LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Meriba

Meriba (kwa Kiebrania מְרִיבָה, Meribah, "masutano") ni kituo kimojawapo cha safari ya Waisraeli kutoka Misri hadi Kanaani chini ya Musa ambayo inasimuliwa kirefu na Torati (Kut 17:7; Hes 20:13).  

Katika Kutoka (Biblia), Meriba inatajwa pia kama Masa, ingawa madondoo mengine yanadokeza kwamba ni mahali tofauti (k.mf. Kumb 33:8)

Inaonekana huko Waisraeli walimlalamikia kiongozi wao na hivyo Mungu pia kuhusu maji waliyoyakosa kwa ajili yao na ya mifugo yao. Kwa sababu hiyo, imechukuliwa kama kielelezo cha kumjaribu Mungu kwa utovu wa imani, hasa kwa kuwa kweli maji yalipatikana kimuujiza kutoka mwambani.

Kadiri ya Hesabu (Biblia) 20:12, hata Musa na kaka yake Haruni walikosa imani huko hata wakaadhibiwa kwa kunyimwa fadhili ya kuingia Nchi ya ahadi.

Kwa sababu hiyo pia, kwanza Zaburi (Biblia) 95, halafu Waraka kwa Waebrania 3-4, vinaonya wote kuwa na imani kila siku, si kumjaribu Mungu.

Kadiri ya Kutoka, mahali ni karibu na Refidim, kituo cha mwisho kabla ya Mlima Sinai, lakini kadiri ya Hesabu ni kaskazini zaidi, karibu na Kadeshi.

Tanbihi

Maeneo ya Biblia
Mfalme Hezekia

Mfalme Hezekia (kwa Kiebrania: יְחִזְקִיָּ֫הוּ, H̱izkiyyahu, H̱izkiyya, Yeẖizkiyyahu, Ḥizqiyyā́hû, Ḥizqiyyā, Yəḥizqiyyā́hû, Hizqiyyahu ben Ahaz; kwa Kigiriki: Ἐζεκίας, Ezekias) alitawala ufalme wa Yuda kati ya miaka 729 KK na 716 KK pamoja na baba yake mfalme Ahazi, halafu peke yake hadi mwaka 697 KK, tena pamoja na mwanae Manase hadi kifo chake mwaka 687 KK.

Ni mmojawapo kati ya wafalme wachache wanaosifiwa na Biblia kuwa alifanana na mfalme Daudi, babu yake, kwa kuwa alijitahidi kufanya urekebisho wa kidini ili raia zake wamuabudu YHWH tu.

Habari zake zinapatikana hasa katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 18-20, Isaya 36-39 na Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati 29-32, mbali ya kitabu cha Methali 25:1. 

Pia anatajwa katika vitabu vya manabii Yeremia, Amosi na Hosea.

Hatimaye anatajwa na Injili ya Mathayo kati ya mababu wa Yesu Kristo.

Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 
  a fictionalized account of Hezekiah's rise to power, Book 1 in Austin's "Chronicles of the Kings" series

Viungo vya nje 
"Hezekiah." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.
King Hezekiah  from Jerusalem Mosaic
Hezekiah  See all Bible verses pertaining to King Hezekiah
The Reign Of Hezekiah  by John F. Brug

 Sennacherib's Invasion of Hezekiah's Judah in 701 BC - by Craig C. Broyles
 Interactive Map of Sennacherib's Invasion of Hezekiah's Judah, including the accounts of Sennacherib, Herodotus, 2 Kings, Isaiah and Micah 

Waliozaliwa karne ya 8 KK
Waliofariki 687 KK
H
H
Watakatifu wa Israeli
729 KK

Makala hii inahusu mwaka 729 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
716 KK

Makala hii inahusu mwaka 716 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
687 KK

Makala hii inahusu mwaka 687 KK (kabla ya Kristo).

Matukio 
 Mfalme Manase anashika nafasi ya baba yake, Hezekia, katika ufalme wa Yuda.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
686 KK

Makala hii inahusu mwaka 686 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
685 KK

Makala hii inahusu mwaka 685 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
684 KK

Makala hii inahusu mwaka 684 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
683 KK

Makala hii inahusu mwaka 683 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
682 KK

Makala hii inahusu mwaka 682 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
681 KK

Makala hii inahusu mwaka 681 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
680 KK

Makala hii inahusu mwaka 680 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
688 KK

Makala hii inahusu mwaka 688 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
689 KK

Makala hii inahusu mwaka 689 KK (kabla ya Kristo).

Matukio 
 Senakeribu, mfalme wa Asiria anateka Babuloni.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
Yeroboamu II

Yeroboamu II (kwa Kiebrania ירבעם השני au יָרָבְעָם; kwa Kigiriki Ιεροβοάμ; kwa Kilatini Jeroboam) alikuwa mwana na mwandamizi wa Yehoashi wa Israeli kama mtawala wa 14 wa Ufalme wa Israeli, ambao aliuongoza kwa mafanikio makubwa miaka 41. 

Hata hivyo Biblia haisisitizi mafanikio hayo, bali inamhukumu kwa kufuata sera ya kidini ya Yeroboamu I iliyowataka Waisraeli wamuabudu YHWH kwa sura ya fahali ya dhahabu katika mahekalu ya Dani na Beteli ili wasiende Yerusalemu, mji mkuu wa ufalme wa ukoo wa Daudi

Historia
William F. Albright alikadiria ufalme wake kudumu tangu mwaka 786 KK – hadi 746 KK, wakati E. R. Thiele alisema kuwa alitawala pamoja na baba yake tangu 793 KK hadi 782 KK, halafu peke yake hadi mwaka 753 KK.

Alishinda Syria (2Fal 14:26, 27), aliteka Damasko (14:28), na kurudisha mipaka ya Israel ilivyokuwa wakati wa mfalme Daudi.

Katika Biblia
Agano la Kale linamtaja tu katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 13:13; 14:16, 23, 27, 28, 29; 15:1, 8; Kitabu cha Kwanza cha Mambo ya Nyakati 5:17; Hosea 1:1; na Amosi 1:1; 7:9, 10, 11.

Tanbihi

Viungo vya nje
View of Philistine temple and “Amos” earthquake The Tell es-Safi/Gath Excavations Weblog - July 2010

Watu wa Biblia
Wafalme wa Israeli
786 KK

Makala hii inahusu mwaka 786 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
746 KK

Makala hii inahusu mwaka 746 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
793 KK

Makala hii inahusu mwaka 793 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
782 KK

Makala hii inahusu mwaka 782 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
Tungo kishazi

Tungo kishazi ni tungo inayotawaliwa na kitenzi. Kitenzi hicho kinaweza kuwa kinajitosheleza kimaana au kisijitoesheleze kimaana vilevile. 

Kile kinachojitosheleza kimaana - basi hutoa taarifa kamili wakati kile ambacho hakijitoshelezi kimaana hakitoi taarifa kamili. Hivyo basi ni lazima kiambatane na kisha (kitenzi) kingine ndipo taarifa yake ikamilike.
Mfano
(i) Mtoto anacheza mpira
(ii) Mtoto anayecheza mpira 

Tungo zote mbili, yaani, (i) na (ii) zinatawaliwa na kitenzi.
Tungo namba (i)
Inatawaliwa na kitenzi ambacho kimejitosheleza kimaana - hivyo basi kimetoa taarifa kamili. 
Tungo namba (ii)
Ijapokuwa tungo hii imetawaliwa na kitenzi, lakini kitenzi hicho hakijitoshelezi  kimaana hivyo basi hakitoi taarifa kamili.

Aina za Vishazi
Kuna aina kuu mbili za vishazi nazo ni:
i. Kishazi huru (K/Hr) ni kitenzi au neno liliyokamilika kwa maana
ii. Kishazi tegemezi (K/teg) ni aina ya kitenzi au neno ambalo halijakamilika kimaana.
Kwa mfano:
Ukuta uliobomoka1 ulisababisha hasara kubwa2
1. Kishazi tegemezi
 2. Kishazi huru

Tazama pia
Lango:Lugha

Isimu
Sarufi
Kiswahili
Kishazi tegemezi

Kishazi tegemezi (alama yake ni: K/Teg) ni tungo ambayo inayotawaliwa na kitenzi kisichojitosheleza kimaana. Yaani, ni tungo ambayo hutawaliwa na kitenzi ambao hakitoi taarifa kamili. Kishazi tegemezi hutegemea msaada/lazima kiambatane na kishazi huru ndipo taarifa yake iweze kukamilika.

Mfano:                
Mtoto anayecheza mpira / amevunjika mguu (mtoto anayecheza mpira = Kishazi tegemezi, amevunjika mguu = Kishazi huru). 
Hotuba aliyoitoa Rais
Nyumba iliyojengwa bondeni
Wageni waliokuja jana
Ng'ombe aliyechinjwa
Ndizi zilizoiva

Sifa za kishazi tegemezi
i/ Hakitoi taarifa kamili. Ili taarifa yake ikamilike ni lazima kiambatane na kishazi huru.

ii/Huundwa na urejeshi. Urejeshi huo hufanya kazi ya kutoa taarifa ya ziada kuhusu nomino.

iii/Si cha lazima sana katika tungo kwani kinaweza kuondolewa katika tungo na bado tungo hiyo ikabaki na maana kamili.

iv/Kinaweza  ama kutanguliwa au kufuatiwa na kishazi huru.

Tazama pia
Lango:Lugha
Kishazi huru
Tungo kishazi

Isimu
Sarufi
Tungo kirai

Tungo kirai ni kipashio kidogo cha kimuundo chenye neno moja au zaidi ambacho hakina muundo wa kiima (K) na kiarifu (A). Kirai huwa na neno kuu moja kinalotawala. Neno hilo linalotawala ndilo huwa/hukupa dhana (aina) ya kirai.
mfano.
Mtoto yule ni mjinga.

Yule ni mjinga- ni Kirai kivumishi

Uanishaji wa kirai
Uanishaji wa virai umejikita katika aina za maneno, yaani, aina za virai zinatokana na aina za maneno. Kwa kutumia kigezo hicho tunapata aina za virai zifuatazo:

(i) Kirai nomino (KN)
(ii) Kirai kivumishi (KV)
(iii) Kirai kitenzi (KT)
(iv) Kirai kielezi (KE)
(v) Kirai kiunganishi (KU)
(vi) Kirai kihisishi (KH)

(i) Kirai nomino (KN)
Muundo wa kirai nomino umejikita katika nomino au mahusiano ya nomino. Neno kuu linalotawala muundo huu ni nomino. Kirai nomino kinaweza kuundwa na:

(A) Nomino moja 
Mfano: 
Baba
Kalamu
Embe
Darasa
Nyumba
Kunguni
Tanzania
Kenya
Uganda
Rwanda
Burundi

(B) Nomino na nomino
Mfano: 

Baba na mama
Wazee kwa vijana
Paka na panya

(C) Kiwakilishi
Hapa unatumia aina zote za viwakilishi
Mfano: Wewe, ninyi, mimi, sisi, yeye, wao, n.k.

(ii) Kirai kivumishi (KV)
Kirai kivumishi muundo wake umejikita katika vivumishi. Kirai kivumishi hutawaliwa na aina zote za vivumishi.
Mifano
Nyumba '''yetu imebomoka'
Kitabu cha mwalimu kimepotea
Chakula kitamu kimekwisha

(iii) Kirai kitenzi (KT)
Kwa kuangalia muundo wa Kirai hiki huundwa kwa vitenzi vya aina zote.(Mollel Loserian,kutoka udsm)anasema: 
Mifano
Cheza
Kimbia
Ni
-Kuwa
Soma, n.k.

(iv) Kirai kielezi (KE)
Kirai hiki huundwa kwa aina mbalimbali za vielezi:
Mfano: 
Polepole
Sana
Mara mbili
Asubuhi
Darasani, n.k.

(v) Kirai kiunganishi (KU)
Kirai hiki huundwa kwa kutumia viunganishi mbalimbali.
Mfano: 
Ingawa
Na
Kwa kuwa
Bila
Pasipo
Sembuse
Lakini, 

 japokuwa n.k

(vi) Kirai kihisishi (KH)
Kirai hiki huundwa kwa kutumia aina zote za vihisishi.
Mfano: 
Duh!
Aisee!
Kumbe!
Loh!
Naam!
Ewa!
Ahsante!

Tazama pia
Lango:Lugha

Isimu
Sarufi
Telegrafu

Telegrafu (kutoka neno la Kiingereza telegraph lililotokana na mawili ya Kigiriki: τῆλε, tele, "mbali", na γράφειν, graphein, "kuandika") ni njia ya kupeleka habari andishi kwa mpokeaji wa mbali bila kubeba barua kwake.

Telegrafu zilizotumiwa wakati wa karne ya 19 na ya 20 zilipitisha ujumbe kwa mkondo wa umeme uliopitia kwenye waya. 

Telegrafu za zamani zaidi zilitumia alama za nuru au alama nyingine zilizoonekana kwa mbali.

Kwa njia hii herufi za alfabeti zilitafsiriwa kwa alama zilizoweza kupitishwa kirahisi. 

Baada ya majaribio mbalimbali, mbinu ya Samuel Morse ilifaulu mwaka 1844 na kusababisha uenezaji wa teknolojia hii kote duniani. Morse alitafsiri kila herufi katika mfumo wa alama fupi au ndefu zinazoweza kuandikwa kama mfuatano wa nukta na kistari au kutumwa kama alama fupi au ndefu ya nuru, sauti au umeme na kadhalika. 

Mashine ndogo ilitafsiri alama hizo katika mishtuko ya umeme iliyoweza kuchora tena alama katika mashine upande mwingine wa waya ambako sumakuumeme uliweza kusukuma kalamu juu ya karatasi.  

Mawasiliano kwa telegrafu yaliwezesha kwa mara ya kwanza kutuma habari kote duniani katika muda mfupi. Magazeti na makampuni makubwa ya kiuchumi yalitangulia kutumia teknolojia hii, na serikali na jeshi zilifuata. Nyaya kubwa zilipitishwa kutoka nchi hadi nchi na pia kwenye tako la bahari kwa mawasiliano baina ya mabara. 

Katika karne ya 20 yalianza pia matumizi ya simu za upepo kwa habari za telegrafu.

Makampuni ya telegrafu zilipokea ujumbe ulioitwa "telegramu" kutoka wateja na kuzituma kwa mji au nchi nyingine; pale ziliandikwa tena kwenye karatasi na kupelekwa kwa mtu aliyeandikiwa. Makampuni yale yalipokea pesa kwa kila herufi iliyowasilishwa hivyo ujumbe ulikuwa mfupi. 

Tangu kupatikana kwa simu matumizi ya telegrafu yalipungua lakini bado zilitumwa hadi kupatikana kwa simu za mikononi na barua pepe. 

Katika nchi mbalimbali huduma hiyo ilifungwa kuanzia mwaka 2000 hivi, katika nchi nyingine huduma bado iko.

Marejeo

Viungo vya nje

Mawasiliano
Chaji ya umeme

Chaji ya umeme ni tabia ya mata na kila kitu huwa na chaji aina mbili ndani yake. Chaji hizi mbili ni kinyume zinaitwa chaji hasi na chaji chanya. Mara nyingi chaji haionekani kwa sababu hizi aina mbili za chaji zinajibatilishana. Lakini kama idadi ya elektroni ndani ya kitu ina upungufu au ziada kulingana na hali ya kawaida tunaona kitu hiki kina chaji, ama chanya au hasi.

Chaji umeme na muundo wa atomu

Kila kitu hujengwa kwa atomu na kila atomu ina chembe ndogo zaidi ndani yake. Kati ya chembe ndogo ndani ya atomu kuna elektroni na protoni zilizo na chaji mbili za kinyume ilhali elektroni huitwa "hasi" na protoni huitwa "chanya". Kila chembe huwa na kizio kimoja cha chaji, ama hasi au chanya. Kwa kawaida kila atomu huwa na idadi ileile ya protoni na elektroni hivi chaji zao zinajibatilishana katika atomu na atomu kwa jumla haionyeshi chaji. 

Protoni (pamoja na neutroni zisizo na chaji) zinafanya kiini cha atomu na zinabaki mahali pao. Lakini elektroni zinazunguka kiini katika mzingo elektroni na hapa inatokea ya kwamba elektroni inahamia atomu nyingine. Kama elektroni inatoka katika atomu yake ya asili na kuhamia nyingine uwiano sawa baina ya elektroni na protoni katika atomu husika haipo tena. 

Pale ambako elektroni imetoka kuna protoni zaidi kuliko elektroni na hapa tunasema atomu hii ina chaji chanya. Kinyume katika atomu iliyopokea elektroni kutoka nje kuna ziada ya elektroni juu ya idadi ya protoni na hapa tunasema atomu imekuwa na chaji hasi.

Kutokea kwa chaji hasi au chanya
Kutokea kwa chaji hasi au chanya katika gimba fulani ni kwa sababu chaji zilizokaa pamoja kabla zimetenganishwa.
Njia inayotokea kila siku ni kwa msuguano. Kwa kusugua kipande cha plastiki (au: kioo) na sufi kunatokea chaji. Kwa mfano kusugua mipira miwili kwenye sufi ya sweta kunaweka chaji kwa yote miwili. Tukiishika kwa kamba na kupeleka karibu haitaki kugusana. Maana chaji hasi pande zote mbili zinapigana. Lakini tukishika mpira uliosuguliwa juu ya vipande vidogo vya karatasi hizi zitavutwa na mpira jinsi msumali anavutwa na sumaku.
Radi wakati wa ngurumo ni tokeo la chaji zinazotokea hewani kutokana na msuguano wa hewa.

Njia nyingine ya kujenga chaji inayotumiwa kwa teknolojia ni kwa kemia yaani kwa kuchangaya dutu na viowevu zinazoanzisha mchakato wa kikemia unaosababisha kutokea kwa ioni na hivyo chaji.

umeme
Femtomita

Femtomita (ing. femtometer, alama  fm) ni kipimo cha SI cha kutaja urefo mdogo wa 10−15 mita. 

Kipimo hiki hutumiwa kwa kutaja vipimo katika fizikia ya atomi na chembe zake. 

Kipenyo cha protoni ni takiban  femtomita 1.7
. Kipenyo cha kiini cha atomi cha dhahabu ni takriban femtomita 8.45.

Neno latokana na lugha ya (Kidenmark: femten (kumi na tano). Umbali huu unaweza pia kuitwa fermi kwa heshima ya mwanafizikia Enrico Fermi.

Ulinganifu
femtomita 1 = 1.0 x 10−15 mita = 1 fermi = 0.001 pikomita = 1000 attomita 

1,000,000 femtomita = 1 nanomita = 10 Ångström.

Marejeo

Vipimo vya SI
Wafiadini wa Gorkum

Wafiadini wa Gorkum (walifariki Brielle, Uholanzi, 9 Julai 1572, ni Wakristo 19 wanaoheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu wafiadini kwa kuwa walidhihakiwa na kuteswa kikatili wakauawa na Waprotestanti kwa kunyongwa kwa sababu walitetea imani sahihi katika ekaristi na kukataa kujitenga na Papa. 

Karibu wote walikuwa mapadri, kumi na mmoja wa kwanza walikuwa Wafransisko, wengine wa mashirika mengine au wanajimbo. Mbali ya Waholanzi, wawili waliotokea Denmark na Ujerumani .

Majina yao ni:
 Nikola Pieck, padri wa Ndugu Wadogo
 Petro wa Assche, bruda wa Ndugu Wadogo
 Wilehadi wa Denmark, padri wa Ndugu Wadogo
 Teodoriko van der Eem, padri wa Ndugu Wadogo
 Nikasi wa Heeze, padri wa Ndugu Wadogo
 Antoni wa Hoornaert, padri wa Ndugu Wadogo
 Godefrid wa Melveren, padri wa Ndugu Wadogo
 Fransisko wa Roye, padri wa Ndugu Wadogo
 Antoni wa Weert, padri wa Ndugu Wadogo
 Jeromu wa Weert, padri wa Ndugu Wadogo
 Korneli wa Wijk-bij-Durstede, bruda wa Ndugu Wadogo
 Yohane wa Oisterwijk, padri wa Wakanoni Waaugustino
 Yohane Heer, padri wa Wadominiko 
 Adriani wa Hilvarenbeek, padri wa Wakanoni Wapremontree
 Yakobo Lacops, padri wa Wakanoni Wapremontree
 Leonardi Veghel, padri mwanajimbo
 Nikola Poppel, padri mwanajimbo
 Godefrid Duynen, padri mwanajimbo
 Andrea Wouters, padri mwanajimbo
	
Kwanza walitangazwa na Papa Klement X kuwa wenye heri tarehe 24 Novemba 1675, halafu
watakatifu na Papa Pius IX tarehe 29 Juni 1867.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Julai.

Tanbihi

Waliofariki 1572
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uholanzi
Mtagusano sumakuumeme

Mtagusano sumakuumeme (ing. electromagnetic force au electromagnetic interaction) ni moja kati ya kani msingi wa ulimwengu.

Mtagusano huu unasababisha mambo mengi tunayoyaona kila siku kama vile nuru, umeme na usumaku. Ni kani ya kimsingi pia kwa kuamulia tabia za molekuli na atomi.

Jina
Jina la "sumakuumeme" ni tafsiri ya gir. / ing. "electromagnetic" inayotokana na maneno ya Kigiriki ἢλεκτρον, ēlektron (kaharabu) na μαγνήτης, magnetis (sumaku).

Historia ya uchunguzi wa usumakuumeme
Umeme na usumaku ni nyuso mbili za jambo lilelile.

Kwa karne nyingi wataalamu waliona umeme na usumaku ni kani mbili tofauti. Tangu mwanzo wa karne ya 19 wanasayansi walitambua uhusiano wa karibu kati ya hizi mbili. 

Hans Christian Ørsted aliona mwaka 1820 ya kwamba kutirikika kwa chaji ya umeme katika waya kunavuta sindano ya sumaku na hivyo kunaunda uga wa sumaku. 

Wengine waliendelea kujenga juu ya matokeo yake na Mskoti James Clerk Maxwell alieleza misingi ya nadharia ya uga wa sumakuumeme katika hesabu inayoitwa milinganyo ya Maxwell. Alifaulu kuunganisha maelezo kwa ajili ya umeme, usumaku na elimumaonzi kuwa pande mbalimbali za kitu kilekile, yaani uga wa sumakuumeme. Alitabiri kuwepo kwa mawimbi ya sumakuumeme na nuru kuwa umbo mojawapo la mawimbi haya.

1873 alitoa kitabu chake "Treatise on Electricity and Magnetism" (tasinifu kuhusu umeme na usumaku) alipojumlisha maelezo yake. Alionyesha kuwa kuathiriana kwa chaji hasi na chaji chanya kunasababishwa na kani 1 tu akaonyesha matokeo manne makuu kutokana na hii:
 Chaji za umeme zinavutana au zinawingana kwa kani ya kuwiana kinyume cha mraba wa umbali kati yao. Chaji sawa zinavutana, chaji tofauti zinawiana. 
 Ncha sumaku zinavutana au kuwiana kwa namna hiyohiyo. Ncha sumaku zinapatikana daima kwa jozi: kila ncha sumaku ya kaskazini huwa na ncha sumaku ya kusini. 
 Mkondo wa umeme katika waya unaunda uga wa sumaku mwenye umbo la duara kwenye mwendo wa waya hii. Mwelekeo wake unategemea mwelekeo wa mkondo husika. 
Mkondo wa umeme unadukizwa (yaani kusababishwa) katika tanzi la waya kama sumaku inapitishwa kukaribia au kwenda mbali na tanzi hili; sawasawa kinyume kama tanzi lenyewe linasogezwa kwenyesumaku au kutolewa kuwa mbali na sumaku.

Hasa tokeo la mwisho lilikuwa msingi kwa kuanzisha mitambo ya kutengeneza umeme kwa mashine kama jenereta.

Marejeo

umeme
Pinokyo (mhusika)

Pinokyo (kwa Kiitalia jina linalotamkwa hivyo linaandikwa Pinocchio) ni mhusika katika vitabu vya Mambo yalioyompata Pinokyo vilivyoandikwa na Carlo Collodi.

Simulizi la Pinokyo
Siku moja seremala Maestro Ciliegia anakuta kipande cha ubao kinachoanza kusema akitaka kukikata. Kwa kuogopa anampa rafiki yake Geppetto (jina linasomeka Jepeto) aliye mchongaji. Geppetto anatumia ubao huo kuchonga karagosi anayeendelea kusema na mara baada ya kukamilika anatoroka. Akirudi nyumbani kwa njaa anaahidi kuwa mtoto mzuri na mtiifu lakini baada ya muda anatoroka tena. Anapatwa na shani nyingi hadi kukutana na baba yake Geppetto ndani ya tumbo la  nyangumi. Pamoja wanajiokoa na Pinokyo anaahidi tena kuwa mtoto mzuri na safari hii anaacha utundu wake. Baada ya kutenda mema, anaamka siku moja anajikuta amebadilika umbo lake na sasa yu mvulana mwenye mwili wa kibinadamu.

Pua la Pinokyo lina tabia ya pekee; kila anaposema uwongo pua lake linakua kuwa ndefu zaidi. Kwa hiyo hawezi kuficha uwongo, na tbia hiyo ya pua inamsaidia kuachana na uwongo.

Tazama pia
 Mambo yaliyompata Pinokyo
 Pinocchio

Viungo vya nje

Fasihi ya Kiitalia
Wahusika wa fasihi
Kaharabu

Kaharabu (kutoka Kiajemi کهربا kahroba; kwa Kiingereza amber) ni rezini (si utomvu) ya kisukuku cha miti iliyokua miaka milioni iliyopita. Inaweza kufanana na aina za sandarusi lakini kwa jumla umri wake ni mkubwa na ni mgumu zaidi kuliko sandarusi. Aina bora za kaharabu zinajulikana pia kwa jina la kitaalamu la succinit.

Matumizi yake ni hasa kwa mapambo, kama kito, lakini pia kama sehemu ya dawa la mitishamba. 

Kaharabu inatokea katika sehemu nyingi za dunia; kiwango kikubwa kabisa duniani (hadi sasa 90%) kimepatikana kutoka pwani za Bahari Baltiki, hasa eneo la Samland

Kaharabu ilitokea katika mazingira ya misitu ya miti yenye rezini husika iliyoendelea kuwa kisukuku katika mchakato wa kufunikwa na maganda manene ya udongo yaliyosababisha shinikizo la tani nyingi na joto kwa miaka elfu na zaidi.

Matumizi na biashara ya kaharabi inajulikana kutokana na utafiti wa kiakiolojia tangu miaka 12,000 hivi. Wagiriki wa Kale waliita kaharaba kwa jina "elektron" wakatambua ya kwamba kipande cha kaharaba baada ya kusuguliwa kinavuta sehemu ndogo za kitambaa au nyuzi kwake. Hapa ni asili ya neno "electric" (umeme) katika lugha za Ulaya.

Katika elimu ya historia ya viumbehai kaharabu ni muhimu kwa sababu mara nyingi vipande vyake vinatunza wadudu na viumbe wengine wadogo waliokaa kwenye miti na kufunikwa ndani ya kitone cha rezini bichi. Wadudu hao wamehifadhiwa hivyo kwa miaka milioni kadhaa na leo wanapatikana kwa uchunguzi wa kitaalamu.

Marejeo

Mapambo ya watu
Carla Campbell

Carla Campbell (amezaliwa tar. 22 Novemba 1980, Kingston, Jamaika) ni mwanamitindo kutoka Jamaika. Carla Campbell ni mtindo mfano kuwakilishwa na IMG katika New York. Yeye alipata yatokanayo yake mkubwa zaidi kuonekana mwaka 2006.

Marejeo

Viungo vya nje 

2006 Sports Illustrated Swimsuit Photo Gallery
Makala  katika Jamaica Observer

Wanamitindo wa Jamaika
Waliozaliwa 1980
Kingston (Jamaika)
April Jackson

April Jackson (amezaliwa tar. 1990, Uingereza) ni mwanamitindo kutoka Jamaika. Aprili Jackson alikuwa Miss Jamaica Universe mwaka 2008. Yeye kuwakilishwa Jamaica katika Miss Universe 2008 urembo kumsaka katika Nhã Trang, Vietnam. Yeye ni wa zamani wa Miss Jamaika - Uingereza.

Marejeo

Viungo vya nje 
April Jackson profile  katika MissUniverse.com
April Jackson - Ms Jamaica Universe Contestant 2008  Jamaica News Bulletin interview

Wanamitindo wa Jamaika
Uingereza
Waliozaliwa 1990
Nge-bila-mkia

Nge-bila-mkia ni arithropodi wa oda Pseudoscorpiones katika ngeli Arachnida. Kinyume na nge wa kawaida wadudu hawa hawana mkia, kwa hivyo jina lao. Ukubwa wao ni mdogo sana: mm 2-8; spishi kubwa kabisa (Garypus titanius) ina mm 12 tu. Wanatokea mahali popote ambapo wanaweza kukamata wadudu wadogo: chini ya gamba la miti, katika takataka za majani, katika ardhi, chini ya mawe, katika nyufa za miamba, katika mapango na katika pwaji ya ufuko. Kama arakinida wote wana miguu minane. Pedipalpi zao zinafanana na zile za nge zenye magando ambayo yana kidole kinachoweza kusogea. Kidole hiki kina tezi ya sumu inayoingizwa katika mawindo.  Maji ya umeng'enyaji yakamuliwa kwa windo na baada ya kumeng'enya chakula myeyuko ufyondwa. Nge-bila-mkia wanaweza kusokota hariri kama buibui lakini matezi hayapo katika mwisho wa fumbatio lakini katika kelisera (chelicerae). Kwa hariri hii hutengeneza kifukofuko kwa umbo wa sahani kinachotumika kwa kupandana, kuambua au kungoja mwisho wa hali ya hewa baridi.

Picha

Nge-bila-mkia
Buibui-kofia

Buibui-kofia (kutoka kwa Kiing. hooded tickspider) ni arithropodi wa familia Ricinoididae, familia ya pekee ya oda Ricinulei katika ngeli Arachnida. Jina lao linatoka kwa aina ya “kofia” ambayo wanaweza kutumia ili kufunika kichwa, mdomo na kelisera (chelicerae). Kwa kawaida buibui-kofia wana urefu wa mm 5-10 na wanafanana na utitiri. Wataalamu wengine wanafikiri kwamba wadudu hawa wana mnasaba na utitiri, lakini wengine wanafikiri kwamba wana mnasaba na oda ya zamani ya Trigonotarbida iliyokwisha sasa. Kefalotoraksi (cephalothorax) na fumbatio zimeungwa kwa pediseli (pedicel) nyembamba kwa umbo wa mrija kama kwa buibui. Lakini ukingo wa fumbatio unaingia katika kunjo la gamba (carapace). Wana miguu minane kama arakinida wengine lakini jozi ya pili ni mirefu kuliko mingine na hutumika kama vipapasio. Hawana macho lakini spishi za zamani zilikuwa nayo na spishi za kisasa bado zina sehemu za kuhisi nuru. Mwenendo wa buibui-kofia haujulikani sana lakini inaonekana kwamba hula arithropodi wadogo kuliko hawa wenyewe.

Spishi za Afrika
Ricinoides westermannii
Ricinoides afzelii
Ricinoides atewa
Ricinoides crassipalpe
Ricinoides feae
Ricinoides hanseni
Ricinoides karschii
Ricinoides leonensis
Ricinoides megahanseni
Ricinoides olounoua
Ricinoides sjostedtii

Buibui-kofia
Dola la Papa

Dola la Papa lilikuwa nchi huru chini ya himaya ya Papa kuanzia miaka ya 700 hadi 1870. 

Chanzo chake ni uvamizi wa makabila ya Wagermanik uliobomoa Dola la Roma upande wa magharibi wa Bahari ya Kati. Wenyeji, wengi wao wakiwa Wakristo Wakatoliki, walimkimbilia Papa kama kiongozi wao atakayeweza kuwasaidia katika matatizo.

Baadaye Wafaranki walikubali kumuachia Papa mamlaka ya kisiasa juu ya maeneo mbalimbali nje ya Roma. Polepole maeneo yaliongezwa hata kufikia mikoa 3 na nusu ya Italia ya leo: Lazio, Umbria, Marche na sehemu ya Emilia-Romagna.

Dola lilikoma tarehe 20 Septemba 1870, jeshi la Italia lilipoteka mkoa na mji wa Roma, isipokuwa mtaa wa Vatikano.

Kwa mapatano ya tarehe 11 Februari 1929, badala yake ilianzishwa Mji wa Vatikani, nchi ndogo kuliko zote duniani (kilometa mraba 0.44, wakazi 600 hivi), lakini huru ili mamlaka ya kiroho ya Papa isiingiliwe na watawala wa dunia kama ilivyotokea zamani.

Tanbihi

Marejeo
 Chambers, D.S. 2006. Popes, Cardinals & War: The Military Church in Renaissance and Early Modern Europe. I.B. Tauris. ISBN 1-84511-178-8.

Viungo vya nje
 Papal States Coinage
 WorldStatesmen: Italy
 WHKMLA Historical atlas: here the page offering numerous links to maps of/containing Italy

Papa
Historia ya Ukristo
Historia ya Ulaya
Historia ya Italia
Kanisa Katoliki
Wafaranki

Wafaranki walikuwa Wagermanik waliovamia Dola la Roma na hatimaye kujitokeza kama kabila lenye nguvu kuliko yote ya aina hiyo.

Nchi ya Ufaransa imepata jina lake kutoka kwao, ambao waliitawala na kutoka huko wakaeneza himaya yao juu ya sehemu kubwa ya Ulaya Magharibi, wakizuia Waislamu wasiweze kutoka Hispania.

Ushirikiano wao na Mapapa, kama kabila la kwanza la Kijerumani kuingia Kanisa Katoliki bila kupitia kwanza Uario, ni kati ya mambo yaliyoathiri zaidi historia ya Ulaya.

Kilele cha ustawi wao kilifikiwa chini ya mfalme Karolo Mkuu aliyetawala sehemu kubwa za Ufaransa, Ujerumani, Italia ya kaskazini pamoja na Ubelgiji na Uholanzi ya leo. Papa Leo III alimpa taji la Kaizari wa Roma tarehe 25 Desemba 800. Ndio mwanzo wa Dola Takatifu la Roma. Baada ya Karolo milki yake iligawiwa pande mbili zilizoendelea tofauti na kuwa asili ya mataifa ya Ufaransa na Ujerumani.

Marejeo

Vyanzo

Fredegar
 
 
 

Gregori wa Tours
 
 
 
Ammianus Marcellinus
 
Procopius

Marejeo mengine

Bachrach, Bernard S. Merovingian Military Organization, 481–751. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1971.  ISBN 0-8166-0621-8
Collins, Roger. Early Medieval Europe 300–1000. London: MacMillan, 1991.
Geary, Patrick J. Before France and Germany: the Creation and Transformation of the Merovingian World. New York: Oxford University Press, 1988. ISBN 0-19-504458-4
 
 .
 
 
Lewis, Archibald R. "The Dukes in the Regnum Francorum, A.D. 550–751." Speculum, Vol. 51, No 3 (July 1976), pp 381–410.
McKitterick, Rosamond. The Frankish Kingdoms under the Carolingians, 751–987. London: Longman, 1983. ISBN 0-582-49005-7.
Murray, Archibald Callander, and Goffart, Walter A. After Rome's Fall: Narrators and Sources of Early Medieval History.  University of Toronto Press: Toronto, 1998.
Nixon, C. E. V. and Rodgers, Barbara. In Praise of Later Roman Emperors. Berkeley, 1994.
 .
 
 
Schutz, Herbert. The Germanic Realms in Pre-Carolingian Central Europe, 400–750. American University Studies, Series IX: History, Vol. 196. New York: Peter Lang, 2000.
Wallace-Hadrill, J. M. The Long-Haired Kings. London: Butler & tanner Ltd, 1962.
Wallace-Hadrill, J. M. The Barbarian West. London: Hutchinson, 1970.

Viungo vya nje

 
 
 
 
 

Makabila ya Wagermanik
Historia ya Ulaya
Historia ya Ufaransa
Historia ya Ujerumani
Historia ya Italia
Historia ya Ukristo
Nahau

Nahau ni semi fupifupi ambazo hutumia lugha/maneno ya kawaida lakini maneno hayo hutoa maana tofauti na ile iliyo kwenye maneno ya awali. Japokuwa nahau hutumia maneno ya kawaida lakini kauli yake ina undani kiasi kwamba kwa wageni wasiofahamu lugha hiyo hawawezi kuelewa maana. Baadhi ya nahau ni kama vile:
Amina amevunja ungo
Sungura ameaga dunia
Lupinga amepata jiko
Mussa amevaa miwani
Oli hana mkono wa birika
Kutonesha kidonda
Kukalia kuti kavu
Hana mbele wala nyuma
Kupiga maji yaani kulewa au kunywa pombe
Piga bongo yaani kufikiria au kuwaza sana
Mambo yamemwendea mrama yaani kwenda kombo

Marejeo
 Masuko Christopher Saluhaya, 2013. ISBN 978 9987 9581 1 5.

Fasihi
SHIWATA

SHIWATA ni Mtandao wa Wasasnii nchini Tanzania. SHIWATA awali ilijulikana kama SHIRIKISHO LA WASANII TANZANIA, bali kutokana na mgongano wa usajili na Msajili ambae ni Baraza la Sanaa la Taifa  baadae ilikubalika kwamba iitwe Mtandao wa Wasanii kutokana na Kusajiliwa kwa mashirikisho manne  Shirikisho la Wasanii Tanzania  pamoja na kubadilishwa  kuwa Mtandao wa Wasanii limeendela kuitwa SHIWATA.

Historia
SHIWATA ni mtandao wa wasanii Tanzania ambao ulianzishwa mwaka 2002 kwa lengo la kuwaweka pamoja Wasanii, wanamichezo na wanahabari. Mkusanyiko huu wa wasanii mbalimbal;I ndio uliopelekea kuanzisha umoja ambao kwa sasa umeandaliwa kama chombo cha kuwaweka  pamoja wadau wote walio katika tasnia za Sanaa, Michezo na Habari kwa kupewa eneo la kujenga nyumba zao za kuishi na tayari mradi huo umeshaanza kutekelezeka kwa baadhi ya wasanii kujenga nyumba ambapo wenginee wameshahamia tayari katika kijiji cha Wasanii kilichopo Mwanzega  wilaya ya Mkuranga mkoa wa Pwani

Viungo vya nje
 English

Marejeo
 []

Wasanii wa Tanzania
kifupi
Farakano la mwaka 1054

Farakano la mwaka 1054 lilitokea hasa kati ya Papa Leo IX wa Roma na Patriarki Mikaeli Serulari wa Konstantinopoli likasababisha ushirika kati ya Ukristo wa Magharibi na sehemu kubwa ya Ukristo wa Mashariki usiendelee kuwa kamili hadi leo.

Mahusiano yalikuwa yamezidi kuharibika tangu karne ya 4 ambapo ulianza ushindani kati ya miji hiyo miwili iliyokuwa kwa pamoja makao makuu ya Dola la Roma.

Maelekeo tofauti katika teolojia, maisha ya kiroho n.k. yalitumika kama visingizio katika kulaumiana, na hata kufarakana kwa muda.

Hatimaye mabalozi waliotumwa na Papa, ingawa hawakuwa na mamlaka hiyo, waliacha juu ya altare ya kanisa kuu la Konstantinopoli hati ya kumtenga Patriarki na Kanisa Katoliki, naye akaitikia kwa kumtenga Papa na Kanisa la Orthodoksi. 

Juhudi mbalimbali za kurudisha umoja zilifanyika katika nafasi mbalimbali, lakini pengine haraka haikusaidia kuzifanikisha, kwa mfano katika Mtaguso wa pili wa Lyon (1274) na katika Mtaguso wa Firenze (1431-1449).

Njia ya taratibu iliyoshikwa pamoja katika karne ya 20 inatia tumaini zaidi. Inakumbukwa hasa tamko la upendo la tarehe 7 Desemba 1965 ambalo Papa Paulo VI na Patriarki Atenagora I kwa pamoja walifuta kutoka kumbukumbu ya Kanisa hati za mwaka 1054 ambazo pande hizo mbili zilitengana.

Tanbihi

Marejeo
Henry Chadwick. East and West: The Making of a Rift in the Church: From Apostolic Times until the Council of Florence. Oxford University Press, 2003.
Joseph P. Farrell. God, History, & Dialectic: The Theological Foundations of the Two Europes and Their Cultural Consequences. Bound edition 1997. Electronic edition 2008.
Chrysostom Frank. Orthodox-Catholic Relations: An Orthodox Reflection. 1998
Aidan Nichols. Rome and the Eastern Churches: a Study in Schism. 2010
John Romanides, The Cure of the Neurobiological Sickness of Religion, the Hellenic Civilization of the Roman Empire, Charlemagne's Lie of 794 and His Lie Today''
 .
 .

Viungo vya nje
 .
Catholic Encyclopedia: The Eastern Schism
Encyclopaedia Britannica: Schism of 1054
Joint Catholic-Orthodox Declaration of Pope Paul VI and Ecumenical Patriarch Athenagoras I, 7 December 1965
BBC Radio 4 round table: In Our Time: Schism (16 October 2003) (audio)
 .
 .

Historia ya Ukristo
1054
Holly Marie Combs

Holly Marie Combs (amezaliwa 13 Desemba, 1973) ni mwigizaji na matayarishaji wa vipindi vya televisheni kutoka nchini Marekani. 

Anafahamika zaidi kwa kucheza uhusika wa Piper Halliwell kwenye mfululizo wa TV uliokuwa unarushwa na The WB, Charmed (1998–2006). Katikati mwa miaka ya 1990, Combs amecheza kama Kimberly Brock katika mfululizo wa TV uliokuwa unarushwa hewani na TV ya CBS, Picket Fences (1992–1996), ambayo ilimpatia tuzo ya Young Artist Award. Pia amepata kucheza katika filamu kama vile Sweet Hearts Dance (1988), Born on the Fourth of July (1989), Dr. Giggles (1992), Sins of Silence (1996), Daughters (1997) na Love's Deadly Triangle: The Texas Cadet Murder (1997). Combs kwa sasa anacheza kama nyota kwenye mfululizo wa TV unaorushwa hewani na TV ya "ABC Family", Pretty Little Liars - kama Ella Montgomery.

Filamu

Tuzo

Marejeo

Viungo vya Nje 

 
 
 
 

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Pumeza Matshikiza

Pumeza Matshikiza (* 1979) ni mwimbaji mwenye sauti ya soprano kutoka nchini Afrika Kusini.

Maisha
Alizaliwa mnamo mwaka 1979 katika jimbo la Rasi ya Mashariki na wazazi Waxhosa. Waliachana alipokuwa mdogo na mama yake alihamia Jimbo la Rasi pamoja naye. Hapo waliishi katika mitaa ya vibanda mbalimbali karibu na mji wa Cape Town. 

Pumeza aliimba katika kwaya kanisani akapenda muziki. Alipokuwa na umri wa miaka 15 alisikia mara ya kwanza uimbaji wa opera kwenye redio akavutwa na aina hii ya muziki. Alipokuwa na umri wa miaka 20 aliweza kuhudhuria maonyesho ya opera mara ya kwanza.

Wakati wa kumaliza shule alishauriwa kusoma upimaji wa ramani akaanza somo hili lakini baada ya muda alihamia chuo kikuu cha muziki cha Capetown kwa somo la uimbaji. Baada ya kumaliza mwaka 2004 alipata nafasi ya kuendelea kwenye Royal College of Music mjini London na kwenye chuo cha wasanii vijana kwenye Royal Opera House, Covent Garden.

Mwaka 2011 alipata ajira kweye nyumba ya opera ya Stuttgart nchini Ujerumani.

Mwaka 2014 alitoa albamu yake ya kwanza alipounganisha uimbaji wa opera na nyimbo za Kixhosa na Kiswahili.

Mwaka 2014 Pumeza aliimba mbele ya umati mkubwa wakati wa ufunguzi wa michezo ya Jumuiya ya Madola mjini Edinburgh nchini Uskoti.

Albamu
Albamu yake ya kwanza ilitolewa na kampuni ya Decca kwa jina Pumeza - Voice of Hope

1. "O mio babbino caro" - aria of Gianni Schicchi, all arias with Staatsorchester Stuttgart, Simon Hewett
2. "Signore, ascolta!" aria of Liù from Turandot 
3. Thula Baba (Hush, My Baby)
4. Malaika (My Angel)
5. Pata Pata
6. The Naughty Little Flea
7. "Vedrai, carino" aria of Zerlina from Don Giovanni
8. "Donde lieta uscì" aria of Mimi from La Boheme
9. Umzi Watsha
10. Saduva (Hush I Hear You)
11. Holilili
12. The Click Song
13. Iya Gaduza
14. Lakutshon Ilanga (When The Sun Sets) with the Royal Liverpool Philharmonic Orchestra, Iain Farrington
15. Freedom Come All Ye - Pumeza Matshikiza, Sura Susso, Mamadou Ndiaye Cissokho, Fiona Hamilton, Phil Cunningham

Viungo vya nje
[] Tovuti ya Pumeza mwenyewe

Marejeo

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wanamuziki wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Msikiti wa Sultan Ahmed

Msikiti wa Sultan Ahmed ni msikiti mashuhuri mjini Istanbul katika nchi ya Uturuki. Inajulikana pia kwa jina la "msikiti buluu" kutokana na rangi ya vigae vinavyopamba undani wake.

Msikiti huu ulijengwa kuanzia mwaka 1609 - 1616 kwa maagizo ya Sultani Ahmed I aliyetawala milki ya Osmani.

Ni msikiti mkuu wa Istanbul ukihesabiwa kati ya majengo mazuri na muhimu ya usanifu wa Kiosmani.

Muundo wa jengo
Msanifu wake Mehmet Agha alikuwa mwanafunzi wa Mimar Sinan. Aliiga mfumo wake wa kimsingi akifunika ukumbi mkuu wa kati kwa kuba kubwa, na kando yake akaongeza kuba ndogo 6. 

Ukumbi mkuu una umbo ambalo unakaribia mraba akiwa na mita 53 x 51. Kuba kubwa una kipenyo cha mita 23.5 na kufikia kina cha mita 43. Kuba kubwa linashikwa kwa tao nne zinazolala juu ya nguzo nene nne zenye kipenyo cha mita 5. 

Ukumbi unapokea mwanga kwa madirisha 260 yenye vioo vya rangi.

Msikiti huo, yaani jengo la ibada, ulijengwa pamoja na majengo ya kando kama vile madrasa, hospitali na kaburi la sultani Ahmed I. 

Geti kuu upande wa magharibi lina nyororo nzito juu ya nafasi ya kuingia. Kusudi lake lilikuwa kumlazimisha sultani kuinama kichwa chini akiingia msikitini juu ya farasi yake. Nyororo hii ilikuwa na kazi ya kuonyesha ya kwamba Mungu ni mkubwa kuliko mtawala.

Minara
Msikiti huu una minara sita. Wakati wa ujenzi hii ilileta matatizo maana wakati ule msikiti wa Kaaba mjini Makka pekee ulikuwa na minara sita. Kwa hiyo sultani alishtakiwa kuonyesha majivuno makubwa mno akiupa msikiti wake minara sawa na Makka. Kwa hiyo sultani Ahmed I aliagiza mnara wa saba uongezwe huko Makk.

Historia ya ujenzi
Sultan Ahmed I aliamua kujenga msikiti huu kama jengo la toba baada ya kushindwa katika vita dhidi ya Dola Takatifu la Roma (Ujerumani-Austria). Mwaka 1606 Milki ya Osmani ilipaswa kukubali amani iliyomaliza malipo ya kila mwaka yaliyowahi kutolewa na kaisari wa Vienna.

Vita dhidi ya Uajemi iliyoanza baadaye ilienda pia vibaya na mwaka 1612 Waosmani walipaswa kurudishwa maeneo ya Kaukazi kwa Waajemi.

Ahmed aliamua kujenga msikiti wake karibu na Hagia Sofia (maabadi yaliyowahi kuwa kanisa kuu la Konstantinopoli na kubadilishwa kuwa msikiti baada ya uvamizi wa Waturuki) na juu ya mabaki ya ikulu ya makaisari wa Bizanti na pia juu ya sehemu ya uwanja wa shindano la farasi wa Bizanti.

Picha

Tanbihi

Marejeo
Goodwin G., "A History of Ottoman Architecture"; Thames & Hudson Ltd., London, reprinted 2003; ISBN 0-500-27429-0
Turner, J. (ed.) - Grove Dictionary of Art - Oxford University Press, USA; New edition (January 2, 1996); ISBN 0-19-517068-7
Sheila S. Blair, Jonathan M. Bloom - "The Art and Architecture of Islam, 1250-1800", Yale University Press, 1994; ISBN 0-300-05888-8

Viungo vya Nje

 http://www.bluemosque.co /  Website About Blue Mosque - Istanbul
 Virtual tour inside Sultan Ahmed Mosque 
 Virtual tour inside Sultan Ahmed Mosque (3D panoramas)
 Video of Sultan Ahmend Mosque at dawn call to prayer 

Msikiti
Majengo ya Uturuki
Istanbul
Mifano ya Yesu

Mifano ya Yesu inaweza kusomwa katika Injili zote nne za Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo, lakini pia katika Injili nyingine zilizoandikwa baadaye. Injili ya Luka ndiyo inayoongoza kwa wingi wa mifano (50 hivi).

Ni sehemu muhimu ya utume wa Yesu, ikiwa sawa na thuluthi moja ya mafundisho yake yote yaliyotufikia kwa maandishi. 

Wakristo wanatia maanani sana mifano hiyo kama maneno ya Yesu yanayohitaji kufikiriwa zaidi ili kuelewa yanataka kusema nini kweli.

Ni kwamba mifano ya Yesu inaonekana kwanza hadithi za kuvutia zinazochora vizuri maisha ya watu yalivyokuwa katika mazingira yake. Hata hivyo wataalamu wanaonyesha kwamba ujumbe wa dhati umefichika hasa katika sehemu ya mwisho ya habari, ambapo kuna jambo lisilo la kawaida, yaani lisilotokea kweli.

Ingawa mifano inaonekana kusimulia habari za kawaida, lengo ni kufikisha ujumbe wa kidini kwa wasikilizaji wenye nia njema, ambao wanapokea changamoto ya Yesu, "Mwenye masikio, na asikie!". 

Mifano ya Yesu inabaki kati ya masimulizi maarufu zaidi duniani kote.

Kwa Kiebrania neno husika ni מָשָׁל mashal linalodokeza pia fumbo au kitendawili. Agano la Kale lilikuwa tayari na mifano ya namna hiyo, hivyo Wayahudi wa wakati wa Yesu waliweza kuelewa ya kwake kwa urahisi fulani.

Tanbihi

Marejeo
 Barclay, William, 1999. The Parables of Jesus ISBN 0-664-25828-X
 Gowler, David B., 2000. What Are They Saying About the Parables? Mahweh, NJ: Paulist Press. ISBN 978-0809139620
 Lisco, Friedrich Gustav and Fairbairn, Patrick, 1850. The Parables of Jesus Daniels and Smith Publishers, Philadelphia
 Pentecost, J. Dwight, 1998. The parables of Jesus: lessons in life from the Master Teacher ISBN 0-8254-3458-0
 Oxenden, Ashton, 1864. The parables of our Lord William Macintosh Publishers, London.
 Schottroff, Luise, 2006. The parables of Jesus ISBN 0-8006-3699-6
 Snodgrass, Klyne, 2008. Stories with Intent: A Comprehensive Guide to the Parables of Jesus William B Eerdmans Publishing Co
 Sumner, John Bird, 1850. The parables of our lord and saviour Jesus Christ C. Cox Publishers, London.
 Theissen, Gerd and Merz, Annette, 1996. The Historical Jesus: A Comprehensive Guide Fortress Press, Minneapolis ISBN 0-8006-3122-6
 Trinder, William Martin, 1816. ''Sermons on the parables of Jesus Christ" Baldwin, Cradock and Joy Publishers, London.

Viungo vya nje

 List of biblical parables 
 Another list, slightly different and only of the synoptic Gospels
 Jewish Encyclopedia: Parable
 Catholic Encyclopedia: Parable
 PBS: Frontline: From Jesus to Christ: The Parables

Yesu Kristo
Injili
Ukoo wa Yesu

Ukoo wa Yesu unapatikana katika vitabu viwili vya Agano Jipya: Injili ya Mathayo ambayo inaorodhesha vizazi kuanzia Abrahamu hadi kwa Yosefu (mume wa Maria), na Injili ya Luka inayorudi nyuma kuanzia Yosefu hadi kwa Adamu, aliyeumbwa na Mungu mwenyewe.

Injili hizo zote mbili zinasisitiza kwamba Yosefu si mzazi wa Yesu, kwa kuwa Bikira Maria alipata mimba kwa uwezo wa Roho Mtakatifu. 

Pia zinasisitiza kwamba Yesu ni Mwana wa Daudi, yaani kwa njia ya Yosefu, ambaye kinasaba anatokana na mfalme huyo maarufu wa Agano la Kale, ana haki ya kurithi cheo chake.

Hata hivyo majina mengi ni tofauti katika orodha hizo mbili, kiasi kwamba wataalamu wanatoa maelezo mbalimbali kuhusiana na desturi za Israeli wakati ule, kwa mfano katika kutumia orodha ya vizazi, na kutokana na malengo ya Wainjili hao, ambao wote wawili walitaka kusisitiza kihisabati kwamba Yesu amefika kwa wakati mwafaka uliopangwa na Mungu kwa makini (vizazi 14x3 kadiri ya Mathayo; 7x11 kadiri ya Luka).

Akiwaandikia Wayahudi, mwinjili Mathayo alitaka kusisitiza kwamba Yesu ni Daudi mpya, lakini pia mrithi wa Abrahamu katika kuwa baraka kwa mataifa yote.

Akiwaandikia watu wa mataifa, mwinjili Luka alitaka kuonyesha kwamba Yesu ni mwana wa Adamu, hivyo anahusiana na binadamu wote.

Tanbihi

Viungo vya nje

Information on the Michelangelo frescoes
Multiple translations
Anne Catherine Emmerich, Life of the Blessed Virgin Mary
Bible Study Manual on Genealogy of Jesus
Genealogy of Jesus at Complete-Bible-Genealogy.com
Dueling Genealogies Why there are two different genealogies for Jesus.
New Light on the Genealogies of Jesus

Yesu Kristo
Injili
Memo

Memo ni aina ya maandishi inayotumika kupitishia ujumbe katika taasisi fulani.

Lengo kuu la memo ni kupitisha ujumbe rasmi miongoni mwa wafanyakazi wa kitengo kimoja.

Maandishi
Quest for Camelot

Quest for Camelot (ilitolewa Uingereza kama The Magic Sword: Quest for Camelot) ni filamu ya katuni yenye maudhui ya kifantasia ambayo ilitoka mwaka wa 1998 huko nchini Marekani. Ndani yake zinakuja sauti za waigizaji kama vile Jessalyn Gilsig, Cary Elwes, Jane Seymour, Gary Oldman, Eric Idle, Don Rickles, Pierce Brosnan, Bronson Pinchot, Jaleel White, Gabriel Byrne, John Gielgud, na Frank Welker, kukiwa na sauti za kuimba kutoka kwa Céline Dion, Bryan White, Steve Perry, na Andrea Corr. Filamu hii inatoka na riwaya ya The King's Damosel ya Vera Chapman.

Viungo vya Nje

 
 
 
 
 
 

Filamu za 1998
Filamu za Marekani
The Pebble and the Penguin

The Pebble and the Penguin ni filamu ya katuni ya mwaka 1995 kutoka Marekani.

Filamu za 1995
Filamu za Marekani
Thumbelina (filamu ya 1994)

Thumbelina (inajulikana pia kama Hans Christian Andersen's Thumbelina) ni filamu ya katuni-muziki ya mwaka 1994 kutoka Marekani. Nyota wa filamu hii waliotia sauti zao ni pamoja na Jodi Benson, Gary Imhoff na John Hurt.

Marejeo 

Filamu za 1994
Filamu za Marekani
Kinembe (anatomia)

Kinembe ni kinyama kinachotokeza katika uchi wa mwanamke kinachomsaidia apate msisimko wakati wa kujamiana.

Ndiyo sehemu ya kwanza kulengwa na ukeketaji, ambao unaendelea kufanyika hasa barani Afrika, ingawa unapingwa na wengi kwa misingi ya afya na haki za wanawake. Nchi kama Tanzania na Kenya zimefanikiwa kwa kiwango kikubwa kupinga suala hilo la ukeketaji sababu linakiuka haki za msingi za binadamu

Viungo vya mwili
Jinsia
Vivumishi vya pekee

Vivumishi vya pekee ni aina ya vivumishi ambavyo vimekuwa vikileta hali ya kutokuwa bayana kwa wanasarufi wengi. 

Vitabu vingi vielezavyo dhana ya vivumishi hasa katika daraja la vivumishi vya pekee, waandishi wake yamkini hawajafanya uchunguzi wa kutosha. 

Neno pekee katika aina hii ya vivumishi linatokana na aina ya nomino za pekee, hasa zile ambazo ni majina ya pekee ya mahali kama vile Afrika, Tanzania, Dar es Salaam, New York, London n.k. Kivumishi cha pekee kinachotokana na nomino ya pekee ya Afrika ni Muafrika kama tunazungumzia mtu au Kiafrika kama tunazungumzia kitu kisicho mtu. Tanzania inatupatia kivumishi cha pekee Mtanzania / Kitanzania. Uingereza inatupatia kivumishi cha pekee cha Mwingereza / Kiingereza n.k. 

Hii ndiyo maana halisi ya aina ya vivumishi viitwavyo vya pekee.

Mifano katika sentensi: "Tafadhali nipimie mchele wa Kijapani kilo saba". "Utamaduni wa Kiafrika ni tofauti kabisa na utamaduni wa Kiulaya". "Nyimbo za Kinaijeria huimbwa katika lugha ya wazawa". Humo maneno: Kijapani (Japani), Kiafrika (Afrika) na Kiulaya (Ulaya) yametumika kama vivumishi vya pekee. 

Ndiyo maana neno "pekee" katika "vivumishi vya pekee" limetumika kuonesha kuwa vivumishi hivi vimechimbuka kutoka "aina za nomino za pekee za mahali".

S. Mghulu  anakosa kutambua vivumishi vya pekee ingawa anataja kategoria nyingine za vivumishi kama vya idadi, sifa, viulizi, vionyeshi, vimilikishi na visisitizi. 

Sababu ya kuitwa vivumishi "vya pekee" bado si bayana kwa mwandishi; hata hivyo, pengine jina hilo linatokana na lile la viwakilishi vya pekee , kwani vivumishi na viwakilishi vinakaribiana sana katika isimu (kwa sababu nomino ikiondolewa katika kishazi kilicho na kivumishi, kivumishi hubadilika na kuwa kiwakilishi).    

Kwa mfano:

-Mama mwenye ameondoka (sentensi ina nomino na kwa hivyo "mwenye" ni kivumishi)

-Mwenye ameondoka (hapa neno "mwenye" ni kiwakilishi na si kivumishi tena)

Kwa hivo zifuatazo ni aina za vivumishi vya pekee:

-enye (Kiti chenye mbao kimetenyenezwa)

-ote (Mavazi yote ni yangu)

-o-ote (Nipe kamba lolote)

-enyewe (Mtu mwenyewe simjui)

-ingine (Siku nyingine utakuja)

Iwapo unatumia kivumishi cha pekee -enye, ni hatia kufuatwa na kitenzi. Kwa mfano: mtoto mwenye amekuja ataadhibiwa. 
Neno mtoto ni nomino ya kawaida - mwenye ni kivumishi cha pekee -enye - amekuja ni kitenzi.
Njia sahihi ya kuandika sentensi hiyo ni: mtoto mwenye hatia ataadhibiwa. Yaani, -enye lazima ifuatwe na nomino.

Tanbihi

Isimu
Tashtiti

Tashtiti (kwa Kiing. rhetorical question) ni mbinu ya kuuliza swali kwa jambo ambalo unafahamu jibu lake, na hufanya hivyo kwa lengo la kusisitiza jambo, kuleta mshangao, n.k.
Mfano
Ikiwa mtu kapoteana na rafiki yake kwa muda mrefu, halafu ghafla wanakutana, huweza kumwuliza "Aisee! ni wewe?", hali anajua kuwa ni yeye.

Tashtiti katika fasihi
Katika fasihi tashtiti (kiing. satire) ni mbinu unaolenga kukosoa maovu, ujinga, unyanyasaji na kasoro kwa namna ya kejeli au utani, mara nyingi kwa shabaha ya kuhamasisha maboresho. 

Mara nyingi aina mbili za tashtiti hutofautishwa zinazolinganishwa na mbinu tofauti za wanatashtiti Horatius na Juvenal wa Roma ya Kale. 

Tashtiti ni mbinu ambayo imetumiwa na watunzi kutaja yasiyotajika bila kuchukiza, kuchukuliwa vibaya au kumuudhi msomaji. Tashtiti huwasilisha maudhui nyeti kwa njia ya ucheshi. Tashtiti haiibui tu ucheshi bali ni ucheshi wenye lengo la kurekebisha.

Tanbihi

Marejeo
Nyambari Nyangwine, J.A Masebo - Jitayarishe kwa Kishwahili Toleo Jipya, 2008. ISBN 978 9987 09 017 4.

Lugha
Sarufi
Isimu