LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Geltrude Comensoli

Geltrude Comensoli (Bienno, Brescia, 18 Januari 1847 – Bergamo, 18 Februari 1903) alikuwa mwanamke wa Italia kaskazini ambaye, baada ya kushindwa na ugonjwa kujiunga na shirika la Bartolomea Capitanio, Masista wa Upendo wa Lovere wanaoitwa kwa kawaida Masista wa mtoto Maria, aliishi kibikira hadi alipofaulu kuanzisha shirika lake mwenyewe kwa ajili ya kuabudu ekaristi na kulea vijana. Jina lake la awali lilikuwa Caterina.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 1 Oktoba 1989, halafu mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 26 Aprili 2009. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geltrude Comensoli

Waliozaliwa 1847
Waliofariki 1903
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Ulaji mboga

Ulaji mboga (kwa Kiingereza: vegetarianism) ni namna ya maisha inayoepuka vyakula vinavyotokana na wanyama waliouawa, kama vile nyama na samaki. 

Watu wanaokataa kula nyama huitwa wala mboga (vegetarians), wakitumia mboga, matunda, majani, nafaka, jozi na mbegu mbalimbali. 

Mara nyingi azimio kwa ajili ya ulaji mboga ni la kidini, kifalsafa au kwa namna nyingine kimaadili.
 katika dini za Ujain na Uhindu, waumini hupewa moyo kuachana na nyama kama chakula. Katika imani yao uhai wote duniani ni mmoja. Kila nafsi huzaliwa upya, ama kama binadamu au kama mnyama, kwa hiyo mauaji hayana tofauti kama yanahusu binadamu au mnyama, ni kosa na dhambi.
 wako pia Wakristo wanaoamini kwamba ulaji nyama si hali iliyolengwa na Mungu katika uumbaji, hasa wakirejelea maandiko kama Mwanzo 1:29 ambako Mungu anataja majani pekee kama chakula kwa binadamu na wanyama
 bila marejeo ya kidini kuna watu wanaosikia kuwa hawana haki ya kutesa viumbehai na kuwaua kwa chakula 
 wako pia walaji mboga wanaokataa nyama kwenye msingi wa hifadhi ya mazingira; wanaona ufugaji wa wanyama kwa shabaha ya kuzalisha nyama kama chakula husababisha uharibifu mwingi wa mazingira; wanaona pia swali la haki ya kibinadamu wakiona kuongezeka kwa ulaji nyama unasababisha njaa kati ya maskini, maana mashamba mengi duniani hulenga kuzalisha lishe ya mifugo kwa kuichinja

Kati ya wala mboga kuna makundi tofauti; wengine wanatumia maziwa, asali na mayai kwa sababu matumizi ya vitu hivi hayajumlishi mateso na mauaji. 

Wako pia wala mboga wakali zaidi wanaojiita Vegan ambao wanakataa chakula chochote chenye asili katika viumbehai.

Idadi kubwa ya wala mboga wako Uhindi, kwa jumla hukadiriwa kwamba asilimia 20 ya Wahindu wote hawali nyama. Kwa msingi huo upishi wa Kihindi una chaguo kubwa sana ya vyakula vitamu visivyo na nyama. Tangu karne ya 19 ulaji mboga umeanza kuenea pia kati ya watu wenye utamaduni wa Kizungu, lakini hadi sasa idadi yao bado iko chini ya asilimia 10 ya jamii za Ulaya au Marekani.

Hata hivyo, wasiwasi kuhusu ulaji nyama umesababisha kuongezeka kwa soko kwa vyakula visivyo na nyama.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Shattering The Meat Myth: Humans Are Natural Vegetarians by Kathy Freston, The Huffington Post, June 11, 2009
 The Vegetarian Resource Group
 Guide to the Vegetarian Resource Group Records 1982-2020
 Vegetarian Society

Chakula
Ghom

Ghom (pia Qom, Qum au Kum, kwa Kifarsi قم) ni makao makuu ya mkoa wa Ghom nchini Iran yenye wakazi 1,292,000. Unahesabiwa kuwa moja ya miji mitakatifu ya Washia. 

Iko takriban kilomita 130 upande wa kusini wa Tehran kwenye njia ya kuelekea Isfahan.

Msingi wa umuhimu wa kidini ni kaburi la Fatima Masumeh, aliyekuwa binti wa imamu wa saba wa Washia na dada wa Imam Reza anayeheshimiwa kama imamu wa nane wa Washia.  

Leo hii Ghom ni mashuhuri hasa kama kitovu cha elimu ya Kishia; tangu karne ya 19 seminari za kusomesha ulama zilipanuliwa na leo hii ni mahali ambako ulama wengi wa Iran wanasoma.

Miji ya Uajemi
Uislamu
Wafiadini wa Palestina (19 Februari)

(waliofariki 550 hivi) ni kati ya Wakristo bora wa Palestina waliofia dini yao kwa kuuawa kikatili na Waislamu chini ya Mundhir III.

Walikuwa wamonaki na waumini wengine ambao tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 19 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 550
Wamonaki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Palestina
Mansueti wa Milano

Mansueti wa Milano (kwa Kiitalia: Mansueto Savelli; alifariki Milano, Italia, 681) alikuwa Askofu wa 40 wa mji huo kuanzia mwaka 686.

Alipinga kwa nguvu zote na kwa kitabu maalumu fundisho la kwamba Yesu alikuwa na utashi wa Kimungu tu, si ule wa kibinadamu pia. .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Gaetano Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da San Pietro sino ai nostri giorni, Venezia, Tip. Emiliana, 1879.
Alberto Maria Ghisalberti, Massimiliano Pavan, Dizionario Biografico degli Italiani, Istituto della Enciclopedia italiana, Milano, 1960.

Waliofariki 681
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Barbato

Barbato (Cerreto Sannita, Italia, 602- Benevento, 19 Februari 683) alikuwa askofu wa Benevento kwa miaka 19.

Kama padri alipinga kwa nguvu zote ushirikina na Upagani, na baada ya kufanywa askofu alipinga katika mitaguso mbalimbali fundisho la kwamba Yesu alikuwa na utashi wa Kimungu tu, si ule wa kibinadamu pia. Inasimuliwa kwamba aliwaongoa Walombardi na mtawala wao kwa Kristo..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Nicholas Everett, Patron Saints of Early Medieval Italy AD c.350-800 (PIMS/ Durham University Press, 2016), pp.39-59
  Jean-Marie Martin, À propos de la Vita de Barbatus, évêque de Bénévent, in Mélanges de l'Ecole française de Rome. Moyen-Age, Temps modernes, tomo 86, 1 (1974), pp. 137–164
  Alessandro Pratesi, Barbato, santo, Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 6, 1964

Viungo vya nje
Saints of February 19: Barbatus of Benevento  
San Barbato di Benevento 

Waliozaliwa 602
Waliofariki 683
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Wafiadini watano wa Turo

Wafiadini watano wa Turo (walifariki Turo, Finisia, leo nchini Lebanoni, 300 hivi) walikuwa vijana wa mji huo waliouawa kwa ajili ya imani ya Kikristo katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Baada ya kuteswa kikatili kwa mijeledi katika mwili mzima, walitupwa uchi katika uwanja wa michezo kama chakula kwa wanyama mbalimbali lakini wakaonyesha msimamo imara kabisa. Mmojawao, asiyefikia miaka 20 na asiyefungwa na minyororo, alinyosha mikono kama msalabani kumuomba Mungu. Baada ya wanyama hao kutowashambulia, walichomwa kwa upanga.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 20 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 300
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Lebanoni
Tiranioni na Zenobi

Tiranioni na Zenobi (walifariki Antiokia ya Siria, leo nchini Uturuki, 311 hivi) walikuwa askofu na padri wa Turo, katika Lebanoni ya leo, walioteswa kwa ndoano na kuuawa kikatili kwa ajili ya imani ya Kikristo wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 20 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 311
Maaskofu Wakatoliki
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Lebanoni
Eleuteri wa Tournai

Eleuteri wa Tournai (456 hivi – 531 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa Tournai, leo nchini Ubelgiji, kuanzia mwaka 484 akijitahidi kufanya wakazi na wavamizi Wapagani waongokee Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 456
Waliofariki 531
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ubelgiji
Mohamed Gharib Bilal

Mohamed Gharib Bilal (alizaliwa 1945) ni mwanasiasa wa Tanzania aliyewahi kuwa waziri katika serikali ya mapinduzi ya Zanzibar tangu mwaka 1995 hadi mwaka 2005. Tangu mwaka 2010 hadi mwaka 2015 alikuwa makamu wa rais wa Tanzania. 

Bilal ni mtaalamu wa masuala ya sayansi ya nyuklia.

Marejeo

Waliozaliwa 1945
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Eukeri wa Orleans

Eukeri wa Orleans (Orleans, leo nchini Ufaransa, 687 hivi - Sint-Truiden, leo nchini Ubelgiji, 743) alikuwa askofu wa mji huo wa Gaul (leo Ufaransa) kuanzia mwaka 721 hadi 733 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Februari.

Maisha
Kisha kusoma nyaraka za Mtume Paulo, alitawa katika monasteri ya Jumieges.

Baada ya miaka saba, kutokana na sifa zake, alichaguliwa kuwa askofu wa Orleans lakini alisingiziwa kwa Karolo Nyundo ambaye, kisha kupata ushindi katika Mapigano ya Tours na Poitiers, alimpeleka uhamishoni Cologne, leo nchini Ujerumani. Hata hivyo, alipoona amepokewa vizuri mno, aliomba kwenda kuishi katika monasteri alimofariki baadaye.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Lives of the Saints: For Every Day of the Year; edited by Rev. Hugo Hoever, S.O.Cist., Ph.D., New York: Catholic Book Publishing Co., 1955

Viungo vya nje
Catholic Forum: St. Eucherius
Lives of the Saints: St. Eucherius
St. Patrick's Church, Washington, D.C.: February 20 Saints 

Waliozaliwa 687
Waliofariki 743
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Leo wa Catania

Leo wa Catania (Ravenna, Emilia-Romagna, 709 hivi - Catania, Sicilia, 20 Februari 789) alikuwa askofu wa 15 wa Catania, leo nchini Italia, maarufu kwa huruma yake kwa maskini na kwa miujiza mingi. 

Ujanani alijiunga na Wabenedikto, lakini alipohamia Italia Kusini alifanywa shemasi mkuu wa Reggio Calabria hadi alipochaguliwa kuwa askofu. Katika dhuluma ya serikali ya Bizanti dhidi ya walioheshimu picha takatifu alilazimika kuhamahama lakini hatimaye alirudi madarakani.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Santi Correnti. La città semprerifiorente. Catania, Greco, 1977.

Viungo vya nje
St. Leo of Catania 
Catholic Online - St. Leo of Catania

Sanaa
Byzantine Icon of Saint Leo of Catania
Sacred Image of Saint Leo 
 Giuseppe Platania (Palermo 1780-1852) - Saint Leo and the burning Heliodorus (Museum of Castello Ursino  - Catania)
Matteo Desiderato (XVIII-XIX) - Saint Leo overcomes Heliodorus (Mother Church of Santa Maria di Licodìa - Province of Catania)
 Matteo Desiderato (XVIII-XIX) - Particular of Saint Leo's Portrayal (Mother Church of Santa Maria di Licodìa  -  Province of Catania) 
Statue of Saint Leo inside the Parishional Church of Saint Leo (Saracena - Province of Cosenza) 
Painting with Saint Leo and Heliodorus (Parishional Church of Saint Leo - Saracena - Province of Cosenza) 
Mural artistic creation - Saint Leo, Heliodorus and the pyre & the Unscathed Saint Leo (Parishional Church of Saint Leo - Saracena - Province of Cosenza) 

Waliozaliwa 709
Waliofariki 789
Wamonaki
Wabenedikto
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Eustasi wa Antiokia

Eustasi wa Antiokia (Side, Pamfilia, leo nchini Uturuki, karne ya 3 - Traianoupoli, leo nchi Ugiriki, karne ya 4) alikuwa askofu mkuu wa Antiokia wakati alipoushiriki Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325).

Kwa sababu ya kupinga sana Uario alipelekwa na kaisari Konstantino Mkuu uhamishoni huko Ulaya Kusini Mashariki na ndipo alipofariki dunia.

Mtu mwenye ujuzi mkubwa wa dini, anahesabiwa kati ya Mababu wa Kanisa ingawa kimetufikia kitabu chake kimoja tu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa  kwenye 21 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Marejeo

Viungo vya nje 

 "St. Eustathius, Patriarch of Antioch, Confessor", Butler's Lives of the Saints

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 4
Mababu wa Kanisa
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Paskasi wa Vienne

Paskasi wa Vienne (alifariki kabla ya mwaka 441) alikuwa askofu wa 11 wa mji huo (leo nchini Ufaransa).

Alijulikana kwa elimu na maadili bora yaliyofanya tangu kale aheshimiwe kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki karne ya 5
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Palamagamba Kabudi

Palamagamba John Aidan Mwaluko Kabudi (alizaliwa 24 Februari 1956) ni mwanasheria wa  Tanzania aliyewahi kuwa waziri.

Maisha ya Awali na Elimu 
Kabudi alizaliwa katika mkoa wa Singida, alisoma katika shule ya msingi Kilimatinde kuanzia mwaka 1964 hadi mwaka 1965; mwaka 1966 alihamia shule ya Kitete Primary school, na mwaka 1967 alihamia shule ya Berega Primary School.

Mwaka 1971 alijiunga na shule ya upili ya Tosamaganga alipomaliza kidato cha 6 mnamo 1974. Kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam alisoma sheria hadi kuhitimu na shahada ya uzamili mnamo 1986. 1989 hadi 1995 alisoma Berlin, Ujerumani akapokea shahada ya uzamili (PhD) ya sheria 

Alikuwa profesa ya sheria kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam hadi mwaka 2017 alipoitwa na rais Magufuli kuwa mbunge wa kuteuliwa na kuwa waziri wa sheria. Mwaka 2019 alibadilishwa kazi kuwa waziri wa mambo ya nje. Mwaka 2021 alipangwa tena wizara ya sheria na katiba. 

Kwenye Januari 2022 Kabudi alitoka katika uwaziri akapewa nafasi ya mshauri katika Ofisi ya Rais.

Marejeo

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Wabunge wa Tanzania
Masimiano wa Ravenna

Masimiano wa Ravenna (Pula, leo nchini Croatia, 499 - Ravenna, Emilia-Romagna, Italia, 22 Februari 556 hivi) alikuwa askofu wa 28 wa mji huo wa Italia Kaskazini akawa askofu mkuu wake wa kwanza kwa miaka kumi hadi kifo chake.

Alifanya vizuri uchungaji na alidumisha umoja wa Kanisa kwa kupinga Uario.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Andreas Agnellus of Ravenna. The Book of Pontiffs of Ravenna, trans. Deliyannis Mauskopf. Washington, DC: Catholic University of America Press, 2004.
Schapiro, Meyer, "The Joseph Scenes on the Maximianus Throne", in Selected Papers, volume 3, Late Antique, Early Christian and Mediaeval Art, 1980, Chatto & Windus, London, ISBN|0701125144, also on JSTOR from the Gazette des Beaux-Arts, 1952
Otto von Simson. Sacred Fortress: Byzantine Art and Statecraft in Ravenna. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1987.

Viungo vya nje
Saint Patrick's Church 
His contribution to the iconography of the Ravenna mosaics 

Waliozaliwa 499
Waliofariki 556
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Korasya
Panya-mawe

Panya-mawe ni wanyama wagugunaji wa jenasi Aethomys katika nusufamilia Murinae ya familia Muridae. Huishi katika maeneo yenye mawe na miamba.

Msambazo
Panya-mawe wanatokea Afrika ya Mashariki na ya Kusini na spishi moja huko Kameruni na Nijeria. Spishi tatu tu hupatikana katika Afrika ya Mashariki: panya-mawe mwekundu, panya-mawe wa Hinde na Panya-mawe wa Kaiser.

Maelezo
Panya-mawe huonekana sana kama panya wa kawaida, kama panya kahawia, lakini pua yao ni nzito zaidi. Wana urefu wa sm 10-18 wenye mkia wa sm 12-20. Wana uzito kati ya g 50 na 110. Manyoya yao ni rangi fulani ya kahawia na pengine yenye kiasi cha nyekundu. Sehemu zao za chini ni nyeupe au kijivu iliyofifia.

Panya hao hukiakia kwa kawaida wakati wa usiku na hula mimea. Hujilisha kwa mchanganyiko wa dutu ya mimea iliyo na uwiano mkubwa wa mbegu. Hadi 10% ya lishe yao ni wadudu.

Spishi
 Aethomys bogacei, Panya-mawe wa Bocage (Bocage's rock rat)
 Aethomys chrysophilus, Panya-mawe Mwekundu (Red rock rat)
 Aethomys granti, Panya-mawe wa Grant (Grant's rock rat)
 Aethomys hindei, Panya-mawe wa Hinde (Hinde's rock rat)
 Aethomys ineptus, Panya-mawe wa Tete (Tete veld rat)
 Aethomys kaiseri, Panya-mawe wa Kaiser (Kaiser's rock rat)
 Aethomys namaquensis, Panya-mawe wa Namakwa (Namaqua rock rat)
 Aethomys nyikae, Panya-mawe wa Nyika (Nyika rock rat)
 Aethomys silindensis, Panya-mawe wa Silinda (Silinda rock rat)
 Aethomys stannarius, Panya-mawe Magharibi (Tinfield's rock rat)
 Aethomys thomasi, Panya-mawe wa Angola (Thomas's rock rat)

Picha

Panya na jamaa
John William Kijazi

John William Kijazi (18 Novemba 1956  - 17 Februari 2021 ) hadi kifo chake alikuwa katibu mkuu kiongozi katika utawala wa rais John Pombe Magufuli.

Alisoma uhandisi kwenye vyuo vikuu vya Dar es Salaam na Birmingham miaka 1982 - 1992 akaajiriwa na Wizara ya Ujenzi ya Tanzania na kupanda ngazi hadi kuwa Katibu Mkuu wa wizara hiyo. 

Mwaka 2007 alihamia Wizara ya Mambo ya Nje akawa balozi wa Tanzania nchini Uhindi.

Mwaka 2016 aliteuliwa kuwa Katibu Mkuu kiongozi katika serikali ya rais Magufuli.

Marejeo

Waliozaliwa 1956
Waliofariki 2021
Watu wa Tanzania
Sireno wa Sirmio

Sireno wa Sirmio (pia: Sinero; Ugiriki, karne ya 3 - Sirmium, leo nchini Serbia, 302 hivi) alikuwa mtunzabustani Mkristo ambaye alikamatwa kwa kushtakiwa na mwanamke mwasherati aliyeonywa naye kuhusu tabia yake chafu. Hatimaye aliuawa kwa kukatwa kichwa kwa sababu ya imani yake iliyomfanya akatae kuabudu miungu  wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Ndiyo maana anaheshimiwa tangu zamani na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 23 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 302
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ugiriki
Watakatifu wa Serbia
Milburga

Milburga (jina asili: Mildburh; alifariki 23 Februari 727) alikuwa binti wa ukoo wa kifalme wa Mercia, leo nchini Uingereza.

Alikuwa abesi wa monasteri ya Wabenedikto wa Wenlock, maarufu kwa unyenyekevu na miujiza. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Milburga at Patron Saints Index
23 February saints at SaintPatrickDC.org

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 727
Mabikira
Wamonaki
Wabenedikto
Watakatifu wa Uingereza
Yohane Mvunaji

Yohane Mvunaji (kwa Kiitalia: Giovanni Theristis; Palermo, mkoa wa Sicilia, Italia, 1049 – Stilo, Calabria, 1129) alikuwa mmonaki wa Ukristo wa Mashariki katika mkoa asili ya wazazi wake, Calabria.

Aliitwa "Mvunaji" kwa sababu ya huruma yake kwa maskini iliyomfanya aende mara nyingi kuwasaidia shambani.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi sawia kama mtakatifu, ingawa aliishi baada ya farakano kati yao. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Acta Sanctorum (il frate stilese Stefano Bardaro tradusse la Vita del Santo dal greco al latino).
 Luigi Cunsolo, Storia di Stilo e del suo regio demanio, Stilo 1965, pp. 233–242 (la Vita in italiano).
 Franco Danilo, Il katholikon di San Giovanni Theristis, Kaleidon, 2007, ISBN 978-88-88867-12-0
 Il monastero di San Giovanni Theristis, in «Annali di Studi religiosi» Centro per le scienze religiose in Trento, VII (2006), pp. 276–279.

Waliozaliwa 1049
Waliofariki 1129
Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Samuel Morse

Samuel Finley Breese Morse (Aprili 27, 1791 - Aprili 2, 1872) alikuwa mvumbuzi wa Marekani. Alibuni telegrafu ya kwanza yenye waya mmoja tu. Jina lake hukumbukwa hasa kwa ajili ya kubuni alfabeti ya Morse.

Tangu miaka ya 1700, kulikuwa na aina tofauti za telegrafu zilizotumia nyaya nyingi. Morse alitumia miaka kadhaa kubuni mashine iliyoweza kupeleka ujumbe kwa kutumia waya mmoja tu, alichofaulu mnamo 1836.  Morse na msaidizi wake walibuni msimbo au alfabeti iliyoweza kuonyesha herufi zote kwa kutumia nukta na mistari pekee, ambazo ziliweza kutekelezwa kwa kubofya telegrafu.

Uvumbuzi wa Morse uliwezesha mawasiliano ya haraka na watu walio mbali. Hapo nyaya nyingi za telegrafu zilijengwa. Kati ya nyaya za kwanza za telegrafu ulikuwa ule uliojengwa kati ya Washington, DC na Baltimore nchini Marekani mnamo 1844. Kufikia miaka ya 1860, kulikuwa na nyaya za telegrafu kote baina ya miji ya Marekani, na mnamo 1866, waya wa kwanza wa telegrafu ulivuka Bahari ya Atlantiki.

Maisha 
Samuel FB Morse alizaliwa huko Charlestown, Massachusetts.

Morse alikuwa mchoraji kabla ya kuwa mvumbuzi. Alikuwa profesa wa sanaa katika Chuo Kikuu cha New York. Alitaka kuchora picha kadhaa kwa ajili ya bunge la Marekani lakini hakukubaliwa kwa kazi hiyo. Alisikitishwa sana, hivi kwamba aliacha uchoraji akahamia uvumbuzi. 

Morse alikuwa Mkristo mwaminifu. Ujumbe wa kwanza aliotuma kwenye telegrafu yake ya 1844 ulikuwa "Je! Mungu ametenda nini?", ambayo ni nukuu hutoka Kitabu cha Hesabu katika Biblia.

Alifariki katika jiji la New York mnamo Aprili 2, 1872.

Marejeo 

Waliofariki 1872
Waliozaliwa 1791
Wavumbuzi wa Marekani
Alfabeti ya Morse

Alfabeti ya Morse (msimbo wa Morse) ni namna ya kuwasilisha herufi, namba au alama nyingine kwa kutumia mahadhi. 

Msimbo wa Morse inatumia nukta na mistari, au alama mbili, moja fupi na nyingine ndefu zaidi. 

Alfabeti ya Morse imepata jina lake kutoka Samuel Morse, anayekumbukwa kama mbuni wake. Haitumiwi sana leo kama ilivyokuwa katika karne ya 19 na 20. Tangu karne ya 20 teknolojia tofauti zimechukua nafasi yake. 

Kuna aina tofauti za msimbo wa Morse kwa nchi tofauti.

Kuna alama tatu tofauti katika msimbo wa Morse; kuna fupi, kawaida huitwa 'dit', ndefu, inayoitwa 'dah', na kituo. Dah ni ndefu mara tatu kuliko "dit", na kituo huwa na urefu sawa na "dit".

Njia tofauti za kutuma msimbo wa Morse 
Msimbo wa Morse unaweza kutumwa kwa njia tofauti. Kwenye meli, taa zinazoangaza mara nyingi zilitumika badala ya mawasiliano ya redio.

Marejeo

Viungo vya Nje 

 Morse Code resources
 Morse code MP3 practice files. 200 hours of at increasing speeds plus an ASCII-to-CW file generator program.
 International Morse Code, Hand Sending US Army training video 1966.
 Morse Code Radio Operator Training "Technique of Hand Sending" US Navy 1944.
 Codes of the World

Mawasiliano
Alfabeti
Charlestown, Massachusetts

Charlestown ilikuwa mji ulioanzishwa mwaka 1628 huko Massachusetts, Marekani. Ilikuwa mji mkuu wa kwanza wa Massachusetts Bay Colony ya Uingereza. 

Tangu 1874 imekuwa sehemu ya mji wa Boston. Inapatikana kwenye rasi iliyopo kaskazini-mashariki mwa Boston kati ya mito ya Charles River na Mystic River.

Samuel Morse alizaliwa hapa.

Viungo vya Nje

 History in pictures and maps
 

Massachusetts
Miji ya Marekani
Marjarini

Marjarini (kutoka Kiingereza "Margarine") ni mafuta ya kuliwa yaliyobuniwa kama mbadala wa siagi. Iko katika hali laini kiasi, ili iweze kupakuliwa kwa jotoridi la wastani.  Hutengenezwa kwa kutumia uto (mafuta ya mimea) au pia kwa kutumia mafuta ya nyama. Inaweza pia kuwa na unga wa maziwa, chumvi na dawa ya emulshani. Marjarini hutumiwa katika vyakula vingi vilivyookwa kiwandani. 

Marjarini ilibuniwa pale Ufaransa katika miaka ya 1860, wakati serikali ilitafuta mafuta mbadala kwa ajili ya jeshi yasiyoharibika haraka. .

Katika Afrika ya Mashariki marjarini hujulikana mara nyingi kwa jina la blubendi (blue band) kutokana na rajamu ya marjarini inayouzwa sana.

Marejeo 

Chakula
Maziwa ya soya

Maziwa ya soya ni kinywaji kinachofanana na maziwa lakini kinatokana na mbegu za soya.

Maziwa ya soya yana asili yake huko China ambapo soya imetoka. Baadaye, mimea ya soya na vyakula vyake vilikuja Japan, hatimaye kusambaa kote duniani.

Walaji mboga upande wa vegani wanaitumia kwa sababu haina uhusiano na wanyama, wengine wanaipendelea kwa sababu za kiafya. Katika Ulaya hairuhusiwi kuuzwa kwa jina la "maziwa".

Marejeo

Vinywaji
Chakula
Afya
Al Capone

Al Capone (kwa jina halisi Alphonse Gabriel Capone; 17 Januari 1899 - 25 Januari 1947) alikuwa mhalifu mashuhuri nchini Marekani. Alizaliwa jijini New York katika ukoo wa wahamiaji kutoka Italia akahamia Chicago ambako aliongoza genge la uhalifu katika enzi ya prohibition ambako pombe ilipigwa marufuku Marekani.  

Capone alisimamia sehemu kubwa ya biashara haramu ya pombe pamoja na ukahaba mjini Chicago, Illinois, kuanzia mwaka 1925 hadi 1931. Genge lake lilishambulia wenye vilabu vya siri waliokataa kununua pombe kutoka kwake na kupigana na magenge mengine, ambako watu waliuawa.

Hatimaye vyombo vya dola vilifaulu kumpeleka mahakamani kwa mashtaka ya ukwepaji wa ushuru wa mapato. Alipatikana na hatia, Capone alihukumiwa kifungo cha miaka 11 gerezani.

Capone aliachiliwa kutoka gerezani mnamo 1939 kwa sababu alikuwa mgonjwa akaaga dunia mnamo 1947 baada ya kupata kiharusi.

Tanbihi

Marejeo 
 2.“Al Capone.” World of Criminal Justice. Gale, (2002). Biography in Context.Web. 10-June 2014

Viungo vya nje
 Tovuti ya Mario Gomes kwenye kila kitu kinachohusiana na Al Capone
 Jarida la South Beach Mgeni Ambaye Hajakaribishwa: Al Capone huko Miami. (na picha)
 Kamilisha faili za FBI kwenye Al Capone
 Little Chicago: Capone katika Johnson City, Tennessee  Archived  
 Al Capone kwenye Maktaba ya Uhalifu
 Works by or about Al Capone    
Waliofariki 1947
Waliozaliwa 1899
Watu kutoka New York
Wahalifu wa Marekani
Rupert Murdoch

Rupert Keith Murdoch (alizaliwa 11 Machi 1931) ni mjasiriamali wa vyombo vya habari kutoka nchini Australia. 

Anamiliki kampuni ya News Corporation yenye mamia ya magazeti, vituo vya redio na televisheni kote duniani, hasa kwa lugha ya Kiingereza. Media zake ni pamoja na magazeti ya The Sun na The Times (Uingereza), The Daily Telegraph, Sky News Australia, Herald Sun na The Australian (Australia), Fox News, The Wall Street Journal na New York Post (Marekani). Aliwahi kumiliki pia Runinga ya Sky (hadi 2018) na kampuni ya filamu 21st Century Fox (hadi 2019).  

Tangu mwaka 1985 amekuwa raia wa Marekani.

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 1931
Wanaume wa Australia
Wafanyabiashara wa Marekani
Nzi-vunjajungu

Nzi-vunjajungu ni wadudu wadogo kiasi wa familia Mantispidae katika oda Neuroptera (wadudu mabawa-vena) ambao wana miguu ya mbele inayofanana na ile ya vivunjajungu.

Maelezo
Nzi-vunjajungu wana urefu wa kati ya mm 5 na 47 na wana upana wa mabawa wa mm 5-30. Kadhaa, kama spishi za Pseudoclimaciella, huiga nyigu, lakini wengi sana ni hudhurungi pamoja na rangi za kijani, njano na pengine nyekundu. Majina ya kienyeji na ya kisayansi yametokana na muonekano wao wa vivunjajungu, kwani miguu yao ya mbele yenye miiba imetoholewa ili kukamata mawindo ya wadudu wadogo na inafanana sana na miguu ya mbele ya vivunjajungu (tofauti pekee ni kwamba vibano hukosa nyayo na havitumiwi kutembea kabisa). Wana mabawa manne kama viwambo ambayo yanaweza kuwa na ruwaza pengine (haswa katika spishi zinazoiga nyigu) lakini kwa kawaida huwa mangavu.

Wapevu ni wadudu mbuai ambao hukiakia usiku mara nyingi na huvutiwa pengine na taa. Hujilisha kwa wadudu wenye ukubwa unaofaa, ambao huwakamata kama vile vivunjajungu. Walakini, mifumo ya msingi ya mwenendo wa kukamata mawindo ni tofauti kati ya nzi-vunjajungu na vivunjajungu. Nzi-vunjajungu ni wawindaji wamilifu, lakini kama ilivyo na Neuroptera wengine, huruka kwa ugumu.

Lava wa Symphrasinae ni vidusia vya kukaa juu ya lava wa nyuki, nyigu au bungo-mavi. Lava wa Calomantispinae ni mbuai wa arithropodi wadogo, mara nyingi lava wao. Mantispinae wana maendeleo maalumu zaidi ya lava kati ya nzi-vunjajungu wote wanaochunguliwa hadi leo (historia ya maisha ya Drepanicinae bado haijulikani): lava wao hutafuta buibui wa kike au vifuko vyao vya mayai ambayo huingia kujilisha kwa mayai.
Lava wa hatua ya kwanza wa mantispinae wanafanana na wadudu mikia-miwili (campodeiform: umbo la Campodea). Wanatumia mikakati miwili kupata mayai ya buibui: wanaweza kupenya moja kwa moja hariri ya vifuko vya mayai wanavyopata, au wanaweza kupanda na kubebwa na buibui wa kike kabla ya uzalishaji wa kifuko (phoresy) na huingia kwenye kifuko wakati kinapojengwa. Lava wanaopanda buibui huchukua nafasi kwenye au karibu na pediseli kwa kawaida; spishi fulani zinaweza kuingia kwenye mapafu-kitabu ya buibui. Wanajitunza juu ya buibui kwa kujilisha kwa hemolimfi yake. Uhamisho wa lava kutoka buibui hadi buibui unawezekana wakati wa kupandana au wa ulaji wa wenzao. Vikundi vikuu vyote vya buibui wawindao vinashambuliwa na nzi-vunjajungu wanaopanda buibui. Vifuko vya mayai vya spishi zinazojenga tandabui pia huingizwa na wapenyaji wa vifuko vya mayai.
Ndani ya kifuko cha mayai lava hubambua kuwa na umbo linalofanana na mabuu ya bungo-mavi (scarabaeiform). Kisha huanza kujilisha kwa mayai wakitoa yaliyomo ndani yao kupitia mrija wa kutoboa/kufyonza ulioundwa kwa mandibula na maksila zilizotoholewa. Hatua ya mwisho inageuka kuwa bundo.

Spishi za Afrika

Jenasi za mabara mengine

Picha

Wadudu mabawa-vena
Pedro Álvares Cabral

Pedro Álvares Cabral (1467 au 1468 hivi - 1520 hivi) alikuwa mwanajeshi, baharia na mpelelezi kutoka nchini Ureno. Anakumbukwa kama Mzungu wa kwanza aliyefika Brazil (mnamo 22 Aprili 1500).

Mfalme Manuel I wa Ureno alimtuma Cabral kwenye safari kuelekea Uhindi. Cabral alisafiri mnamo 9 Machi 1500 na jahazi 13, akifuata njia ya mpelelezi Mreno aliyetangulia, Vasco da Gama. Akipita pwani ya Afrika katika Bahari Atlantiki, alitumia njia iliyompeleka upande wa magharibi. Mnamo tarehe 22 Aprili 1500 akakuta pwani ya nchi kavu aliyoamini mwanzoni ilikuwa kisiwa lakini aliona baadaye labda ni bara, akaitangaza kuwa mali ya Ureno kufuatana na Mkataba wa Tordesillas.  

Cabral alikaa nchini Brazil kwa siku 10 kisha akaendelea na safari kwenda Uhindi. Wakati wa kuzunguka Afrika kwenye Rasi ya Tumaini Njema alipoteza jahazi kadhaa. Alipofika Uhindi pale Calicut alipigana na wafanyabiashara Waislamu, hatimaye alifaulu kununua viungo vya chakula huko Cochin mwanzoni mwa Januari 1501.

Cabral alirudi Ureno mnamo 23 Juni 1501, akiwa na meli 5 tu kati ya 13 za awali, zilizobeba mzigo mkubwa wa viungo na manukato.

Cabral alistaafu kwenye shamba lake huko Santarém, Ureno. Alifariki mnamo 1520 na alizikwa katika nyumba ya watawa huko Santarém, Ureno.

Marejeo

Kujisomea 

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wapelelezi kutoka Ureno
Kochi, Kerala

Kochi (kwa Kimalayalam കൊച്ചി Kocci, pia Cochin) ni mji katika jimbo la Kerala kwenye kusini-magharibi ya Uhindi. 

Kochi ina bandari asilia kwenye mwambao wa Bahari ya Kiarabu ikiwa na historia ndefu ya biashara ya kimataifa. 

Mnamo mwaka 2021 mji ulikuwa na wakazi 600,000, rundiko la jiji hufikia wakazi milioni 2.1.

Viungo vya Nje

 Kochi Municipal Corporation
 Bandari ya Kochi 
 Daiosesi Cochin 
 Kanisa Kuu Santa Cruz  
 Fort Kochi 

Miji ya Kerala
Calicut

Kozhikode (pia Calicut) ni mji wa Jimbo la Kerala katika kusini ya Uhindi. Kozhikode ni mji mkubwa wa tatu wa Kerala. Rundiko la Jiji lina wakazi 2,030,519 (sensa 2011). 

Mji uko takribani km 380 upande wa kaskazini wa mji mkuu wa Kerala, Thiruvananthapuram.

Mji una bandari asilia iliyokuwa tangu karne nyingi kimoja cha vitovu vya biashara ya viungo na nchi za nje. Hivyo Calicut ilikuwa bandari ya kwanza iliyyofikiwa na Wareno baada ya Vasco da Gama kuzunguka Afrika mnamo 1498.

Marejeo 

Miji ya Kerala
Miji ya Uhindi
Imam Muslim

Muslim ibn al-Hajjaj (jina lake kamili lilikuwa: Abu al-Husayn ‘Asakir ad-Din Muslim ibn al-Hajjaj ibn Muslim ibn Ward ibn Kawshadh al-Qushayri an-Naysabūrī, lakini alijulikana zaidi kama Imam Muslim; 815 - 875) anajulikana kwa mkusanyiko wake wa Hadithi za Mtume Muhammad unaokubaliwa kuwa mkusanyiko muhimu pamoja ule ya Al-Bukhari. Unajulikana kama Sahih Muslim.

Muslim alizaliwa Nishapur katika mkoa wa Khorasan, iliyopo katika Iran ya kaskazini-mashariki ya leo. Kufuatana na mapokeo alikuwa Mwajemi au Mwarabu.

Marejeo

Viungo vya Nje
 Biodata at MuslimScholars.info
 Biography at Sunnah.com
Short Bio of Imam Muslim
Biography of Imam Muslim
English translation of Sahih Muslim 
Interactive Family tree of Imam Muslim by Happy Books 
Interactive diagram of teachers and students of Imam Muslim by Happy Books 

Historia ya Uislamu
Waislamu
Kipanya-mawe

Vipanya-mawe ni wanyama wagugunaji wadogo wa jenasi Petromyscus, jenasi pekee ya nusufamilia Petromyscinae katika familia Nesomyidae. Wanafanana na vipanya, lakini hao ni wanafamilia wa Muridae. Wanatokea Afrika ya Kusini katika maeneo yenye mawe na miamba.

Maelezo
Jenasi hii ni tofauti sana na wagugunaji wengine hivi kwamba imewekwa peke yake katika nusufamilia Petromyscinae. Katika miainisho ya hapo awali kipanya-kinamasi (Delanymys brooksi) pia alikuwa amewekwa katika nusufamilia hiyo, lakini sasa ana nusufamilia yake mwenyewe. Vipanya-mawe hupatikana katika Afrika ya Kusini. Wanyama hao wana mfereji wa umbo la V katika taya la juu chini ya jicho wenye ncha kali. Magego yao ni katikati ya jino la mtindo wa mabuku wahenga wa Ulaya (Cricetidae) na jino la mtindo wa vipanya-miti (Dendromurinae).

Spishi
 Petromyscus barbouri, Kipanya-mawe wa Barbour (Barbour's rock mouse)
 Petromyscus collinus, Kipanya-mawe Kibete (Pygmy rock mouse)
 Petromyscus monticularis, Kipanya-mawe Milima ( Brukkaros pygmy rock mouse)
 Petromyscus shortridgei, Kipanya-mawe wa Shortridge (Shortridge's rock mouse)

Panya na jamaa
Rudolf Diesel

Rudolf Christian Karl Diesel (18 Machi 1858 - 30 Septemba 1913) alikuwa mhandisi na mvumbuzi kutoka nchini Ujerumani. Uvumbuzi wake unaojulikana zaidi ni injini ya dizeli. 

Alizaliwa huko Paris akiwa mtoto wa wahamiaji Wajerumani; familia ilipaswa kurudi Ujerumani wakati wa Vita ya Kifaransa-Kijerumani ya 1870.

Baada ya kumaliza shule alipenda kuwa mhandisi akafaulu kupata msaada wa masomo akaingia katika chuo cha ufundi cha Bavaria pale Munich alipohitimu mwaka 1880. Alianza kazi katika kampuni ya profesa wake wa awali, Carl von Linde, alipobuni na kutengeneza hasa mashine ya kupoza. Pamoja na hayo alianza kazi yake ya injini ya mwako wa ndani yenye shinikizo kubwa. 

Alikuwa na wazo la kuunda injini ambayo ilitegemea ukandamizaji mkubwa wa fueli (mafuta) ili kuiwasha. Na hii angeweza kufanya bila cheche. Mbinu unaotumia cheche ulibuniwa tayari na Nikolaus Otto aliyeunda  injini ya mwako ndani.

Mnamo 1892 alipata hakimiliki ya injini yake na mwaka 1896 injini ya kwanza ya dizeli ilipatikana iliyoendelea jinsi alivyotaka.

Injini ya dizeli iliendelea kutengenezwa kwa milioni nyingi; ilikuwa hasa injini ya kuendesha vyombo vikubwa kama vile meli na malori; maendeleo ya teknolojia yameleta pia injini ndogo. 

Diesel alipata pesa nyingi kutokana na leseni kwa uvumbuzi wake.

Waliofariki 1913
Waliozaliwa 1858
Wavumbuzi wa Ujerumani
Robert Fulton

Robert Fulton (14 Novemba 1765 - 25 Februari 1815) alikuwa mhandisi na mvumbuzi wa Marekani aliyebuni na kutengeneza meli ya mvuke iliyokuwa ya kwanza kufaulu kiuchumi.

Fulton alifanya kazi katika Ulaya, yaani Ufaransa na Uingereza, alipohusika katika shughuli mbalimbali za uhandisi, pamoja na majaribio ya kutumia injini ya mvuke kwa maboti na mashua.

Mnamo mwaka 1806 alirudi Marekani alipopewa kazi ya kutengeneza meli ya mvuke kwa usafiri wa abiria na mizigo kwenye mto Hudson kati ya New York na Albany.

Hii ilikuwa meli ya mvuke ya kwanza iliyoweza kutekeleza shughuli zake bila matatizo na kufaulu kiuchumi.

Kaunti ya Fulton (kata katika jimbo la Georgia) iliitwa jina lake.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Robert Fulton Birthplace
 Photos of Fulton's Birthplace
 
 CHAPTER XIII: ROBERT FULTON in Great Fortunes, and How They Were Made (1871), by James D. McCabe, Jr., Illustrated by G. F. and E. B. Bensell, a Project Gutenberg eBook.
 
 
 Examples of art by Robert Fulton at the Art Renewal Center
  Archived from the original.
 
 Booknotes interview with Kirkpatrick Sale on The Fire of His Genius: Robert Fulton and the American Dream, November 25, 2001.
Collection of Robert Fulton manuscripts – digital facsimile from the Linda Hall Library

Waliofariki 1815
Waliozaliwa 1765
Wavumbuzi wa Marekani
Leo Fender

Clarence Leonidas Fender (anajulikana pia kama Leo Fender; Agosti 10, 1909 - Machi 21, 1991) alikuwa mtengenezaji wa ala za muziki wa Amerika.

Alianzisha kampuni inayoitwa Fender Electric Instrument Manufacturing Company. Inafanya gitaa za umeme, gita za besi za umeme, na amplifaya za gitaa. Leo Fender alitengeneza gitaa za umeme ambazo aliziita Telecaster na Stratocaster. Fender pia alitengeneza gitaa ya besi ya kwanza, ambayo aliiita Precision Bass. Mnamo miaka ya 1960, Fender alitengeneza gitaa nyingine ya besi, ambayo aliiita Jazz Bass.

Ala hizo zote (Telecaster, Stratocaster, Precision Bass, na Jazz Bass) zilikuwa maarufu. Kampuni ya Fender iliuza maelfu na maelfu ya vyombo hivi. Bendi nyingi za muziki wa rock na pop kutoka miaka ya 1960 hadi 2000 zimetumia gitaa hizo za umeme.

Viungo vya Nje 

 Fender Musical Instruments website
 G&L Guitars website
 Phyllis Fender Interview – NAMM Oral History Library (2003)

Waliofariki 1991
Waliozaliwa 1909
Wavumbuzi wa Marekani
Robert Fisk

Robert Fisk (12 Julai 1946 – 30 Oktoba 2020) alikuwa mwandishi na mwanahabari raia wa Uingereza na Eire. Aliandika hasa kuhusu hali ya nchi za Mashariki ya Kati kuanzia mwaka 1976 hadi kifo chake. 

Kuanzia 1989 hadi kifo chake, alikuwa mwandishi wa Independent.  Fisk alizaliwa Maidstone, Kent .

Fisk alisoma katika Chuo Kikuu cha Lancaster na katika Chuo cha Trinity Dublin.

Alijua vizuri sana lugha ya Kiarabu. Alikuwa mmoja wa wanahabari wachache waliopata nafasi ya kumhoji Osama bin Laden. Alimhoji mara tatu kati ya miaka 1993 na 1997.  

Fisk alifariki kwa kiharusi mnamo 30 Oktoba 2020 katika hospitali ya Dublin, Ireland akiwa na umri wa miaka 74.

Marejeo 

Waliofariki 2020
Waliozaliwa 1946
Waandishi wa habari
Waandishi wa Uingereza
Waandishi wa Ireland
Baba Yaga

Baba Yaga ni mhusika katika mitholojia ya Urusi na mataifa mengine ya Kislavoni. Hapo ndiye mchawi wa kike anayewazwa kama mwanamke mbaya asiyependeza. Katika hadithi zake anaishi kwenye nyumba inayosimama juu ya mguu wa kuku.

Viungo vya Nje
 
 
 
 
 

Mitholojia ya Urusi
Rainer Maria Rilke

Rainer Maria Rilke (4 Desemba 1875 - 29 Desemba 1926) alikuwa mshairi na mwandishi wa Austria.  

Kazi zake zinazojulikana zaidi ni pamoja na mkusanyo wa mashairi ya Duino Elegies, Sonnets kwa Orpheus, na riwaya ya The Notebooks of Malte Laurids Brigge.

Maisha
Rilke alizaliwa huko Prague, wakati ule chini ya Milki ya Austria-Hungaria. 

Rilke alisoma fasihi, historia ya sanaa, na falsafa huko Munich na Prague. Alisafiri sana Ulaya na Afrika Kaskazini. 

Alifariki kwa leukemia huko Montreux, Uswisi.

Tovuti zingine 
    
 Works by or about Rainer Maria Rilke 
 Rainer Maria Rilke, Profile

Waliofariki 1926
Waliozaliwa 1875
Waandishi wa Austria
Waazeri

Waazeri (pia: Waazerbaijani, Waturuki wa Azerbaijan) ni watu wanaoongea lugha ya Kiazeri, wakazi hasa wa kaskazini-magharibi mwa Iran na nchi ya Azerbaijan. 

Idadi yao hukadiriwa kuwa kati ya milioni 25 - 30; wengi wanaishi Iran (milioni 15) na Azarbaijan (milioni 9). Wachache wako pia Uturuki, Georgia na Armenia. Karibu wote ni Waislamu wa dhehebu la Shia.

Asili yao ni mchanganyiko wa mataifa na makabila mbalimbali. Watu wa maeneo ya Azerbaijan walikuwa wameanza kutumia Kiajemi kabla ya uvamizi wa Waarabu. Tangu karne ya 11 makabila ya Kituruki walipita hapa katika uhamisho wao kutoka Asia ya Kati kuelekea magharibi, wengi walibaki. Polepole wakazi walibadilisha tena lugha hadi Kiturki cha wageni kimekuwa lugha ya wananchi.

Marejeo 
 
Watu wa Uajemi
Watu wa Azerbaijan
Ider

Ider  ni mto uliopo Mongolia; unapita kati ya Khövsgöl na Zavkhan aimags kaskazini magharibi mwa Mongolia. Pamoja na mto Delgermörön ni vyanzo vya mto Selenge. Una urefu wa kilomita 452 (281 mi), na una beseni la kilomita za mraba 24,600 (9,500 sq mi). Chanzo kiko katika safu za Khangai, ukutana na Delgermörön uko Tömörbulag. Mto huo uganda siku 170-180  kwa mwaka. Kuna daraja la mbao, ambalo lilijengwa mnamo 1940, karibu na Jargalant ni daraja la zege lipo huko Galt.

Mito ya Mongolia
Theobald A. Mvungi

Theobald A. Mvungi ni mwandishi nguli wa vitabu vya fasihi ya Kiswahili hususani ushairi. 
Mwandishi huyu amevuma sana kwa kazi yake ya kifasihi inayofahamika kwa jina maarufu kama vile Chungu Tamu ambacho ni kitabu cha mashairi zaidi ya 30.

Washairi wa Kiswahili
Waandishi wa Tanzania
Mto Uilgan

Mto Uilgan ni mto uliopo Mongolia. 

Mto huu huanzia katika makutano ya mito midogomidogo karibu na mpaka wa Urusi na huingia ndani ya Mto Üür kidogo kutoka kituo cha jumla cha Tsagaan-Üür Mto Arigiin.

Mito ya Mongolia
Uuaji

Uuaji (kwa Kiingereza: homicide) kwa macho ya sheria ni tendo la mtu mmoja linalosababisha kifo cha mtu mwingine. 

Uuaji kwa maana hiyo unahitaji tendo la mtu ambalo limelengwa, unaweza kutokana kwa bahati mbaya, kwa kutojali au kupuuza hata bila nia ya kusababisha hasara, au kwa kusudi. 

Kisheria mauaji huangaliwa kwa namna tofauti zinazoweza kutofautiana kati ya nchi na nchi kufuatana na mifumo mbalimbali ya sheria, kama ni jinai au la. Namna hizo ni pamoja na kuua bila kukusudia (Kuuwa bila kunuia, ing. manslaughter) au kuua kwa kukusudia (Kuua kwa kunuia, ing. murder), kujitetea, kujilinda, kuua vitani, kuua kwa amri ya wakubwa, au kutekeleza adhabu ya kifo. 

Sheria zinazofuata mapokeo ya Sheria ya Kiroma zinatofautisha mara nyingi kati ya mauaji yanayotekelezwa kwa kukusudia na bila kukusudia; sheria za nchi kama Marekani hutofautisha kati ya ngazi au uzito tofauti wa uuaji kwa kukusudia (first - second degree murder) ambayo haipo katika sheria zinazofuata mapokeo ya Uingereza kama Tanzania.

Kwa jumla dini zinakataza uuaji kama dhambi kubwa, ingawa si kila mara, hasa katika juhudi za kujihami dhidi ya mvamizi.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Introduction and Updated Information on the Seville Statement on Violence
 The Seville Statement
 Atlas of United States Mortality – U.S. Centers for Disease Control
 Lord Mustill on the Common Law concerning murder (sheria ya Uingereza)

Maadili
Makosa ya jinai
Kuua kwa kukusudia

Kuua kwa kukusudia (kwa Kiingereza:  murder) ni kosa la jinai kadiri ya sheria ambapo mtu mmoja anasababisha kifo cha mtu mwingine kwa makusudi na kwa nia mbaya.

Katika sheria za Tanzania
Sheria ya Tanzania inafafanulia: "Mtu yeyote ambaye, kwa dhamira ya uovu, anasababisha kifo cha mtu mwingine kwa kitendo kisicho halali au kuacha kutenda ana hatia ya kuua kwa kukusudia." 

Adhabu ya kuua kwa kukusudia ni adhabu ya kifo, ingawa adhabu hiyo haijatekelezwa tena Tanzania tangu mwaka 1994, nchini Kenya tangu 1987, Uganda tangu 2005 https://www.pgaction.org/ilhr/adp/uga.html.

Adhabu yake
Idadi ya nchi zilizofuta adhabu ya kifo inazidi kuongezeka.

Katika sheria za kisasa uuaji wa makusudi hutazamwa kama jinai dhidi ya jamii unaopaswa kuadhibiwa na dola. Katika mifumo ya sheria ya kimapokeo ulitazamwa mara nyingi kama jambo la binafsi, pia kwa kutotofautisha kati ya kuua kwa kusudi na bila kusudi; hapo ukoo wa aliyeuawa alikuwa na haki ya kulipiza kisasi kwa kumwua muuaji au ndugu wake. Ili kupakana marudio ya kisasi mifumo mingi ya kimapokeo ilijua pia malipo ya fidia.

Mfumo wa fidia unapatikana katika nchi kadhaa (mfano Iran, Saudia, Pakistan) zinazofuata sharia ya Kiislamu ambako ni juu ya familia ya aliyeuawa kuamua kuhusu fidia au utekelezaji wa adhabu ya kifo.

Marejeo

Viungo vya Nje
 Lord Mustill on the Common Law concerning murder

 Introduction and Updated Information on the Seville Statement on Violence
 The Seville Statement
 Atlas of United States Mortality – U.S. Centers for Disease Control
 Cezanne's depiction of "The Murder" – National Museums Liverpool

Maadili
Makosa ya jinai
Magendo

Magendo (kwa Kiingereza: smuggling) ni jinai inayohusu usafirishaji haramu wa bidhaa, vitu au watu kuvukia mipaka ndani au nje ya nchi fulani. Ndani ya nchi fulani vitu husafirishwa kwa namna haramu kama yanatakiwa kuonyeshwa kwenye mageti za taasisi kama vile gereza, bandari au vituo vya kudhibiti biashara.

Mara nyingi magendo hutekelezwa kwa shabaha ya kuepuka kulipia ushuru wa forodha au kufanya biashara na bidhaa haramu kama madawa ya kulevya.

Marejeo

Smuggling in 18th and 19th century Britain
Smuggled Goods and Products information
King's Cutters and Smugglers 1700-1855, by E. Keble Chatterton, from Project Gutenberg
"Organized Crime." Oxford Bibliographies Online: Criminology. 

Shirika inayofanya kazi dhidi ya magendo ya watu
Ansar Burney Trust - working in the Middle East

Makosa ya jinai
Maadili
Judita Vannini

Judita Vannini (7 Julai 1859 - 23 Februari 1911) alikuwa mwanamke wa Italia kaskazini ambaye, pamoja na Luigi Tezza, alianzisha shirika la Mabinti wa Mt. Kamili kwa ajili ya kuhudumia wagonjwa.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 16 Oktoba 1994, halafu mtakatifu na Papa Fransisko tarehe 13 Oktoba 2019. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Hagiography Circle
 Saints SQPN
 Daughters of Saint Camillus

Waliozaliwa 1859
Waliofariki 1911
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Evesi wa Nikomedia

Evesi wa Nikomedia (aliuawa Nikomedia, leo nchini Uturuki, 24 Februari 303) alikuwa mtu maarufu wa mji huo ambaye, kwa kusukumwa na imani yake, alithubutu kuchana hadharani hati ya kaisari Dioklesyano iliyotangaza dhuluma dhidi ya Wakristo. Kwa sababu hiyo aliteswa kwa kila namna na hatimaye kuchomwa moto.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Nestori wa Magido

(alifariki Perge katika Pamfilia, leo nchini Uturuki, 251) alikuwa askofu wa mji huo ambaye, wakati wa dhuluma ya kaisari Decius wa Dola la Roma, aliuawa kwa kusulubiwa kutokana na imani yake kwa Yesu aliyetufilia msalabani .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 25 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Index of Roman Catholic Saints
St. Nestor
Hieromartyr Nestor the Bishop of Magydos in Pamphylia Orthodox icon and synaxarion

Waliofariki 251
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki