LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Homa ya Zika

Homa ya Zika (kwa Kiingereza Zika fever) ni ugonjwa unaosababishwa na virusi vya Zika, jamii ya jenasi Flavivirus. 

Dalili zake zinafanana na zile za virusi vingine vya jenasi hiyo, kama vile Homa ya dengue au  alfavirusi chikungunya, lakini ni afadhali kidogo na kwa kawaida zinadumu siku 4 hadi 7 tu. Asilimia kubwa (60–80%) hazina dalili za pekee. 

Wagonjwa wenye dalili wana homa kidogo, conjunctivitis, maumivu ya muda kwenye jointi (hasa zile ndogo za mikononi na miguuni) na mwasho ambao mara nyingi unaanza usoni na kuenea katika mwili wote.

Pamoja na kwamba ugonjwa huo hauna dalili za kutisha, wataalamu wa afya wanauhusisha na tatizo la microcephaly kwa mimba za wanawake wanaopatwa, kama ilivyoonyeshwa na mlipuko wa mwaka 2015 nchini Brazil ambao mwaka 2016 unazidi kuenea barani Amerika. 

Katika mlipuko uliotokea huko Polinesia ya Kifaransa kulikuwa na ongezeko la Guillain–Barré syndrome.

Ugonjwa unaenezwa na mbu wa jenasi Aedes, hasa Aedes aegypti, lakini pia A. africanus, A. coargenteus, A. luteocephala, A. vitattus na A. furcifer. During the 2007 outbreak on Yap Island in the South Pacific, Aedes hensilli was the vector, while Aedes polynesiensis spread the virus in French Polynesia in 2013.

Pia zimethibitishwa habari za kwamba ngono inaweza kusababisha ambukizo, na vilevile uchangiaji wa damu na uzazi (wakati wa kujifungua).

Mnamo Desemba 2016, mhusika mkuu wa udhibiti wa maradhi ya namna hii nchini Tanzania aliripoti kuhusu idadi ya wakazi ambao walipimwa na kuonekana kupatwa na homa ya Zika pamoja na idadi ya watoto wachanga waliozaliwa na ulemavu kutokana na homa hiyo. Mara moja rais John Magufuli alimuengua.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Flaviviridae Genomes  database search results from the Viral Bioinformatics Resource Center
 Viralzone: Flaviviridae
 Virus Pathogen Database and Analysis Resource (ViPR): Flaviviridae 

Maradhi ya kuambukiza
Maradhi ya zinaa
Ugonjwa wa akili

Ugonjwa wa akili ni tabia ya kuwaza na kutenda namna ambayo ama inasababisha mateso ama walau haifai kukabili maisha halisi. Namna hiyo inaweza kuwa ya kudumu, au kujitokeza mara moja tu au kwa kwikwi au kurudi tena baada ya kuonekana imekwisha. 

Aina nyingi za ugonjwa wa akili zimefafanuliwa na kuorodheshwa, kila moja ikiwa na dalili zake za pekee.  

Sababu za ugonjwa mara nyingi hazieleweki. Nadharia zinaweza kutegemea utafiti wa aina tofautitofauti. Kwa kawaida ugonjwa wa akili unaelezwa kuchangiwa na jinsi mtu anavyohemka, anavyotenda, anavyowaza na anavyohisi watu, vitu na matukio. Hiyo inaweza kuwa na chanzo katika sehemu fulani ya ubongo, na katika maisha ya kijamii. Fani inayochunguza maradhi hayo inaitwa saikopatolojia.

Huduma kwa wenye ugonjwa wa akili zinatolewa katika hospitali maalumu au katika jumuia chini ya madaktari wa akili, wanasaikolojia na wanasosholojia, wanaotumia mbinu mbalimbali, hasa kutazama na kuuliza maswali. Dawa zinatolewa kadiri ya maagizo ya madaktari hao.

Tanbihi

Marejeo
 Atkinson, J. (2006) Private and Public Protection: Civil Mental Health Legislation, Edinburgh, Dunedin Academic Press ISBN 1-903765-61-7
 
 
 
 
 Weller M.P.I. and Eysenck M. The Scientific Basis of Psychiatry, W.B. Saunders, London, Philadelphia, Toronto etc. 1992
 Wiencke, Markus (2006) Schizophrenie als Ergebnis von Wechselwirkungen: Georg Simmels Individualitätskonzept in der Klinischen Psychologie. In David Kim (ed.), Georg Simmel in Translation: Interdisciplinary Border-Crossings in Culture and Modernity (pp. 123–155). Cambridge Scholars Press, Cambridge, ISBN 1-84718-060-4

Viungo vya nje

 NIMH.NIH.gov – National Institute of Mental Health
 International Committee of Women Leaders on Mental Health 
 Psychology Dictionary
 Mental Illness Watch
 Metapsychology Online Reviews: Mental Health 
 The New York Times: Mental Health & Disorders
 The Guardian: Mental Health
Adverse Childhood Experiences: Risk Factors for Substance Misuse and Mental Health  Dr. Robert Anda of the U.S. Centers for Disease Control describes the relation between childhood adversity and mental health (video)

Afya
Saikolojia
Tiba
Mfumo wa uzazi

Mfumo wa uzazi ni mfumo wa ogani za kijinsia ndani ya mwili zinazofanya kazi pamoja katika kulenga uzazi wa kijinsia. 

