LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kibisi

Vibisi ni ndege wa maji wa familia ya Podicipedidae. Domo lao jembamba kuliko mabata lina ncha kali. Vibisi huzamia majini ili kukamata samaki. Hujenga tago lao kwa matete linaloelea juu ya maji na hulifungia tete au mmea mwingine wa maji. Jike huyataga mayai 2-7. Kwa kawaida makinda wana milia na mara nyingi hubebwa mgongoni kwa mzazi.

Spishi za Afrika 
 Podiceps auritus, Kibisi Masikio (Horned au Slavonian Grebe)
 Podiceps cristatus, Kibisi Ushungi (Great Crested Grebe)
 Podiceps c. cristatus, Kibisi Ushungi wa Ulaya (European Great Crested Grebe)
 Podiceps c. infuscatus, Kibisi Ushungi wa Afrika (African Great Crested Grebe)
 Podiceps grisegena, Kibisi Shingo-nyekundu (Red-necked Grebe)
 Podiceps nigricollis, Kibisi Shingo-nyeusi (Black-necked Grebe)
 Podiceps n. gurneyi, Kibisi Shingo-nyeusi (African Black-necked Grebe)
 Tachybaptus pelzelnii, Kibisi wa Madagaska (Madagascar Grebe)
 Tachybaptus ruficollis, Kibisi Mdogo (Little Grebe)
 Tachybaptus r. capensis, Kibisi Mdogo wa Afrika (African Little Grebe)
 Tachybaptus r. ruficollis, Kibisi Mdogo wa Ulaya (European Little Grebe)
 †Tachybaptus rufolavatus, Kibisi wa Alaotra (Alaotra Grebe) imekwisha sasa (miaka ya 1980)

Spishi za mabara mengine 
 Aechmophorus clarkii (Clark's Grebe)
 Aechmophorus occidentalis (Western Grebe)
 †Podiceps andinus (Colombian Grebe) imekwisha sasa
 Podiceps gallardoi (Hooded Grebe)
 Podiceps major (Great Grebe)
 Podiceps occipitalis (Silvery Grebe)
 Podiceps taczanowskii (Junin Grebe)
 †Podilymbus gigas (Atitlán Grebe) imekwisha sasa
 Podilymbus podiceps (Pied-billed Grebe)
 Poliocephalus poliocephalus (Hoary-headed Grebe)
 Poliocephalus rufopectus (New Zealand Grebe or dabchick)
 Rollandia microptera (Titicaca Grebe)
 Rollandia rolland (White-tufted Grebe)
 Tachybaptus dominicus (Least Grebe)
 Tachybaptus novaehollandiae (Australasian Grebe)
 Tachybaptus tricolor (Tricoloured Grebe)

Picha 

Vibisi
Bendera ya Kamerun

Bendera ya Kamerun ina milia mitatu ya kusimama yenye rangi za kijani-nyekundu-njano pamoja na nyota njano ya pembetano katika mlia wa katikati.

Muundo wa bendera hufanana na bendera ya Ufaransa (Kamerun ilikuwa koloni yake) lakini inatumia rangi za Umoja wa Afrika.

Kamerun iliingia katika uhuru na bendera tofauti kidogo. Muundo na rangi zilekuwa zilezile lakini mlia wa kwanza (ya rangi kijani) ulionyesha nyota mbili zilizoonyesha Kamerun ilikuwa shirikisho la jamhuri baada ya kuungana sehemu mbili tofauti za Kamerun ya awali. Koloni ya Kijerumani ya Kamerun ilipasuliwa 1918 ikiwa sehemu kubwa ilikuwa chini ya Ufaransa na sehemu ndogo chini ya Uingereza. Kanuni za Umoja wa Mataifa zililazimisha Waingereza kushauriana na wenyeji wenyewe badala ya kuunganisha sehemu zao za Kamerun na Nigeria tu jinsi ilivyowahi kupangwa awali.
Matokeo ya kura yalisababisha sehemu zilizotengwa kuunganishwa tena. Hivyo Kamerun ilianzishwa kama shirikisho la jamhuri hali iliyoonyeshwa kwa nyota mbili.

1972 serikali ilibadilisha katiba ya Kamerun ikawa nchi ya umoja, bila shirikisho. Nyota mbili zilifutwa na badala yake nyota moja katika mlia wa katikati ikaonekana kwa jina la "nyota ya umoja".

Kamerun
K
Bendera ya Mali

Bendera ya Mali ina milia mitatu ya wima ya rangi nyekundu, njano na kijani kibichi. Rangi hizi ambazo huitwa rangi za Umoja wa Afrika ni zilezile zinazopatikana katika bendera nyingi za nchi za Afrika kutokana na athari ya Ethiopia kama nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi majaribio ya kuitawala kikoloni.

Maana ya rangi ni kama zifuatazo:
 Nyekundu hudokeza kwa mapambano ya uhuru, damu iliyomwagika na matumaini ya ujamaa
 Njano ni rangi ya dhahabu na utajiri unaotokana na kazi ya pamoja
 Kijani ni rangi ya tumaini na maendeleo pia hukumbusha dini ya wa raia wengi ambayo ni Uislamu.

Bendera hii imetumiwa tangu uhuru wa kitaifa mwaka 1961.

Nchi ilipata uhuru ngazi ya kwanza yaani madaraka ya kujitawala mwaka 1959. Wakati ule ilikuwa imeungana na Senegal kama "Shirikisho la Mali". Bendera ile ya kwanza ilionyesha umbo la mwanadamu. Mali ilipobaki peke yake ilifuta picha kwa sababu ya kanuni za imani ya Kiislamu zinazokataza picha ya watu.

Senegal iliendelea na bendera ileile isipokuwa ina nyota ya kijani katika mlia wa katikati.

Mali
M
Wilhelm Wien

Wilhelm Wien (13 Januari 1864 – 30 Agosti 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza mambo ya mnururisho. Mwaka wa 1911 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1864
Waliofariki 1928
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Gustaf Dalén

Nils Gustaf Dalén (30 Novemba 1869 – 9 Desemba 1937) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Sweden. Hasa alichunguza mambo ya gesi. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1869
Waliofariki 1937
Wanasayansi wa Uswidi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Charles Glover Barkla

Charles Glover Barkla (7 Juni 1877 – 23 Oktoba 1944) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei na kufanya majaribio nazo. Mwaka wa 1917 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1877
Waliofariki 1944
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Chandrasekhara Raman

Chandrasekhara Venkata Raman (7 Novemba 1888 – 21 Novemba 1970) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uhindi. Hasa alichunguza mambo ya mwanga na jinsi unavyosambazwa kupitia vitu mbalimbali. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1888
Waliofariki 1970
Wanasayansi wa Uhindi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Slovenia

Slovenia ni nchi ya Ulaya ya Kati, mashariki kwa milima ya Alpi. 

Imepakana na Italia, ghuba ya Adria ya bahari ya Mediteranea, Kroatia, Hungaria na Austria. 

Mji mkuu pia mji mkubwa ni Lyublyana (kwa Kislovenia: Ljubljana).

Ni mwanachama wa Umoja wa Mataifa na wa Umoja wa Ulaya.

Historia
Watu wengi (83%) ni wa kabila la Waslovenia, wenye lugha ya Kislovenia ambayo ni kati ya lugha za Kislavoni. 

Waslavi walihamia Slovenia ya leo katika karne ya 6 BK. 

Tangu zamani waliishi chini ya utawala wa madola mbalimbali kama vile Dola la Roma, Austria na Yugoslavia hadi kupata uhuru wa kisiasa mara ya kwanza kabisa mwaka 1991 baada ya mwisho wa Shirikisho la Yugoslavia.  

Kati ya nchi zote zilizotokana na Yugoslavia ya zamani Slovenia ni nchi yenye uchumi imara zaidi.

Upande wa dini, 57.8% ni Wakatoliki. 10% wanajitambulisha kama Wakanamungu.

Viungo vya nje 

 Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
 Government of the Republic of Slovenia
 Slovenia - Official Travel Guide

Slovenia
Nchi za Umoja wa Ulaya
Mkataba wa Schengen
Umoja wa Forodha wa Ulaya
Nchi za Ulaya
Nchi za Yugoslavia ya zamani
Bendera ya Slovenia

Bendera ya Slovenia ina milia mitatu ya kulala katika rangi za Umoja wa Waslavi nyeupe-buluu-nyekundu pamoja na ngao ya nembo la kitaifa juu ya milia miwili ya juu. Bendera hili lilianzishwa tangu Juni 1991.

Kuna pendekezo la kuwa na bendera jipya kwa sababu bendera jinsi ilivyo inafanana sana mabendera mengine yenye rangi za Waslavi hasa bendera ya Slovakia.

Viungo vya nje 
 Mapendekezo kwa bendera jipya ya Slovenia
 en: Tovuti ya serikali kuhusu bendera 

Slovenia
Slovenia
Nembo ya Slovenia

Nembo ya Slovenia ni ngao ya buluu inayoonyesha mlima wa Triglaff ambao ni mlima mkubwa wa nchi yenye ncha tatu. 
Mlima unakatwa na mistari miwili ya buluu inayodokeza kwa mawimbi wa bahari ya Adria. Juu yake kuna nyota tatu za rangi ya dhahabu kutoka nembo ya kihistoria ya Utemi wa Celje.

Ngao hii pia ni sehemu ya bendera ya Slovenia.

Nembo za Ulaya
Slovenia
Bendera ya Ubelgiji

Bendera ya Ubelgiji ina milia mitatu ya wima ya rangi neyusi - dhahabu na nyekundu. Muundo wa wima umetokana na mfano wa bendera ya Ufaransa, rangi ni za kihistoria za utemi wa Brabant. 

Rangi hizi za kihistoria zilikuwa muhimu wakati wa uasi wa Wabelgiji dhidi ya Uholanzi mwaka 1830.

Baada ya uhuru bendera hii ilianzishwa rasmi kama bendera ya kitaifa katika mwezi wa Januari 1831.

Ubelgiji
Ubelgiji
Brussels

Brussels (Kifaransa: Bruxelles, Kiholanzi: Brussel, Kijerumani: Brüssel) ni mji mkuu wa Ubelgiji na pia makao makuu ya ofisi za Umoja wa Ulaya.

Kisheria jina la Brussels linataja mambo mbalimbali:

- mji wa Brussels wenye wakazi 142,000 kwenye eneo la kilometa za mraba 32. 

- Jimbo la Brussels ambamo ndipo ulipo mji wa Brussels pamoja na miji 18 mingine inayojitawala. Sehemu hizi zote ni hali halisi kama mji mmoja mkubwa lakini kisheria kila sehemu bado ina hali yake ya pekee. Jimbo lina wakazi milioni moja. Cheo cha mji mkuu kinamaanisha jimbo lote si mji pekee yake. 

Mji umejulikana tangu mwaka 966 BK lakini kuna uwezekano ya kwamba umri wake ni mkubwa.
Katika karne ya 15 BK ulikuwa mji mkuu wa utemi wa Brabant ukitajirika kutokana na karakana zake za nguo na biashara yake. Baadaye Brussels pamoja na Ubelgiji ilikuwa chini ya watawala wa nje kwanza Hispania halafu Uholanzi. Mapinduzi wa 1830 yalileta uhuru na Brussels ikawa mji mkuu wa taifa jipya katika Ulaya. Katika karne ya 19 mji uilikua sana katika mapinduzi ya viwandani.

Tangu 1958 Brussels imekuwa mji mkuu wa Ulaya kwa sababu imeteuliwa kuwa makao makuu ya ofisi za Umoja wa Ulaya - wakati ule mtangulizi wake Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya. 1967 makao makuu ya NATO yalifuata ikahamia baada ya fitina kati ya Marekani na Ufaransa.

Kati ya majengo maarufu sana za Brussels ni Atomium iliyosimamishwa wakati wa Maonyesho ya Dunia 1958.

Ubelgiji
Miji ya Ubelgiji
Miji Mikuu Ulaya
Ronald Ross

Ronald Ross (13 Mei 1857 – 16 Septemba 1932) alikuwa daktari kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza virusi visababishavyo ugonjwa wa malaria. Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1911 alipewa cheo cha “Sir” cha Uingereza.

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1932
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Allvar Gullstrand

Allvar Gullstrand (5 Juni 1862 – 28 Julai 1930) alikuwa daktari wa macho kutoka nchi ya Sweden. Hasa alichunguza mfumo wa jicho. Mwaka wa 1911 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Viungo vya Nje
 (en) Wasifu ya Gullstrand katika tovuti ya Tuzo za Nobel

Waliozaliwa 1862
Waliofariki 1930
Wanasayansi wa Uswidi
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Uingereza (maana)

Uingereza ni neno linaloweza kutaja maana mbalimbali:

 nchi ya Uingereza (England) katika kusini ya kisiwa cha Britania ambayo ni sehemu ya Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini  
 Kisiwa cha Britania (Great Britain) ambacho ni kisiwa kikubwa cha Ulaya chenye nchi tatu za Uingereza, Uskoti na Welisi
 dola la Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland)
 kihistoria ufalme wa Uingereza katika nchi hii hadi kuunganishwa na Uskoti mwaka 1701
Milki ya Kiingereza iliyojumlisha Ufalme wa Muungano na koloni zake kote duniani
 katika lugha ya kila siku maana yoyote iliyotajwa hapo juu

Tanbihi:
 Redio Tanzania imependekeza neno moja la "Uingereza“ kwa ajili ya maana yote tatu
 TUKI imependekeza maneno mawili ya Uingereza (kwa nchi pia kwa ajili ya Ufalme wa Muungano)  na Briteni (kwa ajili ya kisiwa); lakini "Briteni“ ina matatizo kwa maandishi ya kihistoria na kijiografia kwa sababu inafanana mno na jina la "Brittany“ au "Bretagne“ amabyo ni mkoa wa Ufaransa. 
 Kamusi project inataja 'Inglandi' kwa ajili ya England; ila inasema kwamba haitumiki sana - ni pendekezo la BAKITA.
Makala hii inajaribu kutumia neno la "Britania“ na kusubiri michango ya wanawikipedia.

!
Ufalme wa Muungano
Bendera ya Uingereza

Bendera ya Uingereza ni msalaba mwekundu kwenye uga nyeupe. Msalaba ni ya aina ya Mt. George yaani mikono yake hukutana katikati.

Msalaba wa Mt. George humkumbusha mtakatifu huyu wa historia ya Ukristo anayesemekana amemwua joka. Ndiye mtakatifu wa kitaifa wa ulinzi wa Uingereza. 

Hasa wanajeshi walioshiriki katika vita ya msalaba wakati wa karne 11-13 BK walipendelea msalaba wake kama bendera yao. Tangu siku zile alama hii ilijulikana sana ikawa bendera ya Uingereza tangu karne ya 13.

Tangu mwaka 1606 bendera za Uingereza na Uskoti ziliunganishwa kuwa bendera jipya la muungano au "Union Jack".

Uingereza
Uingereza
Uingereza
Kigiriki

Kigiriki (pia: Kiyunani) ni lugha ya Kihindi-Kiulaya inayotumiwa hasa nchini Ugiriki. Maandishi yake yamejulikana tangu miaka 3500 iliyopita. Hakuna lugha nyingine duniani inayozungumzwa hadi leo yenye historia ndefu kuliko hii, isipokuwa Kichina.

Kigiriki ni muhimu sana kwa utamaduni wa kisasa kwa sababu ya kutoa michango mingi kwa lugha ya sayansi, teknolojia na utamaduni. Fikra nyingi muhimu zilionekana mara ya kwanza kwa Kigiriki na falsafa iliyojadiliwa na kuandikwa kwa lugha hii. Istilahi nyingi za kisayansi zimetoka katika Kigiriki. 

Alfabeti ya Kigiriki ilikuwa msingi wa alfabeti nyingine mbili, za Kilatini na Kikirili, pia kwa miandiko ya abijadi kama herufi za Kiarabu au za Kiebrania. Kiswahili huandikwa leo kwa herufi za Kilatini. 

Kati ya maandiko muhimu ya Kigiriki ni yale ya wanafalsafa kama Plato na Aristoteles na pia baadhi ya maandiko ya Biblia ya Kikristo (Agano Jipya pamoja na Deuterokanoni), mbali ya tafsiri ya kwanza ya Biblia ya Kiebrania maarufu kwa jina la Septuaginta (karne ya 2 KK). 

Kati ya karne ya 3 KK hadi karne ya 6 BK Kigiriki kilikuwa lugha ya kimataifa katika eneo kubwa la kandokando ya bahari ya Mediteranea pamoja na Mashariki ya Kati.

Lugha imeendelea kubadilika kisarufi, kimatamshi na pia kimsamiati. Hivyo Kigiriki cha kale kimekwisha, hakizungumzwi tena na watu, lakini bado kinafundishwa katika shule na vyuo vingi, hasa Ulaya.

Leo hii katika nchi ya Ugiriki kuna lugha ya Kigiriki Kipya kinachoendela kuandikwa kwa herufi zilezile.

Ulingano wa Kigiriki cha Kale na cha Kisasa

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kigiriki 
lugha ya Kigiriki katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ell

Lugha za Ugiriki
Lugha za Kihindi-Kiulaya
Biblia
Ugiriki ya Kale
Adalbert wa Prague

Adalbert wa Prague (kwa Kicheki Vojtěch, kwa Kipolandi Wojciech, kwa Kijerumani Adalbert, jina alilojichagulia alipopewa Kipaimara na Adalbert wa Magdeburg ; Libice, leo nchini Ucheki 956 hivi – Tenkitten, leo nchini Urusi, 23 Aprili 997) alikuwa askofu wa Prague (Ucheki) tangu mwaka 983. 

Huko alipatwa na matatizo mengi akafanya safari nyingi kwa jina la Kristo, akijitahidi kwa nguvu zote kung'oa desturi za Kipagani. Alipotambua kwamba matunda yake ni machache, alikwenda Roma akawa mmonaki Mbenedikto.

Hatimaye alikwenda Polandi ili kuwaletea imani Waprusia, akachomwa kwa mikuki na Wapagani kadhaa.

Mwaka 999 alitangazwa na Papa Silvesta II kuwa mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 23 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.

Viungo vya nje 

Map of Prussia from c 1660 with St. Albrecht location between Tenkitten and Fischhausen, west of Königsberg.

Waliozaliwa 956
Waliofariki 997
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
wamonaki
Wabenedikto
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ucheki
Watakatifu wa Urusi
Adelaide wa Italia

Adelaide wa Italia (takriban 931 – 16 Desemba, 999) alikuwa binti wa Rudolf II, mfalme wa Burgundia. 

Kwanza aliolewa na Lothar, mfalme wa Italia. Alipofariki Lothar, Adelaide aliolewa na Otto I, mfalme wa Ujerumani. 

Tangu kale anaheshimiwa kwa kuishi maisha matakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 16 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. New York: Penguin Books (1993). ISBN 0140513124.
Chicago, Judy. The Dinner Party: From Creation to Preservation. London: Merrell (2007). ISBN 1858943701
Coulson, John. The Saints: A Concise Biographical Dictionary. New York: Hawthorn Books (1958).

Viungo vya nje
Genealogie-Mittelalter: "Adelheid von Burgund". 
Women's Biography: Adelaide of Burgundy, Ottonian empress 

Waliozaliwa 931
Waliofariki 999
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Italia
Agnes wa Roma

Agnes wa Roma (alifariki mjini Roma, Italia, 304) alikuwa bikira mwenye umri wa miaka 12 aliyekataa kuolewa kutokana na imani yake ya Kikristo. 

Kwa sababu hiyo aliteswa akauawa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo. 

Habari zake hazieleweki waziwazi kama aliishi wakati wa Kaisari Decius au wakati wa Kaisari Diokletian ambao wote wawili waliamuru mateso ya Wakristo, lakini mwelekeo wa wanahistoria ni kukubali jibu hilo la pili.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 21 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 The Life of St. Agnes of Rome, Virgin & Martyr of the Catholic Church 
 NewAdvent.org, Catholic Encyclopedia: St Agnes of Rome
 Satucket.com, St. Agnes of Rome
 Blogspot.com, St Agnes in literature
 Aug.edu , "St. Agnes" in Christian Iconography
 "Of Saint Agnes"  from the Caxton translation of the Golden Legend
 Remarks on the feast of St. Agnes  from St. Ambrose of Milan, On Virgins

Waliozaliwa 291
Waliofariki 304
Watu wa Roma ya Kale
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Alfege wa Canterbury

Alfege wa Canterbury (jina lake huandikwa pia “Aelfheah”; takriban 954 – 19 Aprili 1012) alikuwa mkaapweke, halafu abati wa monasteri, askofu na hatimaye askofu mkuu wa Canterbury nchini Uingereza. 

Mwaka 1011, wakati wa uvamizi wa kikatili wa maharamia Wadenmark, alijitoa badala ya waumini wake akakamatwa, na kwa kuwa alikataa kukombolewa kwa pesa, Jumamosi baada ya Pasaka alipigwa kwa mifupa ya kondoo na hatimaye alikatwa kichwa kwenye kingo ya mto Thames, karibu na Greenwich.

Alitambuliwa rasmi kuwa mtakatifu mfiadini na Papa Gregori VII mwaka 1078.

Sikukuu yake ni tarehe 19 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 Prosopography of Anglo Saxon England: Ælfheah

Waliozaliwa 954
Waliofariki 1012
wakaapweke
wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uingereza
Britania

Britania ni kisiwa kikubwa cha Ulaya chenye eneo la 229,850 km² pia kisiwa kikubwa cha nane duniani. Kwenye kisiwa hiki kuna nchi tatu za Uingereza, Welisi na Uskoti. 

Britania iko katika Atlantiki kati ya Bahari ya Ueire (Ireland) na Bahari ya Kaskazini. Pamoja na visiwa vya Ueire (Eireland), Faroe, Isle of Man Man na visiwa vingi vidogo ni sehemu ya funguvisiwa ya Britania. 

Britania huteganishwa na Ulaya bara kwa Mfereji wa Kiingereza. Mji wa Dover katika Uingereza ya kusini una umbali wa 34 km na mji wa Calais katika Ufaransa.

Jina la Britania limetokana na Waroma wa Kale waliovamia kisiwa na kufanya sehemu ya kusini kuwa jimbo la dola lao. Jimbo la Britania ya Kiroma liliunganisha nchi za Uingereza na Welisi za leo.

Kisiwa chote ni sehemu ya Ufalme wa Muungano unaoitwa mara nyingi "Uingereza" kutokana na nchi kubwa ndani yake. Lakini ufalme huu ni kubwa kushinda Britania, uko pamoja na Eire ya Kaskazini, visiwa vya Hebridi, Orkney na Shetland, halafu maeneo ya ng'ambo. Hizi zote si sehemu ya Britania lakini ziko pamoja katika Ufalme wa Muungano.

Visiwa katika mfereji wa Kiingereza na kisiwa cha Isle of Man viko chini ya malkia au mfalme wa Uingereza lakini si sehemu za Ufalme wa Muungano. 
 
Britania huitwa pia "Britania Kuu" kwa sababu ya "Britania ndogo" katika Ufaransa (Kiingereza: "Brittany"; Kifaransa: "Bretagne"). 

Mara nyingi neno la "Uingereza" linatumiwa kutaja kisiwa chote kwa sababu Uingereza ni nchi kubwa kisiwani.

Waja 
 William Murdock

Tanbihi:
  Redio Tanzania imependekeza neno moja la "Uingereza“ kwa ajili ya nchi, kisiwa na pia dola
  TUKI imependekeza maneno mawili ya Uingereza (kwa nchi pia kwa ajili ya Ufalme wa Muungano) na Briteni (kwa ajili ya kisiwa); lakini "Briteni“ ina matatizo kwa maandishi ya kihistoria na kijiografia kwa sababu inafanana mno na jina la "Brittany“ au "Bretagne“. 
 Makala hii inajaribu kutumia neno la "Britania“ na kusubiri michango ya wanawikipedia.

Visiwa vya Atlantiki
Uingereza
Ludwig Quidde

Ludwig Quidde (23 Machi 1858 – 5 Machi 1941) alikuwa mwanahistoria na mwanasiasa kutoka nchi ya Ujerumani. Alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa, hasa wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Mwaka wa 1927, pamoja na Ferdinand-Edouard Buisson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1858
Waliofariki 1941
Quidde
Tuzo ya Nobel ya Amani
Frank B. Kellogg

Frank Billings Kellogg (22 Desemba 1856 – 21 Desemba 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Kutoka 1925 hadi 1929 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Hasa alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1856
Waliofariki 1937
Wanasiasa wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Amani
Paul Heyse

Paul Johann Ludwig von Heyse (15 Machi 1830 – 2 Aprili 1914) alikuwa mwandishi hodari kutoka nchi ya Ujerumani. Anajulikana hasa kwa riwaya fupi zake mbalimbali. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Waliozaliwa 1830
Waliofariki 1914
Waandishi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Menelik II.

Menelik II (17 Agosti 1844 – 12 Desemba 1913) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kutoka 1889 hadi 1913. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Sahle Miriam.  Alikuwa mtemi (Ras) wa jimbo la Shoa kati ya 1865-1889. Akashinda katika mvurugo baada ya kifo cha Yohane IV kwa msaada wa Italia akakubaliwa mfalme mkuu wa Ethiopia mwaka 1889.   Alikataa madai ya Italia kutokana na mkataba wa Wuchale. Mwaka 1896 alishinda jeshi la Italia katika mapigano ya Adowa. Ushindi huu ulihakikisha uhuru wa Ethiopia kama nchi ya pekee katika Afrika nje ya Liberia. Menelik aliweka misingi ya maendeleo ya Ethiopia kuwa nchi ya kisasa lakini hakubadilisha muundo wa utawala wa kimakabaila.  

Waliozaliwa 1844
Waliofariki 1913
Wafalme wa Ethiopia
Bahari ya Kaskazini

Bahari ya Kaskazini ni tofauti na Bahari ya Aktiki, ambayo iko kaskaini zaidi

Bahari ya Kaskazini ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kati ya Skandinavia (Norway na Denmark) upande wa mashariki, Ujerumani na Uholanzi upande wa kusini na Britania kwa magharibi.

Inaunganishwa na Atlantiki kwa njia ya Mfereji wa Kiingereza upande wa kusini na Bahari ya Norwei upande wa kaskazini.

Mlango wa bahari ya Skagerak unaiunganisha na bahari ya Baltiki. Mfereji wa Kiel unafupisha njia hii ukikata jimbo la Schleswig-Holstein ya Ujerumani. Kusini-magharibi kuna mlango wa Mfereji wa Kiingereza kati ya Britania na Ufaransa. 

Kimo cha wastani ni mita 94 pekee.

Mito mikubwa inayoingia katika Bahari ya Kaskazini ni pamoja na Rhine, Elbe, Weser, Ems, Meuse, Schelde, Thames na Humber.

Bandari kubwa ni Rotterdam, Hamburg, Bremen na Antwerpen. Bahari ya Kaskazini ni kati ya bahari zinazopitiwa na meli nyingi duniani; zaidi ya robo ya usafiri wote wa baharini wa dunia unatokea hapo.

Katika sehemu za kaskazini kuna gesi na mafuta.

Atlantiki
Bahari ya pembeni
Jiografia ya Ulaya
Watawala wa Ethiopia

Orodha ya hapo chini inataja watawala wa Ethiopia tangu nasaba ya Zagwe. 

Wafalme wa Aksum na wafalme wa D’mt hawaorodheshwi kutokana na mapengo mengi; tena hakuna uhakika kuhusu mfululizo wao.

(Majina yaliyoandikwa na herufi mlazo yanarejea ama watawala walioasi mtawala rasmi ama watawala wasiotambuliwa na wengi.)

Ethiopia
Historia ya Ethiopia
Baeda Maryam I

Baeda Maryam (takriban 1448 – 19 Novemba 1478) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 1468 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Zara Yaqob. Wakati wa utawala wake alifaulu kupata maafikiano ya amani na Muhammad, mwana wa Badlay ibn Sa’ad ad-Din. Alifariki mahali pa Abasi Wera Gabayi. Aliyemfuata ni Eskender.

Wafalme wa Ethiopia
Gelawdewos

Gelawdewos (takriban 1521 au 1522 – 23 Machi 1559) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia tarehe 3 Septemba 1540 hadi kifo chake. Alimfuata Dawit II. 

Jina lake la kutawala lilikuwa Asnaf Sagad I. Utawala wake ulisumbuliwa hasa na vita. Kwanza alimpiga vita Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi aliyeshindwa na kufa katika mapigano yaliyofanyika mahali pa Wayna Daga, 21 Februari 1543. Halafu alimpiga vita Nur ibn Mujahid aliyevamia Uhabeshi. Kuanzia mwaka wa 1557 Waturuki walipotwaa mji wa Massawa Gelawdewos alipata shida sana. Aliuawa katika mapigano dhidi ya Nur. Aliyemfuata ni Menas.

waliozaliwa 1521
Waliofariki 1559
Wafalme wa Ethiopia
Iyasu V

Iyasu V (4 Februari 1887 – 25 Novemba 1935) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia mwaka 1913 hadi 27 Septemba 1916. Alimfuata babu yake, Menelik II. Jina lake la kubatizwa lilikuwa Kifle Yaqub. 

Kwa vile alipendekeza imani ya Kiislamu hakuvishwa taji na alizuliwa. Aliyemfuata ni shangazi yake, Zauditu. Hali ya kifo chake haijulikani. Kilitangazwa mwezi wa Machi 1936 tu.

Waliozaliwa 1887
Waliofariki 1935
Wafalme wa Ethiopia
Cosmas Mtakatifu

Cosmas Mtakatifu (aliuawa kati ya 287 na 303) alikuwa daktari katika maeneo ya Uturuki kusini wa leo. Pia alikuwa kaka ya Damian Mtakatifu. Inasemekana walitokea Uarabuni.

Hali ya maisha na kifodini chake haijulikani kwa uhakika.

Sikukuu yake ni tarehe 26 Septemba.

Takriban mwaka 530, Papa Felix IV aliwatolea Cosmas na Damian Watakatifu basilika maarufu katika mji wa Roma.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Acta sanctorum, 27 Sept, p 432 para 187

Viungo vya nje 

 Catholic Encyclopedia:Sts. Cosmas and Damia
 Leslie G. Matthews, "SS. Cosmas and Damian—Patron Saints of Medicine and Pharmacy: Their Cult in England" in Medical History: notes on the few English churches dedicated to these saints
 Wonderworkers and Unmercenaries Cosmas and Damian of Asia Minor (1 Novemba) Eastern Orthodox icon and synaxarion
 Holy Wonderworking Unmercenary Physicians Cosmas and Damian at Rome (1 Julai)
 Martyrs and Unmercenaries Cosmas Damian in Cilicia (17 Oktoba)
 Synaxis of the Holy Unmercenaries Icon
 Representations of Saints Cosmas and Damian
 Saints Cosmas and Damian page  at Christian Iconography
 "Here Follow the Lives of Saints Cosmo and Damian"  from the Caxton translation

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Dawit III

Dawit III (alifariki 18 Mei 1721) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 8 Februari 1716 hadi kifo chake. Alimfuata Yostos. Jina lake la kutawala lilikuwa Adbar Sagad. Chini ya utawala wake sinodi ya kanisa ilifanyika. Punde baada ya sinodi alifariki bila sababu kujulikana. Aliyemfuata kama mfalme ni Bakaffa.

Waliofariki 1721
Wafalme wa Ethiopia
Bakaffa

Bakaffa (alifariki Septemba 1730) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 18 Mei 1721 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Dawit III. Jina lake la kutawala lilikuwa kwanza Asma Sagad, halafu Masih Sagad. Wakati wa utawala wake, Wahabeshi waliona amani pamoja na ukuaji wa uchumi. Aliyemfuata ni Iyasu II.

Waliofariki 1730
Wafalme wa Ethiopia
Zauditu wa Ethiopia

Zauditu (29 Aprili 1876 – 2 Aprili 1930) alikuwa malkia mtawala wa Uhabeshi kuanzia 27 Septemba 1916 hadi kifo chake. Alimfuata Iyasu V. Jina lake la kubatizwa lilikuwa Askala Maryam. Alikuwa mtoto wa kwanza wa Menelik II. Mwanzoni utawala wake ulisumbuliwa na uasi wa Iyasu aliyekuwa ameuzuliwa. Malkia huyu anajulikana kwa jinsi alivyopenda dini na alivyokuwa mpinzani mkubwa wa mabadiliko aliyokuwa akiyafanya Ras Tafari Makonnen. Zauditu aligombana sana naye Makonnen, kuhusu mambo ya siasa lakini alishindwa. Naye Tafari alimfuata kama mfalme chini ya jina la Haile Selassie.

Waliozaliwa 1876
Waliofariki 1930
Wafalme wa Ethiopia
Tekle Giyorgis II

Tekle Giyorgis II (alifariki 1872) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 11 Juni 1868 hadi 11 Julai 1871. Alimfuata Tewodros II. Jina lake la kubatizwa lilikuwa Wagshum Gobeze. Kwa vile alikuwa mrithi wa nasaba ya Zagwe (upande wa baba yake) na mama yake alikuwa binti wa nasaba ya Solomoni, alijitangaza mfalme mkuu baada ya kifo chake Tewodros II. Utawala wake ulikuwa mfupi tu. Alishindwa katika mapigano na kukamatwa na Dejazmach Kassa aliyemfuata kama mfalme chini ya jina la Yohannes IV. Tekle Giyorgis II alifariki kifungoni baada ya mwaka mmoja tu.

Waliofariki 1872
Wafalme wa Ethiopia
Tewodros II

Tewodros II (takriban 1818 – 13 Aprili 1868) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 11 Februari 1855 hadi kifo chake. Alimfuata Yohannes III aliyeuzuliwa naye. Jina lake la kubatizwa lilikuwa Kassa Haile Giyorgis. Ingawa hakuwa mrithi wa ufalme aliwashinda wagombea wote vitani. Waingereza walipovamia Uhabeshi chini ya kamanda ya Robert Napier na kushinda jeshi la Uhabeshi, Tewodros II alijiua. Aliyemfuata ni Tekle Giyorgis II.

Waliozaliwa 1818
Waliofariki 1868
Wafalme wa Ethiopia
Egwale Seyon

Egwale Seyon (alifariki 3 Juni 1821) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia Juni 1801 hadi kifo chake. Alikuwa mwana wa Hezqeyas. Alimfuata Demetros. Utawala wake ulisumbuliwa sana na vita miongoni mwa wana wafalme. Aliyemfuata ni Iyoas II.

Waliofariki 1821
Wafalme wa Ethiopia
Fasilides wa Ethiopia

Fasilides (takriban 1603 – 18 Oktoba 1667) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia mwaka 1632 hadi kifo chake. Jina lake la kutawala lilikuwa Alam Sagad. 

Alikuwa ametangazwa kuwa mfalme mkuu mwaka wa 1630 wakati wa uasi wa Sersa Krestos lakini hakuweza kuchukua madaraka mpaka baba yake, Susenyos alipojiuzulu. 

Wakati wa utawala wake Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia lilipata nguvu tena. Fasilides aliwakataa wamisionari Wakatoliki. 

Pia alikuwa na mabalozi mpaka Uhindi. 

Aliyemfuata ni Yohannes I.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Waliozaliwa 1603
Waliofariki 1667
Wafalme wa Ethiopia
Watakatifu wa Ethiopia
Susenyos

Susenyos (takriban 1572 – 7 Septemba 1632) alikuwa mfalme mkuu wa Uhabeshi kuanzia 1606 hadi muda mfupi kabla ya kifo chake alipojiuzulu. Alimfuata Za Dengel. Jina lake la kutawala lilikuwa Malak Sagad III. Susenyos alivutwa sana na imani ya kikatoliki. Aliwaalika wamisionari na hata kutangaza kuwa Mkatoliki yeye mwenyewe kuanzia mwaka wa 1622. Hata hivyo malodi wengi hawakukubali na utawala ulisumbuliwa na vita na uasi. Mwishoni Susenyos alijiuzulu na kufuatwa na mwana wake, Fasilides aliyerudisha imani ya kiorthodox.

Waliozaliwa 1572
Waliofariki 1632
Wafalme wa Ethiopia
Cuthbert Mayne

Cuthbert Mayne (1544 – 30 Novemba 1577) alikuwa mchungaji wa Kanisa la Anglikana nchini Uingereza kabla hajajiunga na Kanisa Katoliki na kupewa daraja takatifu ya upadri.

Hii ilimsababisha kuuawa chini ya sheria ya malkia Elizabeth I.

Mwaka 1970 alitangazwa na Papa Paulo VI kuwa mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Godfrey Anstruther, Seminary Priests, St Edmund's College, Ware, vol. 1, 1968, pp. 224–226.
 Bishop Challoner, Memoirs of Missionary Priests and other Catholics of both sexes that have suffered death in England on religious accounts from the year 1577 to 1684 (Manchester 1803) pp. 7ff.

Waliozaliwa 1544
Waliofariki 1577
Mapadri
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
Edith Stein

Edith Stein (12 Oktoba 1891 – 9 au 10 Agosti 1942) alikuwa mwanamke mwanafalsafa wa Ujerumani mwenye asili ya Kiyahudi, lakini baadaye akabatizwa akawa mtawa wa ndani wa shirika la Wakarmeli. Jina lake la utawani lilikuwa Teresa Benedikta wa Msalaba (kwa Kilatini: Teresia Benedicta a Cruce).

Aliuawa na wafuasi wa Unazi katika moja ya makambi ya KZ kule Auschwitz (leo nchiniPoland).

Mwaka 1998 alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mtakatifu mfiadini, halafu pia msimamizi mmojawapo wa Ulaya.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Agosti

Maandishi yake

 Life in a Jewish Family: Her Unfinished Autobiographical Account, translated by Josephine Koeppel, 1986
 On the Problem of Empathy, Translated by Waltraut Stein 1989
 Essays on Woman, translated by Freda Mary Oben, 1996
 The Hidden Life, translated by Josephine Koeppel, 1993
 The Science of the Cross, translated by Josephine Koeppel, 1998
 Knowledge and Faith
 Finite and Eternal Being: An Attempt to an Ascent to the Meaning of Being
 Philosophy of Psychology and the Humanities, translated by Mary Catharine Baseheart, SCN and Marianne Sawicki, 2000
 An Investigation Concerning the State, translated by Marianne Sawicki, 2006
 [http://philosophy.nuim.ie/documents/MPPissue42007.pdfMartin Heidegger's Existential Philosophy] , translated by Mette Lebech, 2007
 Self-Portrait in Letters, 1916-1942''
 The Hidden Life

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Index of Saints
 Edith-Stein homepage of the Diocese of Speyer
 Institute of Philosophy Edith Stein 
 Associazione Italiana Edith Stein onlus
 Essays by Edith Stein at Quotidiana.org
 
 Edith Stein on the Carmelite Tradition 

Waliozaliwa 1891
Waliofariki 1942
Mabikira
Wamonaki
Wakarmeli
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ujerumani
Wanafalsafa wa Ujerumani
Elizabeth Ann Seton

Elizabeth Ann Bayley Seton (28 Agosti 1774 – 4 Januari 1821) alikuwa mwanzilishi wa shirika la Masista wa Huruma wa Mt. Yosefu (kwa Kiingereza: Sisters of Charity of St. Joseph), ambalo lilikuwa utawa wa kwanza kuundwa huko Marekani. Hasa alifundisha na kuwasaidia watoto maskini wengi.

Mchakato wa kumtangaza mwenyeheri ulianza mwaka 1907 na kumalizika Papa Yohane XXIII alipomtangaza mwenye heri tarehe 17 Machi 1963.

Tarehe 14 Septemba 1975 Papa Paulo VI alimtangaza kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

Maisha yake 
Elizabeth Ann Bayley alizaliwa New York katika familia ya ushirika wa Anglikana. 

Tarehe 25 Januari 1794, akiwa na umri wa miaka 19, aliolewa na mfanyabiashara tajiri William Seton, akamzalia watoto watano.

Alipobaki mjane tarehe 27 Desemba 1802) alifunga safari ya kiroho iliyomfanya aongokee Kanisa Katoliki tarehe 25 Machi 1805.

Akahamia Baltimore, chini ya askofu John Carroll, akaanza utume wake kwa wanawake wajane wenye watoto wadogo na kuanzisha shule nyingi kwa ajili ya malezi ya mabinti na wavulana fukara.

Tarehe 1 Juni 1809 alianzisha shirika la kitawa lenye kufuata roho ya Vinsenti wa Paulo akahamia Emmitsburg, kwenye Maryland.

Mwaka 1812 alipokea katiba ya Mabinti wa Upendo wa Mt. Vinsenti wa Paulo, iliyorekebishwa na kuidhinishwa na askofu Carrol.

Kundi la kwanza la masista (mama Seton na wenzake 16) waliweka nadhiri za daima tarehe 19 Julai 1813.

Alifariki mwaka 1821.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 katika Catholic Encyclopedia
 
 Hotuba ya Papa Paulo VI katika kumtangaza mtakatifu

Waliozaliwa 1774
Waliofariki 1821
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Marekani
Frances Cabrini

Fransiska Saviera Cabrini (Sant'Angelo Lodigiano, Italia, 15 Julai 1850 – Chicago, Illinois, Marekani, 22 Desemba 1917) alikuwa mwanzilishi wa shirika la Masista Wamisionari wa Moyo Mtakatifu (kwa Kiingereza Missionary Sisters of the Sacred Heart). 

Jumuiya hiyo ilianzia Italia na kufanya kazi hasa Marekani kati ya wahamiaji kwa kujenga shule, hospitali na nyumba kwa watoto yatima. 

Mwaka 1946 Mama Cabrini alitangazwa kuwa mtakatifu akiwa raia Mmarekani wa kwanza kupewa heshima hiyo. 

Sikukuu yake ni tarehe 22 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Biography at mothercabrini.org 
 St. Frances Xavier Cabrini Shrine; in New York, N.Y.
 Mother Cabrini High School in Manhattan 
 Mother Cabrini Shrine; in Golden, Colorado
 Cabrini Mission Foundation
 Cabrini College
 Cabrini High School in New Orleans, LA
 St. Cabrini Nursing Home in Dobbs Ferry, NY 
 St. Cabrini Home in West Park, NY
 St. Frances Cabrini Parish in Allen Park, MI
 St. Frances Xavier Cabrini
 Founder Statue in St Peter's Basilica

Waliozaliwa 1850
Waliofariki 1917
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Marekani
John Fisher

John Fisher au John wa Rochester (1469 – 22 Juni 1535) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kule Uingereza.

Pamoja na Thomas More, alimkataa mfalme Henry VIII aliyejitenga na Kanisa Katoliki la Roma. Kwa hiyo, John Fisher alifungwa na baada ya kushtakiwa mahakamani aliuawa kwa kukatwa kichwa. Hapo katikati Papa Paulo III alimteua kuwa kardinali.

Papa Leo XIII alimtangaza mwenye heri tarehe 29 Desemba 1886,  halafu Papa Pius XI alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini tarehe 19 Mei 1935. 

Sikukuu yake inadhimishwa pamoja na ile ya Thomas More tarehe 22 Juni katika Kanisa Katoliki, na 6 Julai katika Kanisa Anglikana.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Maandishi yake
Orodha yake inapatikana katika Joseph Gillow's Bibliographical Dictionary of the English Catholics (London, s.d.), II, 262–270. Kati ya vitabu vyake 26, muhimu zaidi ni:
 Treatise concernynge...the seven penytencyall Psalms" (London, 1508);
 Sermon...agayn ye pernicyous doctrin of Martin Luther (London, 1521);
 Defensio Henrici VIII" (Cologne, 1525);
 De Veritate Corporis et Sanguinis Christi in Eucharistia, adversus Johannem Oecolampadium (Cologne, 1527);
 The Ballad of Barry Buttock, a Cautionary Tale (London, 1529);
 De Causa Matrimonii...Henrici VIII cum Catharina Aragonensi (Alcalá de Henares, 1530);
 The Wayes to Perfect Religion (London, 1535);
 A Spirituall Consolation written...to hys sister Elizabeth (London, 1735).

Tanbihi

Marejeo
 E. Surtz, "The Works and Days of John Fisher," Boston: Harvard University Press, 1967.
 E.E. Reynolds, "Saint John Fisher," Wheathampstead: Anthony Clarke, 1972.
 "Humanism, Reform and the Reformation: The Career of Bishop John Fisher," edited by B. Bradshaw & Eamon Duffy, Cambridge University Press, 1989.
 Richard Rex, "The Theology of John Fisher," Cambridge University Press
 "The English Works of John Fisher, Bishop of Rochester (1469–1535): Sermons and other Writings, 1520–1535," edited by Cecilia A. Hatt, Oxford University Press, 2002.

Viungo vya nje

 Catholic Encyclopedia: St. John Fisher
 Fisher House – Catholic Chaplaincy to the University of Cambridge
 John Fisher School, Purley 
 St John Fisher Catholic High School, Dewsbury
 Memorial Page on FindaGrave
 St. John Fisher - Bishop and Martyr  from St. John Fisher Catholic Church, Rancho Palos Verdes, CA

Waliozaliwa 1469
Waliofariki 1535
Maaskofu Wakatoliki
Makardinali
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
John Maron

John Maron (kwa Kiarabu يوحنا مارون, Yuhanna Marun; Sirmaniyah au Sarmin nchini Syria, 628 – Kfarhy, Lebanon, 707) aliongoza Kanisa la Wamaroni kama Patriarki wake wa kwanza. 

Baada ya kuwa mmonaki wa monasteri ya Mtakatifu Maroni, mwaka 676 alipewa uaskofu, halafu akawa askofu mkuu wa mji wa Antiokia kuanzia mwaka 685 hadi  alipofariki. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Machi kila mwaka.

Maandishi
 Michel Breydy, Jean Maron. Expose de la foi et autres opuscules. Syr. 209. CSCO (Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium), Bd. 407, Peeters, Louvain 1988

Marejeo
 Michael Breydy: Johannes Maron. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 3, Bautz, Herzberg 1992, , Sp. 480–482.
 Siméon Vailhé, «Origines religieuses des Maronites», Échos d'Orient, t. IV, 1900-1901, n° 2, p. 96-102, et n° 3, p. 154-162.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Viungo vya nje
John Maron 
Tovuti rasmi ya Kanisa la Wamaroni 

Waliozaliwa 628
Waliofariki 707
Wamonaki
Wamaroni
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Siria
Watakatifu wa Lebanoni
Josemaría Escrivá

Josemaria Escriva (Barbastro, Hispania, 9 Januari 1902 – Roma, Italia, 26 Juni 1975) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa jumuia ambayo baada ya kifo chake ikawa jimbo lisilo na eneo la Opus Dei na shirika la kipadri la Msalaba Mtakatifu.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 17 Mei 1992 na mtakatifu tarehe 6 Oktoba 2002.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 26 Juni

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Maandishi yake

Tanbihi

Marejeo
Ya wanachama wa Opus Dei
 
  Collection of contributions to a theological symposium; contributors include Ratzinger, del Portillo, Cottier, dalla Torre, Ocariz, Illanes, Aranda, Burggraf and an address by Pope John Paul II.
 . A study of Opus Dei based on the life story and work of its founder written by a professor of history at the University of Cologne.
 
 
 
 
Official Catholic Church documents
 
 
 
  The speech summarizes Escrivá and Opus Dei's mission, work, message, and the main features of his teachings
 
 
 
Ya wengine

Marejeo mengine
Hati rasmi za Kanisa Katoliki
 Papa Yohane Paulo II. Homilies and discourses about the founder of Opus Dei.
Ya wanachama wa Opus Dei
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ya wengine
 
 Luis Carandell (1992). Vida y milagros de Monseñor Escrivá de Balaguer – hosted by OpusLibros (critical)
 Kenneth Woodward (1992). "A Coming-Out Party in Rome, Opus Dei prepares to stand by its man"  (pdf; 540 kB), Newsweek, 18 Mei 1992
 Opposition to Canonization by ODAN (opposition)
 B. Badrinas, ed. (1992). Testimonies on Josemaría Escrivá, Founder of Opus Dei, Sinagtala. – collection of some testimonies given by ecclesiastical officials which were used for the beatification process.
 Jesús Ynfante (2002). El santo fundador del Opus Dei. Biografía completa de Josemaría Escrivá – hosted by OpusLibros (critical)
 William May (2003). Holiness and Ordinary Life in the Teaching of Saint Josemaría Escrivá – theological analysis of Escrivá's teachings
 
 <div id="Blaye">
 
 
 Fabro Cornelio, Garofalo Salvatore, Raschini Maria Adelaide (1992). Santi nel mondo. Ares, ISBN 88-8155-070-9
 
 Eugueny Pazukhin (2000). Blessed Josemaría Escrivá's Life and Achievement – first Russian biography by an Orthodox thinker, philosopher and journalist
 <div id="Hutchison">
 <div id="Walsh">

Viungo vya nje
 Patron Saints Index: St Josemaría Escrivá  (primary source)
 St Josemaría Escrivá, the founder of Opus Dei
 St. Josemaria Institute
 Documents of the Holy See about Opus Dei and its founder
 Writings of Josemaría Escrivá
 ODAN Opus Dei Awareness Network (opposition)
 Letter from Escriva to Franco
 Josemaria Escrivá and Nazism
 EWTN webpage, containing biography, spiritual writings, video-audio presentation 
 Comments by Popes on Josemaría Escrivá
 Interview with Cardinal Julian Herranz about Josemaría Escrivá 
 Josemaría Escrivá's Crusade for Holiness: The Life and Times of Opus Dei Founder 
 Most recent accounts of favors received
 St. Josemaría Escrivá Historical Institute, Rome 

Waliozaliwa 1902
Waliofariki 1975
Mapadri
Watakatifu wa Hispania
Katharine Drexel

Katharine Marie Drexel (26 Novemba 1858 – 3 Machi 1955) alikuwa mtawa wa kike na mwanzilishi wa shirika la Masista wa Ekaristi Takatifu (kwa Kiingereza Sisters of the Blessed Sacrament).

Jumuiya hiyo kwanza ililenga hasa kuwainua Wahindi Wekundu na Wamarekani weusi huko Marekani. Kwa ajili yao alitumia kwa ukarimu na upendo urithi wake mwenyewe.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 20 Novemba 1988 na mtakatifu tarehe 1 Oktoba 2000.

Sikukuu yake ni tarehe 3 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Tarry, Ellen (1958). St. Katharine Drexel - Friend of the Oppressed. New York: Farrar, Straus and Cudahy, Inc.

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi .

Waliozaliwa 1858
Waliofariki 1955
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Marekani
Margaret Clitherow

Margaret Clitherow (1556 – 25 Machi 1586) alikuwa mwanamke Mwingereza ambaye, kwa ruhusa ya mume wake, alibadilisha imani yake ya dini kutoka Ushirika wa Anglikana kuingia Kanisa Katoliki.

Kwa vile aliwaficha mapadri nyumbani mwake na kuhudhuria misa ya Kikatoliki, alifungwa mara kadhaa katika dhuluma ya malkia Elizabeti I, akashtakiwa mahakamani lakini alikataa kujitetea ili asisababishe mahakimu wafanye dhambi ya kumpa adhabu ya kifo, hivyo akauawa kwa kubondwa mwili mzima na jiwe kubwa.

Mwaka 1970 alitangazwa na Papa Paulo VI kuwa mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Peter Lake and Michael Questier: The Trials of Margaret Clitherow: Persecution, Martyrdom and the Politics of Sanctity in Elizabethan England: New York/London: Continuum: 2011|: ISBN 1-4411-0436-4

Viungo vya nje

Margaret
St. Margaret Clitherow" in the 1913 Catholic Encyclopedia
Eternal Word Television Network: ST. MARGARET: MOTHER AND MARTYR 
Star Quest Production Network: Saints.SQPN.com: Saint Margaret Clitherow 
Catholic Exchange: St. Margaret Clitherow 
CatholicPamphlets.Net: SAINT MARGARET CLITHEROW 
Lay Saints: Saint Margaret Clitherow 
St Margaret Clitherow School: St Margaret Clitherow 
Bracknell Catholic Church: St Margaret Clitherow 
A Sinner's Guide to the Saints: St. Margaret Clitherow (1556 to March 25, 1586)
Women for Faith & Family: VOICES - Vol. XX No. 3, Christmas 2005 - Epiphany 2006: The Women Saints of Britain 
YorkShambles.com (official Shambles website)  (search for "St. Margaret Clitherow")
Proper York: Saint Margaret Clitherow 
Hotels in York Ltd: The history of The Shambles York England - Margaret Clitherow
blacmap.info: Margaret Clitherow
BBC: York & North Yorkshire: The Pearl of York
World News Network: Margaret Clitherow
HighBeam Research: Encyclopedia.com: Clitherow, Margaret (1556–1586)
Kate Emerson Historicals: A WHO’S WHO OF TUDOR WOMEN: M  (search for "MARGARET MIDDLETON")
rootsweb: ANCESTRIES of Errol BEVAN and Hollie Atkinson BEVAN - with a MULTITUDE of Cousin Lines!: Margaret MIDDLETON
David Alton: The Secret Resting Place of Margaret Clitherow 
Let The Welkin Ring: St Margaret Clitherow (blog entry about 2011 pilgrimage to her shrine)

Watoto
Kate Emerson Historicals: A WHO’S WHO OF TUDOR WOMEN: Cl-Cy  (search for "ANNE CLITHEROW" — Margaret's daughter)

Mahali
Sacred Destinations: Margaret Clitherow Shrine, York
York Wiki: Margaret Clitherow Shrine
wikimapia: St. Margaret Clitherow Shrine, York (York)
Yahoo!: Flickr: Search: "margaret clitherow shrine"
St. Margaret of York Parish, Loveland, Ohio, United States

Waliozaliwa 1556
Waliofariki 1586
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
Martin de Porres

Martin de Porres (1579 – 3 Novemba 1639) alikuwa bradha wa Shirika la Wahubiri katika nchi ya Peru. 

Akiwa mtoto chotara wa kabaila Mhispania Juan de Porres na binti mwenye asili ya Afrika Anna Velasquez hakutambuliwa na baba yake akalelewa na mama na kuwa msaidizi wa daktari akijifunza hivyo elimu ya matibabu. 

Mwaka 1594 alijiunga na watawa Wadominiko akaendelea kuwaangalia wagonjwa wa matabaka na rangi zote.

Alikuwa na kipaji cha uponyaji ambacho kiliwasaida watu wengi. Kutokana na upendo aliowaonyesha watu wote aliheshimiwa sana na taarifa za uponyaji wa ajabu zilianza kuenea.

Mwaka 1837 alitangazwa mwenye heri na Papa Gregori XVI, halafu tarehe 6 Mei 1962 akatangazwa na Papa Yohane XXIII kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 3 Novemba kila mwaka.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
BENEDICTINE FATHERS – Rafiki Martin, Habari za Maisha ya Mtakatifu Martin De Porres O.P. – Kipigo Chapa cha Tano ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1990 – ISBN 9976-63-057-3

Viungo vya nje

St. Martin de Porres website and image
Saint of the Day, November 3: Martin de Porres 
Prayer for the intercession of St. Martin de Porres 
Order of Preachers: Southern Dominican Province of St. Martin de Porres
 St. Martin de Porres Shrine & Institute • Memphis, Tennessee
St. Martin De Porres, First Black Saint Of The Americas, Celebrated Nov. 3 

Waliozaliwa 1579
Waliofariki 1639
Wadominiko
Watakatifu wa Peru