LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Elimu ya Haki za Binadamu

Elimu ya Haki za Binadamu hutafsiriwa kama mfumo wa kujifunza unaotengeneza elimu hitajika, maadili, na ustadi wa haki za binadamu ambao lengo lake ni kukuza utamaduni wa haki za binadamu zinazokubalika. 

Aina hiyo ya elimu inafunza wanafunzi jinsi ya kudadavua uwezo wao katika masuala yahusianayo na haki za binadamu kuweza kuingiza masuala hayo katika maadili na katika kufanya maamuzi yao..  Kulingana na Amnesty International, elimu ya haki za binadamu ni namna ya kuwezesha watu kutengeneza maarifa na tabia ambayo itakuza utu na usawa ndani ya kundi, jamii na duniani kote.

Kutokuwa na ubaguzi
Mpango wa uchumi wa taifa na haki za kijamii umeeleza umuhimu wa kutokuwa na ubaguzi kwenye haki za binadamu ya elimu. Mamlaka za serikali duniani zinapaswa kuzingatia utekelezaji bila kuwa na upendeleo kwa rangi, jinsia, dini, utaifa, asili ya jamii, ama wa aina yoyote.
Wanafunzi wote, wazazi na jamii kwa ujumla wana haki ya kushiriki katika maamuzi yanayoathiri shule zao ama haki yao ya elimu.

Marejeo 

Elimu
Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Baraza la Vijana la Uingereza (BYC)

Baraza la Vijana la Uingereza (BYC) ni shirika la misaada la Uingereza ambalo linafanya kazi ya kuwawezesha na kukuza maslahi ya vijana. 

BYC inaendeshwa na vijana, na iko ili kuwakilisha maoni ya vijana kwa serikali na wafanya maamuzi katika ngazi za kitaifa, Ulaya na kimataifa; na kukuza ushiriki wa vijana kwa jamii na maisha ya umma. 

Kwa sehemu inafadhiliwa na Idara ya Utamaduni, Vyombo vya Habari na Michezo.

Marejeo

Ufalme wa Muungano
1Lib1Ref2020 Tanzania
Ujana
Makubaliano juu ya Haki za Watoto

Makubaliano juu ya Haki za Watoto ni makubaliano juu ya Haki za binadamu inayotetea haki za kiraia, za kisiasa, za kiuchumi, za kijamii, za kiafya na za kitamaduni za watoto.

Makubaliano hayo yanaelezea maana ya mtoto: ni binadamu yeyote mwenye umri chini ya miaka 18, Isipokuwa umri wa watu wengi umefikiwa mapema chini ya sheria za kimataifa.

Marejeo

Viungo vya nje 

 
 Signatures and ratifications, at depositary
 UNICEF web site 
 Procedural history, related documents and photos on the Convention on the Rights of the Child (with protocols) in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
 NGO Alternative Reports submitted to the Committee on the Rights of the Child.
 Biography of Eglantyne Jebb, author of the original Declaration
  Section related to the CRC on the Children's Rights Portal
"everychild.ca" Child Rights Public Awareness Campaign of British Columbia, Canada. Resources include links and publications related to the Convention on the Rights of the Child.
Convention on theRights of the Child - Guidelines regarding the implementation of the Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography - (13–31 May 2019)

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
Malezi
1Lib1Ref2020 Tanzania
Azimio la Vienna na mpango wa utekelezaji

Azimio la Vienna na mpango wa utukelezaji lijulikanalo kama VDPA (Vienna Declaration and Programme of Action), ni azimio juu ya haki za binadamu lililopitishwa kwa makubaliano katika Mkutano wa Kimataifa juu ya Haki za Binadamu mnamo 25 Juni 1993 huko Vienna, Austria.  

Wadhifa wa kamishna wa umoja wa mataifa wa haki za binadamu uliopendekezwa na azimio hili, ulianzishwa baada ya kutengenezwa kwa makubaliano namba 48/121 ya Mkutano Mkuu (United Nations General Assembly Resolution 48/121).

Marejeo

Viungo vya nje 

 Full text of the Vienna Declaration and Programme of Action

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Makubaliano ya Kimataifa juu ya Haki za kiuchumi, kijamii na kiutamaduni

Makubaliano ya Kimataifa juu ya Haki za kiuchumi, kijamii na kiutamaduni kati ya wadau wa haki za kiuchumi, kijamii na kiutamaduni kimataifa yaliyokubaliwa na mkutano mkuu wa Umoja wa Mataifa.

Azimio 2200A (XXI) ni la tarehe 16 Disemba 1966 na utekelezaji ulianza 3 Januari 1976  kulingana na kifungu cha 49 cha makubaliano.

Vifungu vyake vimejikita zaidi katika utoaji wa haki za kiuchumi, kijamii na kiutamaduni kwa himaya au serikali za kuaminika zisizofungamana na upande wowote ikijumuisha: haki za wafanyakazi, Haki za kupata afya, haki ya kupata elimu na haki ya kupata maisha bora.

Marejeo

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Siku ya vijana Duniani

Siku ya vijana duniani ni siku iliyoanzishwa na Umoja wa Mataifa. Madhumuni ya siku hiyo ni kuelekeza umakini kwenye seti fulani ya masuala ya kitamaduni na kisheria yanayowazunguka vijana.siku ya kimataifa ya kwanza ilionekana tarehe 12 Agusti, 2000.

Asili
siku ya vijana duniani  ilianzishwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1999 na kupitishwa kwa Azimio 54/120. Siku ya vijana duniani inaadhimishwa kila mwaka tarehe 12 Agosti. Inaidhinishwa kama fursa kwa serikali na taasisi nyingine za kuweka mwangalizo masuala ya vijana ulimwenguni. Sherehe hizo huambatana na matamasha, warsha, hafla za kitamaduni, na mikutano inayohusisha maafisa wa serikali kitaifa, serikali za mitaa na mashirika ya vijana ambayo hufanyika ulimwenguni kote.

Kaulimbiu ya Siku ya Vijana mwaka 2014 ilikuwa Vijana na Afya ya Akili. Kwa mwaka 2015, ilikuwa Vijana na Ushiriki wa Jamii. Mada ya Siku ya Vijana ya Kimataifa ya 2016 ilikuwa "Agenda ya 2030: Kuondoa umaskini na kupata matumizi endelevu na uzalishaji." 
Kwa mwaka wa 2017, mada ya IYD ilikuwa "Vijana kujenga amani". Mada ya IYD 2018 ilikuwa "Sehemu salama za Vijana". Kwa njia hii itaendelea ambayo inatambua michango ya vijana kuzuia mizozo, kusaidia ujumuishaji, haki ya kijamii, na kudumisha amani. Kwa mwaka wa 2019, mada ya IYD ilikuwa "Kubadilisha elimu" ili kufanya elimu ijumuishwe na kupatikana kwa vijana wote.

Matukio yanayohusiana 

Kila siku ya vijana inahusishwa na matukio kadhaa duniani kote. Hizi ni pamoja na, katika 2013:

 Mkutano wa Kimataifa wa Vijana 2013: uliofanyika Agosti 10-Agosti 11, 2013 kabla ya Siku ya Kimataifa ya Vijana tarehe 12 Agosti. Iliandaliwa na, YOUTHINK, Youth Exnora na ubalozi mdogo wa Marekani, Chennai.

Kamati ya Kimataifa ya Vijana wa 13 iliyoandaliwa na:

 YOUTHINK

 Vijana Exnora

 Ubalozi mdogo wa Marekani, Chennai.

siku ya vijana duniani 2018 na 2019 iliandaliwa na Indian Youth Cafe, Chennai.  Hafla hiyo ina utaalam wake katika kuwezesha nguvu ya vijana

Tanbihi

Tazama pia
 Siku ya kimataifa ya vijana

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania

Ujana
Maendeleo Yanayoongozwa na Vijana

Maendeleo yanayoongozwa na vijana ni mpango ambao umedhamiriwa na kutekelezwa na vijana.

Maana ya Kijana 
Kulingana na ufafanuzi wa Umoja wa Mataifa, Kijana ni mtu mwenye umri kati ya miaka 15 hadi 24.

Asasi zinazoongozwa na vijana 
Asasi inayoongozwa na vijana inazingatia maendeleo yanayoongozwa na vijana, inakuza ushiriki wa vijana na mara nyingi huwa na wafanyakazi wa kudumu ambao ni vijana.

Mifano ya asasi za kimaendeleo zinazoongozwa na vijana 
Baadhi ya mifano ya asasi ambayo inazingatia maendeleo inayoongozwa na vijana ni: UYDO (United Youth Development Organization), U8 Global Student Partnership for Development, Engineers Without Borders, Peace Child International and Restless Development.

Tanbihi

Maendeleo
Malezi
1Lib1Ref2020 Tanzania
Ujana
Jukwaa la Vijana wa Ulaya

Jukwaa la Vijana wa Ulaya (kwa Kiingereza: European Youth Forum; kwa Kifaransa: Youth Forum Jeunesse, YFJ) ni jukwaa la baraza la kitaifa la vijana na mashiriki ya kimataifa ya vijana yasiyo ya kiserikali barani Ulaya.  Jukwaa hilo linapigania haki za vijana katika taasisi za kimataifa kama vile Umoja wa Ulaya, Baraza la Ulaya na Umoja wa Mataifa. 

Jukwaa la Vijana wa Ulaya linashughulika katika nyanja za sera ya vijana na kazi za maendeleo ya vijana. Linatilia mkazo kazi zake juu ya masuala ya sera ya vijana wa Ulaya, wakati huo huo kupitia ushiriki wake katika kiwango cha kimataifa, inaongeza uwezo wa washirika wake na kukuza kutegemeana kimataifa. Katika shughuli zake za kila siku, Jukwaa la Vijana wa Ulaya inawakilisha mawazo na maoni ya mashirika ya vijana katika maeneo ya sera husika na inakuza sera ya vijana ya asili ya sekta zinazoingiliana kuelekea wahusika mbalimbali wa taasisi. Kanuni za usawa na maendeleo endelevu zimewekwa katika kazi ya Jukwaa la Vijana wa Ulaya.    

Kufikia Julai 2017, Jukwaa lilikuwa na Mabaraza ya Vijana ya kitaifa 43  na mashirika yasiyo ya kiserikali ya vijana ya kimataifa 61,  jumla ya mabaraza na mashirika yote  barani Ulaya ni 104.

Marejeo

Viungo vya nje
 European Youth Forum Website
 European Youth Forum Publications
 Archives of the European Youth Forum at the Historical Archives of EU in Florence
 Archival fonds of CENYC, YFEC and BEC are consultable at the Historical Archives of EU in Florence

Haki za binadamu
Umoja wa Ulaya
1Lib1Ref2020 Tanzania
Ujana
Makubaliano ya Kimataifa ya kulinda haki za wahamiaji na familia zao

Makubaliano ya Kimataifa ya kulinda haki za wahamiaji na familia zao ni chombo cha Umoja wa Mataifa chenye lengo la kulinda haki za wahamiaji na familia zao. Kiliundwa tarehe 18 Desemba 1990, na kuingia kwenye utekeleztarehe 1 Julai 2003 baada ya kuridhiwa na nchi za kutosha, ambazo ni hasa zile zenye wahamaji, si zile zinazowapokea.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Full text of the Convention (English)
 Full text of the Convention (Spanish)
 Signatures and ratifications
 The Committee on Migrant Workers (which monitors the implementation of the convention)
 The 2002 International Migration Report published by the United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division
 Special Rapporteur on the Human Rights of Migrants 
 UNESCO Programme on International Migration and Multicultural Policies: Project on the UN Convention on Migrants’ Rights
 International Labour Organization
 International Organization for Migration
 Migrants Rights International
 Migrant Forum in Asia
 Declaration on the Rights of Expelled and Deported Persons
Haki za binadamu
Umoja wa Mataifa
1Lib1Ref2020 Tanzania
Mkutano wa Kimataifa juu ya Haki za Binadamu

Mkutano wa Kimataifa juu ya Haki za Binadamu ulifanywa na Umoja wa Mataifa mjini Vienna nchini Austria tarehe 14 mpaka 25 Juni 1993. Ulikuwa mkutano wa kwanza wa haki za binadamu uliyofanyika tangu kumalizika kwa vita baridi vya Dunia. 

Matokeo ya mkutano huo yalikuwa Azimio la Vienna na Mpango wa Utendaji.

Historia 
Ingawa Umoja wa Mataifa ulikuwa umeshughulika kwa muda mrefu katika uwanja wa haki za binadamu,  mkutano wa Vienna ulikuwa mkutano wa pili  wa kuzingatia haki za kibinadamu, na wa  kwanza ulikuwa Mkutano wa Kimataifa wa Haki za Binadamu uliofanyika Teheran, Iran , wakati wa Aprili-Mei 1968 kuashiria kumbukumbu ya miaka ishirini ya Azimio la ulimwengu la Haki za Binadamu. .

Marejeo

Viungo vya nje
 World Conference on Human Rights at United Nations website
 [http://www.freetibet.org/about/dalai5  A speech given by His Holiness the Dalai Lama to the United Nations World Conference on Human Rights, Vienna, Austria, June 1993.

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
Vienna
1Lib1Ref2020 Tanzania
Makubaliano ya kimataifa ya kutokomeza vitendo vyote vya ubaguzi wa rangi

Makubaliano ya kimataifa ya kutokomeza vitendo vyote vya ubaguzi wa rangi (kwa Kiingereza: International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; kifupi: ICERD) ni chombo cha kizazi cha tatu cha haki za binadamu cha Umoja wa Mataifa. Makubaliano hayo yaliwasisitiza wanachama wake kutokomeza vitendo vyote vya ubaguzi wa rangi na kukuza uelewa katika jamii zote  .

Marejeo

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
Voice Of Youth Tanzania

Voice Of Youth Tanzania (kwa kifupi hujulikana kama VOYOTA; kwa Kiswahili: Sauti ya Vijana Tanzania) ni taasisi inayoshughulika na masuala ya vijana, wanawake na watoto. Ilianzishwa mwaka 2012 na Vincent Uhega  na  kupata usajili mwaka 2017 /

Voice of Youth Tanzania ni asasi isiyokuwa ya kiserikali na ambayo haijiendeshi kifaida yenye makao yake makuu mkoani Arusha katika mji mdogo wa Usa River ndani ya wilaya ya Arumeru.

Ni taasisi iliyoanza mara baada ya kumalizika kwa kampeni ya kusaka vipaji kwa vijana wa mtaani iliyojulikana kama Talanta Mtaani

Malengo 
Malengo yake ni kuuunga mkono juhudi za vijana kwa kukuza ustawi wa jamii kupitia utafiti, mafunzo ya ufundi, uwezeshaji wa kiuchumi, kukuza uelewa, mitandao na utetezi na sanaa zao.

Maono 
Maono yake ni kuitengeneza jamii ya Watanzania yenye maono ya kufikia malengo yao.

Tanbihi

Mashirika
Malezi
Arusha
Ukwapi na utao

Ukwapi ni kipande cha kwanza katika mshororo wa shairi, na utao ni kipande cha pili katika mshororo wa shairi. Vipande hivYO mara nyingi hutokea katika mashairi aina ya Tarbia.

Fasihi
Mshororo

Mshororo ni kila mstari uliopo ndani ya beti za shairi.

Idadi ya mishororo katika shairi ndio hutumika katika kutambua na kujua aina ya shairi. Kanuni hiyo hutumika sana katika mashairi ya kimapokeo. Mara nyingi mishororo huanza kwa kuwa na kipande kimoja katika mstari, vipande viwili, vipande vitatu, na vipande vinne.

Washairi wengi wamekua wakiandika mshororo wenye vipande viwili kwa mashairi ya kawaida na wachache sana hujaribu kuandika mashairi yenye vipande viwili katika mshororo.

Kila mshororo huwa na majina yake kwa mashairi yenye mishororo minne ambayo hujulikana kama Tarbia.

Mshororo wa kwanza huitwa Mwanzo.

Mshororo wa pili huitwa Mloto.

Mshororo wa tatu huitwa Mleo.

Mshororo wa nne huitwa Kituo. Iwapo mshororo wa mwisho katika ubeti utajirudiarudia, basi mshororo huo utabadilika jina kutoka kituo na kuitwa Kibwagizo.

Tanbihi

Fasihi
Kibwagizo

Kibwagizo ni mstari wa mwisho katika beti za shairi unaojirudiarudia.

Fasihi
Nipashe

Nipashe ni gazeti la kila siku kutoka Dar es Salaam nchini Tanzania linalotolewa kwa lugha ya Kiswahili. Ni gazeti mojawapo linaloandikwa kwa Kiswahili lenye wasomaji wengi katika Tanzania.

Gazeti hili ni mali ya kampuni ya hisa ya IPP Media.

Magazeti dada 
 Taifa Leo
 Saturday Nation
 Sunday Nation
 Business Daily Africa
 Daily Nation Kenya
 Daily Monitor Uganda
 The Citizen Tanzania
 Mwananchi Tanzania

Marejeo 
 Sanga, A. N. (2018). Mkengeuko wa ujumi wa kiafrika katika hadithi fupi andishi za kiswahili kipindi cha utandawazi: Mifano kutoka magazeti ya Habari Leo, Nipashe na Mwananchi (Doctoral dissertation, Chuo Kikuu cha Dodoma).

Magazeti ya Tanzania
Can We Talk

"Can We Talk"  ni wimbo uliorekodiwa na mwimbaji wa muziki wa R&B Tevin Campbell kutoka nchini Marekani. Wimbo huu ulitungwa na kutarishwa na Babyface. Ulikuwa wimbo wa kwanza kutolewa kama singo kutoka katika albamu yake ya pili yenye platinamu maradufu I'm Ready. Wimbo ulishika katika kumi bora mbalimbali na kushika nafasi ya tisa kwa upande wa nyimbo za pop huku ikiwa nafasi ya tisa katika chati za Billboard Hot 100 na ikabaki nafasi ya kwanza kwa majuma matatu mfululizo kati chati za US R&B. 

Wimbo umeuza nakala 500,000 na kutunukiwa cheti cha dhahabu na  Recording Industry Association of America. Vilevile wimbo ulipata kuchaguliwa katika kwenye Tuzo za Grammy kwa ajili ya Best Rhythm & Blues Vocal Performance - upande wa wanaume. Baadaye ulichaguliwa na hatimaye kushinda tuzo ya Soul Train Music Award kwa ajili ya Best R&B/Soul Single - Male ("Can We Talk").

Orodha ya nyimbo
Singo ya US
 Can We Talk 		
 Look What We'd Have (If You Were Mine)

CD ya promo ya US
 Can We Talk (Remix Radio Version) 	3:53 	
 Can We Talk (Full Remix) 	4:55 	
 Can We Talk (Let's Talkstramental Mix) 	4:26 	
 Can We Talk (Backward Beats Mix) 	4:21 	
 Can We Talk (Album Radio Edit) 	4:21

CD ya Ulaya
 Can We Talk (Edit) 	4:21 	
 Strawberry Letter (Club Mix) 	6:28 	
 Strawberry Letter (LP Version) 	4:07 	
 Strawberry Letter (QD III Mix With Rap) 	4:12

Wahusika
Maelzo yamechukuliwa nyuma ya jalada la CD.

Tevin Campbell : mwimbaji mkuu na sauti za nyuma
Babyface : mtunzi, mtunzi wa ala zote, mtayarishaji, muziki wote na sauti za nyuma
Daryl Simmons : mtunzi, mtunzi wa ala zote na mtayarishaji
Randy Walker : Fundi wa MIDI
Jim Zumpano, Donnell Sullivan : wahandisi wa rekodi
Rail Rogut, Steve Warner, Ulrich Wild : wahandishi wasaidizi
Dave Way : mhandisi wa kuchanganya
Ivy Skoff : mratibu wa uzalishaji

Chati

Chati za kila wiki

Chati za mwisho wa mwaka

Marejeo

Nyimbo za Tevin Campbell
Nyimbo za 1993
Nyimbo zilizotungwa na Babyface
Nyimbo zilizotungwa Daryl Simmons
Nyimbo zilizotayarishwa na Babyface
Habari Leo

Habari Leo ni gazeti la kila siku linalotolewa kwa lugha ya Kiswahili nchini Tanzania. Ni gazeti mojawapo linaloandikwa kwa Kiswahili lenye wasomaji wengi nchini humo.

Gazeti hilo ni mali ya kampuni ya serikali ya Tanzania "Tanzania Standard (Newspapers) Limited". Kwa mujibu wa tovuti ya serikali, gazeti la Habari Leo ni moja kati ya magazeti manne ya serikali ambalo lilianzishwa rasmi 21 Desemba, 2006 ili kusaidia gazeti la Kiingereza la Daily News katika kutoa elimu, taarifa na kuwa sehemu muhimu ya mawasiliano ya serikali kwa wananchi na pia wananchi kwa serikali.

Mwaka 2016 Habari Leo liliadhimisha miaka 10 ya kuanzishwa kwake.

Magazeti dada 
 Daily News
 Sunday News
 Spotileo

Marejeo 
 Sanga, A. N. (2018). Mkengeuko wa ujumi wa kiafrika katika hadithi fupi andishi za kiswahili kipindi cha utandawazi: Mifano kutoka magazeti ya Habari Leo, Nipashe na Mwananchi (Doctoral dissertation, Chuo Kikuu cha Dodoma).

Viungo vya nje
 https://www.tanzania.go.tz/home/pages/1587

Magazeti ya Tanzania
Magazeti ya Afrika
Mtanzania (gazeti)

Mtanzania ni gazeti la kila siku kutoka Dar es Salaam nchini Tanzania linalotolewa kwa lugha ya Kiswahili. Ni gazeti mojawapo linaloandikwa kwa Kiswahili lenye wasomaji wengi katika Tanzania.

Gazeti hili ni mali ya kampuni ya hisa ya New Habari Limited.

Magazeti dada 
 Taifa Leo
 Habari Leo
 Nipashe
 Saturday Nation
 Sunday Nation
 Business Daily Africa
 Daily nation Kenya
 Daily Monitor Uganda
 The Citizen (Tanzania)
 Mwananchi Tanzania

Marejeo 
 Sanga, A. N. (2018). Mkengeuko wa ujumi wa kiafrika katika hadithi fupi andishi za kiswahili kipindi cha utandawazi: Mifano kutoka magazeti ya Habari Leo, Nipashe na Mwananchi (Doctoral dissertation, Chuo Kikuu cha Dodoma).

Magazeti ya Tanzania
Magazeti ya Afrika
Mwanaspoti

Mwanaspoti ni gazeti kutoka Dar es Salaam, nchini Tanzania. Linatolewa kila siku kwa lugha ya Kiswahili na kampuni ya Mwananchi Communications Ltd. inayotoa pia magazeti ya Mwananchi. 

Kampuni yake ni sehemu ya kampuni kubwa ya Nation Media Group ya Nairobi, Kenya.

Magazeti dada 

 Taifa Leo
 Habari Leo
 Majira
 Mzalendo
 Nipashe
 Saturday Nation
 Sunday Nation
 Business Daily Africa
 Daily nation Kenya
 Daily Monitor Uganda
 The Citizen (Tanzania)
 Mwananchi Tanzania

Marejeo 

 Sanga, A. N. (2018). Mkengeuko wa ujumi wa kiafrika katika hadithi fupi andishi za kiswahili kipindi cha utandawazi: Mifano kutoka magazeti ya Habari Leo, Nipashe na Mwananchi (Doctoral dissertation, Chuo Kikuu cha Dodoma)

Magazeti ya Tanzania
Magazeti ya Afrika
Tarbia

Tarbia ndiyo aina ya shairi rahisi sana kuandika na waandishi wengi hutumia aina hiyo ya shairi.

Ni shairi lenye mishororo minne katika kila ubeti na vipande viwili katika kila mshororo.

Vipande hivyo hujulikana kama Ukwapi na utao.

Mfano wa mashairi ya tarbia:

Kalamu yangu kichwani, ninacho cha kuandika

Kilichopo akilini, kwa wengi kitasikika

Kwa mtu nilo makini, kwake haya yatafika

Tungeheshimu kalamu, ingelindika sheria.

Fasihi
Apriko, Sirioni na wenzao

Sirioni mwingine, Eulogi, Hemerioni, Juliani, Julius, Yusto, Menelao, Oreste, Porfiri, Trifoni na Trifoni mwingine ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa Aleksandria kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 3 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Theodoro wa Kurene

Theodoro wa Kurene (alifariki 310 hivi) alikuwa Askofu wa Kurene (katika Libya ya leo) aliyeuawa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Julai.

Inawezekana na yuleyule anaheshimiwa tarehe hiyohiyo kwa jina la Theodoto wa Libya.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 310
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Libya
Theodoto wa Libya

Theodoto wa Libya ni kati ya Wakristo wa Libya ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Julai.

Inawezekana na yuleyule anaheshimiwa tarehe hiyohiyo kwa jina la Theodoro wa Kurene.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Libya
Januari na Marino

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Wafiadini wa Nitria

(waliofariki karne ya 4) ni kati ya Wakristo bora wa Misri waliofia dini yao kwa kuuawa na wazushi.

Walikuwa wamonaki wanne na askofu wa Aleksandria ambao Yohane Krisostomo aliandika juu yao.

Hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hata majina, ila tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Murita wa Karthago

Murita wa Karthago (alifariki 505) alikuwa Mkristo wa Karthago (leo nchini Tunisia)

Ilimbidi apambane na Uario ulioungwa mkono na mfalme wa Wavandali ili kutetea imani sahihi. Kwa ajili hiyo alipelekwa uhamishoni katika jangwa la Libya karibu na Tripoli.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 505
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Japhet Nyang'oro Sudi

Japhet Nyang'oro Sudi (amezaliwa Dar es Salaam, 18 Januari 1981) ni mwandishi wa riwaya za kipelelezi kutoka nchini Tanzania. 

Japhet amejipatia umaarufu kwa uwezo wa kubuni riwaya za kipelelezi huku akimtumia mpelelezi wake mkuu katika riwaya zake nyingi, Jacob Matata. Alitoa riwaya yake ya kwanza mnamo mwaka 2014 na ilikwenda kwa jina la Hekaheka.

Japhet Nyangoro Sudi ni mhitimu wa shahada ya uzamili wa sayansi za kifedha.

Vitabu alivyoandika
Hii ni orodha ya vitabu vilivyoandikwa na Japhet:

Hekaheka - (2013)
Ni Zamu yako Kufa - (2014)
Mkono wa shetani- (2014)
Patashika - (2015)
Msako - (2016)
Msako II - (2016)
Saa 72 - (2017)
Patapotea - (2018)
Oparesheni Panama - (2018)
Mdhamini- (2019)
Love & leftovers - (2019)

Marejeo

Waandishi wa Tanzania
Ziwa Chaubunagungamaug

Ziwa Chaubunagungamaug (pia hujulikana kama Ziwa Webster) linapatikana katika nchi ya Marekani. 

Ni ziwa lenye jina refu zaidi duniani likiwa kwa kirefu jina hili husomeka kama Char­gogg­a­gogg­man­chaugg­a­gogg­chau­bun­a­gung­a­maugg.

Tanbihi

Maziwa ya Marekani
Gneiss

Gneis (pia "gneiss") ni aina ya mwamba metamofia inayopatikana kwa wingi duniani. Asili yake ni miamba mashapo (sedimentary rocks)  na pia miamba ya mgando (igneous rocks) iliyoathiriwa na joto pamoja na shinikizo kubwa kwa miaka mingi. 

Jina la gneis / gneiss lina asili ya Kijerumani ambapo inamaanisha kitu kinachong'aa, maana wakati mwingine kuna fuwele vimeto ndani yake.

Miamba ya gneis kwa kawaida huonekana kuwa na milia ya madini yenye rangi tofauti. Ilitokea katika vilindi vya ardhi ambako ilishinikizwa na uzito mkubwa wa miamba juu yake. Katika hali hiyo mwamba si imara lakini kinamo. Miendo katika ganda la dunia huvuta na kusukuma mwamba kinamo na hapo madini ndani ya mwamba huanza kuachana kiasi na kuganda tena kwa matabaka ya pekee yanayoonekana kama milia ya gneis.

Marejeo 

Miamba metamofia
Hugal na wenzake

Emiliani, Motani, Safo, Sterkori na Vikta ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Shist

Shist (pia schist) ni kundi la miamba metamofia iliyotokana na mwambatope na grife. 

Mwamba wa shist huwa na punje bapa ndani yake zinazoonekana mara nyingi kuwa na mwelekeo wa sambamba. Shist hufafanuliwa kuwa na asilimia 50 za punje bapa na ndefu kama ulanga, talki au grafati,  zinazochanganywa mara nyingi na kwazi na feldspar. 

Jina la shist linatokana na Kigiriki  σχίζειν (skhízein) inayomaanisha "kupasua", maana miamba ya shist hupasuliwa kwa urahisi kitabaka.   

Punje za madini katika miamba ya shist zinaweza kutambulika kwa macho matupu.        

Kama miamba mingine ya kimetamofia, shist iliundwa kutokana na miamba yake asilia kwa sababu iliathiriwa na joto na shinikizo kubwa, ingawa si kwa kiwango sawa na miamba ya gneis. Shist ikibaki muda mrefu zaidi chini ya joto na shinikizo inaweza kuendelea kuwa aina ya gneis.    

Shist hutofautishwa na kupewa majina mbalimbali kutokana na madini tofauti ndani yake, kama vile garnet schist, tourmaline schist, glaucophane schist, n.k.

Picha

Marejeo

Miamba metamofia
Ulanga (madini)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili tazama Ulanga

Ulanga (kwa Kiingereza: mica) ni kundi la madini yanayopatikana kwa umbo la mabapa membamba. Kikemia ni Madini silikati zinazounda fuwele monokliniki; yaani fuwele zinazoungwa kwenye kona na kujipanga kitabaka; lakini hakuna nguvu ya kushikana baina ya matabaka hayo.

Ulanga ni madini laini yenye ugumu wa Mohs wa 2 pekee.

Huwa na matumizi mengi katika teknolojia elektroniki maana ni kihamiumeme, hutumiwa sana ndani ya kapasita. Ulanga uliosagwa kutumiwa katika ujenzi unaotumia mbao au matofali ya jasi kwa kuziba mapengo (filler).

Madini
Kaluta Amri Abeid

Shekhe Kaluta Amri Abeid (mkoa wa Kigoma, 1924  - 1 Januari 1964) alikuwa meya wa kwanza Mwafrika  na mwanasiasa pamoja na mhubiri wa dini.

Kwa jina la utani la kishairi alikuwa akijulikana kama Adili, lakini katika kipindi cha utoto wake baba yake alipenda kumuita kwa jina la Simba wa Lumona , kama ilivyo kwa washairi wengi kutumia majina ya utani au lakabu.

Baba yake alijulikana kama Abeid Kaluta na mama yake alijulikana kama Joha Kakolwa, 

Uwanja maarufu wa mpira katika mkoa wa Arusha hujulikana kama uwanja wa kumbukumbu wa Shekhe Amri Abeid, ni uwanja ulopewa jina la mwanasiasa na mshairi huyu mkubwa nchini Tanzania .

Tanbihi

Wanasiasa wa Tanzania
Shirika la Hali ya Hewa ya Dunia

Shirika la Hali ya Hewa ya Dunia (kwa Kiingereza: World Meteorological Organization; kifupi: WMO) ni asasi ya ushirikiano baina ya serikali mbalimbali duniani ikiwa na idadi ya Nchi wanachama 193. Makao makuu ya shirika ni Geneva, Uswisi.

Rais wa mkutano wa Dunia wa hali ya hewa ndiye kiongozi mkuu wa shirika ambaye ni Gerhard Adrian, na mtangulizi wake alikuwa David Grimes. 

Shirika hili lilianzishwa baada ya lile la Shirika la Kimataifa la Hali ya Hewa, lililoanzishwa mnamo mwaka 1873.

Marejeo

Viungo vya nje

Mashirika
Mashirika ya kimataifa
1Lib1Ref2020 Tanzania
Numidiko

Rutilio (alifariki Karthago, 251) alikuwa Mkristo wa Tunisia ya leo ambaye wakati wa dhuluma ya Decius, kaisari wa Dola la Roma, aliteswa na kuchomwa moto kwa imani yake.

Kidogo kabla hajafa, askofu Sipriani alimtoa motoni na kumpa upadrisho.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 251
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Bessus

(alifariki mwishoni mwa karne ya 3) ni kati ya askari wa jeshi la Roma ya Kale katika kikosi cha Thebe kilichoongozwa na Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Bessus na wachache wengine walinusurika wakahubiri Injili kwenye milima ya Alpi. Bessus alifanya hivyo Italia Kaskazini Magharibi.

Bessus pamoja na kikosi chake waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Agosti lakini pia 1 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Robert Hertz, "San Besso. Studio di un culto alpestre", in La preminenza della destra e altri saggi, Einaudi, Torino, 1994.
 Hertz, Robert. "Saint Besse: a Study of an Alpine Cult". In Saints and their Cults: Studies in Religious Sociology, Folklore and History. Editor Stephen Wilson. Cambridge: Cambridge University Press, 55-100.
 Marco Reis, "Il mistero di Besso - Tra Cogne e Campiglia le radici di un popolo", Lampi di Stampa, 2006.

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 286
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Watakatifu wa Italia
Majira (gazeti)

Majira - Gazeti huru la kila siku ni gazeti kutoka Dar es Salaam, nchini Tanzania. Linatolewa kila siku kwa lugha ya Kiswahili na kampuni ya Business Times Limited inayotoa pia magazeti ya Dar Leo au Spoti Starehe.

Magazeti mengine TZ 

 Taifa Leo
 Dar Leo
 Habari Leo
 Majira
 Mzalendo
 Nipashe
 Saturday Nation
 Sunday Nation
 Business Daily Africa
 Daily nation Kenya
 Daily Monitor Uganda
 The Citizen (Tanzania)
 Mwananchi Tanzania

Marejeo 

 Sanga, A. N. (2018). Mkengeuko wa ujumi wa kiafrika katika hadithi fupi andishi za kiswahili kipindi cha utandawazi: Mifano kutoka magazeti ya Habari Leo, Nipashe na Mwananchi (Doctoral dissertation, Chuo Kikuu cha Dodoma
 Sturmer, M. (1998). The media history of Tanzania (p. 32). Ndanda: Ndanda Mission Press.

Magazeti ya Tanzania
Magazeti ya Afrika
Sekundo wa Thebe

(alifariki 286) alikuwa kati ya askari wa jeshi la Roma ya Kale walioongozwa na Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Urso na Vikta walinusurika wakahubiri Injili ila wakaja kuuawa baadaye huko Solothurn (Uswisi vilevile), inasemekana pamoja na wenzao 66.

Morisi pamoja na kikosi chake waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu ya Sekundo huadhimishwa tarehe 26 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 286
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Watakatifu wa Uswisi
Mfuko wa kimataifa wa maendeleo ya kilimo

Mfuko wa kimataifa wa maendeleo ya kilimo (kwa Kiingereza: International Fund for Agricultural Development; kifupi: IFAD) ni taasisi ya kifedha ya kimataifa ya Umoja wa Mataifa yenye jukumu la kushughulikia umaskini na njaa katika nchi zinazoendelea.

Historia
IFAD ilianziswa kama taasisi ya kifedha mnamo mwaka 1977 kupitia azimio la Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa 32/107 la tarehe 30 Disemba 1977) kama moja ya matokeo ya Mkutano wa dunia juu ya chakula wa mwaka 1974. 

Makao makuu ya taasisi hiyo yapo mjini Roma, Italia, na ni mshirika wa mkutano wa Umoja wa Mataifa ya maendeleo (kwa Kiingereza: United Nations Development Group). 

Rais wa IFAD ni Gilbert F. Hounbo kutoka Togo, ambaye alichaguliwa kwa miaka minne tangu 2017.

Tanbihi

Viungo vya nje
IFAD website

Roma
Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
Rebeka wa Aleksandria

Rebeka wa Aleksandria (alifariki karne ya 3) alikuwa Mkristo wa mji huo wa Misri, ambaye alifia dini yake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 3
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Shirika la kimataifa la kazi

Shirika la kimataifa la kazi (kwa Kiingereza: International Labour Organization; kifupi: ILO ) ni wakala wa Umoja wa Mataifa wenye mamlaka ya kuendeleza haki za kijamii na kukuza heshima ya kazi kwa kuweka viwango vya kazi vya kimataifa (International labour standards). 

ILO ni shirika maalum la kwanza la Umoja wa Mataifa. Lina mataifa washirika takribani 187: 186 kati ya mataifa washirika 193 wa Umoja wa Mataifa pamoja na Cook islands. Wawakilishi wa serikali, waajiri pamoja na waajiriwa hujumuika pamoja katika kujadili na kutengeneza viwango vya kazi.

Ofisi ya kazi ya kimataifa ni sekretarieti ya kudumu ya shirika la kimataifa la kazi (ILO). Ni zingatio katika shughuli za shirika la kimataifa la kazi ambazo inaziandaa chini ya uangalizi wa bodi ya utawala ambayo inaongozwa na mkurugenzi mkuu.

Shirika la kimataifa la kazi limeajiri maafisa 2,700 kutoka mataifa yote 150 na makao makuu yake yapo Geneva, pamoja na ofisi takribani 40 kote ulimwenguni. Baadhi ya maafisa, wapatao 900, wanafanya kazi katika kitengo cha mpango wa ushirikiano wa kiufundi na miradi.

Mnamo mwaka 1969,Shirika la kimataifa la kazi lilipokea Tuzo ya Nobel ya Amani (Nobel Peace Prize) kwa kuboresha undugu na amani kati ya mataifa, na kushawishi haki ya jamii kwa wafanyakazi na kutoa msaada wa kiufundi kwa mataifa yanayoendelea.

Marejeo

Viungo vya nje

Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
1Lib1Ref2020 Tanzania
Fuskuli na wenzake

Fuskuli na wenzake Donasiani, Jermani, Leti, Mansueti na Presidi (waliofariki karne ya 5) ni maaskofu wa Afrika Kaskazini waliofia imani ya Kanisa Katoliki kwa agizo la mfalme  wa Wavandali Huneriki aliyekuwa Mwario.  

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe 6 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 5
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Hieronide, Leonsi na wenzao

Sarapioni, Seleusi, Stratoni na Valeriani (walifariki Aleksandria, Misri, 300 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya Kaisari Diokletian.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 300
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Irene wa Misri

Irene wa Misri (alifariki 200 hivi) ni kati ya Wakristo waliofia dini yao huko Misri kwa kukatwa kichwa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 200
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Sofia wa Misri

Sofia wa Misri (alifariki 200 hivi) ni kati ya Wakristo waliofia dini yao huko Misri kwa kukatwa kichwa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 200
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Pafnusi wa Aleksandria

(aliishi katika karne ya 5) alikuwa Mkristo tajiri wa Misri aliyemaliza maisha yake monasterini kwa kufuata mfano wa binti yake Eufrosina.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki karne ya 5
Wamonaki
Watakatifu wa Misri
Bwana Mwengo

Bwana Mwengo (Siu, karne ya 17 - Pate, karne ya 18) alikuwa mshairi, mwandishi katika usultani wa Pate. Aliandika ushairi na hadithi zake kwa Kiswahili.

Alijulikana kwa kuandika Chuo cha Utendi na Utendi wa Tambuka.

Maisha yake 
Aliandika vitabu vyake kwa sultani wa Pate. Jina lake linaonyesha alikuwa Mwafrika, tena wa Kibantu.

Vitabu vyake 
 Chuo cha Utendi
 Utendi wa Tambuka

Mistari ya Utendi wa Tambuka
Farasi wakwe usoni

Ali kiwaa yakini

Kiasikye fahamuni

Dirihamu kufania

Marejeo 
 Knappert, J. (1982). Four Centuries of Swahili Verse.

Waliozaliwa karne ya 17
Waliozaliwa karne ya 18
Waandishi wa Kenya
Fasihi ya Kiswahili
Abu Bakari (mshairi)

Abu Bakari (alizaliwa na kufariki mjini Pate, karne ya 18) alikuwa mshairi na mwandishi katika usultani wa Pate. Aliandika ushairi na hadithi zake kwa Kiswahili.

Alikuwa Mwafrika, tena wa Kibantu, mwana wa Bwana Mwengo aliyekuwa mshairi mjini Pate.

Alijulikana kuandika Utendi wa Katirifu na Utendi wa Fatuma. Pia alinakili Utendi wa Tambuka wa Bwana Mwengo.

Maisha yake 
Aliandikia vitabu vyake kwa sultani wa Pate.

Vitabu vyake 
 Utendi wa Katirifu
 Utendi wa Fatuma

Mistari ya Utendi wa Katirifu
Wakateusha yeo charejea

Ururuni kikangia

Shujaa hunyenyekea

Kama kali ya hanjari.

Marejeo 
 Knappert, J. (1982). Four Centuries of Swahili Verse.

Waliozaliwa karne ya 18
Waliofariki karne ya 18
Waandishi wa Kenya
Fasihi ya Kiswahili
Muyaka bin Hajji

Muyaka bin Hajji (Mombasa, karne ya 18 - Mombasa, karne ya 19) alikuwa mshairi na mwandishi katika usultani wa Mombasa. Aliandika ushairi na hadithi zake kwa Kiswahili.

Alijulikana kuandika mashairi mengi kama Ngome, Kwa heri mwana, Kitandi au Ghazali.

Maisha yake 
Aliandikia vitabu vyake kwa sultani wa Mombasa. Jina lake (-yaka) linaonyesha alikuwa Mwafrika, tena wa Kibantu.

Mashairi yake 
 Ngome
 Kwa heri mwana
 Kitandi
 Ghazali
 Mashairi ya Hatari
 Mbwene
 'Kajipaka 'tama
 Ahadi
 Wale

Mistari ya Ngome

Ngome ni ngome ya mawe

Nafusi la kufusiza.

Ngome ni ya matumbawe

Na boriti kuikiza.

Ngome wetwapo  sikawe

Enda hima na kufuza.

Ngome imetuumiza

Naswi tu mumo ngomeni.

Marejeo 
 Knappert, J. (1982). Four Centuries of Swahili Verse.

Waliozaliwa karne ya 18
Waliofariki karne ya 19
Waandishi wa Kenya
Fasihi ya Kiswahili
Lukio wa Aleksandria

(alifariki Aleksandria, Misri, 257) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 257
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Marko, Marsiano na wenzao

ni kati ya Wakristo wa Aleksandria, Misri, waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 4 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Kikwamba

Kikwamba (kutoka kitenzi kwamba, chenye maana ya kusema au kunena) ni aina ya shairi (bahari) ambalo neno la kipande cha kwanza katika kila mshororo hujirudiarudia katika ubeti , kwa mfano:

Kusema yanilazimu, daima sitonyamaza

Kusema yanilazimu, kimya kina nichukiza

Kusema yanilazimu, kipo cha kuwaeleza

Kama kusema ugonjwa, basi niache niumwe.

Tanbihi

Fasihi
Doroteo wa Aleksandria

Doroteo wa Aleksandria (alifariki Aleksandria, 373 hivi) alikuwa Mkristo wa mji huo wa Misri, ambaye aliteswa na Waario kwa kushika imani sahihi ya Kanisa Katoliki. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 373
Watakatifu wa Misri
Maporomoko ya Maji Materuni

Maporomoko ya Maji Materuni ni moja ya maporomoko ya maji katika Mto Mware (kata ya Uru Mashariki, Wilaya ya Moshi Vijijini, mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania Kaskazini Mashariki). Yanapatikana katika kijiji cha Materuni pembezoni mwa hifadhi ya mlima Kilimanjaro.

Marejeo

Viungo vya nje

Wilaya ya Moshi Vijijini
1Lib1Ref2020 Tanzania
Muungano wa Kimataifa wa Mawasiliano

Muungano wa Kimataifa wa Mawasiliano (kwa Kiingereza: International Telecommunication Union; kifupi: ITU) ni wakala maalum wa Umoja wa Mataifa anayewajibika kwa masuala yote yahusuyo teknolojia ya mawasiliano na habari (information and communications technology)  ambalo ni shirika kongwe ulimwenguni (international organization).

ITU inaratibu matumizi ya wigo wa radio wa pamoja (radio spectrum), inakuza ushirikiano wa kimataifa katika kupeana njia ama mzunguko wa satelaiti (orbit), inafanya kazi kukuza miundombinu ya mawasiliano ya ulimwengu unaoendelea, pia inasaidia katika maendeleo na uratibu wa viwango vya kiufundi vya kimataifa (technical standard). Umoja huu unahusika sana palipo mtandao wa intaneti, teknolojia za kisasa zisizo na waya, teknolojia ya anga na maji ya urambazaji, teknolojia ya unajimu, upatikanaji wa mtandao, matangazo ya televisheni, pamoja na teknolojia ya kisasa ya mtandao.

Historia
Maendeleo ya telegrafu mapema katika karne ya 19 yalibadilisha njia za mawasiliano baina ya watu kuanzia ngazi ya nchi mpaka kimataifa. Ongezeko la mawasiliano ya kimataifa lilipelekea uhitaji wa usanifu na ushirikiano kupita mipaka ya mataifa. Hii ni kwa sababu ya ukweli kuwa nyaya ilibidi zipitishwe kenye mipaka ya mataifa, jumbe ilibidi zizuiliwe ili ziweze kutafsiriwa kwenye mifumo mingine ya mamlaka.

Kati ya mwaka 1849 na 1865, mfululizo wa makubaliano baina ya nchi mbili ama kanda ulianzishwa kati ya majimbo ya Ulaya magharibi kwa ajili ya kujaribu kusanifu mawasiliano ya kimataifa. 
Kufikia 1865 ilikubaliwa kuwa kuna uhitaji mkubwa wa makubaliano juu ya kubadilisha makubaliano yote ya zamani na kutengeneza mfumo wa usanikishaji vifaa vya telegrafu, kuweka sawa maelekezo ya uendeshaji pamoja na kuweka ushuru wa pamoja wa kimataifa na sheria za uhasibu. Kati ya tarehe 1 Machi na 17 Mei 1865, serikali ya Ufaransa ilikuwa mwenyeji wa wajumbe wa mataifa ishirini ya Ulaya katika Mkutano mkuu wa kwanza wa mawasiliano wa dunia uliofanyika mjini Paris. Makubaliano ya mkutano huo yalitiwa saini tarehe 17 Mei 1865.

Marejeo

Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
Mawasiliano
1Lib1Ref2020 Tanzania
Wafiadini wa imani sahihi wa Afrika (12 Oktoba)

ni Wakristo 4,996 waliofia imani ya Kanisa Katoliki mahali mbalimbali pa Afrika Kaskazini mwaka 483 kwa agizo la mfalme wa Wavandali Huneriki aliyekuwa Mwario.  

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe 12 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 483
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Wafiadini wa Afrika Kaskazini (16 Oktoba)

ni Wakristo 220 waliofia imani ya Kikristo huko Afrika Kaskazini.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini, ingawa majina yao hayajulikani.

Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe 16 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Immaculée Ilibagiza

Immaculee Ilibagiza (alizaliwa nchini Rwanda mwaka 1972 ) ni mhamasishaji na mwandishi wa vitabu. 

Kitabu chake cha kwanza ni Left to Tell: Discovering God Amidst the Rwandan Holocaust kilichotoka mwaka 2006; ni kitabu kinachoelezea matukio ya mauaji ya kimbari ya mwaka 1994.

Tanbihi

Waandishi wa Rwanda
Mwalimu Sikujua

Mwalimu Sikujua (Mombasa, karne ya 19 - Mombasa, karne ya 19) alikuwa mshairi na mwandishi katika usultani wa Mombasa. Aliandika ushairi na hadithi zake kwa Kiswahili. Jina lake linaonyesha alikuwa Mwafrika, tena wa Kibantu.

Alijulikana kuandika mashairi mengi kuhusu mwalimu yake Muyaka bin Hajji.

Aliandikia vitabu vyake kwa sultani wa Mombasa. 

Alikuwa mwalimu wa mshairi wa Mombasa W. E. Taylor. Alimfundisha kuandika ushairi wa Waswahili.

Mashairi yake 
 Mashairi ya Sikujua katika Taylor Papers

Mistari ya Mashairi ya Sikujua 
Nali nikele kitako

Nikamuona mpenzi

Akija kwa matamko

Ya huruma na mbawazi

Kataka kwangu matako

Ya maneno ya kingozi

Nisiyaone makozi

Kamwambia utapata.

Marejeo 
 Knappert, J. (1982). Four Centuries of Swahili Verse.
 Frankl, P. J. (1991). Mombasa under the BuSaʿidi A Leaf from the Taylor Papers (SOAS MS 47757, folio 50). Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 141(1), 131-138.

Waliozaliwa karne ya 19
Waliofariki karne ya 19
Waandishi wa Kenya
Fasihi ya Kiswahili
Ahmed Al-Mambasi

Ahmed Al-Mambasi (Mombasa, karne ya 19 - Mombasa, karne ya 19) alikuwa mshairi na mwandishi katika usultani wa Mombasa. Aliandika ushairi na hadithi zake kwa Kiswahili. Aliandika vitabu vyake kwa sultani wa Mombasa. 

Alijulikana kuandika mashairi mengi kama Bwana ukisha ondoka au Mwandani wangu wa kale.

Alikuwa mwalimu wa mshairi wa Mombasa W. E. Taylor kwa mshairi Mwalimu Sikujua. Alimfundisha kuandika ushairi wa Waswahili.

Mashairi yake 
 Bwana ukisha ondoka
 Kala nadhumu shairi
 Mwandani wangu wa kale

Mistari ya Kala nadhumu shairi 
Tumi wangu wa kadimu

Ndoo hima maridhiya

Tukua yangu nudhumu

Uiepeleke Ulaya

Kwa mpenzi mahashumu

Tulo naye mazoweya

SIkudhani kama haya

Kuondoa dasituri.

Marejeo 
 Knappert, J. (1982). Four Centuries of Swahili Verse.
 Frankl, P. J. (1991). Mombasa under the BuSaʿidi A Leaf from the Taylor Papers (SOAS MS 47757, folio 50). Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 141(1), 131-138.

Waliozaliwa karne ya 19
Waliofariki karne ya 19
Fasihi ya Kiswahili
Waandishi wa Kenya
Utendi wa Fumo Liyongo

Utendi wa Fumo Liyongo ni utenzi ulioandikwa na Muhamad Kijumwa ukiongelea mgogoro uliokuwepo kati ya Fumo Liyongo na kaka yake Daudi Mringwari. Utenzi huu uliandikwa mwaka 1913.

Katika utenzi huo, mtunzi anaanza kisa chake baada ya kuwa Fumo Liyongo  ameshakua na tayari anajulikana kama shujaa na mtu mwenye nguvu nyingi na uwezo wa kutunga na kukariri mashairi.

Utenzi huo unaonyesha jinsi Liyongo alivyokuwa shujaa wa vita katika kisiwa cha Pate katika karne ya 17, 18. Kama shujaa alipita changamoto, kulikuwa na njama za kumuua na kuepukaaa. Kwa sababu alikuwa shujaa sultani wa Pate alimuonea wivu.

Tanbihi

Fasihi ya Kiswahili