilio huo ni hadi galaksi 50 zinazotazamwa kuwa kundi.

Kama idadi ya galaksi zinazoshikamana ni kubwa zaidi jumla yake ni fundo la galaksi.
 
Galaksi za kundi moja zinaenea katika nafasi yenye kipenyo cha takriban miakanuru milioni 10 hivi; masi ya galaksi zote kwa pamoja ndani ya kundi ni hadi masi za Jua 1013.

Galaksi yetu ya Njia Nyeupe ni sehemu ya kundi janibu la galaksi pamoja na galaksi 40 hivi nyingine. Pamoja na Njia Nyeupe kuna Galaksi ya Andromeda (inaitwa pia M31) katika kundinyota Mara, ya M33 katika Pembetatu na galaksi ndogo kama Mawingu ya Magellan.

Marejeo 

galaksi
Mawingu ya Magellan

Mawingu ya Magellan (ing. Magellanic Clouds) ni galaksi mbili ndogo zinazoonekana kama doa angavu angani kwa macho matupu ya watazamaji kwenye angakusi ya Dunia. Hazionekani kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia. 

Mawingu ya Magellan ni sehemu ya kundi janibu la galaksi yakizunguka Njia Nyeupe. Hayana umbo maalum. Yanaitwa
 Wingu Kubwa la Magellan (Large Magellanic Cloud - LMC) lina umbali wa miakanuru 170,000 kutoka kwetu na idadi ya nyota zake ni takriban bilioni 15. Linaonekana kwenye mpaka wa makundinyota ya Panji (Dorado) na Meza (Mensa).
 Wingu Dogo la Magellan (Small Magellanic Cloud - SMC) lina umbali wa miakanuru 200,000 kutoka kwetu na idadi ya nyota zake ni takriban bilioni 5. Linaonekana kwenye mpaka wa makundinyota ya Tukani (Tucana) na Nyoka Maji (Hydrus).

Mawingu hayo yalijulikana tangu kale kati ya mataifa ya nusutufe ya kusini na kupokea majina. Ushuhuda wa kwanza wa kimaandishi upo katika kitabu cha mwanaastronomia Al Sufi juu ya nyota kilichotungwa mnamo mwaka 964 BK. Mzungu wa kwanza aliyeyaeleza alikuwa Ferdinand Magellan alipozunguka Dunia kwenye mwaka 1519. 

Katika darubini, mawingu hayo yanaonekana kama galaksi yenye nyota, nebula na mafungunyota ndani yake.

Galaksi
Makundinyota 88 ya UKIA

Kuhusu makundinyota kwa jumla na historia yao tazama makala Kundinyota

Makundinyota 88 ya UKIA ni jinsi gani Umoja wa Kimataifa ya Astronomia (UKIA) uliamua kupanga tufe la anga kwa kusudi la kutaja mahali pa nyota jinsi inayoonekana kwenye anga. Kuna mpangilio tofauti wa nyota kwa makundi katika tamaduni mbalimbali duniani.

Hapo chini inafuata orodha ya makundinyota 88 yaliyoamuliwa na Umoja wa Kimataifa ya Astronomia (UKIA) kwa upimaji wa anga lote. Kwa historia ya upangaji huu angalia makala ya Kundinyota.

UKIA ulichagua majina kutoka lugha ya Kilatini ambayo yanarejelea mara nyingi hadithi za mitholojia ya Ugiriki wa Kale. 

Chanzo cha majina ya Kiswahili mara nyingi ni kawaida ya mabaharia Waswahili waliotafuta njia zao wakati wa usiku kwenye Bahari ya Hindi kwa msaada wa nyota. Idadi kubwa ya majina haya yalipokelewa kutoka kwa Kiarabu ilhali Waarabu wenyewe walitumia makundinyota 48 waliyowahi kupokea kutoka kwa Wagiriki wa Kale jinsi zilivyotajwa katika kitabu cha Almagesti cha Ptolemaio.

Majina ya Kiswahili kwa makundinyota 49 (pamoja na majina ya nyota 45) yalikusanywa na mwanaisimu Mholanzi Jan Knappert na kuhifadhiwa hata kama sehemu kubwa ya elimu hii imeshapotea kwa wenyeji kutokana na mabadiliko ya teknolojia maana leo hii mabaharia hawatumii tena nyota. Majina mengine yalitafsiriwa kutoka Kilatini cha kimataifa kwa Kiswahili.

Makundinyota 12 ni sehemu ya Zodiaki inayotumiwa pia na wanajimu kwa kutabiri tabia za mtu na heri zake. Kwa tisa ya makundinyota haya wanajimu walianza kutumia majina mbadala kwa kutafsiri kutoka kawaida ya Kiingereza au kwa kutaja nembo ya kundinyota. Jedwali inaonyesha majina mbdala za wanajimu kwa mabano yenye alama ya *.

Jedwali ya makundinyota 88 kufuatana na jina la UKIA
(Unaweza kupanga kila nguzo ya jedwali kufuatana na a-b-c)

Marejeo
Nyoka-mchanga

Nyoka-mchanga ni spishi za nyoka wa jenasi Psammophis katika familia Lamprophiidae. Nyoka-mchanga mdogo huitwa kidurango pia.

Nyoka hawa ni wafupi hadi warefu kiasi. Spishi nyingi ni sm 50-100 lakini nyoka-mchanga maridadi ni sm 45 kwa kipeo na nyoka-mchanga madoadoa anaweza kufika m 1.9. Kimsingi rangi yao ni kahawia lakini kwa kawaida wana milia myeusi, kijivu, njano na/au myekundu.

Nyoka-mchanga hula mijusi ambao wanawakamata ardhini au katika vichaka.

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa na ni ndefu kuliko zile za nyoka wengine wenye chonge za nyuma. Spishi kubwa zinaweza kuingiza kiasi cha sumu kinachotosha kwa kumletea mtu shida: kufura, kuvuja damu, unyeo mbaya na kichefuchefu.

Spishi za Afrika
 Psammophis aegyptius Nyoka-mchanga Kaskazi (North African sand snake)
 Psammophis angolensis Kidurango au Nyoka-mchanga Mdogo (Dwarf sand snake)
 Psammophis ansorgii Nyoka-mchanga wa Angola (Link-marked sand racer)
 Psammophis biseriatus Nyoka-mchanga Milia-miwili (Two-striped sand racer)
 Psammophis brevirostris Nyoka-mchanga Pua-fupi (Short-snouted grass snake)
 Psammophis crucifer Nyoka-mchanga Milima (Montane grass snake)
 Psammophis elegans Nyoka-mchanga Mrembo (Elegant sand racer)
 Psammophis jallae Nyoka-mchanga wa Jalla (Jalla's sand snake)
 Psammophis leightoni Nyoka-mchanga wa Kepi (Cape sand snake)
 Psammophis leopardinus Nyoka-mchanga Chui (Leopard sand snake)
 Psammophis lineatus Nyoka-kititi Milia (Striped swamp snake)
 Psammophis mossambicus Nyoka-mchanga Zeituni (Olive sand snake)
 Psammophis namibensis Nyoka-mchanga wa Namibia (Namib sand snake)
 Psammophis notostictus Nyoka-mchanga wa Karuu (Karoo sand snake)
 Psammophis occidentalis Nyoka-mchanga Magharibi (Western sand snake)
 Psammophis orientalis Nyoka-mchanga Tumbo-milia (Eastern stripe-bellied sand snake)
 Psammophis phillipsii Nyoka-mchanga wa Phillips (Phillips's sand snake)
 Psammophis praeornatus Nyoka-mchanga Pambo (Ornate Olympic snake)
 Psammophis pulcher Nyoka-mchanga Maridadi (Beautiful sand snake)
 Psammophis punctulatus Nyoka-mchanga Madoadoa (Speckled sand snake)
 Psammophis rukwae Nyoka-mchanga wa Rukwa (Rukwa sand snake)
 Psammophis schokari Nyoka-mchanga wa Schokari (Schokari sand racer)
 Psammophis sibilans Nyoka-mchanga Milia (Striped sand snake)
 Psammophis subtaeniatus Nyoka-mchanga Tumbo-njano (Stripe-bellied sand snake)
 Psammophis sudanensis Nyoka-mchanga wa Sudani (Northern stripe-bellied sand snake)
 Psammophis tanganicus Nyoka-mchanga wa Tanganyika (Tanganyika sand snake)
 Psammophis trigrammus Nyoka-mchanga Magharibi-kusini (Western sand snake)
 Psammophis trinasalis Nyoka-mchanga Baka-uma (Fork-marked sand snake)
 Psammophis zambiensis Nyoka-mchanga wa Zambia (Zambian whip snake)

Spishi za Asia
 Psammophis condanarus (Sand snake)
 Psammophis indochinensis (Indochinese sand snake)
 Psammophis leithii (Pakistan sand racer)
 Psammophis lineolatus (Steppe ribbon racer)
 Psammophis longifrons (Long sand racer)

Picha

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Biografia

Biografia  (kutoka Kiingereza Biography) ni neno la kutaja habari za kweli za maisha ya mtu. 

Asili ya neno ni Kigiriki, hasa lilitaja bios (= maisha) na graphein (= andika). 

Biografia kwa Kiswahili kilichozoeleka ni "Wasifu", japo kumekuwa na tabia ya kukopa maneno. 

Wasifu ukiandikwa na mhusika unaitwa "tawasifu" ambayo kwa Kiingereza inaitwa autobiography. 

Biografia ni sehemu ya fasihi. Kupitia maandishi mbalimbali, biografia inaweza pia kutengenezewa filamu na kadhalika.

Fasihi