LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Yosefu Cho Yunho

(alifariki Tiyen-Tiyon, 23 Desemba 1866) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Karekista huyo na wafiadini wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 23 Desemba.

Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
Fathers of the London Oratory (1859). The New Glories of the Catholic Church. London: Richardson and Son.

Viungo vya nje
 Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
 List and brief description of martyrs
 History of the Missions Etrangeres de Paris MEP

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korea
Yohane Yi Yun-il

(alifariki Daegu, 21 Januari 1867) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Baba wa familia, mkulima na katekista, kwa kuvumilia mapigo na uvunjaji wa viungo vyake, alidumu katika imani ya Kikristo na kwa utulivu alifia dini kw kukatwa kichwa, akiwa mhanga wa mwisho wa dhuluma kubwa iliyofanyika nchini huko.

Mlei huyo na wafiadini wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba, ila ya kwake mwenyewe ni tarehe 21 Januari.

Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
Fathers of the London Oratory (1859). The New Glories of the Catholic Church. London: Richardson and Son.

Viungo vya nje
 Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
 List and brief description of martyrs
 History of the Missions Etrangeres de Paris MEP

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korea
Kisiwa Jeju

Kisiwa Jeju ni kisiwa kinachopatikana kusini kwa peninsula ya Korea, katika mlangobahari wa Korea.

Ndani yake mna volkeno iliyo mahali pa urithi wa dunia palipoorodheshwa na UNESCO.

Marejeo

Visiwa vya Korea Kusini
urithi wa Dunia
Wikimedia Community User Group Tanzania

Kikundi cha Watumiaji cha Jamii cha Wikimedia Tanzania ni kikundi cha watumiaji wanaotambuliwa rasmi wa miradi ya Wikimedia ambao wamekuwa wakikutana jijini Dar es Salaam tangu Januari 2016 wakihudumia kupanua ufikiaji wa shughuli za Wikimedia nchini.  Kusudi la kikundi hiki ni kuanzisha uwepo wa Harakati ya Wikimedia nchini Tanzania na pia kujenga uhamasishaji wa miradi ya Wikimedia kwa watanzania, kuhariri na kuongeza yaliyomo kwenye miradi ya Wikimedia kwenye SwahiliWiki (swwiki) na KiingerezaWiki (enwiki).  

Pia kikundi hufanya kazi ya kuajiri na kuwapa mafunzo watu jinsi ya kuwa sehemu ya Wikimedia kupitia uhariri na kuongeza yaliyomo kwenye Wikipedia na miradi ya dada yake.  Kikundi kinashughulika na wikis wa Kiswahili na Kiingereza kwa kuzingatia sana Wiki ya Kiswahili.  Kikundi pia kinachukua jukumu la kukaribisha hafla tofauti kama vile Hackathons na Warsha ambazo zinatafuta kupanua na kuboresha ufikiaji wa miradi ya Wikimedia kwa watanzania na mahali pengine inapohitajika.

Wikipedia
Tanzania
Sabra Issa Salim Machano

Sabra Issa Salim Machano ni Mkurugenzi Mwendeshaji wa mfuko wa jamii wa Zanzibar - ZSSF (Zanzibar Social Security Fund) nchini Tanzania.

Familia
Ni mama wa watoto wawili

Uraia
Ni Mtanzania wa Zanzibar.

Kazi
Ni Mkurugenzi Mwendeshaji wa mfuko wa jamii wa Zanzibar - ZSSF (Zanzibar Social Security Fund)

Tanbihi

Viungo vya Nje 

 Kutana na  Mkurugenzi mdogo kuliko wote/ ZSSF Zanzibar (YouTube)
 Tovuti ya ZSSF

Watu walio hai
Watu wa Zanzibar
Wanawake wa Tanzania
WikiGap 2020 Tanzania
Mimi Mars

Marianne Namshali Mdee (maarufu kwa jina la kisanii kama Mimi Mars; jina lingine la kisanii ni Triple Threat; alizaliwa Paris nchini Ufaransa, 21 Juni 1992) ni msanii wa Bongo Flava, R&B na Pop kutoka Tanzania. Mimi Mars pia ni muigizaji, mshawishi (influencer), mshereheshaji na mtangazaji wa vipindi vya televisheni. Anajulikana kwa sauti yake kwenye uimbaji na uchezaji (dansi).

Maisha ya awali 
Mimi Mars alizaliwa jijini Paris nchini Ufaransa akakulia Arusha, Tanzania. Amesoma shule ya msingi Arusha Modern School na sekondari St. Catherine’s Mountain View iliyopo jijini Nairobi, Kenya . 

Ni mzaliwa wa mwisho kwenye familia yao, ndugu zake wengine wakiwa ni waimbaji wa nyimbo za Injili, Nancy Hebron ni mwanamuziki wa Pop Vanessa Mdee.

Alizaliwa kwenye familia ya wanamuziki, hivyo yeye na ndugu zake waliomtangulia walionyesha kupenda muziki tangu utotoni na walitumbuiza kwenye matukio mbalimbali ya kifamilia. Mwaka 2018 Mimi Mars alishirikiana na dada zake kutoa kibao kiitwacho “Beautiful Jesus” .

Kazi na muziki
Akiwa na umri wa miaka 11, Mimi Mars alishirikishwa kwenye tangazo la kampuni ya Tan Foam akiwa na baba yake. Inasemekana alianzia fani ya sanaa kwenye kutokea YouTube kabla ya kuingia rasmi kwenye muziki.  

Mimi Mars ameanza rasmi muziki tarehe 22 Februari 2017 na kibao "shuga" ambacho kiliweza kushika chati za juu. Baadhi ya nyimbo zake ni "Niguse", "One Night" aliyomshirikisha mwanamuziki Kagwe Mungai, "Ringtone", "Mua", "Niache" na "Mdogo mdogo" aliyomshirikisha Nikki wa Pili. Nyimbo nyingine maarufu ni kama “Kodoo”, “Sitamani”, “Papara”, “Dedee” na “Down” aliyotoa kushirikiana na Quick Rocka. . 

Pia, mwaka 2019 alishiriki Coke Studio . Mwaka huo huo alishirikiana na shirika la kimataifa la watoto kwenye kampeni ya kuwalinda watoto na vijana ambapo alitoa kibao kiitwacho "Watoto tuwalinde"

Tazama pia 

 Vanessa Mdee

Viungo vya Nje 

 Mimi Mars - YouTube channel

Marejeo

Wanamuziki wa Tanzania
Wanawake wa Tanzania
WikiGap 2020 Tanzania
Watu wa Tanzania
Wiki Loves Women Tanzania
Tartu

Tartu ni mji nchini Estonia; kwa ukubwa ni mji wa pili ukiwa na wakazi 96,736 kwenye mwaka 2017. 

Tartu ilianzishwa katika karne ya 11 kilijulikana kwa jina la Tharbata. Kaika historia yake ilijulikana pia kama Dorpat au Derpt. 

Chuo Kikuu cha Dorpat / Tartu kilianzishwa mwaka 1632 ni chuo kikuu cha kwanza cha Estonia.

Picha

Marejeo

Viungo vya Nje

 Tourism website
 University of Tartu
 Maps of Tartu (in Estonian) 
 Interactive map of modern architecture in Tartu (in Estonian) 
 Live webcameras overlooking Town Hall Square 
 Weather in Tartu
 Educational portal of Tartu in Russian 

Miji ya Estonia
Dafrosa Itemba

Dafrosa Kokulingilila Itemba ni mtafiti katika masuala ya jamii, mazingira na afya, akilenga hasa katika ugonjwa wa UKIMWI.

Kazi
Dafrosa ni Mkurugenzi mkuu  wa TAWREF (Tanzania Women Research Foundation)
nchini Tanzania.
Mnamo mwaka 2019, Dafrosa chini ya TAWREF walifikia kilele cha ujenzi wa nyumba 116 za bei ya nafuu kwa yatima na watoto waishio katika mazingira magumu, mradi ulioanza tangu 2012. 
Dafrosa amechapisha makala mbalimbali juu ya ugonjwa wa UKIMWI,mojawapo ya makala zake ni
 Ufanisi wa gharama ya ushauri wa bure wa VVU na upimaji hiari kupitia Mashirika ya kijamii ya huduma za UKIMWI katika jamii za Kaskazini mwa Tanzania.
 Historia ya Kiwewe na Unyogovu wa Kutabiri Kukamilika kwa Utiifu wa Matibabu ya Ukingaji Katika Nchi zenye kipato duni
Makala nyingine ziko katika kiungo hiki

Marejeo

Wanawake wa Tanzania
Mbegu za watu
WikiGap 2020 Tanzania
Yohane II wa Yerusalemu

Yohane II wa Yerusalemu (356 hivi – 10 Januari 417) alikuwa Patriarki wa Yerusalemu kuanzia mwaka 387 hadi kifo chake. Alishika nafasi ya Sirili aliyefariki 386 (au 387). 

Uzushi ulipoenea, alitetea imani sahihi na kupigania amani ndani ya Kanisa.

Wataalamu wanazidi kukubali kwamba Katekesi za Mafumbo zilizosemekana kuwa za Sirili, kumbe ni za kwake.. Vilevile maandishi yake mengine yametunzwa kwa jina la mtu tofauti kwa kuhofia yatachomwa kutokana na wasiwasi uliojitokeza juu ya usahihi wa imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi au 10 Januari .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 M. van Esbrœck, Jean II de Jérusalem, in Analecta Bollandiana, Tome 102, Fasc.1-2 (1984), p. 99-134 (includes also the text of John's homily on the Dedication of the Church of Holy Zion, in French)
 A. Piédagnel - P. Paris, Cyrille de Jérusalem, Catéchèses mystagogiques, SC 126 (1966) et 126bis (1980)
 P. Nautin, La lettre de Théophile d’Alexandrie à l’Église de Jérusalem et la réponse de Jean de Jérusalem (juin-juillet 396), Revue d'histoire ecclésiastique, 96 (1974), p. 365-394
 F.J. Leroy, Pseudo-chrysostomica: Jean de Jérusalem. Vers une résurrection littéraire ?, dans Studia patristica, 10 (TU 107), Berlin, 1970, p. 131-136

Waliozaliwa 356
Waliofariki 417
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Wanateolojia wa Israeli
Watakatifu wa Israeli
Machano wa Konstantinopoli

Machano wa Konstantinopoli (kwa Kilatini: Marcianus; alifariki 471) alikuwa padri katika mji huo (katika Uturuki wa leo)-

Alitumia utajiri alioachiwa na wazazi wake kujenga na kupamba makanisa pamoja na kusaidia maskini, hivi kwamba aliishi kifukara.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 471
Mapadri
Watakatifu wa Uturuki
Petro Orseolo

Petro I Orseolo, O.S.B. Cam. (928–987) alikuwa mtawala wa Venice, Italia, tangu mwaka 976 hadi 978. 

Hapo alijiuzulu na kwenda kujiunga na monasteri kwenye milima ya Pirenei. Baadaye aliishi kama mkaapweke sehemu ya jirani.

Askofu Arnulfo wa Vic alimtangaza mwenye heri mwaka 1027, halafu Papa Klementi XII alimtangaza mtakatifu mwaka 1731. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Peter Urseolus at the Catholic Encyclopedia
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.

Waliozaliwa 928
Waliofariki 987
Wanasiasa wa Italia
Wamonaki
Wakaapweke
Wabenedikto
Wakamaldoli
Watakatifu wa Italia
Uhifadhi wa fasihi simulizi

Uhifadhi wa fasihi simulizi ni juhudi zinazofanywa kwa makusudi ya kuhakikisha kazi za fasihi simulizi zisisahaulike na hatimaye kupotea kabisa.

Kazi hizo zimeanza tangu binadamu walipoanza kupambana na mazingira yao ya kuishi pamoja. Kazi hizo zilisimuliwa na kuakisi shughuli zilizokuwa zikifanywa na watu katika mazingira ya wakati huo. Kadiri mazingira yalivyobadilika hali kadhalika mambo yaliyokuwa yakisimuliwa ndivyo yalivyokuwa yakibadilika. Hivyo, kulikuwepo na haja ya kuhifadhi kazi hizo kwa faida ya vizazi vipya. 

Katika kuhifadhi kazi hizo, kuna njia mbalimbali zilizotumika tangu kale na nyingine zinazotumika leo kwa kufaidika na maendeleo ya teknolojia. Njia hizo ni:

(a) Kichwani / Akilini

(b) Kwa maandishi

(c) Kwa vinasa sauti

(d) Kwa kanda za video, runinga na tarakilishi

(a) Kichwani
Kazi ya fasihi simulizi huwa katika hali ya masimulizi, hivyo mara nyingi huhifadhiwa katika akili ya mtu. Fasihi simulizi ikihifadhiwa kichwani huendelea kuwa hai kwani hadhira na fanani huweza kuwasiliana ana kwa ana. Hadhira huweza kumpongeza au kumhoji fanani papo kwa papo.

Udhaifu wa njia hii
Kusahau
Kufa kwa fanani au msimuliaji
Msimuliaji anaweza kuacha mambo muhimu.

(b) Maandishi
Fasihi simulizi huweza kuhifadhiwa katika maandishi. Mfano kwenye vitabu, vijarida na kadhalika. Fasihi simulizi ikihifadhiwa k2a njia hii haiwezi kupotea wala kubadilika. Njia hii inaweza kutunza kumbukumbu ya kudumu.

Udhaifu wa njia hii
Gharama
Hubagua (wale wanaojua kusoma tu)
Haipokei mabadiliko ya papo kwa papo
Baadhi ya vitendo havionekani.

(c) Vinasa sauti
Hizi ni zana zinazotumika katika kurekodi sauti. Mfano wa zana hizo ni tepurekoda au santuri. Katika njia hii, ukweli wa sanaa ya kazi haitabadilika, sauti halisi ya wahusika itaendelea kusikika kama ilivotolewa. Hivyo, fasihi simulizi haipotei wala kubadilikabadilika.

Udhaifu wa njia hii
Gharama
Kutobadilika kulingana na mazingira na wakati.
Utendaji wa wahusika hauonekani.
Zana hizo zinaweza kuharibika au kupotea

(d) Kanda za video/Runinga/Tarakilishi
Njia hii huweza kutumika katika kurekodi picha pamoja na sauti kisha kuzionyesha katika runinga au tarakilishi.

Udhaifu wa njia hii
Gharama
Kutobadilika kulingana na mazingira na wakati.
Zana hizo zinaweza kupotea au kuharibika.

Umuhimu wa kuhifadhi kazi za fasihi simulizi
Fasihi simulizi ikihifadhiwa kuna faida mbalimbali zinazojitokeza. Miongoni mwa faida hizo ni:

i) Kutopotea kwa kazi hizo: Fasihi simulizi ikihifadhiwa uwezekano wa kupotea huwa haupo. Kitendo hiki husababisha kazi hiyo iendelee kutumika katika jamii husika.

ii) Kutunza amali ya jamii: Mambo yanayojadiliwa katika fasihi simulizi ni mambo mbalimbali ambayo ni desturi ya jamii husika. Kitendo cha kuhifadhi kazi za fasihi simulizi husaidia kutunza amali za jamii ili ziweze kutumika kwa vizazi vijavyo.

Tanbihi

Fasihi
Wiliamu wa Bourges

Wiliamu wa Bourges (pia: Guillaume de Donjeon; 1140 hivi – 10 Januari 1209) alikuwa padri ambaye alijiunga na umonaki wa Citeaux na baadaye alipata kuwa abati na hatimaye askofu mkuu wa Bourges kuanzia mwaka 1200 hadi kifo chake. 

Alijulikana kwa kuwa na maisha magumu, kwa kuheshimu sana Ekaristi kwa kuwatendea huruma wakleri, wafungwa na fukara, tena kwa kuongoa wakosefu wengi, mbali ya miujiza iliyosemekana kutokea akiwa hai na kaburini mwake. 

Alitangazwa na Papa Honori III kuwa mtakatifu tarehe 17 Mei 1218.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Santi e Beati

Waliozaliwa 1150
Waliofariki 1209
Wamonaki
Wabenedikto
Wasitoo
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Taswira katika fasihi

Taswira katika fasihi ni maneno ambayo hujenga hali au picha fulani kwenye akili ya hadhira. 

Taswira hutokana na matumizi ya lugha anayotumia msanii wa kazi ya fasihi. Matumizi hayo ni kama vile, methali, nahau na tamathali mbalimbali za semi. Wasanii wa fasihi hutumia taswira kama njia mojawapo ya kuficha kile kinachozungumzwa kwa hadhira, yaani hadhira itahitaji kutumia akili ili kuweza kubaini nini msanii huyo amekisema. Lengo kuu la msanii kufanya hivyo ni kuficha maneno ambayo yanaweza kuwa matusi kwa hadhira au kuepusha mgogoro na tabaka analolijadili, hasa akiwa analisema kwa ubaya. Na wakati mwingine taswira hutumika ili kupamba kazi hiyo.

Kwa mfano Said Mohamed katika kitabu Kivuli Kinaishi, jina la kitabu hicho ni taswira tosha inayoonesha jinsi uongozi mbaya unavyoendelea katika nchi za Afrika. Mwandishi amemtumia mhusika Bi Kilembwe kama kiongozi anayeendesha nchi yake kwa kutumia mabavu bila kusikiliza anaowaongoza. Waandishi wengine kama Mohammed Seif Khatib wa kitabu Wasakatonge ametumia taswira mbalimbali katika kazi yake ili kufikisha ujumbe wake kwa hadhira. Taswira hizo ni kama vile, Jiwe si mchi, Wasakatonge na kadhalika.

Aina za taswira
Taswira zinaweza kugawanyika katika aina mbalimbali. Aina hizo ni:

(i) Taswira hisi
Hii ni taswira ambayo huhusika na hisi ya ndani. Taswira hii huweza kumfanya msomaji au msikilizaji awe na wasiwasi, aone woga, apandwe na hasira au asikie kinyaa. Taswira hii huwa na nguvu kubwa ya kuganda akilini.

Kwa mfano: Akaniambia, “siwezi kula chakula hicho rojorojo mfano wa kohozi lenye sumu”.

Angazia taswira hizi: taswira muonjo na taswira mguso.

(ii) Taswira ya mawazo / kufikirika
Ni taswira inayotokana na mawazo. Mawazo hayo ni yale yanayohusu mambo yasiyoweza kuthibitika. Mambo hayo ni kama vile:
Kifo
Njaa
Uchungu
Raha na kadhalika.

Kwa mfano: Kifo! Kifo! Umetufanya nini sasa, mpaka unaamua kutuchukulia ndugu yetu?

(iii) Taswira zionekanazo
Hii ni taswira ambayo hujengwa kwa kutumia vielezo tunavyovijua au vile vinavofahamika katika maisha ya kila siku.

Kwa mfano: “Haikupita dakika mijusi miwili ilipita mbele yetu. Midomo yao ilikuwa myekundu, ghafla walikutana na nyoka aliyeonekana mnene tumboni. Hapana shaka alikuwa amekula mnyama”.

Fasihi
Petrider Paul

Petrider Paul ni mwanamke Mtanzania aliye mtetezi wa haki za wasichana na wanawake kwa ujumla.. Ni mwanzilishi mwenza wa shirika la Youth for Change Tanzania (kwa kiswahili - Vijana Kwa Mabadiliko Tanzania. 

Tarehe 31 Oktoba 2018, akiwa na umri wa miaka 24, Kamishna ya Umoja wa Afrika ilimteua kuwa mwanachama wa Bodi ya Ushauri ya Vijana wa Afrika katika masuala ya maendeleo ya vijana.

Harakati tangu miaka 15
Petrider akiwa na umri wa miaka 15 alianza kufanya kazi zake za harakati za kumtetea msichana dhidi ya ukatili pale alipotambua kwamba haki za watoto wengi hasa wasichana zinakiukwa katika jamii yake.. Alikuwa miongoni mwa wanachama wa kwanza katika jopo la ushauri la vijana la Idara ya Serikali ya Uingereza.

Shauku katika Elimu
Petrider Paul ana shauku katika elimu na anaamini kuwa wasichana hawathaminiki au wanapewa thamani ya chini tangu kuzaliwa kwao, mila katika nchi mara nyingi zikiwa zinachangia katika hilo. Hajawahi kupendezwa kuona msichana akitendwa vibaya.

Wasifu Kielimu
Petrider Paul ana Stashahada ya Uzamili katika Uchumi wa Diplomasia kutoka katika Chuo cha Diplomasia kilichopo Tanzania. Pia ana Shahada ya Sanaa katika Mahusiano ya Kimataifa kutoka Chuo Kikuu cha Dodoma. .

Kazi
Anafanya kazi na Umoja wa Afrika kama mwanachama katika bodi ya Ushauri ya Vijana wa Afrika katika masuala ya maendeleo ya vijana. Pia ni mwakilishi wa Tanzania katika bunge la vijana

Mikutano ya Kimataifa aliyohudhuria
The Afican Girls' Summit ( Mkutano wa Wasichana wa Kiafrika) - wa kupinga ndoa za utotoni, The One Young World Summit ( Mkutano wa Mmoja Mchanga Duniani), na The Girls Not Brides  global meeting ( Mkutano wa dunia wa Wasichana sio Wanamwali) - wa kupinga ndoa za utotoni..

Tuzo
Queen's Young Leaders Award - 2016.

Viungo vya Nje 

 Petrider Paul - YouTube Channel
 Petrider Paul   Tovuti rasmi

Tanbihi

Waliozaliwa 1994
Watu walio hai
Wanawake wa Tanzania
WikiGap 2020 Tanzania
Fransiska wa Sales Aviat

Fransiska wa Sales Aviat (jina la kuzaliwa: Léonie Aviat; Sézanne, Marne, Ufaransa, 16 Septemba 1844 – Perugia, Italia, 10 Januari 1914) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki ambaye pamoja na Louis Brisson alianzisha shirika la Masista Waoblati wa Mt. Fransisko wa Sales. Alilea wasichana kwa upendo wa kimama.

Aliongoza shirika kwa awamu mbili, huku katikati likiwa chini ya wakuu wawili waliompinga 

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 27 Septemba 1992 halafu mtakatifu tarehe 25 Novemba 2001.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo

Viungo vya nje
 Hagiography Circle
 Soueurs Oblates de Saint François de Sales
 Oblate Sisters of Saint Francis de Sales (United States)
 The Salesian Center
 "Léonie Françoise De Sales Aviat", Vatican News Service 

Waliozaliwa 1844
Waliofariki 1914
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Ukatili

Ukatili (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya kusababisha kwa makusudi mateso na kukosesha raha dhidi ya mtu mwingine, ilihali suluhisho la wazi linapatikana kwa urahisi.

Ukatili unaweza kutokana na matatizo ya kisaikolojia yenye mizizi utotoni, lakini pia ni tabia ambayo mtu anaweza kujijengea kinyume cha maadili.

Ukatili unaweza kujitokeza hata katika namna ya kufanya ngono.

Matumizi katika sheria
Neno ukatili mara nyingi hutumika katika sheria kuhusu matendo dhidi ya watoto, wenzi wa ndoa, na wafungwa lakini pia dhidi ya wanyama. Ukatili kwa wanyama unapojadiliwa, mara nyingi humaanisha mateso yasiyofaa, yaani yasiyo na sababu ya kutosha, si yale yanayotakiwa na ulaji wa nyama yake. 

Katika sheria ya jinai, inamaanisha mateso, unyanyasaji na adhabu kali na isiyo ya kawaida. Katika visa vya talaka, mamlaka nyingi huiruhusu kwa ajili ya matendo ya kikatili na ya kinyama. Katika sheria, ukatili ni "usumbufu wa kimwili au kiakili, haswa inapofikiriwa kwa uamuzi wa kutoa talaka."

Tanbihi

Marejeo
  Simon Baron-Cohen, The Science of Evil: On Empathy and the Origins of Cruelty, Basic Books, 2011. Reviewed in The Montreal Review
 Susan Sontag, Regarding the Pain of Others, 2003.

Saikolojia
Maadili
Petro Apselamo

Petro Apselamo (pia: Petrus Abselamus, Petrus Absalon, Petrus Balsamus na Petro wa Atroa; alifariki Kaisarea Baharini, Palestina, 11 Januari 309) alikuwa Mkristo wa karne ya 3 aliyefia dini yake kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Masimino baada ya kukataa mashauri mengi ya kumtaka aokoe ujana wake. 

Mzaliwa wa Anea, karibu na Eleutheropolis (leo nchini Israeli), alijulikana kwa nguvu yake kubwa, lakini pia kwa huruma na moyo wa ibada.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari  au 14 Oktoba. .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 309
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Onorata wa Pavia

Onorata wa Pavia (alifariki Pavia, Lombardia, Italia, 11 Januari 500) alikuwa dada wa askofu Epifanio wa Pavia aliyemweka wakfu kama mtawa wa Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Onorata di Pavia

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 500
Mabikira
Watakatifu wa Italia
Teodosi abati

Teodosi abati (Mogarissos, Kapadokia, leo nchini Uturuki, 423 hivi – Yerusalemu, Israeli, 529), rafiki wa abati Saba, alikuwa mmonaki aliyeanzisha na kuratibu maisha ya kijumuia katika monasteri kadhaa huko Palestina. Kabla ya hapo aliiishi muda mrefu kama mkaapweke.

Pia alishika sana imani sahihi ilivyofundishwa na Mtaguso wa Kalsedonia na kwa ajili hiyo aliwahi kudhulumiwa sana na serikali ya Dola la Roma Mashariki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
 Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
 St. Demetrius of Rostov, Marretta, Fr. Thomas (Translator). The Great Collection of The Lives of the Saints, Vol V: January.  Chrysostom Press, 2002. ISBN|1-889814-04-0
 Papadopulos, Leo (Translator). Four Great Fathers: Saint Paisius the Great, Saint Pachomius the Great, Saint Euthymius the Great, and Saint Theodosius.  Holy Trinity Monastery, 2007. ISBN|0-88465-139-8
 St. Nikolai Velimirović, Tepsić, Fr. T. Timothy (Translator). The Prologue of Ohrid: Lives of Saints, Hymns, Reflections and Homilies for Every Day of the Year, Vol. 1. Serbian Orthodox Diocese of Western America, 2002. ISBN|0-9719505-0-4
 Great Synaxaristes: Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης καὶ Καθηγητὴς τῆς Ἐρήμου. 11 Ιανουαρίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.

Viungo vya nje
 Greek Orthodox Patriarchate of Jerusalem: The Holy Monastery of Saint Theodosius the Cenobiarch (the saint's vita and the story of his monastery)
 Orthodox Church of America (OCA): St Theodosius the Cenobiarch; Orthodox Icon and Synaxarion (January 11)
 Holy Trinity Russian Orthodox Church of Baltimore: The Monk Theodosios the Great
 Santibeati.com: Theodosius the Cenobiarch (in Italian)
 CatholicSaints.Info: Saint Theodosius the Cenobiarch 
 Catholic Online: Theodosius the Cenobiarch

Waliozaliwa 423
Waliofariki 529
Wamonaki
Wakaapweke
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Uturuki
Ujumbe kosa

Katika utarakilishi, ujumbe kosa (kwa Kiingereza: error message) ni taarifa, inaoonyeshwa katika skrini ya tarakilishi au vifaa vingine, ikithibitisha kosa moja lililotokea.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Nadharia ya njama

Nadharia ya njama (kwa Kiingereza: conspiration theory) ni masimulizi yanayodai kwamba kundi la watu ("wala njama") wamepatana kwa siri ("kula njama") kufanya mambo haramu au mabaya na kuyaficha mbele ya umma. 

Nadharia za njama kwa kawaida zina ushahidi mdogo au zinakosa ushahidi wowote. Kuna pia nadharia za njama zinazorejelea matukio halisi lakini kuzieleza kutokana na njama isiyojulikana na watu wengi.  

Nadharia nyingi za njama zinadai kwamba matukio fulani ya kihistoria hayakutokea jinsi yanavyoelezwa katika vitabu vya historia bali kufuatana na njama fulani.

Mifano 
Nadharia za njama zilizokuwa maarufu katika miaka iliyopita ni pamoja na

kwamba kutua mwezini kwa Apollo 11 hakukutokea, picha zote zilipigwa duniani tu
Shambulio la 11 Septemba 2001 lilitekelezwa na serikali ya Marekani ili kupata sababu ya kufanya vita katika nchi za Waislamu 
 rais John F. Kennedy wa Marekani aliuawa na polisi yake ya siri
 Wamasoni wana mpango wa kutawala dunia yote

Nadharia za njama zilizosababisha majanga
Wakati nadharia za njama zilipolengwa dhidi ya kundi fulani katika jamii ziliweza kusababisha majanga kama mauaji ya kimbari au ya kidini.
Mashtaka kuwa Wayahudi wa Ulaya walisababisha vifo vya miaka ya tauni kwa kutia sumu kwenye visima vilisababisha mashambulio dhidi ya jumuiya za Wayahudi na maelfu ya vifo
Mashtaka dhidi ya Waarmenia kuwa walitaka kubomoa milki ya Osmani yalikuwa msingi kwa Maangamizi ya Waarmenia ya miaka 1915-1918
Mashtaka dhidi ya Wayahudi wa karne za 19 na 20 kuwa walilenga kutawala Dunia waliweka msingi kwa itikadi ya Adolf Hitler na maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya
Ubaguzi wa Wabahai nchini Iran umehalalishwa kwa imani kuwa hao ni mawakala wa polisi za siri za Uingereza, Marekani au Israeli.

Marejeo

Viungo vya Nje

 State Department's Todd Leventhal Discusses Conspiracy Theories, 2009, U.S. Department of State's Bureau of International Information Programs usembassy.gov
 September 11 Conspiracy Theories: Confused stories continue, 2006, usembassy.gov
 Why Rational People Buy Into Conspiracy Theories, Maggie Koerth-Baker, 21 May 2013, NYT.
 
 
 Conspiracism, Political Research Associates

Habari
Msimbo chanzo

Katika utarakilishi, msimbo chanzo (kwa Kiingereza: source code au source file) ni waraka unamoandikwa msimbo wa programu kwenye lugha ya programu. Msimbo chanzo unatumiwa na wanaprogramu ili kuumba programu ya tarakilishi.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Lugha za programu
Uchanguaji

Uchanguaji (kwa Kiingereza: sorting) ni mfumo unaotumiwa ili kupanga vitu kwa utaratibu.

Katika utarakilishi, uchanguaji ni kupanga data ili kupata taarifa mtandaoni, kwa mfano. Wanaprogramu hutumia kanuni ya programu ili kufanya uchanguaji.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Tigri na Eutropi

Tigri na Eutropi (walifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 404 hivi) walikuwa wafuasi wa askofu Yohane Krisostomo ambao, baada ya huyo kufukuzwa kutoka jimbo lake, waliuawa kwa kusingiziwa kwamba kwa hasira na kisasi walichoma kanisa na ofisi ya serikali. . Tigri alikuwa padri.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.  

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 404
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Margarita Bourgeoys

Margerita Bourgeoys, CND (17 Aprili 1620 - 12 Januari 1700), alikuwa mtawa wa Ufaransa na mwanzilishi wa Shirika La Notre Dame wa Montreal katika koloni la New France, ambayo sasa ni sehemu ya Québec, Kanada. 

Alitangazwa rasmi mwenyeheri na Papa Pius XII tarehe 12 Novemba 1950, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II 31 Oktoba 1982. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

Maisha
Mzaliwa wa Troyes, alisafiri kwenda Fort Ville-Marie (sasa Montreal) mwaka 1653, ambapo aliendeleza kwa bidii kubwa mabinti wa wasomi, maskini, na Waindio hadi muda mfupi kabla ya kifo chake. 

Kabla Bourgeoys hajapata kutambuliwa mnamo 1982 kama mtakatifu katika Kanisa Katoliki, watu wengi tayari waliamini kuwa alikuwa na sifa hiyo kwa jinsi alivyosaidia kwa kila njia wahamiaji. Siku iliyofuatia kifo chake, kuhani aliandika, "Ikiwa watakatifu wangetangazwa kama zamani na sauti ya watu na ya wachungaji, kesho tungekuwa tunasema Misa ya Mtakatifu Margerita wa Kanada." Helene Bernier aliandika, "Pongezi zake mara nyingi zilikuwa zimeshatangazwa miaka 250 kabla ya kutangazwa kwake mtakatifu."

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 1700
Waliozaliwa 1620
Mabikira
Wamisionari
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Kanada
Antonio Maria Pucci

Antonio Maria Pucci, O.S.M. (Poggiole di Vernio, Toscana, 16 Aprili 1810 – Viareggio, Italia, 12 Januari 1892), alikuwa padri mtawa wa Kanisa Katoliki aliyefanya uchungaji kama paroko sehemu ileile kwa miaka 48, akiwajibika sana katika malezi, katekesi na huduma kwa wahitaji.

Papa Pius XII alimtangaza mwenye heri tarehe 12 Juni 1952, halafu Papa Yohane XXIII alimtangaza mtakatifu tarehe 9 Desemba 1962.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
 Calabuig I. M. (editor), Sant'Antonio Maria Pucci, Facoltà Teologica Marianum, 2004
 Antonio Maria Pucci, Epistolario di s. Antonio M. Pucci osm (1847-1891), Vol. 1: 1847-1883, Facoltà Teologica Marianum, 2001
 Antonio Maria Pucci, Epistolario di s. Antonio M. Pucci osm, Vol. 2: 1883-1891, Facoltà Teologica Marianum, 2006
 Peretto E. (editor), Storia e profezia nella memoria di un frate santo. Atti del Convegno di studio nel primo centenario della morte di s. Antonio Pucci (Roma, 14-16 ottobre 1992)'', Facoltà Teologica Marianum, 1994

Viungo vya nje
 Hagiography Circle
 Saints SQPN

Waliozaliwa 1810
Waliofariki 1892
Watumishi wa Maria
Mapadri
Watakatifu wa Italia
Ermili na Stratoni

Ermili na Stratoni (kwa Kigiriki: ῞Ερμυλος na Στρατόνικος, kwa Kiserbia: Свети мученици, Eрмил и Cтратонjк бэлгрaдски; walifariki Singidunum, leo Belgrade, nchini Serbia, 303) walikuwa Wakristo waliofia dini yao chini ya kaisari Lisini kwa kuzamishwa katika mto Danube baada ya kuteswa vikali. Ermili alikuwa shemasi.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.  

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Serbia
Agrisi wa Trier

Agrisi wa Trier (kwa Kilatini: Agricius au Agritius; 260 hivi - Trier, leo nchini Ujerumani, 329/335) alikuwa askofu wa kwanza kujulikana kwa hakika wa mji huo kwa kuwa alishiriki Mtaguso wa Arles mwaka 314.

Aligeuza ikulu, iliyotolewa na malkia Helena, kuwa kanisa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari au 19 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 260
Waliofariki 330
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ujerumani
Petro wa Kapitolias

Petro wa Kapitolias (alifariki Capitolias, katika Batanea, leo nchini Yordani, 715) alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo mwanzoni mwa utawala wa Waislamu sehemu za Syria. 

Kwa kuwa alitangaza Injili barabarani, alikatwa ulimi, mikono na miguu, na hatimaye alisulubiwa  kama alivyotamani sana.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari  au 4 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 715
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Yordani
Gumesindi na Servidi

Gumesindi na Servidi (walifariki Cordoba, leo nchini Hispania, 852) walikuwa Wakristo waliofia imani yao chini ya utawala wa Waislamu. Gumesindi alikuwa padri na Servidi mmonaki.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Januari .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 852
Mapadri
Wamonaki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Hispania
Hatua za ukuaji wa mtoto

Hatua za ukuaji wa mtoto ni hatua za kinadharia za ukuaji wa mtoto, ambazo nyingine zinasemekana katika nadharia za kuzaliwa. Makala hii inazungumzia hatua zinazokubalika zaidi za maendeleo ya mtoto. 

Ukuaji wa jumla wa mtoto humuangalia pande zote, kama mtu mzima - kimwili, kimhemko, kiakili, kijamii, kimadili, kitamaduni na kiroho. Kujifunza juu ya ukuaji wa mtoto ni pamoja na kusoma mifumo ya ukuzaji na ukuaji. Tabia za maendeleo wakati mwingine huitwa hatua muhimu - zinazoelezea muundo unaotambuliwa wa maendeleo ambao watoto wanategemewa kufuata. Kila mtoto hukua kwa njia ya pekee; Walakini, kutumia kanuni husaidia katika kuelewa mifumo hii ya jumla ya maendeleo wakati wa kugundua tofauti kati ya watu.

Njia mojawapo ya kugundua shida zinazoenea za maendeleo ni ikiwa watoto wachanga wanashindwa kufikia hatua muhimu za maendeleo kwa wakati au wakati wote.

Tazama pia
 Ukuaji wa binadamu

Tanbihi

Marejeo
 
 
 Doherty, J. and Hughes, M. (2009) Child development theory and practice 0-11. Essex: Pearson. Chapter 6 and 7.

Viungo vya nje
CDC's "Learn the Signs. Act Early" campaign – information for parents on early childhood development and developmental disabilities
Developmental Milestones, National Dissemination Center for Children with Disabilities, NICHCY
YourChild: Developmental Milestones, University of Michigan Health System

Saikolojia
Malezi
Biolojia
Berkeli

Berkeli (Berkelium) ni elementi ya kikemia yenye alama Bk na namba atomia 97. Ni  metali nururifu iliyopangwa katika kundi la aktinidi kwenye mfumo radidia. 

Berkeli haipatikani kiasili, ni elementi sintetiki. Ilitengenezwa mara ya kwanza kwenye mwaka 1949 na wanasayansi katika maabara ya Chuo Kikuu cha Kalifornia mjini Berkeley na kupokea jina la mji huo. Ilipatikana baada ya kufyatulia chembe alfa kwa atomi za Ameriki.  

Berkeli ni haba sana, kiasi chote kilichotengenezwa tangu mwaka 1949 ni kama gramu 1. Haina matumizi nje ya utafiti wa kisayansi.

Marejeo 
 Maabara ya Kitaifa ya Los Alamos - Berkelium  
 Ni ya kwanza - Berkelium

Tovuti nyingine 
 WebElements.com - Berkelium 

Aktinidi
Elementi sintetiki
Kaliforni

Kaliforni (Californium) ni elementi ya kikemia yenye alama Cf na namba atomia 98. Ni metali nururifu iliyopangwa katika kundi la aktinidi kwenye jedwali la elementi. Isotopi kadhaa huwa na nusumaisha ya miaka mamia hadi 13,000 lakini isotopi nyingi hudumu dakika chache tu.  

Kaliforni haipatikani kiasili, ni elementi sintetiki. Ilitengenezwa mara ya kwanza kwenye mwaka 1950 na wanasayansi katika maabara ya Chuo Kikuu cha Kalifornia mjini Berkeley na kupokea jina la jimbo hilo. Ilipatikana baada ya kufyatulia chembe alfa kwa atomi za Curi.   

Kaliforni ni kati ya elementi sintetiki chache zinazotumiwa lakini kwa tahadhari kubwa kwa sababu ya unururifu wake ulio hatari kiafya. Kaliforni hutumiwa hasa kama chanzo cha nyutroni
 katika tiba ya saratani  
 katika tasnia ya uchunguzi wa vifaa na dutu mbalimbali 
 kwa kupima unyevu katika uchimbaji wa petroliamu (kutambua tofauti kati ya maji na matabaka yanayozaa mafuta) 
 kwa kutambua vilipukaji vilivyofichwa 
 kama chanzo cha kuwasha mchakato ndani ya tanuri nyuklia

Marejeo 

Elementi sintetiki
Aktinidi
Metali
Chuo Kikuu cha California

Chuo Kikuu cha California (University of California - UC) ni mfumo wa elimu unaounganisha vyuo vikuu vilivyo chini ya jimbo la California, Marekani.  

Mfumo wote wa Chuo Kikuu cha California huwa na wanafunzi zaidi ya 220,000 na walimu pamoja na wafanyakazi wengine zaidi ya 170,000  

Chuo kilianzishwa mnamo 1868 kwenye kampasi ya kwanza mjini Berkeley.

Kampasi 
 Chuo Kikuu cha California, Berkeley 
 Chuo Kikuu cha California, Davis 
 Chuo Kikuu cha California, Irvine 
 Chuo Kikuu cha California, Los Angeles 
 Chuo Kikuu cha California, Merced 
 Chuo Kikuu cha California, Riverside 
 Chuo Kikuu cha California, San Diego 
 Chuo Kikuu cha California, San Francisco 
 Chuo Kikuu cha California, Santa Barbara 
 Chuo Kikuu cha California, Santa Cruz 
 Chuo Kikuu cha California, Chuo cha Sheria cha Hastings kinasimamiwa kando na mfumo wote wa UC.

Tovuti nyingine 
 Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha California

Vidokezo 

Vyuo vikuu vya Marekani
California
Potito wa Sardica

Potito wa Sardica (alifariki Sardica, leo Sofia, Bulgaria, 160 hivi) alikuwa mvulana wa mji huo aliyeongokea Ukristo na kufia dini yake hiyo hukohuko kwa kuchomwa kwa upanga baada ya mateso mengi wakati wa dhuluma ya kaisari Antoninus Pius.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 160
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Bulgaria
Gliseri wa Antiokia

Gliseri wa Antiokia (alifariki Antiokia, leo nchini Uturuki) alikuwa shemasi aliyefia dini ya Ukristo wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Felisi wa Nola

Felisi wa Nola (alifariki Nola, Campania, Italia, 250 hivi) alikuwa padri wa mji huo karibu na Napoli.

Alivyosimulia Paulino wa Nola, aliuza mali yake kusaidia fukara akadhulumiwa kwa imani yake chini ya kaisari Decius. Gerezani aliteswa vikali asife; baada ya amani kupatikana tena alirudi kwa waumini wake akitawa kuishi kifukara hadi uzee mkubwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu lakini siku hizi si tena kwa mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Donald Attwater and Catherine Rachel John, "The Penguin Dictionary of Saints." 3rd edition, New York: Penguin Books, 1993, ISBN|0-14-051312-4.

Viungo vya nje

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 250
Mapadri
Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Dasyo wa Milano

Dasyo wa Milano (kwa Kilatini: Dacius au Datius; alifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 5 Februari 552) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa mji huo kuanzia mwaka 530 hadi kifo chake. 

Alitetea imani sahihi pamoja na Papa Vijili dhidi ya kaisari Justiniani I hadi Konstantinopoli.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 552
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Sekondina wa Anagni

Sekondina wa Anagni (alifariki Anagni, Lazio, Italia, 250 hivi), alikuwa bikira ambaye aliongokea Ukristo kwa mahubiri ya Magnus wa Trani, alivuta wengi kumfuata akafia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 250
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Yohane Kalibita

Yohane Kalibita (alifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 450 hivi) alikuwa mmonaki mkaapweke mwenye asili ya Roma, Italia, aliyeshika ufukara mkubwa katika kibanda kibovu alipofichama hata kwa wazazi wake waliomtambua baada ya kufa tu kwa njia ya Injili ya thamani kubwa waliyokuwa wamempatia.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari..

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Georg Ott: Legende von den lieben heiligen Gottes, Regensburg 1864

Viungo vya nje 

 https://dormitioninconcord.wordpress.com/2015/01/28/saint-john-the-hut-dweller/
http://www.orthodoxchristian.info/pages/St_JohnKal.htm 

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 450
Wamonaki
Wakaapweke
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Uturuki
Probo wa Rieti

Probo wa Rieti (kwa Kilatini: Probus; alifariki 571 hivi) alikuwa askofu wa mji huo wa Italia ya Kati.

Papa Gregori I alimsifu na kusimulia kifo chake cha ajabu katika hotuba.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 571
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Honorati wa Arles

Honorati wa Arles (kwa Kifaransa: Honorat au Honoré; Galia Kaskazini, leo Ufaransa lakini pia Ujerumani, 350/380 hivi - 16 Januari 429) alikuwa mwanzilishi wa monasteri maarufu katika kisiwa cha Lerins, halafu askofu mkuu wa mji huo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.

Viungo vya nje

Waliozaliwa 350
Waliofariki 429
Wamonaki
Watawa waanzilishi
Maaskofu Wakatoliki
wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Tisyano wa Oderzo

Tisyano wa Oderzo (kwa Kiitalia: Tiziano; Eraklea, Veneto, Italia, karne ya 6 - 16 Januari 632) alikuwa askofu wa mji huo.

Alipinga Uario.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa karne ya 6
Waliofariki 632
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Fursei abati

Fursei abati (pia: Fursey, Fursa, Fursy, Forseus au Furseus; Connacht, Ireland, 597 hivi - Mézerolles, Ufaransa, 650 hivi) alikuwa mmonaki wa Ukristo wa Kiselti aliyefanya kazi kubwa kueneza imani na umonaki kotekote katika visiwa vya Britania, hasa kati ya Waanglia.

Umaarufu wake ulipomvutia umati wa watu, alihamia Ufaransa alipoendelea kuinjilisha hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Maandishi yake
 Eileen Gardiner, Visions of Heaven and Hell Before Dante (New York: Italica Press, 1989), pp. 51–55, provides an English translation of the Latin text of his vision of heaven and hell.

Marejeo
 Ann Williams, Alfred P. Smyth and D. P. Kirby (1991). A Biographical Dictionary of Dark Age Britain. Seaby. ISBN|1-85264-047-2
 Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
 Buckley, Ann. 'Nobilitate vigens Furseus'. The Medieval Office of St Fursey. Norwich: Fursey Pilgrims, 2014. ISBN|0 9544773 6 7
 Dahl, L. H., The Roman Camp and the Irish Saint at Burgh Castle (Jarrold, London 1913).
 Plunkett, S. J., Suffolk in Anglo-Saxon Times (Tempus, Stroud 2005). ISBN|0-7524-3139-0
 Rackham, O., Transitus Beati Fursei - A Translation of the 8th Century Manuscript Life of Saint Fursey (Fursey Pilgrims, Norwich 2007)

Viungo vya nje
 The Passage (Life) of Fursei: 2015 Critical Translation with Audio Drama at biblicalaudio
 Bibliography on the Vision of Furseus.
 Fursey Pilgrims - The Fursey Pilgrims are an ecumenical group of Christians spanning a wide range of Christian traditions and who are "united in regarding Fursey as their Father in the Faith".
 San Fursa
 Lalley.com 

Waliozaliwa 597
Waliofariki 650
Wamonaki
Wakolumbani
Watawa waanzilishi
Wamisionari
Watakatifu wa Ireland
Unafasishaji herufi

Katika uchapaji na utarakilishi, unafasishaji herufi (kwa Kiingereza: letter-spacing) ni mabadiliko ya nafasi kati ya herufi za neno moja. Mtumiaji anaweza kubadilisha unafasishaji herufi kwenye kichakata matini.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Vitabu
Unafasishaji sentensi

Katika uchapaji na utarakilishi, unafasishaji sentensi (kwa Kiingereza: sentence spacing) ni mabadiliko ya nafasi kati ya sentensi za andiko moja. Mtumiaji anaweza kubadilisha unafasishaji sentensi kwenye kichakata matini.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Vitabu
Kikagua tahajia

Katika utarakilishi, kikagua tahajia (kwa Kiingereza: spell checker) ni programu inayotumika ili kukagua makosa ya tahajia katika maandiko. Kwa kawaida, kikagua tahajia kinatekelezeka katika kichakata matini au kivinjari.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Kichunguzi jalada

Katika utarakilishi, kichunguzi jalada (kwa Kiingereza: File Explorer au File manager) ni programu inayotumika ili kutafuta jalada au kabrasha katika tarakilishi.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta