Kifaransa

Kifaransa (kwa Kifaransa: français) ni lugha ya Ufaransa (pamoja na maeneo yake ya ng'ambo), Ubelgiji ya Kusini, Uswisi ya Magharibi, Luxemburg na Kanada. Inazungumzwa pia katika nchi nyingi za Afrika kama vile Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Senegal, Mali, Shelisheli, Chad, n.k., Asia ya Kusini na Amerika zilizokuwa makoloni ya Ufaransa.

Wasemaji 
Takwimu kuhusu matumizi ya Kifaransa hutofautiana. Kadirio ndogo lasema kuna watu milioni 87 wanaotumia Kifaransa kama lugha ya kwanza, na tena milioni 100 wanaoitumia kama lugha ya pili. Kadirio kubwa lataja milioni 112,6 wasemaji wa lugha ya kwanza pamoja na milioni 60,6 wenye uwezo wa kutumia Kifaransa karibu kama lugha ya Mama. Halafu hutajwa takriban milioni 100 -110 wanaotumia Kifaransa kikazi, kibiashara au masomoni jumla takriban milioni 300 wasemaji wa Kifaransa duniani.

Historia ya lugha 
Kifaransa ni kati ya lugha za Kirumi. Asili yake ni Kilatini lugha ya Waroma wa Kale. Hadi mwaka 50 KK watu waliokalia Gallia (eneo la Ufaransa wa leo) walitumia lugha mbalimbali za Kikelti. Baada ya uvamizi na Waroma Gallia ilikuwa sehemu ya Dola la Roma. Lugha ya Kilatini ilienea hadi kuwa lugha ya watu wengi. Kikelti kimebaki hadi leo katika maeneo madogo kama Ubritani.

Kilatini hiki jinsi kilivyojadiliwa na watu wa kawaida katika Gallia kilipokea kiasi cha maneno na matamshi na lugha ya Kikelti. Baada ya mwisho wa Dola la Roma lugha iliendelea kubadilika haraka zaidi. Makabila ya Kigermanik walivamia Gallia na kuleta athira ya lugha zao.

Haya yote yaliunda lugha ya Kifaransa ambayo ni lugha karibu sana na Kilatini hivyo pia na lugha kama Kiitalia, Kihispania na Kireno.

Kifaransa kilichokuwa rasmi kilifuata lahaja ya eneo la Paris. Tangu 1634 kuna Akademia ya Kifaransa aabayo ni taasisi ya kulinda usafi wa lugha.

Kifaransa kilienea kimataifa kwa sababu Ufaransa ilikuwa taifa lenye maendeleo mengi katika Ualya. Kifaransa kilikuwa katika nchi nyingi lugha ya elimu na pia ya mawasiliano ya kimataifa jinsi ilivyo siku hizi Kiiingereza mahali pengi.

Baada ya Ufaransa kuwa nchi yenye koloni lugha ilisambazwa hata nje ya Ulaya. Ubelgiji yenye Kifaransa kama lugha rasmi ilikuwa pia na koloni na kupeleka lugha huko.

Hali ya Lugha kimataifa 
Kifaransa ni lugha ya kitaifa, lugha rasmi, lugha ya utawala au lugha ya mawasiliano katika nchi zifuatazo:

Ulaya 
 Ufaransa
 Monaco

 Lugha ya kitaifa pamoja na lugha nyingine
Uswisi (lugha rasmi hasa katika mikoa ya magharibi)
Ubelgiji (lugha rasmi hasa katika jimbo la Wallonia)
Luxemburg

 Lugha rasmi kimkoa
Italia katika mkoa wa Val d'Aoste

Afrika 
Lugha rasmi ya nchi zifuatazo
 Benin
 Burkina Faso
 Burundi
 Jamhuri ya Afrika ya Kati
 Chad
 Kamerun
 Komori
 Kongo (Brazzaville)
 Cote d'Ivoire
 Kongo (Kinshasa)
 Guinea
 Guinea ya Ikweta
 Madagaska
 Mali
 Niger
 Rwanda
 Senegal
 Shelisheli
 Togo

 Lugha ya utawala:
Mauritania
Djibouti

 Lugha ya elimu na mawasiliano, lakini wala lugha ya kitaifa wala lugha rasmi katika 
Algeria
Moroko
Tunisia.

Asia 
 Lugha rasmi ya Vanuatu
 Lugha ya Kiutawala katika Laos na Lebanon
 Lugha ya mawasiliano na elimu katika Siria, Kambodia, Vietnam, sehemu za India (Pondicherry, Mahé, Karikal na Yanaon) *Lugha ya kitaifa na lugha rasmi katika maeneo ya kifaransa ya Polynesia ya Kifaransa na Kaledonia Mpya

Amerika 
 Lugha rasmi ya Haiti 
 Lugha ya utawala katika Jamhuri ya Dominika
 Moja ya lugha mbili za kitaifa katika Kanada; ni lugha rasmi ya pekee katika jimbo la Quebec (13% ya Wakanada wote hujua Kifaransa pekee, 18% wanajua lugha zote mbili)

 Lugha ya kitaifa na lugha rasmi katika maeneo ya kifaransa ya Guyana ya Kifaransa, Guadeloupe, Martinique na Saint-Pierre na Miquelon.

 Lugha rasmi ya utawala katika sehemu za dola la Lousiana (Marekani)

Viungo vya nje 
makala za OLAC kuhusu Kifaransa 
lugha ya Kifaransa katika Glottolog
 (en) Muhtasari kuhusu Kifaransa kwenye Ethnologue
 (fr) Kamusi Kifaransa-Kiswahili 

Lugha za Kirumi
Ufaransa
Lugha za Ubelgiji
Lugha za Kanada
Lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Lugha za Ufaransa
Lugha za Guiana ya Kifaransa
Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Lugha za Lebanon
Lugha za Luxemburg
Lugha za Moroko
Lugha za Kaledonia Mpya
Lugha za Uswisi
Lugha za Tunisia