Mbali na ogani hizo, dutu mbalimbali zisizo hai, kama vile viowevu, homoni n.k., ni muhimu katika kukamilisha mfumo wa uzazi na kuuwezesha kufanikiwa. 

Tofauti na mifumo mingine mbalimbali ya viumbe hai, mara nyingi jinsia za spishi zenye tofauti za kijinsia zina tofauti muhimu ambazo zinawezesha urithi wa wazazi kuchanganyikana kwa faida ya afya ya watoto.

Tanbihi

Viungo vya nje

Mwili
Uzazi
Jinsia
Kifafa

Kifafa (kwa Kiingereza Epilepsyis, kutoka kitenzi cha Kigiriki ἐεπιλαμβάνειν, eepilambanein, kuteka au kutesa) ni kundi la maradhi ya neva yanayofanana kwa dalili za matukio ya kupatwa, ambayo yanaweza kudumu muda mfupi sana karibu bila kugundulika hadi muda mrefu wa kutikisika kwa nguvu mwili mzima. Matukio hayo yanaelekea kurudiarudia bila sababu inayoeleweka kwa kila tukio wakati matukio ya namna hiyo yenye sababu inayoeleweka si ya kifafa kweli.

Visababishi
Sababu ya kesi nyingi haijulikani, ingawa baadhi ya watu wanapatwa na kifafa kutokana na jeraha la ubongo, kiharusi, saratani ya ubongo na matumizi mabaya ya dawa. Mabadiliko ya DNA yanahusiana moja kwa moja na asilimia ndogo za kesi zote.

Matukio ya kifafa yanatokana na utendaji mkubwa mno wa neva za ubongo. 

Ili kusema ni kifafa, daktari anapaswa kwanza kutambua hakuna sababu zinazoeleweka za dalili kama hizo, kwa mfano kuzimia. Mara nyingi kifafa kinaweza kuthibitishwa na electroencephalogram (EEG).

Tiba
Katika 70% za matukio inawezekana kuyadhibiti. Isipowezekana tiba, pengine upasuaji, uchocheaji wa neva na mabadiliko ya ulaji vinatumika. Si kila mara kifafa kinadumu maisha yote: kuna watu wanaopata nafuu kiasi cha kutohitaji tena dawa.

Uenezi
Karibu 1% ya watu wote duniani (milioni 65) wana kifafa, na karibu 80% za kesi zinatokea katika nchi zinazoendelea. 

Mwaka 2013 vilitokea vifo 116,000, ambavyo ni vingi kuliko vile 112,000 vya mwaka 1990. 

Kifafa kinazidi kutokea kadiri watu wanavyokua.

Tazama pia
 Shambulio la mfululizo la kifafa

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 
 World Health Organization fact sheet

Magonjwa
Ubongo
Tiba
Neva
Taenga

Taenga ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Makemo. Eneo la kisiwa ni 20 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 113. Watu wakaao kisiwani kwa Taenga huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Nihiru

Nihiru ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa Kaskazini-Mashariki wa kisiwa cha Marutea. Eneo la kisiwa ni 20 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 11. Watu wanaokaa kisiwani kwa Nihiru huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Makemo

Makemo ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-magharibi wa kisiwa cha Marutea. Eneo la kisiwa ni 56 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Pouheva. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 832. Watu wakaao kisiwani kwa Makemo huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Katiu

Katiu ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Tahanea. Eneo la kisiwa ni 10 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Toini. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 250. Watu wakaao kisiwani kwa Katiu huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kichantyal

Kichantyal ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wachantyal. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichantyal imehesabiwa kuwa watu 4280. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichantyal iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kichantyal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichantyal 
lugha ya Kichantyal katika Glottolog
lugha ya Kichantyal kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidolpo

Kidolpo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wadolpo. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidolpo imehesabiwa kuwa watu 1670. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidolpo iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kidolpo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidolpo 
lugha ya Kidolpo katika Glottolog
lugha ya Kidolpo kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidura

Kidura ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal iliyozungumzwa na Wadura. Mwaka wa 2011 idadi ya Wadura imehesabiwa kuwa watu 2160, lakini hawakutumia lugha yao ya asili yaani lugha ya Kidura imatoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidura iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kidura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidura 
lugha ya Kidura katika Glottolog
lugha ya Kidura kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kighale-Kaskazini

Kighale ya Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waghale. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kighale ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 4440. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kighale ya Kaskazini iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kighale ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kighale ya Kaskazini 
lugha ya Kighale ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kighale ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kighale-Kusini

Kighale ya Kusini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waghale. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kighale ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 21,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kighale ya Kusini iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kighale ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kighale ya Kusini 
lugha ya Kighale ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kighale ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kigurung-Mashariki

Kigurung ya Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wagurung. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kigurung ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 227,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigurung ya Mashariki iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kigurung ya Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigurung ya Mashariki 
lugha ya Kigurung ya Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kigurung ya Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kihelambu

Kisherpa ya Helambu (au Kihelambu kwa kifupi) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Washerpa. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisherpa ya Helambu imehesabiwa kuwa watu 10,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisherpa ya Helambu iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kisherpa ya Helambu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisherpa ya Helambu 
lugha ya Kisherpa ya Helambu katika Glottolog
lugha ya Kisherpa ya Helambu kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kihumla

Kihumla ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wahumla. Mwaka wa 2014 idadi ya wasemaji wa Kihumla imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihumla iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kihumla kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihumla 
lugha ya Kihumla katika Glottolog
lugha ya Kihumla kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kijirel

Kijirel ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wajirel. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kijirel imehesabiwa kuwa watu 4830. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijirel iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kijirel kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijirel 
lugha ya Kijirel katika Glottolog
lugha ya Kijirel kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikagate

Kikagate ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakagate. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikagate imehesabiwa kuwa watu 100 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikagate iko katika kundi la Kibodish. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kisherpa ya Helambu.

Viungo vya nje
lugha ya Kikagate kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikagate 
lugha ya Kikagate katika Glottolog
lugha ya Kikagate kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiloke

Kiloke (pia Kilowa) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waloke. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiloke imehesabiwa kuwa watu 3030. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiloke iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kiloke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiloke 
lugha ya Kiloke katika Glottolog
lugha ya Kiloke kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimanangba

Kimanangba ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wamanangba. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimanangba imehesabiwa kuwa watu 390. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimanangba iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kimanangba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimanangba 
lugha ya Kimanangba katika Glottolog
lugha ya Kimanangba kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kinaaba

Kinaaba ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wanaaba. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kinaaba imehesabiwa kuwa watu 770. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaaba iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaaba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaaba 
lugha ya Kinaaba katika Glottolog
lugha ya Kinaaba kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kinar-Phu

Kinar-Phu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wanar na Waphu. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kinar-Phu imehesabiwa kuwa watu 600, yaani Wanar 400 na Waphu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinar-Phu iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kinar-Phu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinar-Phu 
lugha ya Kinar-Phu katika Glottolog
lugha ya Kinar-Phu kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kinubri

Kinubri ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wanubri. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinubri imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinubri iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kinubri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinubri
lugha ya Kinubri katika Glottolog
lugha ya Kinubri kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiseke (Nepal)

Kiseke ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waseke. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiseke imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiseke iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kiseke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiseke
lugha ya Kiseke katika Glottolog
lugha ya Kiseke kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Tuanake

Tuanake ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-magharibi wa kisiwa cha Hiti. Eneo la kisiwa ni 6 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Tuanake.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Hiti

Hiti ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Makemo. Eneo la kisiwa ni 3 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Hiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tepoto (Kusini)

Tepoto ya Kusini ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Tahanea. Eneo la kisiwa ni 0.6 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Tepoto ya Kusini.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Marutea ya Kaskazini

Marutea ya Kaskazini ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Makemo. Eneo la kisiwa ni 2.7 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Marutea ya Kaskazini.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Haraiki

Haraiki ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Makemo. Eneo la kisiwa ni 4 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Haraiki.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Aratika

Aratika ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Fakarava. Eneo la kisiwa ni 8.3 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Paparara. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 160. Watu wakaao kisiwani kwa Aratika huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kauehi

Kauehi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Fakarava. Eneo la kisiwa ni 15 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tearavero. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 257. Watu wakaao kisiwani kwa Kauehi huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Taiaro

Taiaro ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Kauehi. Eneo la kisiwa ni 6 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa wanne tu. Watu wakaao kisiwani kwa Taiaro huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Raraka

Raraka ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Fakarava. Eneo la kisiwa ni 7.2 km². Kijiji cha pekee kisiwani huitwa Motupapu. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 110. Watu wakaao kisiwani kwa Raraka huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kibote

Kibote ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wabote. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibote imehesabiwa kuwa watu 8770. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibote iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibote kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibote 
lugha ya Kibote katika Glottolog
lugha ya Kibote kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidanuwar

Kidanuwar (au Kidhanwar) ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wadanuwar. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidanuwar imehesabiwa kuwa watu 45,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidanuwar iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidanuwar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidanuwar 
lugha ya Kidanuwar katika Glottolog
lugha ya Kidanuwar kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidarai

Kidarai ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wadarai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidarai imehesabiwa kuwa watu 11,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidarai iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidarai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidarai 
lugha ya Kidarai katika Glottolog
lugha ya Kidarai kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kijumli

Kijumli ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wajumli. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kijumli imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijumli iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kijumli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijumli 
lugha ya Kijumli katika Glottolog
lugha ya Kijumli kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikayort

Kikayort ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wakayort. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikayort imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikayort iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kibengali.

Viungo vya nje
lugha ya Kikayort kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikayort 
lugha ya Kikayort katika Glottolog
lugha ya Kikayort kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Nondo (mdudu)

Kwa maana nyingine za jina hili tazama nondo (maana)

Nondo ni wadudu wa oda ya Lepidoptera (lepidos = gamba, ptera = mabawa) ambao wanabeba vigamba juu ya mabawa yao. Nondo wanafanana na vipepeo lakini wanatofautiana kwa umbo la vipapasio. Vile vya vipepeo ni kama nyuzi zenye kinundu mwishoni kwao lakini vile vya nondo vina maumbo mbalimbali bila kinundu. Juu ya hiyo takriban nondo wote hukiakia wakati wa usiku na vipepeo hukiakia wakati wa mchana. Kuna zaidi ya spishi 160,000 za nondo.

Utangulizi
Kama ilivyo kwa vipepeo mzunguko wa maisha wa nondo huwa na hatua nne: yai, kiwavi (lava), bundo na mdumili (imago). Takriban spishi zote huruka wakati wa usiku lakini nyingine huruka jioni na spishi kadhaa wakati wa mchana. Mabawa yakiwa yamefungwa rangi za nondo ni kahawia na/au kijivu hasa na mara nyingi wana rangi za kamafleji. Lakini wakifungua mabawa yale ya nyuma yana rangi kali mara nyingi au mabaka yanayofanana na macho. Hii inashtua mbuai wao kama ndege na mijusi.

Takriban wadumili wote wa nondo hawali, lakina kadhaa hula mbochi. Viwavi vya spishi nyingi vinakula mimea ya mazao. Kwa kawaida wakulima hutumia dawa za kikemikali kuua viwavi hivi. Lakini siku hizi vimekuwa sugu dhidi ya dawa hizi. Kwa hivyo ni bora kutumia dawa za kibiolojia, kama Bt au virusi au kuvu viuawadudu.

Katika sehemu mbalimbali za Afrika viwavi vya spishi kubwa huliwa, k.m. nondo wa mopani katika Afrika Kusini, Botswana, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Namibia, Zambia na Zimbabwe.

Spishi kadhaa za Afrika
 Cyligramma latona, Nondo-bundi (Cream-striped owl)
 Diparopsis castanea, Funza Mwekundu (Red bollworm)
 Gonimbrasia belina, Nondo wa Mopani (Mopane worm)
 Helicoverpa armigera, Funza-nyanya au funza-matunda (Cotton bollworm)
 Leucania loreyi, Kiwavijeshi bandia (False armyworm)
 Plutella xylostella, Nondo Mdogo wa Kabichi (Diamondback moth)
 Spodoptera exempta, Kiwavijeshi wa Afrika (African armyworm)
 Spodoptera frugiperda, Kiwavijeshi wa Amerika au kiwavijeshi vamizi (Fall armyworm)
 Spodoptera littoralis, Nondo wa Majani ya Mpamba (African cotton leafworm)
 Thaumatotibia leucotreta, Nondo wa Matunda (False codling moth)

Picha

Vipepeo na jamaa
Kifriuli

Kifriuli (kwa lugha hiyo Furlan; kwa Kiitalia Friulano) ni mojawapo ya lugha za Kirumi, tawi la lugha za Kihindi-Kiulaya inayotumiwa na watu 600,000 hivi, ambao kati yao 300,000 ndiyo lugha mama yao, wakiwemo hasa Waitalia wa mkoa wa Friuli-Venezia Giulia, kaskazini mashariki mwa rasi ya Italia.

Viungo vya nje 

 Short video showing bilingual Italian/Friulian road signs
 Radio Onde Furlane .  Radio in Friulian language.
 Grafie uficiâl de lenghe furlane — Agjenzie regjonal pe lenghe furlane (different other language resources) 
 Dante in furlan: 
 eBooks: different language resources)
 Provincie di Udin-Provincia di Udine: La lingua friulana 
 La Patrie dal Friûl; Magazine and News in Friulian language since 1946
 Lenghe.net – Online bilingual magazine in Friulian language (2004–2010) 
 Online magazine and resources 
 The juridical defence of Friulian (in English) 
 Course of Friulian
 Friulian Journal of Science – an association to foster the use of Friulian in the scientific world
 Fogolâr furlan of Toronto
 Fogolâr Furlan of Windsor
 Societat Filologjiche Furlane
 Centri interdipartimentâl pe ricercje su la culture e la lenghe dal Friûl "Josef Marchet" 
 Friulian version of Firefox browser 
 Centri Friûl Lenghe 2000, Online bilingual dictionary (Italian/Friulian) with online tools
 Furlan English Dictionary from Webster's Online Dictionary  – The Rosetta Edition
 C-evo Furlan  – a computer game in Friulian
 Italian-Friulian Dictionary 
 Friulian-Italian-Slovenian-German-English-Spanish-French Multilingual Dictionary 
 Friulian basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database 
 Friulian-English English-Friulian dictionary  – uses the Faggin-Nazzi alphabet

Lugha za Kirumi
Lugha za Italia
Friuli-Venezia Giulia
Kiladino

Kiladino ni lugha ndogo ya jamii za Lugha za Kirumi katika jamii kubwa ya Lugha za Kihindi-Kiulaya. Inafanana na Kifriuli na Kiromansch.

Wasemaji ni kama 31,000 tu upande wa kaskazini wa Italia.

Marejeo
 Rut Bernardi: Curs de gherdëina – Trëdesc lezions per mparé la rujeneda de Gherdëina/Dreizehn Lektionen zur Erlernung der grödnerischen Sprache. Istitut Ladin Micurà de Rü, St. Martin in Thurn 1999, ISBN 88-8171-012-9
 Vittorio Dell'Aquila und Gabriele Iannàccaro: Survey Ladins: Usi linguistici nelle Valli Ladine. Autonome Region Trentino-Südtirol, Trient 2006, ISBN 88-86053-69-X
 Marco Forni: Wörterbuch Deutsch–Grödner-Ladinisch. Vocabuler tudësch–ladin de Gherdëina. Istitut Ladin Micurà de Rü, St. Martin in Thurn 2002, ISBN 88-8171-033-1
 Günter Holtus, Michael Metzeltin, Christian Schmitt (ed.): Lexikon der Romanistischen Linguistik (LRL), Tübingen, Niemeyer, 1988–2005 (12 Bände); Band III: Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete von der Renaissance bis zur Gegenwart. Rumänisch, Dalmatisch / Istroromanisch, Friaulisch, Ladinisch, Bündnerromanisch, 1989.
 Theodor Gartner: Ladinische Wörter aus den Dolomitentälern. Niemeyer, Halle 1913 (Online version)
 Maria Giacin Chiades (ed.): Lingua e cultura ladina. Canova, Treviso 2004, ISBN 88-8409-123-3 ()
 Constanze Kindel: Ladinisch für Anfänger. In: Die Zeit 4/2006 (Online version)
 Heinrich Schmid: Wegleitung für den Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner. Istitut Cultural Ladin Micurà de Rü, St. Martin in Thurn/Istitut Cultural Ladin Majon di Fascegn, San Giovanni 1994 (Online version )
 Servisc de Planificazion y Elaborazion dl Lingaz Ladin (SPELL): Gramatica dl Ladin Standard. Istitut Cultural Ladin Micurà de Rü, St. Martin in Thurn (u.a.) 2001, ISBN 88-8171-029-3 (http://www.spell-termles.ladinia.net/documents/gramatica_LS_2001.pdf  Online version)

Viungo vya nje

The office for Ladin language planning 
Rai Ladinia – Newscasts and broadcasts from public broadcaster Rai Sender Bozen.
Noeles.info – News portal in Ladin.
Weekly Paper – La Usc Di Ladins (The Voice of the Ladins, in Ladin).
Ladinienatlas ALD-I 
Linguistic Atlas of Dolomitic Ladinian and neighbouring Dialects – Speaking Linguistic Atlas 
Grzega, Joachim,  Ku-eichstaett.de, Materialien zu einem etymologischen Wörterbuch des Dolomitenladinischen (MEWD), Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt (KU) 2005.
Italian-Fassano Ladin Dictionary 
Italian-Cadorino Ladin Dictionary
German-Gardenese Ladin Dictionary
German-Badiotto Ladin Dictionary
Ladin basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database 
Declaration of language group affiliation in South Tyrol – Population Census 2001

Lugha za Kirumi
Lugha za Kihindi-Kiulaya
Lugha za Italia
Kikuke

Kikuke (pia Kighale ya Kutang) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakuke. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikuke imehesabiwa kuwa watu 29 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikuke iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kikuke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikuke 
lugha ya Kikuke katika Glottolog
lugha ya Kikuke kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lutricia McNea

Lutricia McNeal (amezaliwa tar. 27 Novemba, 1973 huko mjini Oklahoma City, Oklahoma) ni mwimbaji wa muziki wa soul/pop kutoka nchini Marekani. Alipata mafanikio yake kimataifa kwa vibao vyake kadhaa kama vile "Ain't That Just the Way" (UK: #6, Germany: #5, Sweden: #1) kibao ambacho kiliuza nakala milioni mbili dunia nzima, "Stranded" (UK: #3, Sweden: #6) na "Someone Loves You Honey" (UK: #9).

Wasifu

Maisha ya awali
McNeal ni mtoto wa saba katika familia ya watoto tisa. Baba yake ni mchungaji na yeye Lutracia alikuwa mwimbaji wa kwaya katika kanisa la katika kamji kao. Kipaji chake kiligunduliwa na Rogers/Grantham, kazi yake ilianza kushika hatamu baada ya ziara ya Ulaya, ambapo alijiunga na kikundi cha watayarishaji cha Kiswidi Rob'n'Raz. Kwa pamoja watatu hao walipeleka katika chati vibao kadhaa ikiwa pamoija na Top 20 #1 huko Sweden, kibao cha "Clubhopping" (Sweden: #13), "Bite the Beat" (Sweden: #14) na "In Command" (Sweden: #1).

Miaka kadhaa baadaye akaanza kazi zake za kujitegemea na kufanya kibao #1 "Ain't That Just The Way" kibao ambacho kilimfanya awe maarufu dunia nzima. Kilikuwa habari mjini katika chati mbalimbali huko Ulaya na baadaye huko Asia mwisho kikatua katika chati maarufu za US Billboard Dance Charts na kushika nafasi ya kwanza. Kibao baadaye kilitunukiwa dhahabu katika nchi kadha wa kadha.

Diskografia

Studio albamu
1997 My Side of Town / Lutricia McNeal (UK title)
1999 Whatcha Been Doing
2002 Metroplex
2004 Soulsister Ambassador

Single

Marejeo

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanamuziki wa Marekani
Kikumhali

Kikumhali ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wakumhali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikumhali imehesabiwa kuwa watu 12,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikumhali iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kikumhali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikumhali 
lugha ya Kikumhali katika Glottolog
lugha ya Kikumhali kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikusunda

Kikusunda ni lugha nchini Nepal inayozungumzwa na Wakusunda. Mwaka wa 2014 idadi ya wasemaji wa Kikusunda imehesabiwa kuwa watu watatu tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikusunda haihusiani na lugha nyingine yoyote bila shaka.

Viungo vya nje
lugha ya Kikusunda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikusunda 
lugha ya Kikusunda katika Glottolog
lugha ya Kikusunda kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikyirong

Kikyirong (pia Kikyerung) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uchina inayozungumzwa na Wakyirong. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kikyirong nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 500. Pia kuna wasemaji 100 nchini Uchina (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikyirong iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kikyirong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikyirong 
lugha ya Kikyirong katika Glottolog
lugha ya Kikyirong kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za China
Kimusasa

Kimusasa ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wamusasa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimusasa imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimusasa iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kimusasa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimusasa 
lugha ya Kimusasa katika Glottolog
lugha ya Kimusasa kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kipalpa

Kipalpa ilikuwa lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal iliyozungumzwa na Wapalpa. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kipalpa tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipalpa iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kinepali.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalpa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalpa
lugha ya Kipalpa katika Glottolog
lugha ya Kipalpa kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kirajbanshi

Kirajbanshi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Warajbanshi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kirajbanshi imehesabiwa kuwa watu 143,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirajbanshi iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kirangpuri nchini Uhindi na Bangladesh.

Viungo vya nje
lugha ya Kirajbanshi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirajbanshi
lugha ya Kirajbanshi katika Glottolog
lugha ya Kirajbanshi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kisonha

Kisonha ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Wasonha. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisonha imehesabiwa kuwa watu 580. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisonha iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kisonha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisonha
lugha ya Kisonha katika Glottolog
lugha ya Kisonha kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitamang-Magharibi

Kitamang ya Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watamang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitamang ya Magharibi nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 323,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitamang ya Magharibi iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitamang ya Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitamang ya Magharibi
lugha ya Kitamang ya Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kitamang ya Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitamang-Gorkha

Kitamang ya Gorkha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watamang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitamang ya Gorkha nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 3980. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitamang ya Gorkha iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitamang ya Gorkha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitamang ya Gorkha
lugha ya Kitamang ya Gorkha katika Glottolog
lugha ya Kitamang ya Gorkha kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitamang-Kaskazini-Magharibi

Kitamang ya Kaskazini-Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watamang. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitamang ya Kaskazini-Magharibi nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitamang ya Kaskazini-Magharibi iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitamang ya Kaskazini-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitamang ya Kaskazini-Magharibi
lugha ya Kitamang ya Kaskazini-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kitamang ya Kaskazini-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kithakali

Kithakali ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wathakali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kithakali imehesabiwa kuwa watu 5240. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kithakali iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kithakali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithakali 
lugha ya Kithakali katika Glottolog
lugha ya Kithakali kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kithudam

Kithudam ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wathudam. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kithudam imehesabiwa kuwa watu 1800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kithudam iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kithudam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithudam
lugha ya Kithudam katika Glottolog
lugha ya Kithudam kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitichurong

Kitichurong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watichurong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitichurong imehesabiwa kuwa watu 2420. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitichurong iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitichurong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitichurong
lugha ya Kitichurong katika Glottolog
lugha ya Kitichurong kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitsum

Kitsum ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watsum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitsum imehesabiwa kuwa watu 4790. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitsum iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitsum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitsum
lugha ya Kitsum katika Glottolog
lugha ya Kitsum kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiwalungge

Kiwalungge ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wawalungge. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiwalungge imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwalungge iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwalungge kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwalungge
lugha ya Kiwalungge katika Glottolog
lugha ya Kiwalungge kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikurux cha Nepali

Kikurux ya Nepal ni lugha ya Kidravidi nchini Nepal inayozungumzwa na Wakurux. Ni tofauti na lugha ya Kikurux inavyozungumzwa nchini Uhindi na Bangladesh. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikurux ya Nepal imehesabiwa kuwa watu 28,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikurux ya Nepal iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kikurux ya Nepal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikurux ya Nepal
lugha ya Kikurux ya Nepal katika Glottolog
lugha ya Kikurux ya Nepal kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimandarini

Kimandarini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wachina. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimandarini nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni 840. Pia kuna wasemaji katika nchi zifuatazo: 24,320,000 nchini Taiwan (1993), 10,600 nchini Brunei (2006), 60,900 ndani ya Hong Kong (2006), 460,000 nchini Indonesia (1982), wengi nchini Malaysia ambapo ni lugha ya taifa (lakini bila idadi rasmi ya wasemaji), 35,000 nchini Mongolia (1993), 500,000 nchini Myanmar (1994), 500 nchini Ufilipino (1990), 1,210,000 nchini Singapuri (2010), na 5,880 nchini Uthai (1984). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimandarini iko katika kundi la Kichina.

Sauti na toni 
Tabia ya pekee ya lugha za Kichina ni tofauti kubwa kati ya toni za sauti. Silabi "ma" inaweza kuwa na maana 4 tofauti kabisa kufuatana na matamshi tofauti ya toni.

Uenezi 
Kimandarini ni lugha rasmi katika Jamhuri ya Watu wa China, Jamhuri ya China (Taiwan) na Singapuri. Husemwa pia na raia Wachina katika Indonesia na Malaysia.

Viungo vya nje
lugha ya Kimandarini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimandarini 
lugha ya Kimandarin katika Glottolog
lugha ya Kimandarini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Taiwan
Lugha za Indonesia
Lugha za Malaysia
Lugha za Uthai
Lugha za Brunei
Lugha za Singapuri
Lugha za Mongolia
Lugha za Myanmar
Lugha za Ufilipino
Kimindong

Kimin-Dong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimin-Dong nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni 8.8. Pia kuna wasemaji katika nchi zifuatazo: 7060 nchini Brunei (2006), wachache tu nchini Indonesia (bila mwaka), 252,000 nchini Malaysia (2004), 34,200 nchini Singapuri (2000), na wengi nchini Uthai (bila takwimu). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimin-Dong iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kimin-Dong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimin-Dong 
lugha ya Kimin-Dong katika Glottolog
lugha ya Kimin-Dong kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Indonesia
Lugha za Malaysia
Lugha za Uthai
Lugha za Brunei
Lugha za Singapuri
Kimin-Nan

Kimin-Nan ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimin-Nan nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni 25.7. Pia kuna wasemaji katika nchi zifuatazo: 13,100 nchini Brunei (2006), 77,600 ndani ya Hong Kong (2006), milioni 15 nchini Taiwan (1997), 700,000 nchini Indonesia (1982), 2,660,000 nchini Malaysia (2000), 592,000 nchini Ufilipino (1982), 333,000 nchini Singapuri (2010), na 1,080,000 nchini Uthai (1984). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimin-Nan iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kimin-Nan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimin-Nan 
lugha ya Kimin-Nan katika Glottolog
lugha ya Kimin-Nan kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Taiwan
Lugha za Indonesia
Lugha za Malaysia
Lugha za Uthai
Lugha za Brunei
Lugha za Singapuri
Lugha za Ufilipino
Kiyue

Kiyue (pia Kicantonese) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayue. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kiyue nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni 52. Pia kuna wasemaji katika nchi zifuatazo: 6250 nchini Brunei (2006), 6,030,000 ndani ya Hong Kong (2006), 180,000 nchini Indonesia (1982), 1,070,000 nchini Malaysia (2000), 9780 nchini Ufilipino (2000), 121,000 nchini Singapuri (2010), 29,400 nchini Uthai (1984), na 862,000 nchini Vietnam (1999). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyue iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyue kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyue
lugha ya Kiyue katika Glottolog
lugha ya Kiyue kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Indonesia
Lugha za Malaysia
Lugha za Uthai
Lugha za Brunei
Lugha za Singapuri
Lugha za Ufilipino
Lugha za Vietnam
Kimin-Bei

Kimin-Bei ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kimin-Bei nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni 10.3. Pia kuna wasemaji 4000 nchini Singapuri (1985). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimin-Bei iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kimin-Bei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimin-Bei 
lugha ya Kimin-Bei katika Glottolog
lugha ya Kimin-Bei kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Singapuri
Kipu-Xian

Kipu-Xian ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipu-Xian nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 2,520,000. Pia kuna wasemaji 24,700 nchini Malaysia (2006) na 14,100 nchini Singapuri (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipu-Xian iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kipu-Xian kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipu-Xian
lugha ya Kipu-Xian katika Glottolog
lugha ya Kipu-Xian kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Malaysia
Lugha za Singapuri
Kijarai

Kijarai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vietnam na Kamboja inayozungumzwa na Wajarai. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijarai nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 242,000. Pia kuna wasemaji 20,800 nchini Kamboja (2008). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijarai iko katika kundi la Kichamiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kijarai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijarai 
lugha ya Kijarai katika Glottolog
lugha ya Kijarai kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Lugha za Kamboja
Kikaco'

Kikaco' ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wakaco'. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaco' imehesabiwa kuwa watu 3370. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaco' iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaco' kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaco' 
lugha ya Kikaco' katika Glottolog
lugha ya Kikaco' kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kikavet

Kikavet ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wakavet. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kikavet imehesabiwa kuwa watu 6220. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikavet iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikavet kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikavet 
lugha ya Kikavet katika Glottolog
lugha ya Kikavet kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kikraol

Kikraol ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wakraol. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kikraol imehesabiwa kuwa watu 6220. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikraol iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikraol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikraol 
lugha ya Kikraol katika Glottolog
lugha ya Kikraol kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kipear

Kipear ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wapear. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipear imehesabiwa kuwa watu 1670. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipear iko katika kundi la Kipeariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipear kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipear
lugha ya Kipear katika Glottolog
lugha ya Kipear kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kisamre

Kisamre ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wasamre. Mwaka wa 2000 idadi ya Wasamre imehesabiwa kuwa watu 200 lakini hakuna miongoni mwao waliweza kuongea Kisamre, yaani lugha imesahauliwa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisamre iko katika kundi la Kipeariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisamre kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisamre
lugha ya Kisamre katika Glottolog
lugha ya Kisamre kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kisa'och

Kisa'och ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wasa'och. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisa'och imehesabiwa kuwa watu kumi tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisa'och iko katika kundi la Kipeariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisa'och kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisa'och
lugha ya Kisa'och katika Glottolog
lugha ya Kisa'och kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kisomray

Kisomray ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wasomray. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kisomray imehesabiwa kuwa watu 4100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisomray iko katika kundi la Kipeariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisomray kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisomray
lugha ya Kisomray katika Glottolog
lugha ya Kisomray kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Kisuoy

Kisuoy ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Kamboja inayozungumzwa na Wasuoy. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisuoy imehesabiwa kuwa watu 860. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisuoy iko katika kundi la Kipeariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisuoy kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisuoy
lugha ya Kisuoy katika Glottolog
lugha ya Kisuoy kwenye Ethnologue

Lugha za Kamboja
Lourdes

Lourdes (matamshi: [luʀd]) ni mji mdogo (wakazi 15,000) chini ya milima ya Pirenei nchini Ufaransa. 

Inatembelewa na watu zaidi ya milioni 5 kwa mwaka kutoka na njozi za mwaka 1858, ambazo Kanisa Katoliki limethibitisha kwamba kweli Bikira Maria alimtokea msichana Bernadeta Soubirous.

Kanisa hilo limethibitisha pia miujiza 70 iliyotokana na maombezi ya Bikira Maria kuwa haielezeki kisayansi.

Tanbihi
 INSEE commune file

Marejeo
 Collectif, Lourdes de la Préhistoire à nos jours, Musée Pyrénéen, 1987.
 Laurence Catinot-Crost, Autrefois Lourdes, Éditions Atlantica, 2005.
 Sébastien Barrère, Petite histoire de Lourdes, Cairn, 2014.

Viungo vya nje

 The Official Website of the Lourdes Sanctuaries
 Lourdes 2008 , Official site for the 150th anniversary of the apparitions
 Lourdes, by Robert Hugh Benson, 1914, from Project Gutenberg
 Catholic Association UK , details more information on Lourdes.
 
   Museum of Lourdes/Le-Petit-Lourdes Museum (in French)

Bikira Maria
Miji ya Ufaransa
Khadija Kopa

Khadija Omar Abdallah Kopa (alizaliwa Zanzibar, 1963) ni mwimbaji wa muziki wa Taarab na mtunzi wa nyimbo kutoka nchini Tanzania. Mbali ya muziki, Kopa ni mama wa nyumbani, mfanyabiashara na pia mwanaharakati wa kisiasa nchini Tanzania.

Anafahamika zaidi kwa ushirikiano wake mkubwa na bendi ya TOT. Ameanza kuimba Taarab tangu mwaka 1990 na bendi ya kwanza kujiunga nayo ilikuwa Culture Musical Club.

Mtoto wake wa kike Zuhura Othman Soud, afahamikaye kwa jina la kisanii kama Zuchu ni mwimbaji pia. Alijiunga na Wasafi Classics na kutoa nyimbo maarufu kama vile: Nisamehe, Sukari, Yalaa, Cheche, Wana.

Maisha na kazi
Khadija Kopa alizaliwa mwaka 1963 kisiwani Zanzibar na ni mtoto wa pekee katika familia ya Kopa. Ameolewa na ana watoto wanne na wajukuu wawili. 

Khadija alikuwa akipenda kuimba tangu akiwa mdogo, akisomea madrasa Zanzibar. Akiwa chuoni (madrasa) alikuwa msomaji mzuri wa qaswida, halafu vilevile alipokuwa Young Pioneer, alikuwa kwenye kikundi cha kwaya.

Hali kadhalika shuleni alikuwa kwenye mambo ya ngoma, mambo ya utamaduni na kwaya. Shule yao ilikuwa bingwa kwa kwaya Zanzibar. Aliendelea hivyo hadi katika shule ya upili.

Kazi ya sanaa alianza mwaka 1990 katika Kikundi cha Culture Musical Club. Siku moja alikuwa amekaa huku akiiga wimbo. Akapita babu yake aliye katika kikundi cha Culture Musical Club cha Zanzibar. Akamsifia ya kwamba anajua kuimba. Basi akachukua hatua ya kuandika barua kwa niaba yake bila ya kumshauri, akaipeleka Culture Musical Club kuomba ajiunge nao.

Khadija pia amepata kushirikiana na waimbaji wengine wa kike kama vile Mwanamtama Amir, marehemu Leila Khatib na wanaume kama akina Abdul Misambano na Ali Star, waliporomosha nyimbo ambazo zilitamba miaka hiyo katika ulimwengu wa Taarab.

Tazama pia
Isha Ramadhani

Viungo vya Nje
 katika Bongo Cinema
 katika Tanzania Today

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Wanamuziki wa Tanzania
Watu wa Zanzibar
Wanawake wa Tanzania
Kichrau

Kichrau ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wachrau. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kichrau imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichrau iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kichrau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichrau
lugha ya Kichrau katika Glottolog
lugha ya Kichrau kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Kicua

Kicua ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wacua. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kicua imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kicua iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kicua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicua 
lugha ya Kicua katika Glottolog
lugha ya Kicua kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Kiharoi

Kiharoi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vietnam inayozungumzwa na Waharoi. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiharoi imehesabiwa kuwa watu 35,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiharoi iko katika kundi la Kichamiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiharoi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiharoi 
lugha ya Kiharoi katika Glottolog
lugha ya Kiharoi kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Kihre

Kihre ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wahre. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihre imehesabiwa kuwa watu 94,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihre iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihre kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihre 
lugha ya Kihre katika Glottolog
lugha ya Kihre kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Kikatua

Kikatua ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wakatua. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikatua imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikatua iko katika kundi la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikatua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikatua 
lugha ya Kikatua katika Glottolog
lugha ya Kikatua kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam