LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Haki ya Afya ya Uzazi na Jinsia

Haki ya Afya ya Uzazi na Jinsia (Kiingereza Sexual and reproductive health and rights) kwa kifupi ni  SRHR  ni dhana inayohusu haki za binadamu hasa katika Afya ya Uzazi ,ni muunganiko wa maneno manne yaliyopo katika sehemu moja na wakati mwingine maneno matatu,ambayo ni Afya ya Uzazi, wakati mwingine neno hili wakati mwingine linatengenishwa kawa sababu kadhaa..

Haki ya uzazi wakati mwingine pia hujumuishwa kama haki ya Afya ua Uzazi na Ngono ama kinyume chakea. tofauti hiyo ni kama tofauti kati ya asasi isiyo ya kiserikali pamoja na asasi ya kiserikali lakini neno hilo hufanya kazi kwa pamoja kama asasi.
Baadhi ya Mashirika yanatetea haki ya Uzazi na ngono salama yanakiwemo  IPPF (International Planned Parenthood Federation), ILGA (International Lesbian and Gay Alliance), WAS (World Association for Sexual Health ambalo zamani lilikuwa likijulikana kama   World Association for Sexology,pamoja na shirika jingine liitwalo International HIV/AIDS Alliance.

Historia 
Programu za Afya ya Uzazi wa mpango zilianza mwaka 1950  na lengo kubwa la orogramu hizi ilikuwa kuonguza idadi ya watu duniani kwa sababu za kimaendeleo na kiuchumi. mwaka 1994 katika mkutano mkuu wa kimataifa wa ongezeko la watu duniani uliofanyika katika mjini wa Cairo nchini Misri ulichukulia kwa uzito kuhusu uzazi wa mpango hali iliyopelekea kuanzishwa kwa harakati za Afya ya Uzazi na Ngono salama. Mkutano huu ulitazamia na kujadili juu ya uzazi wa mpango na familia,kuanzia uchumi pamoja na haki za Binadamu .  Programu ijulikanayo kama  Program of Action (POA)  ilianzishwa na kukubaliwa na nchi zaidi ya 179  katika mkutano huo . Program ya POA ilikubali kwamba, haki ya Uzazi na ngono salama ni suala la haki za binadamu ulimwenguni,likihusisha kuwawezesha wanawake,uzazi pamoja na afya ya njema,mipango ya POA ilikuwa ni kutimiza Malengo yaki kufikia mwaka wa 2015. ,Mnamo mwaka 2000, mpango wa maendeleo ya Milenium ulizinduliwa lakini afya ua zazi na ngono salama haikuwepo katika mpango huo na kufikia mwaka 2010 programu ya POA ilifanyiwa marekebisho na Afya ua uzazi na ngono Salama ikapewa kipaumbele In 2000

Marejeo

Wiki in Activism
Haki
SMAUJATA

SMAUJATA ni kampeni ya kitaifa ya kupinga ukatili wa kijinsia na ukatili kwa watoto nchini Tanzania iliyoanzishwa na Sospeter Mosewe Bulugu mwaka 2022 chini ya Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalumu.
Kampeni hulenga kupinga kila aina ya ukatili, ukiwemo ukatili dhidi ya watoto.

Smaujata inafanya kazi kwa kushirikiana kwa karibu na taasisi za serikali zinazohusika katika kutoa haki, ambazo ni ofisi za Ustawi wa Jamii, polisi pamoja na Takukuru, hasa upande wa rushwa ya ngono.

Smaujata inafanya kazi kwa kushirikiana kwa karibu na taasisi za serikali zinazohusika katika kutoa haki, ambazo ni ofisi za Ustawi wa Jamii, polisi pamoja na Takukuru, hasa upande wa rushwa ya ngono.

Malengo ya kampeni hiyo ni yafuatayo:

1.	Kutambua na kutengeneza mtandao wa jamii wenye uwezo wa kupaza sauti kupinga, kupambana na kutokomeza ukatili dhidi ya Jinsia Zote Wanaume, wanawake, watoto na wazee.

2.	Kuelimisha na kurahisisha utambuzi na ufanyiwaji kazi wa viashiria vyote vya ukatilii kuanzia ngazi ya familia.

3.	Kuwatambua na kuwapongeza Mashujaa wa Maendeleo na Ustawi wa Jamii waliofanikiwa kujitolea kushiriki kwenye Kampeni hii ili kuhamasisha wengine. 

4.	Kufikisha jumbe mbalimbali za wizara na serikali kwa ujumla kwenye jamii kupitia njia za utoaji elimu, ushirikishwaji wa wananchi kupitia makongamano.

Mfumo wa uratibu; Kutakuwa na timu za SMAUJATA kuanzia ngazi ya Taifa hadi Kijiji na zitafanya kazi kwa karibu na maafisa Ustawi na Maendeleo ya Jamii ngazi husika kupitia kiongozi wa timu ya SMAUJATA wa eneo husika ambaye atapewa barua ya utambulisho.

Marejeo

kifupi
Tanzania
Wiki in Activism
Arts and Feminism 2023
Mkataba wa Haki za Kisiasa kwa Wanawake

Mkataba wa Haki za Kisiasa kwa wanawake ulipitishwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa wakati wa kikao chake cha 409, tarehe 20 Disemba 1952, na kuidhinishwa rasmi tarehe 31 Machi 1953.

Mkataba huo unalenga kuhakikisha haki za msingi za kisiasa za wanawake kimataifa.

Utangulizi
Baada ya Vita vikuu vya pili, nchi nyingi hazikuwa zinatoa uhuru kamili kwa wanawake kushiriki katika siasa. Mnamo mwaka 1952, mwaka mmoja kabla mkataba huu haujapitishwa, haki ya wanawake ya kupiga kura ilikuwa imetolewa na nchi zisizozidi 100 duniani kote.

Msukumo mkuu wa sheria hii na zaidi rasimu yake ulitoka kwa Tume ya Umoja wa Mataifa inayoshugulikia masuala ya wanawake. Tume ilipeleka dodoso juu ya haki za wanawake kisiasa kwa nchi wanachama; ambapo majibu yake yalisadia kuonesha mahali pa kuanzia kwa mkataba huu.

Mkataba huu uliodhinishwa tarehe 31 Machi 1953.

Marejeo

wiki in Activism
Haki
Wanawake
Mkataba wa Kulinda Uzazi, 2000

Mkataba wa kulinda Uzazi, 2000 ni mkataba wa Shirika la Kazi la Kimataifa ulioanzishwa mwaka 2000, ambao unaanza kwa kusema kuwa Kwa kuzingatia mahitaji ya kupitia Mkataba wa Kulinda Uzazi, 1952 na Mapendekezo ya Ulinzi wa Uzazi 1952, ili kuweza kuendelea kuhamasisha usawa kwa wanawake wote mahali pa kazi na afya bora na usalama wa mama na mtoto, ili kutambua mchango wa wadau mbalimbali kwenye shughuli za kiuchumi na maendeleo ya kijamii, kampuni mbalmbali na maendeleo katika kulinda haki ya uzazi kwenye sheria na miendendo ya kitaifa na Kwa kuzingatia masharti ya Tamko la Haki za Binadamu (1948), Mkataba wa umoja wa mataifa wa kutokomeza ukatili wa kila aina dhidi ya wanawake (1979), Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Mtoto (1989),  Azimio la Beijing na jukwaa la utekelezaji (1995), Azimio la Shirika la Kazi la Kimataifa juu ya fursa sawa na matibabu kwa wafanyakazi wa kike (1975), Azimio la Shirika la Kazi la Kimataifa juu ya Kanuni za Msingi na Haki za Kazi na Ufuatiliaji wake (1998), pamoja na mikataba ya kimataifa ya kazi na mapendekezo ya lengo la kuhakikisha fursa sawa na matibabu kwa ajili ya wanaume na wanawake wafanyakazi, hasa mkataba kuhusu wafanyakazi na majukumu ya familia, 1981, na Kwa kuzingatia hali ya wafanyakazi wa kike na haja ya kuwalinda wajawazito, ambayo ni jukumu la pamoja la serikali na jamii, na Baada ya kuamua juu ya kupitishwa kwa mapendekezo kadhaa kuhusiana na marekebisho ya Mkataba wa Ulinzi wa Uzazi (Uliorekebishwa), 1952, na Mapendekezo ya mwaka 1952, ambayo ni hatua ya nne ya ajenda ya kikao, na Baada ya kuamua kwamba mapendekezo haya yatakuwa katika mfumo wa mkataba wa kimataifa, imeamriwa kuwa tarehe 15 Juni mwaka 2000 mkataba ufuatao unaweza kujulikana kama Mkataba wa ulinzi wa Uzazi, 2000."

Historia 
Mkataba huu ulirekebisha Mkataba wa Ulinzi wa Uzazi 1952, ambayo pia ilitokana na kurekebishwa kwa Mkataba wa awali wa Ulinzi wa Uzazi, 1919 mkataba wa Shirila la Kazi la kimataifa (3). Marekebisho haya yalilenga zaidi kuongeza ukubalifu/uidhinishwaji wa mkataba ile kurahisisha mahitaji ya mkataba wa mwaka 1952.

Yaliyomo 
Mkataba huu unazungumzia mambo yafuatayo:
Ulinzi wa Kiafya
Likizo ya Uzazi ( zaidi ya majuma 14)
 Likizo ikiwa kuna ugonjwa au Matatizo wakati wa ujauzito
Faida za kijamii
Usalama wa ajira na kutokubaguliwa
Wamama kunyonyesha watoto

Uidhinishaji 
Hadi mwezi oktoba mwaka 2022, nchi zipatazo 40 zilikuwa zimesha saini na kukukubaliana na mkataba huu:

Marejeo

Viungo vya Nje 
Text.
Ratifications and leave length declarations.

Wiki in Activism
Sheria
uzazi
Tokomeza Ukatili wa Kijinsia

Tokomeza Ukatili wa Kijinsia ni kampeni ya kimataifa  inayosimamiwa na Shirika la kutetea Haki za Binadamu duniani, kampeni hii imelenga kutokomeza  ukatili dhidi ya Wanawake.

Kampeni hii ilizinduliwa rasmi tarehe 5 Machi 2004  ikiwa ni katika maaandalizi ya maadhimisho ya Siku ya Wanawake Duniani, shirika la kutetea haki za binadamu linaamini kwamba Ukatili dhidi ya Wanawake ni kinyume na haki za Binadamu,pia shirika hili lina wasi wasi kuwa matukio mengi ya Ukatili dhidi ya wanawake yalitokea katika kipindi cha Vita vya Kongo na machafuko ya Darfur.

Viungo vya Nje
Stop Violence Against Women Campaign page

Marejeo

Haki
Wiki in Activism
Dawati la Jinsia Tanzania

Dawati la Jinsia Tanzania ni kitengo maalumu ndani ya jeshi la polisi nchini Tanzania kinachoshughulikia kesi na matukio mbalimbali ya Ukatili wa kijinsia na ukatili dhidi ya watoto.

Lengo la dawati hilo, linalopatikana ndani ya vituo vya polisi, ni kutokomeza vitendo vya ukatili  katika jamii.

Kitengo hiki kina wataalamu kutoka jeshi la Polisi wenye kushughulika na matukio yanayotokea katika jamii.

Marejeo

Jinsia
Tanzania
Arts and Feminism 2023
Wiki in Activism
Ukatili wa kimwili

Ukatili wa kimwili ni matendo ambayo yanaweza kumsababishia mtu maumivu na majeraha katika akili, mwili, au matendo ambayo yanaweza kumsababishia mtu mateso kwa njia yoyote ile. Matendo ya ukatili wa kimwili yanaweza kufanywa na mtu mmoja dhidi ya mtu mwingine. 

Watoto wamekuwa sehemu ya wahanga wakubwa wa matendo ya ukatili wa kimwili, kama ulivyo ukatili wa majumbani, na wakati mwingine ukatili wa kimwili huweza kupeleka mtu kuaga Dunia.

Visababishi
Mara nyingi watoto wamekuwa wakikumbana na vitendo vya ukatili wa kimwili kutoka kwa wazazi wao kutokana na adhabu wanazozipata. Matukio mengi ya ukatili wa kimwili yamekuwa na sababu mbalimbali ikiwemo hali ya mazingira katika familia, msongo wa mawazo, pamoja na kukosekana uelewa.

Marejeo

sheria
Wiki in Activism
Arts and Feminism
Ukatili wa kisaikolojia

Ukatili wa kisaikolojia (wakati mwingine unajulikana kama ukatili wa kihisia, unyanyasaji wa kisaikolojia au ukatili wa kiakili) ni aina ya ukatili ambao mtu mmoja humfanyia mwingine na kuweza kusababisha maumivu katika akili na matatizo ya kisaikolojia, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa wasiwasi au ugonjwa wa mfadhaiko wa baada ya tukio.

Mara nyingi hujumuisha hali za kukosekana kwa usawa wa nguvu katika mahusiano, dhuluma, na unyanyasaji wa sehemu za kazi. Unaweza pia kufanywa na watu wanaofanya mateso, vurugu ya papo hapo au ya muda mrefu, haswa bila utatuzi wa kisheria kama vile mashtaka ya uwongo, imani potofu, na kashfa kali kama vile pale inapofanywa na mamlaka fulani au vyombo vya habari.

Marejeo

saikolojia
sheria
Wiki in Activism
Arts and Feminism 2023
Siku ya Kimataifa ya Watu Wenye Ulemavu

Siku ya Kimataifa ya Watu wenye Ulemavu ni siku ya kimataifa ambayo huadhimishwa kila tarehe 3 Disemba ya kila mwaka. Mwanzoni ilikuwa ikijulikana kama siku ya kimataifa ya Walemavu lakini kufikia mwaka 2007 siku hii ilibadilishwa jina.

Siku hii ilianza kuadhimishwa mwaka 1992 na Umoja wa Mataifa, na tangu kuanzishwa kwa siku hii kumekuwa na mafanikio mbalimbali duniani.

Malengo ya siku hii ni kuongeza uelewa juu ya mambo yanayohusu watu wenye Ulemavu pamoja na kutoa elimu juu ya haki zao pamoja na hali njema, lakini pia, siku hii hutazamiwa kuongeza uelewa kwa watu wenye ulemavu katika masuala mbalimbali kama vile Uraia, siasa, uchumi na utamaduni. Kila mwaka siku hii huja na malengo tofauti tofauti.

Marejeo

Wiki in Activism
Sikukuu za Kimataifa
Umoja wa Mataifa
Kituo cha Kimataifa cha Wanawake na Uongozi

Kituo cha Uongozi wa Kimataifa wa Wanawake (Center for Women's Global Leadership), chenye makao yake katika Chuo Kikuu cha Rutgers, kilianzishwa mwaka wa 1989 na Charlotte Bunch,mkurugenzi mkuu wa zamani na mwanaharakati mashuhuri wa kimataifa wa haki za binadamu na wanawake. Mkurugenzi Mtendaji Krishanti Dharmaraj pia ndiye mwanzilishi wa Dignity Index na mwanzilishi mwenza wa WILD for Human Right na Sri Lanka Children's Fund. Mkurugenzi mtendaji wa zamani, Radhika Balakrishnan, sasa ni mkurugenzi wa kitivo, na profesa katika Idara ya Mafunzo ya Wanawake na Jinsia chuo kikuu cha Rutgers, mwenyekiti wa Bodi ya Mtandao wa Haki za Kibinadamu wa Marekani, na mjumbe wa bodi ya Kituo cha Haki za Kikatiba.

Marejeo

Wiki in Activism
Bungu-bahari

Bungu-bahari ni moluska wa baharini aina ya koambili wanaotoboa mbao kwenye maji ya chumvi. Hapo awali hii ilikuwa mbao zilizopelekwa hadi baharini, lakini siku hizi pia ni mbao za mashua na miundo katika bahari, kwa hivyo wanyama hao husababisha hasara kubwa. Katika Afrika ya Mashariki spishi za bungu-bahari kwa ujumla zimo katika familia mbili: Pholadidae na Teredinidae.

Spishi za Pholadidae zinaonekana kama koambili wa kawaida. Hutoboa matope ya sakafu ya bahari au miamba myororo au hata mbao. Huchimba kwa kugeuza makombe yao kama mfuo. Wanaishi ndani ya machimbo maisha yao mazima na kutoa tu mrija wa kufyonza maji yenye chembe za chakula.

Umbo la Teredinidae limebadilika kuwa kama minyoo wenye makombe madogo mawili upande wa mdomo ambayo hutumika kwa kutoboa ndani ya mbao. Moluska hao hula mbao pamoja na planktoni. Katika matamvua yao kuna bakteria zinazogeuza nitrojeni na kusaidia kumeng'enya selulosi ya mbao.

Spishi muhimu za Afrika ya Mashariki
Pholadidae
 Martesia striata
Teredinidae
 Lyrodus pedicellatus
 Teredo fulleri
 Teredo navalis

Picha

Moluska
Feza Kessy

Feza Tadei Kessy (anayejulikana kwa jina la Feza; amezaliwa Agosti 24, 1988) ni mwimbaji kutoka Tanzania na mshiriki wa zamani wa Big Brother Africa msimu wa nane mwaka 2013.

Maisha ya awali
Feza alizaliwa jijini Nairobi Kenya na kukulia huko na wazazi wenye asili ya Kitanzania na anatoka katika familia ya watoto wa nne. Alisoma shule ya msingi na sekondari kwenye jiji la Nairobi na Arusha. Feza alichukua diploma yake ya Tehama nchini Tanzania, alikwenda mbali zaidi na kusomea shahada ya kwanza ya usimamizi wa biashara nchini Uingereza.

Kazi
Feza alianza kazi yake kama mwanamitindo ni mrembo wa zamani, mwaka 2005, alitawazwa kuwa Miss Dar City Centre, Miss Ilala na Miss Tanzania Mshindi wa pili akiwa na umri wa miaka 17. Feza aliachia wimbo wake wa kwanza, Amani ya Moyo, mwaka 2013, baadaye akatoa My Papa, wimbo ambao ulimfanya kuwa miongoni mwa wanamuziki wanaokuja kwa kasi. Mwaka wa 2015 alijiunga na Panamusiq na kuombwa kushiriki kwenye wimbo wa Macky 2 Living my Life.

Mnamo Mei 14, 2021, Feza alitia saini mkataba wake mkubwa zaidi alipotangazwa kuwa msanii wa kwanza wa Kike wa DB Records, lebo ya rekodi inayomilikiwa na nyota wa Nigeria Oladapo Daniel Oyebanjo, anayejulikana zaidi kwa jina lake la kisanii D’banj. Feza alitoa wimbo wake wa kwanza Bless Me kwenye DB Records.

Diskografia
Sanuka Ft Chege
Kaa Kijanja Ft Nikki wa Pili
My Papa
Simple Ft Dammy Krane
Amani ya Moyo

Viungo vya Nje
 Feza: Youtube 
 Feza Kessy: Instagram

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 1988
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Haki za binadamu nchini Tanzania

Haki za binadamu nchini Tanzania haziheshimiwi kiasi cha kuridhisha. Kwenye ripoti "Uhuru katika Ulimwengu ya mwaka  2013, Freedom House iliainisha kuwa nchi hiyo ni "Huru kwa sehemu".  

Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa mnamo Oktoba 2011 katika mkutano wake huko Geneva lilikamilisha Mapitio ya Ulimwenguni (UPR) ya hali ya haki za binadamu nchini Tanzania. Katika Pitio hilo, Timu ya Umoja wa Mataifa (UNCT) na nchi kadhaa zilishughulikia matatizo mbalimbali nchini Tanzania.

Usawa wa kijinsia 
UNCT ilisema,Tathmini za kitaifa za usawa kati ya wanaume na wanawake ... zimebainisha changamoto mbalimbali ..., ambazo zinaendelea kuwakumba. Hizi ni pamoja na ongezeko la umaskini kwa wanawake; ukosefu wa usawa katika mipangilio ya shughuli za uzalishaji na upatikanaji wa rasilimali; ukosefu wa usawa katika kugawana madaraka na kufanya maamuzi; ukosefu wa heshima na uendelezaji duni na ulinzi wa haki za binadamu na wanawake; na kukosekana kwa usawa katika kusimamia maliasili na kulinda mazingira. . . . Hatua zinapaswa kuchukuliwa kutokana na ubaguzi mkubwa wa wasichana katika nyanja tofauti za maisha, ikiwa ni pamoja na elimu, na kutengwa kabisa kwa wengi kutokana na ndoa za mapema na za kulazimishwa.... Ukatili wa kijinsia umeenea sana. Kulingana na uchunguzi uliofanywa na Shirika la Afya Ulimwenguni mwaka wa 2005, asilimia 41 ya wanawake walioishi na wenzi huko Dar es Salaam walifanyiwa ukatili wa kimwili au kingono na wenzi wao.  : ¶ 24–6, ukurasa wa 6 

Tanzania iliunga mkono pendekezo la Denmark la, "Kuanzisha mkakati wa kina na sheria madhubuti ili kuondoa Tabia ya ubaguzi dhidi ya wanawake....  : ¶ 85.22, ukurasa wa 14  Tanzania pia iliunga mkono pendekezo la Ghana la, "Kuanzisha mkakati wa kina... kubadilisha au kuondoa mazoea ya kitamaduni na vielelezo vya ubaguzi dhidi ya wanawake......  : ¶ 85.23, ukurasa wa 14

Marejeo 

Tanzania
Haki
Wiki in Activism
Mr Nice

Lucas Mkenda (maarufu kama Mr Nice; alizaliwa  Moshi, Tanzania, mwaka 1978) ni mwimbaji mkongwe wa Tanzania na mmoja wa waimbaji mashuhuri waliotawala muziki wa Afrika Mashariki mwanzoni mwa miaka ya 2000.

Alianza kupata umaarufu mwaka 1999 baada ya kutoa albamu yake ya kwanza, Kidali Po, na kuelekea mwisho wa 2002, alitoa albamu yake ya pili, Rafiki, pia nyimbo zake kama; Kikulacho, Fagilia Wote na Kuku Kapanda Baiskeli zilikuwa kati ya nyimbo kuu zilizovuma katika taaluma yake. Alikuwa maarufu kwa mtindo wake wa Takeu staili.

Maisha
Lucas Mkenda kwa sasa anaishi nchini Kenya na mkewe ambaye wana watoto wawili wa kike. 

Mnamo 2021, mama wa Mr Nice aliyekuwa akiishi Moshi, Tanzania alifariki dunia.

Diskografia
Albamu
Kidali po
Rafiki 

Nyimbo
Kikulacho
Fagilia
Nakuita
Kidalipo
Awe mama we
Tabia gani
Mama
Tuvumiliane
Kila mtu na demu wake
Kuku kapanda baiskeli
Mbona umeniacha
King'asti

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 1978
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Mwaka wa Kimataifa wa Wanawake

Mwaka wa Kimataifa wa Wanawake (kwa Kiingereza International Women's Year) ulianzishwa na Umoja wa Mataifa mwaka 1975, ukisherehekea 8 Machi, Siku ya Wanawake Duniani.

Marejeo

wanawake
Wiki in Activism
Haki ya wanawake kupiga kura

Haki ya wanawake kupiga kura, ni haki ya wanawake kushiriki katika chaguzi mbalimbali  . Kuanzia mwanzoni mwa karne ya 18, watu fulani walijaribu kubadili sheria za kupiga kura ili wanawake waweze kupiga kura.  Vyama vya kisiasa vyenye uhuru vingeendelea kuwapa wanawake haki ya kupiga kura, na hivyo kuongeza idadi ya watu wanaoweza kuwa washiriki wa vyama hivyo. Mashirika ya kitaifa na ya kimataifa yaliundwa ili kuratibu juhudi za kutetea  wanawake kupiga kura, hasa International Woman Suffrage Alliance (iliyoanzishwa mwaka 1904 huko Berlin, Ujerumani). 

Katika karne za hivi karibuni, wanawake wamepewa haki ya kupiga kura kwa njia mbalimbali, kisha wakanyimwa. Mahali pa kwanza duniani kutoa na kudumisha haki ya wanawake ilikuwa New Jersey mwaka 1776 (ingawa mwaka 1807 hii ilibadilishwa ili wanaume wazungu tu waweze kupiga kura) 

Jimbo la kwanza kuendelea kuruhusu wanawake kupiga kura ilikuwa Visiwa vya Pitcairn mnamo 1838, na taifa la kwanza huru lilikuwa Norway mnamo 1913,  kama Ufalme wa Hawai'i, ambao hapo awali ulikuwa na kura ya jumla mnamo 1840, ulifuta hii mnamo 1852 na baadaye iliunganishwa na Merika mnamo 1898. Katika miaka iliyofuata mwaka wa 1869, majimbo kadhaa yaliyokuwa chini ya utawala wa Uingereza na Urusi yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura, na baadhi ya majimbo hayo yakawa mataifa huru baadaye, kama vile New Zealand, Australia, na Finland. Majimbo na maeneo kadhaa ya Marekani, kama vile Wyoming, pia yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura. Wanawake waliokuwa na mali walipata haki ya kupiga kura katika Kisiwa cha Man mwaka wa 1881, na mwaka wa 1893, wanawake katika koloni la Uingereza la New Zealand walipewa haki ya kupiga kura.  

Huko Australia, koloni la Australia Kusini lilitoa haki za kupiga kura kwa wanawake wote kutoka 1894, na haki ya kusimama kwanye Bunge kutoka 1895, wakati Bunge la Shirikisho la Australia lilitoa haki ya kupiga kura na kusimama kwa uchaguzi mnamo 1902 .   Kabla ya uhuru, wa Grand Duchy ya Urusi ya Finland, wanawake walipata haki ya kupiga kura kwa usawa wa rangi, na haki zote mbili za kupiga kura na kusimama kama wagombea mnamo 1906.     Mataifa makubwa ya Magharibi yalipanua haki za kupiga kura kwa wanawake katika kipindi cha vita, ikiwa ni pamoja na Kanada (1917), Uingereza na Ujerumani (1918), Austria, Uholanzi (1919) na Marekani (1920). Isipokuwa  Ulaya, Ufaransa, ambapo wanawake hawakuweza kupiga kura hadi 1944, Ugiriki (haki sawa za kupiga kura kwa wanawake hazikuwepo hadi 1952, ingawa, tangu 1930, wanawake wenye elimu waliweza kupiga kura katika uchaguzi wa mitaa), na Uswisi (ambapo, tangu 1971, wanawake waliweza kupiga kura katika ngazi ya shirikisho, na kati ya 1959 na 1990, wanawake walipata haki ya kupiga kura katika ngazi ya mitaa ya mitaa). Mamlaka ya mwisho ya Ulaya kuwapa wanawake haki ya kupiga kura walikuwa Liechtenstein katika 1984 na Swiss Canton ya Appenzell Innerrhoden katika ngazi ya mitaa katika 1990..

Marejeo

Haki
Wanawake
Wiki in Activism
Kazi za wanawake

Kazi za wanawake mara nyingi huchukuliwa kama ni kazi zinazowahusu wanawake pekee, na huhusishwa na kazi hizo kutokana na jinsia ya kike katika historia. Mara nyingi huchukuliwa kama kazi isiyolipwa ambayo mama au mke hufanya nyumbani na kwenye familia. 

Kazi za wanawake kwa ujumla si za kulipwa  au hulipwa kidogo ukifananisha na "kazi za wanaume" na haithaminiwi sana kama hizo.  Kazi nyingi za wanawake hazijajumuishwa katika takwimu rasmi za kazi za nyumbani, na kusababisha kazi nyingi ambazo wanawake hufanya kwa kawaida zisionekane.  Kwa mfano, katika sehemu kubwa ya karne ya 20, wanawake wanaofanya kazi katika shamba la familia, bila kujali ni kazi ngapi walizofanya, walihesabiwa katika sensa ya Marekani kama awana ajira, wakati wanaume wanaofanya kazi sawa au hata kidogo walihesabiwa kama wanaofanya kazi kama wakulima.

Aina za kazi 
Kuna aina kadhaa za kazi zinazoonwa kuwa za wanawake; zinahusisha kutunza watoto, kazi za nyumbani, na kazi kama vile uuguzi ambazo zimetawaliwa na wanawake katika miongo ya hivi karibuni.

Huduma ya watoto 
Neno "kazi za wanawake" unaweza kumaanisha daraka la kuwatunza watoto kama linavyofafanuliwa na asili kwa kuwa ni wanawake tu wanaoweza kufanya kazi hizo: ujauzito, kuzaa, na kunyonyesha . Inaweza pia kurejelea fani zinazohusisha kazi hizi: mkunga na nesi . "Kazi ya wanawake" inaweza pia kurejelea majukumu kama kulea watoto, haswa ndani ya nyumba: kubadilisha nepi na usafi unaohusiana,  kuwazoeza kutumia choo, kuoga, kuvaa, kuwalisha, kuwachunguza, na kuwafundisha jinsi ya kujitunza.

Viwanda vinavyotawaliwa na wanawake 
Kazi ya wanawake pia inaweza kurejelea fani zinazojumuisha malezi ya watoto kama vile mlezi, yaya, mfanyakazi wa kulelea watoto mchana pia nyadhifa za kitaaluma kama vile ualimu (hasa kufundisha watoto) na wauuguzi .

Viungo vya nje 
 Majukumu ya kijinsia
 Kwa Usawa Zaidi, Jasho Zaidi - Washington Post, Machi 22, 1998

Marejeo 

Wiki in Activism
Kazi
Wanawake
Arts and Feminism 2023
Tanzania Human Rights Defenders Coalition

Tanzania Human Rights Defenders Coalition ni asasi isiyokuwa ya kiserikali nchini Tanzania ambayo imejikita katika kutetea haki za binadamu. 

Asasi hiyo hushughulika na kazi tofautitofauti zinazohusu haki za binadamu, kama vile utetezi na uchechemuzi pamoja na kutoa elimu ya haki za binadamu pamoja na kampeni mbalimbali.

THRDC ni asasi ambayo inakusanya wanachama mbalimbali kutoka katika asasi nyingine wenye lengo la kutetea haki za binadamu ikiwemo haki za Wanawake.

Viungo vya Njea
https://watetezi.co.tz/thrdc-has-signed-a-grant-agreement-with-pact/

Marejeo

Wiki in Activism
Mashirika ya Tanzania
Tamko la Maputo

Tamko la Maputo (kwa Kiingereza: Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Rights of Women in Africa) ni azimio la kimatiafa la haki za binadamu lililoanzishwa na Umoja wa Afrika mnamo mwaka 2005 kwa malengo ya kulinda haki za wanawake inayojumuisha haki za kushiriki katika siasa na kazi za kijamii, haki ya uzazi, lakini pia, tamko hili lilipiga mila na desturi za ukeketaji. 

Tamko la Maputo lilizinduliwa na kuanzishwa katika mji wa Maputo uliopo nchini Msumbiji.

Hata hivyo tamko hilo lililaumiwa kwa kuruhusu utoaji mimba kutokana na mashinikizo ya nchi za nje zisizojali maadili ya Kiafrika.

Marejeo

Maputo
Haki za binadamu
Wiki in Activism
Darassa

Shariff Thabit Ramadhan (maarufu zaidi kama Darassa; amezaliwa Septemba 3 1988) ni rapa kutoka Tanzania, aliyetambulika zaidi kwa wimbo wake Muziki alioutoa mwaka 2016 akishirikiana na Ben Pol.

Kazi
Alianza kutambulika rasmi kwenye tasnia ya muziki mwaka 2014 alipotoa wimbo Sikati Tamaa. Kisha akachukua mapumziko, alirejea tena mwaka 2016 na wimbo Utanipenda akimshirikisha Rich Mavoko pia alitoa wimbo wa Muziki akimshirikisha Ben Pol, wimbo ambao ulichezwa zaidi Afrika Mashariki. Kwa mara nyingine Darassa alichukua mapumziko kabla ya kuibuka tena mwaka 2018.

Diskografia
Albamu
2020: Slave becomes a King

Nyimbo
Proud of you ft Ali Kiba
I like it[10] ft Sho Madjozi
Waiter ft Mr Burudani
Umeniroga ft Kassim Mganga
Nimetumwa Pesa
Loyalty ft Nandy & Marioo
Size yao ft Dogo Janja
Usiniletee shida ft Femi One
Blessings ft Abbah & Mr. T Touch
Hands Up ft Maua Sama
Lock me down ft Jaiva
My life ft Chibwa & Marisa
Utanitoa roho
Segedance ft Rich Mavoko
Shemeji ft Barakah The Prince
Hasso
Nikiondoka
Hater
Nana ft G Boy
Boss it ft Ben Pol

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 1988
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Hip Hop ya Bongo
Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ukeketaji

Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ukeketaji (kwa Kiingereza: International Day of Zero Tolerance for Female Genital Mutilation) ni siku ya kimataifa ya Umoja wa Mataifa ambayo husherehekewa tarehe 8 Februari ya kila mwaka ikiwa na malengo ya kutokomeza ukeketaji.

Siku hiyo ilianza kuadhimishwa mwaka 2003.

Marejeo

Wiki in Activism
wanawake
Sikukuu za Kimataifa
Arts and Feminism 2023
Wanawake na Mazingira

Wanawake na Mazingira, mwanzoni mwa miaka ya 1960, maslahi ya wanawake na uhusiano wao na mazingira yalichochewa kwa kiasi kikubwa na kitabu kilichoandikwa na Esther Boserup kinachoitwa Jukumu la Mwanamke katika Maendeleo ya Uchumi. 

Kuanzia miaka ya 1980, watunga sera na serikali wakaanza kuzingatia zaidi uhusiano kati ya mazingira na masuala ya kijinsia. Mabadiliko yalianza kufanywa kuhusiana na usimamizi wa maliasili na mazingira kwa kuzingatia jukumu maalumu la wanawake. 

Kulingana na Benki ya Dunia mnamo 1991, wanawake wana jukumu muhimu katika usimamizi wa rasilimali za asili, ikiwa ni pamoja na udongo, maji, misitu na nishati... na mara nyingi wana ujuzi wa kina wa jadi na wa kisasa katika ulimwengu wa asili unaowazunguka".  Ingawa wanawake hapo awali walikuwa wamepuuzwa au kupuuzwa, kulikuwa na ongezeko la tahadhari kwa athari za wanawake kwenye mazingira asilia na, kwa upande mwingine, mazingira yana matokeo muhimu juu ya afya na ustawi wa wanawake. Mahusiano ya kijinsia na mazingira yana matokeo muhimu kwa ufahamu wa asili kati ya wanaume na wanawake, usimamizi na usambazaji wa rasilimali na majukumu, na maisha ya kila siku na ustawi wa watu.

Marejeo

Wiki in Activism
Mazingira
wanawake
Ustawi wa Jamii

Ustawi wa Jamii ni aina ya msaada wa serikali unaolenga kuhakikisha kwamba wanajamii wanaweza kukidhi mahitaji ya msingi ya binadamu kama vile chakula,malazi na makazi. 

Usalama wa jamii unaweza kuwa sawa na ustawi wa jamii, au ni mipango ya bima ya jamii ambayo hutoa msaada tu kwa wale ambao wamechangia hapo awali, kinyume na mipango ya "msaada wa jamii" ambayo hutoa msaada wa msingi wa mahitaji pekee (kwa mfano, watu wenye ulemavu).

Marejeo

elimu jamii
Wiki in Activism
Arts and Feminism 2023
Wanawake Watetezi Wa Haki za Binadamu

Wanawake Watetezi wa Haki za Binadamu (kwa Kiingereza: Women Human right defenders) ni wanawake wanaotetea haki za binadamu hususani haki zote za wanawake zinazohusiana na jinsia na jinsi ingawa si zote zinakubalika kimataifa, kwa mfano utoaji mimba unatazamwa na nchi mbalimbali kuwa hauwezi kuwa haki ya yeyote kwa sababu unapingana na haki ya kuishi aliyo nayo mtoto.

Licha ya kukumbana na changamoto nyingi katika kazi zao zinatambulika na maazimio ya Umoja wa Mataifa ya mwaka 2013, ambayo yanahitaji uwepo wa ulinzi mahususi kwa wanawake watetezi wa haki za binadamu. 

Mwanamke mtetezi wa Haki za binadamu anaweza kuwa ni mzawa anayepigania haki kwa ajili ya jamii yake, mwanamke anyepambana na vitendo vya ukatili kwa makundi mbalimbali.

Kama ilivyo kwa watetezi wengine wa haki za binadamu, wanawake watetezi wa haki za binadamu wanaweza kuwa walengwa wa mashambulizi kutokana na jitihada zao za kudai haki itendeke. Huweza kukutana na matatizo ya kutengwa, kutukanwa, kutishiwa na ukatili wa aina mbalimbali kutoka kwenye jamii zao. Wanaweza kukutana na vikwazo fulani kutegemea na nafasi yao na wanachotetea.

Siku ya Wanawake watetezi wa haki za binadamu imekuwa ikiazimishwa kila mwaka tarehe 29 Novemba tangu mwaka 2006.

Marejeo

Wiki in Activism
Haki za Binadamu
wanawake
Nikki wa Pili

Nickson John Simon, anayejulikana zaidi kwa jina la Nikki wa Pili, ni rapa kutoka Tanzania na mwanasiasa ambaye kwa sasa anahudumu kama mkuu wa wilaya ya kibaha.

Diskografia
Nyimbo
Good Boy Ft Lamar Dee
Hesabu Ft Joh Makini, S2kizzy
Kihasara Ft Chin Bees
Sweet Mangi ft Chin Bees
Mawindo
Quality Time Ft G Nako
Kanifuata Ft Jux

Marejeo 

Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Hip Hop ya Bongo
Luka Deborah

Luka Deborah (alizaliwa mnamo 2003) ni mwanasoka wa kike kutoka Sudan Kusini ambaye hucheza kama mshambuliaji wa klabu ya Yei Joint Stars FC  .

Kazi 
Kwa sasa Deborah anacheza kama mshambuliaji wa Yei Joint Stars FC ambayo iko Yei Sudan Kusini na inacheza katika ligi ya Taifa ya kandanda ya wanawake ya Sudan Kusini 

Ni mmoja wa wanasoka bora wa kike ambaye hukosi kufunga bao katika kila mchezo ambapo humfanya kuwa mshambuliaji asiyezuilika kila mara   .

Klabu 
Luka Deborah Alianza maisha yake ya soka ya kitaaluma alipojiunga na Yei Joint Stars FC mwaka wa 2019. Kwa sasa anachezea Yei Joint Stars FC katika Ligi ya Taifa ya Wanawake ya Sudan Kusini.

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 2003
Wachezaji mpira wa Sudan Kusini
wanawake wa Sudan Kusini
Tuzo za Vinara Katika Kupambana na Ukatili wa Kijinsia (Tanzania)

Tuzo za vinara katika kupambana na ukatili wa kijinsia, ni tuzo zinazotolewa kila mwaka nchini Tanzania kwa lengo la kutambua mchango wa wanaharakati na watu wengine katika kupinga ukatili wa kijinsia katika jamii. 
Tuzo hizi hutolewa na shirika la Wanawake katika sheria barani Afrika, likilenga maeneo mbalimbali ya uanaharakati wa ukatili.

Viungo vya Nje
https://habarileo.co.tz/waandishi-habarileo-wangara-tuzo-kupinga-ukatili/

Marejeo

Wiki in Activism
Tanzania
Hali ya Ukatili wa Kijinsia Tanzania

Hali ya Ukatili wa Kijinsia Tanzania imekuwa ikiongezeka kila mwaka nchini  na kusababisha madhara mbalimbali kwa wahanga wa matukio hayo.

Matukio hayo ya ukatili yamekuwa na sababu mbalimbali kama vile mila na desturi duni, kukosekana kwa elimu na sababu nyingine.
Katika ripoti ya Jarida la Afrika la mwaka 2022, ilionyesha kuwa asilimia 46 ya watu waliopo katika ndoa hufanyiwa vitendo vya ukatili wa kijinsia.

Tazama pia
Dawati la Jinsia Tanzania

Viungo vya Nje
https://www.dw.com/sw/matukio-ya-ukatili-wa-kijinsia-yaongezeka-tanzania/a-60539437

Marejeo

Wiki in Activism
Tanzania
jinsia
 Arts and Feminism 2023
Ukatili wa majumbani

Ukatili wa majumbani (pia hujulikana kama unyanyasaji wa nyumbani au unyanyasaji wa kifamilia) ni unyanyasaji unaotokea katika mazingira ya nyumbani, kama vile katika ndoa au watu wanaoishi pamoja. Hufanywa na mmoja wa watu katika uhusiano wa karibu dhidi ya mtu mwingine, na unaweza kutokea katika uhusiano kati ya wenzi wa zamani au wenzi wanaoishi pamoja. 

Katika maana pana zaidi, unyanyasaji wa majumbani unahusisha pia ukatili dhidi ya watoto, wazazi, au wazee. Unaweza kuchukua aina nyingi, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa kimwili, unyanyasaji wa maneno, unyanyasaji wa kihisia, unyanyasaji wa kiuchumi, unyanyasaji wa kidini, unyanyasaji wa uzazi, au unyanyasaji wa kijinsia.

Marejeo

sheria
Wiki in Activism
Arts and Feminism 2023
Unyanyasaji wa kijinsia

.
Unyanyasaji wa kingono ni aina ya unyanyasaji unaohusisha matumizi ya matamshi ya ngono ya wazi au ya siri, ikiwa ni pamoja na ahadi zisizohitajika na zisizofaa za zawadi kwa kubadilishana na faida za ngono. 

Unyanyasaji wa kijinsia unajumuisha vitendo mbalimbali kama vile maneno yasiyofaa kwa jinsia nyingine. Unyanyasaji unaweza kutokea katika mazingira mbalimbali ya kijamii kama vile sehemu za kazi, nyumbani, shuleni, au kwenye taasisi za kidini. 

Waathirika wanaweza kuwa wa jinsia yoyote, ingawa mara nyingi zaidi ni wanawake.

Marejeo

jinsia
sheria
Wiki in Activism
Arts and Feminism 2023
Utambulisho wa jinsia

Utambulisho wa jinsia ni istilahi iliyotungwa na profesa wa magonjwa ya akili Robert J. Stoller na mwanasaikolojia John Money  mnamo 1964 ili kuipa kipaumbele hisia binafsi ya jinsia kuliko ukweli wake wa kibiolojia (jinsi). 

Utambulisho wa jinsia unaweza kulingana na jinsi halisi ya mtu, kama ilivyo kwa wengi, au unaweza kutofautiana nayo.

Wapo wanaodai kutambulika katika jamii vile wanavyojisikia, hivyo waweze kutumia vyoo vya jinsia wanayoipenda, kushiriki michezo ya jinsia wanayotaka na kufungwa gerezani pamoja na watu wa jinsia wanayojisikia ingawa sivyo walivyo na hatimaye hata kubaka wanawake halisi walioko .

Mtu yuleyule anaweza pia kubadilikabadilika katika msimamo wake, na kujiona leo hivi na kesho hivi. Baadhi ya watu wameshaorodhesha jinsia 70 (Facebook) au hata 100 na zaidi.

Nchi nyingi, hasa za Afrika, zimekataa mara kadhaa istilahi hiyo katika hati zilizoandaliwa na ofisi za Umoja wa Mataifa kama kwamba ni sahihi. Vilevile Kanisa Katoliki limepinga matumizi yake.

Marejeo

jinsia
saikolojia
Wiki in Activism
Azimio la kuondoa ubaguzi dhidi ya wanawake

Azimio la kuondoa ubaguzi dhidi ya wanawake (kwa kifupi DEDAW) ni azimio la haki za binadamu lililotolewa na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, linaloelezea maoni juu ya haki za wanawake. Lilipitishwa na mkutano mkuu mnamo 7 Novemba 1967. Azimio hilo lilikuwa kichocheo muhimu cha mkataba wa 1979 wa kuondoa aina zote za ubaguzi dhidi ya wanawake (CEDAW).

Lengo lake lilikuwa kukuza usawa wa kijinsia, hasa kwa ajili ya ulinzi wa haki za wanawake. Liliandaliwa na Tume ya Hali za Wanawake mwaka wa 1967. Ili kutekeleza kanuni za azimio hilo, CEDAW ilianzishwa na kutekelezwa Desemba 3, 1981.

Marejeo

Wiki in Activism
Haki za binadamu
Wanawake
Arts and Feminism 2023
Keshav Krishnan

Keshav Krishnan (Darbhanga, Bihar, India, Desemba 27, 1991) ni mjasiriamali wa Kihindi na mwanzilishi wa NicheRide.

Maisha ya awali
Keshav Krishnan alizaliwa katika familia ya Kihindu.

Elimu
Keshav Krishnan alisoma shule katika Gyan Jyoti Public School. Kisha, alifuata elimu ya Sayansi ya Kompyuta katika Chuo Kikuu cha Manipal.

Marejeo 

watu wa Uhindi
Aga Falls

Aga Fall ni maporomoko ya maji kwenye Mto Yei katika payam ya Wudabi ya Kaunti ya Morobo katika Equatoria ya Kati, Sudan Kusini.  

Mpango ulitangazwa mwaka wa 2011, na Serikali ya Jimbo la Ikweta ya Kati chini ya uongozi wa aliyekuwa Gavana Clement Wani Konga, kujenga kituo cha kuzalisha umeme kwenye Maporomoko ya Aga ili kusambaza umeme kwa Greater Yei ambayo inajumuisha kaunti za Morobo, Yei, Lainya na Kajo . -Keji .

Marejeo 
</references>
jiografia ya Sudan Kusini
Trisha Cee

Hilu Beatrice Comsmas (maarufu kama Trisha Cee) alikuwa msanii na mwanaharakati wa kike wa Sudan Kusini ambaye alikuwa akitetea Elimu ya Mtoto wa Kike nchini na mwanachama wa Kampeni ya Anataban. 

Alifariki mwaka wa 2021 baada ya kuhusika katika ajali ya gari huko Juba

Kazi ya muziki 
Trisha Cee alianza muziki wake mapema 2014 na wasanii watarajiwa kama WJ de King, Silver X, Dynamq, Star Eagles na wengine wengi.

Marejeo 

waimbaji wa Sudan Kusini
wanaharakati wa Sudan Kusini
Jukumu la kijinsia

Jukumu la kijinsia ni dhana inayotumika au inayoonyesha mgawanyo wa majukumu kati ya mwanaume na mwanamke katika jamii. Kimsingi inaelezea kazi zinazofanywa kutokana na jinsia. Pia inajumuisha tabia na mitazamo ambayo kwa ujumla inachukuliwa kama inakubalika, inafaa, au inahitajika kwa mtu kulingana na jinsia yake.

Marejeo 

Jinsia
elimu jamii
Jamaal Charles

Jamaal RaShaad Jones Charles (amezaliwa 27 Desemba 1986)  ni mchezaji wa zamani wa kandanda wa Marekani. 

Alicheza mpira Chuo Kikuu cha Texas, ambapo alishinda Medali ya 2006 Rose Bowl, na akachaguliwa na Mkuu wa Jiji la Kansas katika raundi ya tatu  ya 2008 NFL

Marejeo 

Waliozaliwa 1986
Wachezaji mpira wa Marekani
Bilali Idrissa

Ayoub Idrissa Bilali  (alizaliwa 21 Julai 2001) ni mchezaji wa soka wa Tanzania ambaye anacheza kama kiungo wa Kati katika Ligi ya Kwanza ya klabu ya FBiH ya Goražde .

Klabu 
Mnamo Julai 2022 alisaini Goražde kwa uhamisho wa bure.

Marejeo 

Waliozaliwa 2001
Watu walio hai
wachezaji mpira wa Tanzania
Kristal Abazaj

Kristal Abazaj(alizaliwa 6 Julai 1996), ni mchezaji wa mpira wa miguu ambaye anacheza kama mshambuliaji katika klabu ya KF Tirana na timu ya taifa ya Albania.

Marejeo 

Waliozaliwa 1997
wachezaji mpira wa Albania
Yusuf Abdioğlu

Yusuf Abdioğlu (alizaliwa 14 Oktoba 1989) ni mchezaji wa soka wa Uturuki ambaye anacheza kama mlinzi wa klabu ya Ligi ya Samsunspor. Pia alitumia muda mwingi katika taaluma yake kucheza katika Timu za nusu daraja nchini Uturuki. akianza na Lüleburgazspor. Alikuwa na kazi katika Ofspor, Nazilli Belediyespor, Altınordu, na Ankaragücü kabla ya kuhamia Hatayspor mnamo 2018 ambapo alisaidia Timu kupata ushindi wa ligi kuu kwa mara ya kwanza katika historia yao mwaka 2020  Abdioğlu alicheza mechi  ya kwanza ya kulipwa akiwa na [[Hatayspor katika ushindi wa 2-0 wa Süper Lig dhidi ya mabingwa watetezi İstanbul Başakşehir FK mnamo 14 Septemba 2020, akiwa na umri wa miaka 31..

Mnamo Juni 21, 2022, Abdioğlu alisaini mkataba wa miaka miwili na [Samsunspor]

Marejeo 

Waliozaliwa 1989
Wachezaji mpira wa Uturuki
Jay Melody

Sharif Said Juma (maarufu kama Jay Melody; alizaliwa Mwananyamala, Dar es Salaam, Tanzania, 12 Juni 1997) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka nchini Tanzania. 

Jay Melody Amesainiwa na Epic Records nchini Tanzania na anajulikana kwa nyimbo kama Chini, Ego, Stom, Jockin Me, Wenge, Nitasema, Me Gusta, Haiwezekani, Corona Basi, Oxygen, Bojo, Mikongo sio, Raha tele, Sugar, Ndoga, Zeze, Halafu, Samaba Loketo, Acha Wivu, Namwaga Mboga, Goroka, Huba Hulu, Najiweka, Nakupenda.

Marejeo

wanamuziki wa Tanzania
Araz Abdullayev

Araz Abdulla oğlu Abdullayev (amezaliwa Baku, 18 Aprili 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Azabajani ambaye alicheza kama winga kwa klabu ya Azabajani Sumgayit na timu ya taifa ya Azabajani.

Maisha ya awali 
Abdullayev alicheza timu ya vijana ya Neftchi Baku kutoka Januari 2007 hadi Desemba 2008.
alifunga akiwa na  timu yake kwa mara ya kwanza na Neftchi tarehe 5 Oktoba 2008. Mnamo Novemba 2011, Neftchi Baku ilisherehekea bao lake la 1000, ambalo alifunga  na Araz Abdullayev. .

Marejeo 

Waliozaliwa 1992
Watu walio hai
wachezaji mpira wa Azerbaijan
Eric Njuguna

Eric Damien Njuguna (alizaliwa mnamo 2003) ni mwanaharakati wa mambo ya hali ya hewa kutoka Kenya.       

Njuguna alianza harakati zake za mambo ya hali ya hewa mnamo 2017 baada ya ukame mkubwa Nairobi kuathiri usambazaji wa maji katika shule yao,  kwa kushirikiana na kundi la Zero Hour na kisha Fridays for Future Kenya.

Marejeo 

Wanaharakati wa Kenya
Vanessa Nakate

Vanessa Nakate (alizaliwa 15 Novemba 1996) ni mwanaharakati wa haki ya hali ya hewa kutoka Uganda .

Maisha ya zamani 
Nakate alilelewa na kukua  katika mji mkuu wa Uganda, kitongoji cha Kampala. Alilelewa na kukua jijini Kampala baada ya kuwa na wasiwasi kuhusu joto jingi katika mji wake isivyo kawaida ndipo, Nakate akawa mtu mashuhuri mwezi wa Desemba 2018. Nakate alihitimu shahada ya usimamizi wa biashara ya masoko kutoka Shule ya Biashara ya Chuo Kikuu cha Makerere

Marejeo 

Wanaharakati wa Uganda
Waliozaliwa 1996
Watu walio hai
Mahakama ya Tanzania

Mahakama ya Tanzania ni mfumo mzima wa mahakama unaotafsiri na kutumia sheria nchini Tanzania. Mpaka sasa mahakama inafuata misingi ya katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 . Katika katiba ya Tanzania mahakimu pamoja na majaji hutegemewa na serikali na wapo chini ya sheria na katiba. 

Nchi ina mifumo ya mamlaka miwili ambapo kuna muundo wa mahakama unaowajibika kwa Tanzania Bara na mwingine kwa Zanzibar. 

Mahakama ya Rufaa ya Jamhuri ya Muungano ilianzishwa mwaka 1979 kama chombo cha mwisho cha mahakama cha rufaa chenye mamlaka juu ya muungano mzima.

Marejeo 

Tanzania
Mahakama
Jaji Mkuu wa Zanzibar

Jaji Mkuu wa Zanzibar ni jaji mkuu wa Zanzibar, ambayo ni sehemu ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Yeye huteuliwa na Rais wa Zanzibar kwa kushauriana na Tume ya huduma za kimahakama na ndiye anayeongoza Mahakama Kuu ya Zanzibar.

Historia 
Zanzibar ilikuwa nchi iliyolindwa na Uingereza kufuatia Makubaliano ya Anglo-German ya mwaka 1890. 

Amri ya Baraza iliunda Mahakama Tukufu ya Kibritania kwa ajili ya Zanzibar ikiwa na jaji kiongozi mwaka 1897. 

Amri nyingine ilianzisha Mahakama Kuu mwaka 1925. 

Usultani wa Zanzibar ilipata uhuru wake mnamo Desemba 1963 na baada ya mapinduzi mwezi mmoja baadaye uligeuzwa kuwa Jamhuri ya Unguja na Pemba.

Mwaka 1964 iliunganishwa na Tanganyika na kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar, ambayo baadaye mwaka huo ilibadilishwa jina na kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Licha ya kuunganishwa sehemu zote mbili za jimbo jipya zilihifadhi mifumo yao ya zamani ya mahakama.

Majaji wakuu Zanzibar 
 1897–1901: Walter Borthwick Cracknall
 1901–1904: George Bettesworth Piggott
 1904–1914: Lindsey Smith
 1915–1919: James William Murison
 1919–1925: Thomas Symonds Tomlinson

Majaji wakuu Zanzibar 
 1925–1928: Thomas Symonds Tomlinson
 1928–1933: George Hunter Pickering
 1934–1939: Charles Ewan Law
 1939–1941: John Verity
 1941–1952: John Milner Gray
 1952–1955: George Gilmour Robinson
 1955–1959: Ralph Windham
 1959–1964: Gerald MacMahon Mahon
 1964–1969: Revolutionary Council (Chief Justice: Geoffrey Jonas Horsfall)
 1970–1978: Ali Haji Pandu
 1985–2011: Hamid Mahmoud Hamid
 2011–2021: Omar Makungu
 2021-       Khamis Ramadhan Abdalla

Tazama zaidi 
 Jaji Mkuu wa Tanzania

Marejeo 

Zanzibar
Sheria
John Mrosso

John Aloyce Mrosso (alizaliwa mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania) ni Jaji na alikuwa mwenyekiti wa baraza la usimamizi wa taasisi za utawala wa mahakama nchini Tanzania. 

Alifanya kazi kama jaji katika Mahakama Kuu ya Tanzania na kama jaji wa rufaa katika Mahakama ya Rufaa ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuanzia mwaka 2001 hadi 2008.

Marejeo

Watu walio hai
Wanasheria wa Tanzania
Mahakimu wa Tanzania
Majaji wa Tanzania
Eliezer Feleshi

Profesa  Eliezer Mbuki Feleshi ni Mwanasheria Mkuu wa Tanzania kwa sasa na wa kumi tangu nchi ipate uhuru mnamo mwaka 1961. 
Aliteuliwa kama mwanasheria mkuu mpya kufatia mabadiliko katika baraza la Raisi Samia Suluhu Hassan mnamo Septemba 2021. Kabla ya kuwa Mwanasheria mkuu, Dr Fuleshi alikuwa hakimu mkuu wa mahakama kuu ya Tanzania tangu mwaka 2018.

Marejeo 

wanasheria wa Tanzania
Majaji wa Tanzania
Watu walio hai
Stephen Murimi Magoiga

Stephen Murimi Magoiga ni jaji wa Mahakama Kuu ya Tanzania 

Jaji Magoiga anaongoza Idara ya Biashara ambayo husimamia na kuamua juu ya mambo muhimu ya kibiashara, pamoja na mambo yanayohusisha sheria ya umma, sheria ya kampuni, sheria ya mkataba, mambo ya usuluhishi baina ya wengine. Mbali ya hayo, Jaji Magoiga, ni Mwenyekiti wa Mahakama ya Ushindani wa Haki ambapo anaongoza rufaa za ushindani kutoka kwa Mamlaka za Udhibiti kuhusu masuala ya ushindani katika jumuiya za kibiashara na wafanyabiashara nchini. 

Jaji Magoiga alihamishiwa Idara ya Biashara ya Mahakama Kuu mnamo Aprili 2019 ambapo anatumikia hadi leo. Kabla ya kazi yake ya Mahakama, Jaji Magoiga alitumia zaidi ya miaka 20 kufanya mazoezi ya sheria  ya umma, sheria za jinai, sheria za Umiliki, sheria za kiraia, sheria za haki za binadamu, sheria za ardhi, sheria za kazi, na sheria za kampuni na alikuwa na jukumu la kushauri, na kushughulikia kesi kadhaa katika maeneo haya yote katika Mahakama za Tanzania ambapo alipata uzoefu mkubwa wa kushtaki na kutetea kesi kwenye mahakama za sheria.

Historia 
Stephen Magoiga ni mhitimu wa LLM kutoka Chuo Kikuu cha Wales, ambapo alimaliza masomo yake mwaka 2004. Baada ya masomo yake, alirudi kufanya kazi katika Ofisi ya Kuzuia Rushwa nchini Tanzania. Licha ya kufanya hivyo Magoiga aliona asingeweza kufanya kazi za kijamii na kutoa haki akiwa kwenye shirika hilo. Kwa hiyo alijiuzulu na kuanzisha kampuni yake mwenyewe ya sheria kama Mwanasheria. 
Stephen Murimi Magoiga aliteuliwa kuwa DED wa Kishapu mwaka 2016 na Rais John Magufuli .

Marejeo 

Mahakimu wa Tanzania
Majaji wa Tanzania
Alexander Kiprotich

Alexander Toroitich Kiprotich (amezaliwa 10 Oktoba 1994) ni mpiga mkuki kutoka Kenya.

Alishinda medali ya dhahabu kwenye Mashindano ya Vijana ya Afrika 2013, alimaliza wa saba kwenye Mashindano ya Afrika 2014, wa nne kwenye Michezo ya Afrika ya 2015, wa saba kwenye Michezo ya Kijeshi ya Dunia ya 2015, alishinda medali ya shaba kwenye Mashindano ya Afrika ya 2016, alimaliza wa tano kwenye mashindano ya 2018. Mashindano ya Afrika na ya kumi na moja katika Michezo ya Jumuiya ya Madola ya 2018. Pia alishiriki katika Michezo ya Jumuiya ya Madola ya 2014 bila kufika fainali.

Urushaji wake bora wa kibinafsi ni mita 78.84, uliopatikana mnamo Mei 2015 huko Eldoret.

wanamichezo wa Kenya
Karin Bäckstrand

Karin Bäckstrand ni profesa wa sayansi ya siasa katika Chuo Kikuu cha Stockholm, Uswidi, ambaye ameandika sana kuhusu hali ya hewa na utawala wa mazingira na anashauri mradi wa Utawala wa Mfumo wa Dunia wa ICSU.  Yeye ni mwanachama wa Baraza la Sera ya Hali ya Hewa la Uswidi (  ) nchini Sweden.

Marejeo 

Wanasayansi wa Uswidi
Wolfgang Dourado

Wolfgang Dourado alikuwa Mwanasheria Mkuu wa zamani, na baadaye Jaji mkuu wa Zanzibar .  

Baada ya Mapinduzi ya Zanzibar ya 1964, Dourado alichagua kubaki zanzibar na kuiunga mkono Serikali ya Mapinduzi huku wakoloni wengine wakikimbia.

Marejeo 

wanasheria wa Tanzania
Watu wa Zanzibar
Majaji wa Tanzania
George Bettesworth Piggott

Sir George Bettesworth Piggott KBE ( 30 Aprili 1867 – 14 Machi 1952 )  alikuwa jaji wa Uingereza ambaye alihudumu katika nyadhifa mbalimbali chini ya Milki ya Uingereza .

Maisha ya awali 
Piggott alikuwa Mtoto wa Fraser Piggott, Familia yake ilikuwa ikimiliki Fitzhall huko West Sussex tangu miaka ya 1400. Piggott Alisoma katika Shule ya Westminster .

Kazi ya sheria 
Piggott alifunzwa kama jaji katika Middle Temple  mnamo Juni 1888,  na akafanya kazi ya  sheria huko  Kusini-Mashariki mwa London.  Kufuatia hili, alihudumu kama afisa wa mahakama katika British Central Africa Protectorate mwaka wa 1896.   

Kuanzia Juni 1900, alihudumu kama Kaimu Jaji Msaidizi wa Zanzibar .  Pia Mnamo Agosti 1901, aliteuliwa kuwa Jaji Mkuu wa Zanzibar .  Akiwa huko, alisaidia kutekeleza urasimu wa kisheria ulioimarishwa  na sheria ya kifalme ya Uingereza. 

Mnamo 1904, alikua Jaji Msaidizi wa Porte ya Juu ya Ottoman huko Constantinople .   .Na  Alistaafu mwaka 1911 na kurejea Afrika, akiongoza katika Mahakama ya Rufaa ya Afrika Mashariki na kama jaji wa Usultani wa Zanzibar .

Kazi ya kisiasa 
Mnamo 1913, alishindana na Battersea bila mafanikio katika uchaguzi wa Baraza la London County Council election (LCC) kama mwanachama wa Municipal Reform Party . Hata hivyo, alikaa kwenye LCC kutoka 1917 hadi 1919 na kisha kwa Clapham hadi 1922.  Wakati wa kustaafu kwake kutoka  LCC, alikuwa mwenyekiti wa Kamati ya Udhibiti wa Umma.

Ndoa 
Tarehe 12 Julai 1904, Piggott alifunga ndoa na Amy Spiller, mjukuu wa Mfua vyuma Robert Thompson Crawshay .  Alikufa tarehe 14 Aprili 1909 huko Helwan, Misri . 

Mnamo 1915, alimuoa Nadine Beauchamp, binti wa Reginald William Proctor-Beauchamp .  Mnamo 1927, alimuoa Winifred Lathbury. 

Katika kipindi chote cha  Vita ya pili ya dunia , Piggott na mke wake wa tatu walisafiri kwenda Kanada na Marekani , Alikuwa amesema kwamba "kwa maoni [yake]" hakutakuwa na vita.  Wakati huu, walifurahia kampuni ya wanasosholaiti mbalimbali, kuwaburudisha wageni katika hoteli huko Palm Beach, Florida,   na likizo katika Rockies ya Alberta .  Walihudhuria karamu na Archduke Franz Josef wa Austria na mkewe.

kif0 
Alikufa mnamo Machi 14, 1952 huko Monte Carlo .

Marejeo 

Zanzibar
Ukoloni