LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Genoveva wa Nanterre

Genoveva wa Nanterre (kwa Kifaransa: Geneviève; Nanterre, 411/416 - Paris, 3 Januari 512) alikuwa mtawa wa Ufaransa wa leo.

Alipokuwa na umri wa miaka 15, kwa shauri la Jermano askofu wa Auxerre, alijiweka wakfu kwa Mungu. Baadaye alifariji wakazi wa mji huo waliohofu uvamizi wa Wahunni, akawasaidia wakati wa njaa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 Saint of the Day, January 3: Geneviève of Paris  at SaintPatrickDC.org
 "St.Genevieve, Chief Patroness of the City of Paris", Butler, Alban. "The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints, Vol.I 

Waliozaliwa 415
Waliofariki 512
Mabikira
Watakatifu wa Ufaransa
Hermes na Gayo

Hermes na Gayo (walifariki karne ya 4) walikuwa Wakristo wa Mesia (kati ya Bulgaria na Romania za leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao, labda mmoja huko Arcer, mwingine huko Vidin.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao ni tarehe 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Bulgaria
Watakatifu wa Romania
Gregori wa Langres

Gregori wa Langres (446 hivi – 539) alikuwa mtawala wa Autun, huko Ufaransa. 

Baada ya kufiwa mke wake, akawa askofu wa Langres tangu mwaka 506 hadi kifo chake.

Gregori wa Tours alikuwa kitukuu wake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 446
Waliofariki 539
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Rigomero wa Meaux

Rigomero wa Meaux (alifariki 530) alikuwa askofu nchini Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 5
Waliofariki 530
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Rigobati wa Reims

Rigobati wa Reims (alifariki 743 hivi) alikuwa askofu nchini Ufaransa.

Alipofukuzwa jimboni na Karolo Nyundo kinyume cha sheria, aliishi kwa unyenyekevu wote.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 743
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Farailde wa Valencienne

Farailde wa Valencienne (alifariki 745 hivi) alikuwa mwanamke Mkristo wa Ufaransa.

Kisha kulazimishwa aolewe na mwanamume mkatili, alimvumilia akaendelea kuishi kwa uadilifu hadi uzeeni kama mjane.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 745
Watakatifu wa Ufaransa
Matamvua (samaki)

Matamvua ya samaki (pia: mashavu ya samaki; kwa Kiingereza: gills) ni viungo kwenye mwili wa samaki na wanyama wengine wanaoishi kwenye maji vinavyowawezesha kupumua, yaani kupeleka oksijeni iliyomo mwenye maji kuingia katika damu. Yanatoa pia hewa iliyotumiwa ya dioksidi kabonia kutoka damu na kuiacha kwenye maji. Kwa hiyo matamvua ya viumbehai wa majini hutekeleza kazi inayolingana na mapafu ya wanyama wa nchi kavu.

Matamvua huhitaji kwa kazi hiyo uso mkubwa ambamo mishipa ya damu katika ngozi yake huitishwa na maji yenye oksijeni. Kwa hiyo umbo lake linaweza kufanana na unyoya. 

Samaki huwa na matamvua kando ya kichwa. Ndubwi (viluwiluwi) wa amfibia mara nyingi huwa na matamvua yanayotoka nje ya mwili.

Wanyama wadogo sana wa majini hawahitaji matamvua kwa sababu kwao upumuo hutokea moja kwa moja kupitia ngozi ya mwili.

Viungo vya nje

 Gills: Definition & Anatomy, tovuti ya study.com
 Fish Dissection - Gills exposed Australian Museum. Updated: 11 June 2010. Retrieved 16 January 2012.
Understanding How Animals Breathe, tovuti ya Dummies

samaki
amfibia
Kuriakose Elias Chavara

Kuriakose Elias Chavara (10 Februari 1805 - 3 Januari 1871) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki la Kisiria la Malabar nchini India.

Alianzisha mashirika ya kitawa, moja kwa ajili ya wanaume na lingine kwa ajili ya wanawake.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza kuwa mwenye heri tarehe 8 Februari 1986, halafu Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014. 

Sikukuu yake ni 3 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Blessed Kuriakose Elias Chavara 
 Postage stamp issued in honor of Father Elias by the Republic of India on 20 December 1987
 Blessed Kuriakose Elias Chavara at Patron Saint Index

Waliozaliwa 1805
Waliofariki 1871
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa India
Yongle

Kaisari Yongle (tamka: yong-luh; 2 Mei 1360 - 12 Agosti 1424) - jina la binafsi Zhu Di (WG: Chu Ti) - alikuwa kaisari wa tatu wa nasaba ya Ming, aliyetawala kuanzia mwaka 1402 hadi 1424. 

Zhu Di alikuwa mtoto wa nne wa Kaisari Hongwu aliyeanzisha nasaba ya Ming . Cheo chake cha kwanza kilikuwa Mwanamfalme wa Yan akipewa utawala juu ya eneo la Beijing kaskazini mwa ufalme wa Ming mnamo Mei 1370. Huko alipaswa kupigana dhidi ya Wamongolia wa nasaba ya Yuan ya Kaskazini. Katika mapigano hayo Zhu Di aliweza kuweka msingi wa jeshi lake la binafsi. Baba yake alipomteua mpwa wake Zhu Yunwen kama mfalme mteule alikubali mwanzoni. Lakini baada ya Zhu Yunwen kushika utawala kwa jina la Jianwen na kuanza kuwaua wajomba wake, Zhu Di aliamua kuasi dhidi ya mpwa wake. Mnamo 1402, alifanikiwa kupindua mpwa wake na kuteka mji mkuu wa ufalme Nanjing. Hapo alitangazwa Kaisari akachukua jina la Yongle, inayomaanisha "furaha ya milele". 

Ili kuimarisha utawala wake na kukazia uhalali wake mwenyewe, Zhu Di alijaribu kufuta kumbukumbu ya enzi ya Kaisari Jianwen akaamuru kuteketeza au kubadilisha taarifa na hati zilizohusu utoto na uasi wake. Alifukuza wataalamu wengi waliowahi kuhudumia serikali huko Nanjing akatoa mamlaka kubwa kwa polisi wa siri.  Kati ya watumishi wapya waliopanda sasa ngazi chini yake alikuwa Zheng He, aliyeendelea baadaye kuzindua safari kubwa za upelelezi katika Bahari ya Pasifiki Kusini na Bahari Hindi hadi Afrika ya Mashariki.  

Kaisari aliamua pia kuhamisha mji mkuu kurudi tena Beijing. 

Aliagiza kufanya matengenezo kwenye Mfereji Mkubwa wa China ulioendelea kuinua uchumi wa himaya yake. Beijing alielekeza ujenzi wa Mji Haramu.  

Kwa kusudi la kuimarisha utawala wake alipanua mfumo wa mitihani ambako kila mgombea kwa huduma ya serikali alipaswa kupita.  

Aliagiza pia kutungwa kwa Kamusi Elezo ya Yongle (Yongle Encyclopedia) iliyokuwa kamusi elezo kubwa duniani hadi mwaka 2007 ilipopitiwa na Wikipedia.   

Kaisari Yongle aliaga dunia wakati alipoongoza mapigano ya kijeshi dhidi ya Wamongolia. Alizikwa kwenye kaburi la Changling, ambalo ni kaburi la kifalme kubwa zaidi kati ya makaburi ya Ming yaliyopo upande wa kaskazini mwa Beijing.

Marejeo

Viungo vya Nje
 
 
 
 
 
 
 Brook, Timothy. (1998). The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0
 Brown, Mick. (2004). The Dance of 17 Lives: The Incredible True Story of Tibet's 17th Karmapa, p. 34. Bloomsbury Publishing, New York and London. ISBN 1-58234-177-X.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sperling, Elliot. "The 5th Karma-pa and some aspects of the relationship between Tibet and the early Ming." In: Tibetan Studies in Honour of Hugh Richardson. Edited by Michael Aris and Aung San Suu Kyi, pp. 283–284. (1979). Vikas Publishing house, New Delhi.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Waliofariki 1424
Waliozaliwa 1360
Watu wa China
Kibonyezo kibadilishi

Kibonyezo kibadilishi (kwa Kiingereza: alt(ernate) key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ibadili shughuli ya vibonyezo vingine.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo kirejeshi

Kibonyezo kirejeshi (pia: nafasi nyuma; kwa Kiingereza: back space key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ifutwe herufi moja katika skrini ya tarakilishi.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo kiepushi

Kibonyezo kiepushi (kwa Kiingereza: escape key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ziachwe programu.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha kuendelea

Kibonyezo cha kuendelea au kibonyezo kuendelea (kwa Kiingereza: enter key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili programu, dirisha la amri au sanduku la ongea, kwa mfano, zifanye shughuli za chaguomsingi zao.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Lanthanidi

Lanthanidi (lanthanide, pia lanthanoidi) ni kundi la elementi za kimetali zenye namba atomia kutoka 57 hadi 71, ambazo tabia zake zinafanana. Elementi hizo huhesabiwa kati ya madini adimu kama vile monaziti. Kundi hilo huanza na lanthani na kuishia kwa luteti.   

Lanthanidi ni metali zinazofanana katika tabia nyingi. Nyingi hubadilika polepole kuwa hidroksidi zake wakati zimewekwa ndani ya maji, sawa na metali alikali. 

Hewani huunda kwa kawaida ganda jembamba la oksidi wakati sawa na metali nyingi. Lanthanidi, pamoja na Skandi na Ytri, huhesabiwa kati ya elementi za ardhi adimu. Lanthanidi zote ni metali nyeupe na laini zinazobadilisha rangi ya nje haraka zikiathiriana na hewa. Ugumu wake huongezeka sambamba na namba atomia. 

Lanthanidi hazipatikani wala hazichimbwi kwa viwango vikubwa.

Matumizi
Zina matumizi katika teknolojia mbalimbali kama vile: 

*    Ceri: hutumiwa kama "jiwe la kibiriti" katika vibiriti vya gesi; pia kama kichocheo katika pirolisisi  

*    Disprosi : hutumiwa kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia

*    Erbi : imo katika filta za kupiga picha

*    Europi : hutumiwa kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia, lakini pia kwa kuwasha rangi nyekundu katika skrini ya runinga

*    Gadolini : hutumiwa  kuwasha rangi kibichi katika skrini ya runinga

*    Holmi : hutumiwa katika aloi; kwa jumla lanthanidi mbalimbali hutumiwa kama sehemu za aloi maana zinasaidia feleji kuwa nyumbufu zaidi wakati wa kuipa umbo

*    Luteti : kichocheo katika pirolisisi

*    Neodimi: huhitajika kwa sumaku kali; pia sehemu ya vioo vya  miwani ya kinga cha mtia weko, hutumwa pia katika leza.

*    Praseodimi: katika kioo njano, k.v. kwa  miwani ya kinga cha mtia weko.

*    Promethi : ikiwa ni nururifu hutumiwa kama chanzo cha nishati kwa satelaiti na vipimaanga

*    Samari : kama sumaku ya kudumu, mfano katika kipaza sauti

*    Terbi : kwa leza

*    Thuli : kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia

*    Yterbi : hutoa eksirei ilhali haihitaji umeme, mfano katika mashine za eksirei za kubeba

Marejeo

Viungo vya nje
 lanthanide Sparkle Model, used in the computational chemistry of lanthanide complexes
 USGS Rare Earths Statistics and Information
 Ana de Bettencourt-Dias: Chemistry of the lanthanides and lanthanide-containing materials
 Eric Scerri, 2007, The periodic table: Its story and its significance, Oxford University Press, New York, ISBN 9780195305739

Elementi 
Lanthanidi
Lanthani

Lanthani ni elementi ya kikemia yenye alama ya La. Namba atomia ni 57. Ni sehemu ya kundi la elementi za Lanthanidi ikihesabiwa kati ya ardhi adimu. Rangi yake ni kidhahabu - nyeupe, lakini hewani inapata haraka ganda la oksidi lenye rangi ya kijivu. Ni laini na inaweza kukatwa kwa kisu.

Jina linatokana na Kigiriki λανθάνειν lanthanein (kuficha) kwa sababu wanakemia walioitambua katika karne ya 19 waliona ugumu kuitenganisha na madini mengine.

Kuna matumizi ya lanthani katika teknolojia mbalimbali:
 "jiwe la kiberiti" huwa na asilimia 25-45 za lanthani
 wakala nakisishi (kiungo cha kuondosha oksijeni) katika uzalishaji wa aloi za metali
 inaungwa katika chuma ili kuongeza ufulikivu uzi
 oksidi ya lanthani huungwa katika kioo cha lenzi za kamera
 lanthani hutumiwa katika beteri za magari ya umeme aina ya NiMH;

Marejeo

Viungo vya nje
 The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium, by R. J. Callow, Pergamon Press, 1967
 Extractive Metallurgy of Rare Earths, by C. K. Gupta and N. Krishnamurthy, CRC Press, 2005
 Nouveau Traite de Chimie Minerale, Vol. VII. Scandium, Yttrium, Elements des Terres Rares, Actinium, P. Pascal, Editor, Masson & Cie, 1959
 Chemistry of the Lanthanons, by R. C. Vickery, Butterworths 1953

Lanthanidi
Praseodimi

Praseodimi ni elementi ya kikemia yenye alama Pr kwenye jedwali la elementi. Inayo namba atomia 59 ambayo inamaanisha ina protoni 59 ndani ya atomu. Ni metali laini yenye rangi ya kifedha-kijivu, chumvi zake ni njano-kijani. Huhesabiwa kati ya Lanthanidi na metali za ardhi adimu.

Inachanganywa na magnesi kutengeneza aloi thabiti kwa ajili ya matumizi ndani za injini za eropleni. Inaweza pia kutumiwa kutia rangi ya kijani kibichi kwenye vioo.

Praseodimi ilitengwa kwanza na madini mengine mnamo 1885 na mwanakemia wa Austria Carl Auer von Welsbach. Inapatikana katika mchanga, unaoitwa mchanga wa monaziti, huko Marekani (Florida, Kalifornia), Uhindi, na Brazil.

Lanthanidi
Kibonyezo cha herufi kubwa

Kibonyezo cha herufi kubwa au kibonyezo ukubwa (kwa Kiingereza: caps lock key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili kubadili herufi ndogo kuwa herufi kubwa.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha huduma

Kibonyezo cha huduma au kibonyezo huduma (kwa Kiingereza: function key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ifanye amri maalum za mfumo wa uendeshaji.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107

Kompyuta
Kibonyezo cha ingizo

Kibonyezo cha ingizo au kibonyezo ingizo (kwa Kiingereza: insert key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili iingize herufi katika nakala. Kwa kawaida, herufi inaongezewa baada ya herufi uliyochagua. Kwa kibonyezo cha ingizo herufi inabadilisha herufi uliyochagua.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha kudhibiti

Katika utarakilishi, Kibonyezo cha kudhibiti au kibonyezo kidhibiti (kwa Kiingereza: control key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ibadili shughuli ya vibonyezo vingine (kwa mfano kudhibiti+C ili tarakilishi inakili nakala).

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha kufutia

Katika utarakilishi, Kibonyezo cha kufutia au kibonyezo kufutia (kwa Kiingereza: delete key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ifutie herufi moja katika nakala.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Vibonyezo vya mahesabu

Katika utarakilishi, vibonyezo vya mahesabu au vibonyezo mahesabu (kwa Kiingereza: numeric keypad) ni vibonyezo vya baobonye la tarakilishi vinavyotumiwa ili iandike tarakimu.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha mpangilio

Katika utarakilishi, Kibonyezo cha mpangilio au kibonyezo mpangilio (kwa Kiingereza: tabulator key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili isogeze kionyeshi cha ingizo kwenye kituo cha mpangilio kinachofuata.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Wimbo wa Jumuiya ya Afrika Mashariki

Jumuiya Yetu au Wimbo wa Jumuiya Afrika Mashariki (kwa Kiingereza: EAC Anthem) ni wimbo wa taifa wa Jumuiya ya Afrika Mashariki. Jina linatokana na maneno ya kwanza ya kiitikio yake.

Historia 
Jumuiya Yetu iliumbwa tarehe 3 Desemba 2010 katikaMkutano wa 12 wa marais ya JAM (12th Ordinary Summit of the EAC Head of State), mjini Arusha.

Maneno

Marejeo 
Video ya Jumuiya Yetu
MINJA, Rasul Ahmed et RAMADHANI, Lupa. Ongezeko la Wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki: Manufaa na Changamoto. 2018.

Jumuiya ya Afrika Mashariki
Wimbo wa Taifa
Tanzania
Uganda
Kenya
Burundi
Rwanda
Sudan Kusini
Mlima Muhabura

Mlima Muhabura (pia unajulikana kama Mlima Muhavura) ni mlima wenye asili ya volkeno unaopatikana katika mpaka wa nchi za Uganda na Rwanda ukiwa na urefu wa mita 4,127  

Mlima huu hupatikana katika hifadhi ya Mgahinga nchini Uganda na Volcanoes National Park ya nchini Rwanda

Marejeo

Milima ya Rwanda
Milima ya Uganda
Volkeno
Elementi za kundi la 3

Elementi za kundi la 3 ni kikundi kwenye jedwali la elementi au mfumo radidia 

Ni mojawapo ya vikundi 18 kwenye mfumo radidia . Elementi za kikundi hiki ni pamoja na: 

 Skandi 
 Ytri 
 Luteti (au lanthani ) 
 Laurenti (au aktini ) 

Elementi mbili za kwanza za kundi hili zinaeleweka, lakini kuhusu mbili zinazofuata kuna tofauti ya maoni kati ya wataalamu. 

Kikundi hiki kinaitwa kundi la I - {IIIB} - la elimenti. 

Mfumo radidia
Elementi
Elementi ya kundi la 11

Elementi za kundi la 11 (pia: kundi la shaba) katika mfumo radidia zaunganisha elemti zifuatazo:
 shaba (au kupri)
 fedha (au ajenti) 
 dhahabu (au auri)
 roentgeni ambayo ni elemnti sintetiki iliyotengenezwa mara ya kwanza mwaka 1994.

Zote ni elementi bwete zisizomenuki haraka kwa hiyo zinafaa kwa sarafu. Roentgeni tu haina matumizi ya aina hii kwa sababu ya nusumaisha yake mfupi.

mfumo radidia
elementi
Kibonyezo cha nafasi

Katika utarakilishi, kibonyezo cha nafasi au kibonyezo nafasi (kwa Kiingereza: space bar key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili iweke nafasi kati ya herufi mbili za nakala.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha nyumbani

Katika utarakilishi, kibonyezo cha nyumbani au kibonyezo nyumbani (kwa Kiingereza: home key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili kionyeshi kirudi mwanzo wa nakala.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha kuhama

Katika utarakilishi, bonye hama (kwa Kiingereza: shift key) ni kitufe cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili kubadili herufi ndogo kuwa kubwa.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo cha ukurasa unaofuata

Katika utarakilishi, kibonyezo cha ukurasa unaofuata au ukurasa unaofuata (kwa Kiingereza: page down key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ibiringize chini nakala.

Kinyume chake, "Page up key" kinaitwa kibonyezo cha ukurasa uliotangulia.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kibonyezo

Katika utarakilishi, kibonyezo (kwa Kiingereza: key) ni mtambo wa badili kinachotumiwa ili kudhibiti tarakilishi au mashine.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kubiringiza

Kubiringiza (kwa Kiingereza: scrolling) ni tendo la kusogeza picha au matini kwenye skrini juu na chini au kushoto na kulia.

Kwenye tarakilishi, nakala au picha zinaweza kubiringizwa juu na chini kwa kipanya.

Juu ya hayo, nakala na picha zinaweza kubiringizwa kwa kibonyezo cha ukurasa unaofuata au kibonyezo cha ukurasa uliotangulia vya baobonye.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Kundi la kaboni

Elementi za kundi la 14, pia kundi la kaboni, ni kundi la elementi za kikemia kwenye jedwali la elementi au mfumo radidia. Elementi hizo ni pamoja na kaboni, silikoni, gerimani, stani, risasi na hatimaye elementi sintetiki ya Flerovi. Kila kitu kina elektroni 4 za uangalifu. Kaboni tu hufanya anions . Silicon na germanium ni semimetals . Tin na risasi ni metali duni . Ununquadium, kipengee cha mionzi, sio thabiti wa kutosha kuona mali zake. Wote wanaweza kuunda misombo ya hali ya oksidi 4. Tin na risasi zinaweza kuunda misombo ya 2, pia. 
Elementi
Muungo kemia

Muungo kemia (kwa Kiingereza: chemical bond) ni kani inayoshikiza atomu, ioni na molekuli na hivyo kuwa msingi wa kutokea kwa kampaundi. 

Kani hiyo inaweza kutokana na kani umemetuamo (electrostatic force) katika muungo ionia au na muungo kovalensi ambapo atomu zinashirikiana elektroni.

Muungo wa ioni
Muungo ionia unashikiza atomu zake, zinazopatikana kwa umbo la ioni, kutokana na tofauti ya chaji za ioni. Hutokea hasa kwenye chumvi mbalimbali yaani kampaundi za metali na simetali zinazopangwa kwa muundo wa fuwele.

Muungo wa molekuli (kovalensi)

Elementi simetali zinafanya muungo kwa kushirikiana elektroni kwenye mzingo elektroni wa nje. Atomu zinaelekea kufikia hali ambapo mzingo elektroni wa nje unajaa nafasi zote zinazowezekana. Mfano: atomu sahili ya hidrojeni ina mzingo mmoja wenye elektroni moja tu. Hii ni sababu ya kwamba atomu yake inaungana kirahisi na atomu nyingine ya hidrojeni kuwa molekuli ambapo atomu mbili za hidrojeni zinashirikiana elektroni zake na hivyo kufikia idadi ya juu inayowezekana katika mzingo wa ndani, yaani elektroni mbili. Vivyo hivyo hidrojeni inaungana kirahisi na elementi tofauti ambazo ziko tayari kupokea elektroni yake kwa kukamilisha mzingo wa nje.

Viungo vya nje 

 W. Locke (1997). Introduction to Molecular Orbital Theory. Retrieved May 18, 2005.
 Carl R. Nave (2005). HyperPhysics. Retrieved May 18, 2005.
 Linus Pauling and the Nature of the Chemical Bond: A Documentary History. Retrieved February 29, 2008.

Kemia
Atomi
Valensi

Valensi (kwa Kiingereza: valency au valence) ni istilahi ya kemia inayotaja nguvu ya atomu ya kuunda muungo kemia na atomu nyingine. Inataja idadi ya miungo inayoweza kuundwa baina ya atomu ya elementi fulani pamoja na hidrojeni (iliyo elementi sahili zaidi).

Tovuti nyingine 
 "Valence"  kutoka Kitabu cha Dhahabu cha IUPAC (faili la PDF) 

Kemia
Kibanda cha mtandao

Kibanda cha mtandao (kwa kiingereza: internet café) ni pahali ambapo watu wanaweza kutumia mtandao kwa kulipa huduma hiyo.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Teknolojia
Kunakili na kubandika

Katika utarakilishi, kunakili na kubandika (kwa Kiingereza: copy and paste) ni amri ya tarakilishi inayowezesha kuhamisha data au nakala.

Kukata na kubandika (cut and paste) ni amri nyingine tofauti.

Marejeo 
 Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. Africa & Asia, 5, 85-107.

Kompyuta
Mlima Kanjiroba

Mlima Kanjiroba (katika lugha ya Kinepali: कान्जिरोबा) ni mlima unaopatikana katika safu ya milima ya Himalaya nchini Nepal upande wa mashariki katika mkoa wa Dolpa  ukiwa na urefu wa mita 6,883 juu ya usawa wa bahari na latitudo 29º 22’ 23” N na longitudo 82º 38’ 35”E

Marejeo

Milima ya Nepal
Himalaya
Mlima Kubi Gangri

Mlima Kubi Gangri ni mlima unaopatikana katika bara la Asia kati ya mpaka wa kimataifa wa Nepal na China (Tibet) ukiwa na urefu wa mita 6,859

Marejeo

Milima ya Nepal
Milima ya Uchina
Himalaya
Mlima Khumbila

Mlima  Khumbila (unajulikana kama Mungu wa Khumbu) ni mmoja wa milima wenye vilele virefu katika safu ya Milima ya Himalaya unaopatikana katika mkoa wa Khumbu, mashariki mwa nchi ya Nepal huku wakazi wa eneo hilo wakiamini kuwa mlima huo ndio makazi ya Mungu. Ni mlima wenye urefu wa mita 5,761 juu ya usawa wa bahari 

Mlima huo unapatikana katika mipaka ya hifadhi ya taifa ya Sagarmatha  na mara nyingi watu wenye imani ya wamonaki huutumia mlima huo kama sehemu zao za kufanyia ibada

Marejeo

Milima ya Nepal
Himalaya
Mlima Ombigaichen

Mlima Ombigaichen unapatikana katika safu ya milima ya Himalaya, Mashariki mwa nchi ya Nepal, katika mkoa wa Mahalangur Solukhumbu, huku kilele chake kikiwa na urefu wa mita 6,340 juu ya usawa wa bahari ukipatikana

Tanbihi

Milima ya Nepal
Himalaya
TypeScript

TypeScript ni lugha ya programu. Iliundwa na Anders Hejlsberg na ilianzishwa tarehe 12 Februari 2012. Iliundwa ili kuumba programu. Leo tunatumia TypeScript 3.8.2. Ilivutwa na Javascript.

Inaitwa TypeScript kwa sababu ni mageuzi ya Javascript, lugha ya programu nyingine.

Historia 
Ilianzishwa 12 Februari 2012 nchini Marekani. Lakini Anders Hejlsberg alianza kufanya kazi kuhusu TypeScript mwaka wa 2010.

Falsafa 
Namna ya TypeScript ni namna nyingi na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

Sintaksia 
Sintaksia ya TypeScript ni rahisi sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama C++, COBOL au C sharp. Ilivutwa na sintaksia ya Java, lugha ya programu nyingine.

Mifano ya TypeScript 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».var ujumbe:string = "Jambo ulimwengu !" ;
console.log(ujumbe);Programu kwa kupata factoria ya namba moja.module FactorialModule {
	export class FactorialClass {
		fact: number = 1;
		factorial(n: number) {
			while (n > 0) {
				this.fact = this.fact * n;
				n = n - 1;
			}
			return this.fact;
		}
	}
}

Marejeo 

Bierman, G., Abadi, M., & Torgersen, M. (2014, July). Understanding typescript. In European Conference on Object-Oriented Programming (pp. 257-281). Springer, Berlin, Heidelberg.
Richards, G., Zappa Nardelli, F., & Vitek, J. (2015). Concrete types for TypeScript. In 29th European Conference on Object-Oriented Programming (ECOOP 2015). Schloss Dagstuhl-Leibniz-Zentrum fuer Informatik.

Kompyuta
Lugha za programu
Kijiji Kisicho na Makaburi

Kijiji Kisicho na Makaburi  ni riwaya ya Kiswahili iliyoandikwa na mtunzi wa riwaya Dickson Mtalaze. 

Inazungumzia mkasa katika kijiji kimoja katika mkoa wa Simiyu ambacho wananchi wake walikuwa wanaishi bila ya kuwa na makaburi, hali ambayo iliwashangaza wengi walioingia katika kijiji hicho kwa mara ya kwanza.

Ni simulizi inayomhusisha mwalimu Dickson ambaye anapata ajira ya serikali kwa mara ya kwanza baada ya kuishi katika kijiji chake cha Kibakwe, mkoa wa Dodoma bila ya kuwa na ajira ya fani aliyosomea.

Dick anapata kazi ya ualimu katika kijiji cha maajabu ambacho anajikuta akiingia katika sakata zito la kupambana na uchawi mzito baada ya kumuadhibu mwanafunzi mmoja wa kike.

Ni kitabu ambacho simulizi yake inafanana kabisa na visa vya kuogopesha vinavyodaiwa kutokea katika kijiji cha Gambosi.

Kitabu hiki kilizinduliwa na Richard S Mabala ambaye ni mwandishi wa vitabu mbalimbali vinavyotumika katika shule za Sekondari nchini pia Richard Mabala ni mhadhiri katika chuo kikuu cha Dar es Salaam.

Marejeo

Fasihi ya Kiswahili
Dodoma Christian Medical Centre

Kituo cha Matibabu cha Kikristo cha Dodoma (kifupi: DCMC) kimehudumia maelfu ya wagonjwa kupitia kliniki zake za meno na matibabu, vituo vilivyosimamiwa, na mipango ya afya ya jamii. 

Kituo cha matibabu kinajumuisha vituo na huduma zifuatazo za kiafya:
Kliniki ya meno.
Kliniki ya Afya ya Uzazi na Watoto.
Programu za Kufikia Afya ya Jamii.
Huduma ya nje.
Hospitali.

Kinaendeshwa na Dodoma Christian Medical Center Trust (kifupi: DCMCT), shirika lisilo la kiserikali lililosajiliwa rasmi mnamo mwaka 2003 na wigo huo kuwa kituo cha ubora wa matibabu kwa kutoa huduma za kitaalamu na wataalamu wa hali ya juu wenye utunzaji wa hali ya juu na huruma katika eneo hilo la huduma za matibabu na upasuaji, vizuizi, ugonjwa wa meno, utambuzi, na programu za kinga ya jamii kwa watu wa Tanzania ya Kati.

Marejeo

Dodoma
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mount Meru

Hospitali ya Mount Meru inapatikana jijini Arusha nchini Tanzania. 

Hospitali hiyo ilijengwa mwaka 1926 kama hospitali ya kijeshi wakati wa ukoloni.
 
Baada ya hapo ilibaki kama hospitali ya mkoa. Kwa sasa hospitali hiyo inasaidia wakazi wa Arusha na wageni wengine kutoka nje ya mkoa huo zaidi ya milioni moja na laki sita.

Marejeo

Arusha
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Centre

Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Center ni hospitali ya rufaa iliyopo wilaya ya Arusha Mjini, mkoa wa Arusha nchini Tanzania. Hospitali hii ilianzishwa mwaka wa 2008 ili kuhudumia ongezeko la uhitaji wa huduma za kiafya ndani ya jiji la Arusha. Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Center (ALMC) ina jumla ya vitanda mia moja (100).

Marejeo

Arusha
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mvumi

Hospitali ya Mvumi ipo katika kijiji cha Mvumi, Mkoa wa Dodoma na ipo chini ya usimamizi wa kanisa la Anglikana Kanda ya kati mwa Tanzania. Hospitali hii hutoa huduma kwa wakazi wa Dodoma vijijini ikiwa na zaidi ya vitanda 280 za wagonjwa.

Hospitali ya Mvumi ni hospitali pekee Dodoma vijijini yenye uwezo wa kuhudumia zaidi ya watu 400,000 kwa mwaka. Mwaka 2008 kulitoka tamko la Raisi Jakaya Kikwete kwamba ingekuwa Hospitali ya Halmashauri na ikawa rasmi mwaka 2009. Serikali hulipa mishahara ya wafanyakazi wa hospitali na madawa tofauti na pesa za miradi na vifaa vya tiba.

Hospitali hii hupata msaada pia kutoka Uingereza (namba za usajili 289820).

Marejeo

Wilaya ya Dodoma Vijijini
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Wasso

Hospitali ya Wasso ni hospitali inayopatikana Loliondo, wilaya ya Ngorongoro katika mkoa wa Arusha. 

Ilianzishwa kama hospitali ya Umisheni na hayati Dr. Herbert Watschinger kutoka Austria. Huyu alikuwa ni Padri na Daktari ambaye lengo lake kubwa halikuwa kuhubiri bali lilikuwa ni kujikita katika kutoa misaada mbalimbali kwenye jamii ambazo hazikupata huduma muhimu za kijamii. Ndipo alipofanikiwa kuanzisha Hospitali hii mwaka 1964. Aliamua kuanzisha hospitali hii ikiwa ni kuleta usawa, ubora, urahisi kwa jamii.

Marejeo

Wilaya ya Ngorongoro
Hospitali za Tanzania
Kituo cha afya cha Itololo

Kituo cha Afya Itololo, kipo katika wilaya ya Kondoa, Mkoa wa Dodoma na kina namba ya usajili 101996. Kituo hiki cha Itololo kipo katika Halmashauri ya Wilaya ya Kondoa . Kituo cha Itololo ni kituo cha Mishionari cha wamishenari mabradha na mapadre wa Passionist

Marejeo

Wilaya ya Kondoa
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya IST

Hospitali ya IST (kwa kirefu Information Solution for Telemedicine) ilianzishwa mwaka 1998 kama mpango  huru wa kitabibu wa kujitolea pasipo na faida,lakini kufikia mwaka 1999 ilijengwa rasmi na kuwa na vifaa vya  kamili vya kitabibu  

Ni hospitali inayopatikana katika mkoa wa Dar es Salaam eneo la Msasani 

Ni hospitali ambayo inatoa huduma katika mfumo wa kiuanachama kwa mashirika,kampuni na watu binafsi

Marejeo

Dar es Salaam
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Aga Khan Dar es Salaam

Hospitali ya Aga Khan Dar es Salaam ni mojawapo ya huduma za afya za Aga Khan (AKHS) duniani. Ilianzishwa mwaka 1964 na kuanza  kutoa huduma mbalimbali ikiwa na vitanda sabini na nne (74) vya kutolea huduma za kiafya kwa wagonjwa mbalimbali.

Miaka ya hivi karibuni hospitali hii imekua kwa kasi kwa kutoa  huduma bora kwa kutumia teknolojia na maabara za kisasa katika utoaji wa huduma zake. Lakini pia imepewa uwezo wa kuwa hospitali ya rufaa ambapo wagonjwa huandikiwa kuja kutoka hospitali zingine. Vile vile hospitali ya Aga khan ya Dar es salaam inatoa huduma mbalimbali zikiwemo:Internal medicine (Kiingereza), Upasuaji (Kiingereza), Paediatrics (Kiingereza), Obstetrics (Kiingereza), Gynaecology (Kiingereza).

Vifaa
Huduma za hospitali hiyo ni pamoja na chumba cha wagonjwa mahututi chenye vitanda 15 kwa watu wazima, wagonjwa wa moyo na watoto, kitengo cha hemodialysis, kitengo cha matibabu ya moyo, vyumba vitano vya upasuaji, kitengo cha neurophysiology, wodi ya jumla ya taaluma ndogo zote, huduma ya radiolojia inayojumuisha MRI, CT na 3D mammografia na idara ya dharura 24/7.

Elimu
Hospitali, chini ya mwavuli wa Chuo Kikuu cha Aga Khan inatoa programu za ukaaji katika Tiba ya Familia, Tiba ya Ndani na Upasuaji.

Uidhinishaji
Mnamo 2016, AKH ilipokea kibali cha Tume ya Pamoja ya Kimataifa (JCI), na kuifanya hospitali pekee iliyoidhinishwa na JCI nchini.

Marejeo

Dar es Salaam
Hospitali za Tanzania
Kilimanjaro Christian Medical Centre

Kilimanjaro Christian Medical Centre inapatikana kaskazini mwa mkoa wa Kilimanjaro imekaribiana na mlima Kilimanjaro. Ilifunguliwa machi 1971 na shirika la wasamaria ambao walipanga na kuchangisha michango ya kujenga na kununua vifaa mbalimbali vya matibabu. KCMC ni hospitali ya rufaa yenye uwezo wa kuhudumia zaidi ya watu milioni 15 kaskazini mwa Tanzania. Ni hospitali kubwa yenye uwezo wa kupokea wagonjwa 500-800, vitanda 630, wanafunzi 1852, wafanyakazi 1300 na wageni 1000.

Marejeo

Mkoa wa Kilimanjaro
Hospitali za Tanzania
Kliniki ya AAR Chato

Kliniki ya AAR Chato inapatikana barabara ya Bagamoyo, Kinondoni, mkoa wa Dar es Salaam. Hospitali hiyo ilianzishwa mnamo mwaka 2007.

Marejeo

Dar es Salaam
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Bulongwa

Hospitali ya Kilutheri ya Bulongwa inapatikana mkoa wa Njombe na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania ya Kusini Kati. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1968. Hospitali ya kilutheri ya Bulongwa ni hospitali ya rufaa yenye vitanda 120. Inapata misaada kutoka serikalini kupitia wizara ya afya kwa ajili ya wafanyakazi 27 na vitanda 90 tu. Hospitali hii inahudumia watu wapatao 60,000.
Kuna wodi tano katika hospitali hii ya Bulongwa ambazo ni wodi ya wazazi, wodi ya wanawake, wodi ya wanaume, wodi ya watoto na wodi ya urekebishaji.

Marejeo

Mkoa wa Njombe
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya NSK

Hospitali ya NSK ni miongoni mwa hospitali bora mkoani Arusha, ikiwa na mpango wa kuleta mapinduzi katika sekta ya afya kwa kutumia sayansi wezeshi  pamoja na wafanyakazi wengine. Hospitali inajumuisha idara mbalimbali kama vile radiolojia, maabara ya patholojia na nyingine. Hospitali hii inatarajia kuongeza matawi mengine ndani ya Tanzania na Afrika Mashariki kwa ujumla.

Marejeo

Hospitali za Tanzania
Mkoa wa Arusha
Hospitali ya Bunda

Hospitali ya Bunda ilifunguliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1992 ikitumika kama hospitali ya wilaya na kumilikiwa na Dayosisi ya Mbulu  iliyo chini ya kanisa la Walutheri.

Ni hospitali iliyopo katika wilaya ya Bunda mkoani Mara

Marejeo

Wilaya ya Bunda
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Karatu

Hospitali ya Karatu ni hospitali inayomilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania katika Dayosisi ya Kaskazini. 

Ilianzishwa mwaka 2002 na Frank Artress akishirikiana na Susan Gustafson walipopata changamoto ya ukosefu wa huduma za Afya walipotembelea nchini Tanzania kwa shughuli za Utalii. 

Hospitali ina vitanda 90 ila havitumiki vyote. Hospitali ina madaktari 3, maafisa wa kliniki 4, manesi 24 na wafanyakazi wengine 47. Jumla ya wafanyakazi wote ni 78. Inasimamia zahanati 6 na Kliniki 1.

Marejeo

Mkoa wa Manyara
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Nkoaranga

Hospitali ya Nkoaranga inamilikiwa na Dayosisi ya Meru. 

Hospitali hii ilianzishwa kama zahanati ndogo mnamo mwaka 1930. Hospitali hii inasimamia zahanati tano amabazo zipo ndani ya Dayosisi ya Meru. Zahanati hizi zinaweza kukubali idadi ya wateja kama 40 kwa uchunguzi wa muda mfupi. Zaidi ya wafanyakazi 80 hufanya Huduma za kiafya ndani ya Dayosisi ambayo idadi ya wakazi wake ni takribani 90,000.

Hospitali imekua sana katika kipindi cha miaka michache iliyopita chini ya uongozi wa sasa. Karibu miaka mitano iliyopita ilipendekezwa kuwa inapaswa kufungwa kwa sababu haikua na vigezo vya kuwa kama kituo cha afya, Lakini kwa msaada kutoka kwa vyanzo tofauti na usimamizi mzuri hospitali imevutia wagonjwa zaidi katika soko la afya la ushindani la eneo la Arusha na Mapambano ya huduma bora yameendelea.

Mareeo

Arusha
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Taifa ya Muhimbili

Hospitali ya Taifa ya Muhimbili Ni hospitali yenye vitanda 1259 huko Dar es Salaam, Tanzania. Karibu asilimia 40 ya vitanda vyake ni vya wagonjwa binafsi. 

Ni kliniki ya kwanza ya matibabu iliyosaidiwa na dawa (MAT) kutibu madawa ya kulevya ya opioid.

Marejeo 

 Dar es Salaam
 Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Itete

Hospitali ya Kilutheri ya Itete inapatikana katika mkoa wa Mbeya na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania dayosisi ya Konde. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1963. Itete Lutherani Hospitali inapatikana katika wilaya ya Rungwe mkoani  Mbeya nchini  Tanzania. Hospitali ya Itete ina jumla ya vitanda 120, na inahudumia watu wapatao 42,991. Inapata misaada kutoka serikalini kwa ajili ya vitanda 66 na wafanyakazi.

Marejeo

Mkoa wa Mbeya
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Dareda

Hospitali ya Dareda ipo mkoani Manyara, ambapo ilianzishwa mwaka 1948, ipo eneo Kanisa Katoliki la Dareda. Muda wa saa za kazi ni kuanzia 8:00 asubuhi mpaka  5:00 jioni, Jumatatu mpaka Ijumaa na kwa siku za Jumamosi na Jumapili huduma zinaanza saa 12:00 mchana. Pia wanatoa huduma nyingine ambapo wana Shule ya Unesi inayoitwa Dareda School of Nursing. 

Huduma zinazotolewa ni: Wodi za kulaza wagonjwa, huduma ya wagonjwa wa nje wasiolazwa, famasi, mazoezi ya viungo, Maabara, X-RAY/Mionzi, Chumba cha Upasuaji, Ofisi za utawala, Shule ya Unesi na Mgahawa wa chakula 

Hospitali hii inaendeshwa na Jimbo Kuu Katoliki la Mbulu na inakadiriwa kuhudumia karibia watu 130 kwa siku na ina idadi ya vitanda 200. Hospitali ina uongozi bora ulio makini na walio na uangalizi mzuri ambapo wanadumisha weledi na mahusiano mazuri kati yao wenyewe na kuna wanathamini kuheshimiana kiukweli ambapo inasaidia kuongoza vizuri huduma ya hospitali na thamani ya huduma inayotolewa.

Kwa wagonjwa wanaolazwa kuna wodi nne (4)ambazo ni: wodi ya watoto chini ya miaka 12, wodi ya wanaume, wodi ya wanawake na wodi ya  Mama na Mtoto. Kila wodi ni kubwa na pana yenye vitanda. Hospitali ya Dareda ingekua na Mapazia ingekua Hospitali yenye hadhi ya daraja la juu (luxury)

Marejeo 

Mkoa wa Manyara
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Matema

Hospitali ya Matema inapatikana Matema, Mkoa wa Mbeya, Tanzania.  Hospitali hii ina ukubwa wa kilomita za mraba 0.56. 

Hospitali ya Matema hupatikana wilaya ya Kyela, Mkoani Mbeya. Imejengwa pembezoni mwa ziwa Nyasa chini ya mlima wa Livingstone.  Hospitali hii ipo takribani kilomita 45 toka mjini Kyela na takribani kilomita 90 toka dayosisi ya Konde.

Hospitali ya Matema ina jumla ya vitanda 60 ikifuatia hospitali ya serikali ya Kyela yenye vitanda 150. Pia kuna kituo cha afya cha serikali kimoja  huko Ipinda (kilomita 28) na zahanati 22 wilayani hapo. Pia kuna Kituo kimoja cha Afya cha Baptist (kilomita 15) na makanisa mawili ya Kilutheri huko Ngamanga na Mahenge. Wilaya ya Rungwe jirani ina hospitali ya Itete (kilomita 65) na hospitali ya wilaya ya Tukuyu (kilomita 90). Hospitali ya lutheran rasmi ya rufaa ni Hospitali ya Mshauri ya Mbeya (km 160). Kwa kuwa huduma huko bado zinaonyesha hamu ya kufanya tunapeleka wagonjwa mara nyingi kwa Ilembula, Peramiho au Bulongwa..

Tanbihi

Marejeo  
 Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Mkoa wa Mbeya
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Marangu

Hospitali ya Kilutheri ya Marangu inapatikana Marangu, mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania dayosisi ya Kaskazini. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1907,  ilianza kama kituo cha kutoa huduma ya kwanza na kukua taratibu mpaka kufikia hadhi ya kuitwa hospitali ya Wilaya. Hospitali ya Marangu ina jumla ya vitanda 80, na inahudumia watu takribani 300,000, kutoka maeneo ya Marangu Holili, Himo na Uchira

Marejeo

Tazama pia  
 Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Mkoa wa Kilimanjaro
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Chimala

Hospitali ya kimisionari ya Chimala ni hospitali ya Kikristo inayopatikana katika kijiji cha Chimala wilaya ya Mbarali, mkoa wa Mbeya, nchini Tanzania.  

Hupokea  wagonjwa takribani elfu ishirini (20,000) kila mwaka.

Huduma zinazopatikana
 Wodi ya watoto
 Wodi ya wanaume
 Wodi ya akina mama
 Wodi ya wazazi
 Upasuaji  mdogo
 Huduma kwa waathirika wa virusi vya Ukimwi (VVU)
 Huduma ya tiba ya mionzi (x-ray)
 Huduma za maabara

Marejeo

Wilaya ya Mbarali
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Kibosho

Hospitali ya Kibosho ilianza kama zahanati mwaka 1929 ikiwa ina hadhi ya hospitali ya kata. Hospitali imemilikiwa  chini ya uongozi wa Dayosisi ya Moshi kwa sasa ni hospitali ya wilaya ikiwa uwezo wa vitanda 180.

Marejeo

Mkoa wa Kilimanjaro
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Rufaa ya Mkoa Tumbi

Hospitali Teule ya Rufaa ya Mkoa wa Pwani Tumbi, ilianzishwa kama Kituo cha Afya mnamo mwaka 1967, ikiwa na vitanda 35. Mwaka 1979 Kituo cha Afya kilipandishwa hadhi na kuitwa Hospitali Teule ya Wilaya ya Kibaha.

Tarehe 16 Februari 1996, Hospitali ilitunukiwa jina la “Hospitali Maalum ya Tumbi”. Mwaka 2008, Hospitali Maalum ya Tumbi ilikuwa na vitanda 253 kwa ajili ya kulaza wagonjwa.  

Hospitali Maalum ya Tumbi, ndiyo kubwa katika wilaya ya Kibaha, hivyo ilitunukiwa hadhi ya kuwa  Hospitali Teule ya Rufaa ya Mkoa wa Pwani mwaka 2011 ikiwa na vitanda 281. Inahudumia idadi kubwa ya watu 1,110,917 katika mkoa wa Pwani ikiwa inapokea wagonjwa 400-500 kwa siku.

Hospitali hutumika kama ngazi ya kwanza na ya pili pia inapata wagonjwa kutoka wilaya zote na mikoa ya jirani. Timu ya usimamizi wa hospitali ina wanachama msingi 12 na ina jukumu la kusimamia shughuli zote za kila siku na inaongozwa na Mkurugenzi wa Huduma za Afya ambaye pia ni Mkurugenzi wa Huduma za Hospitali katika Shirika la Elimu Kibaha.

Marejeo

Wilaya ya Kibaha
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Rufaa Mt. Benedikto Ndanda

Hospitali ya Rufaa ya Mt. Benedikto Ndanda ni hospitali ya binafsi inayoungwa mkono na shirika la Wamisionari Wabenedikto wa St. Otillien. Ni sehemu ya shughuli za kitume za Abasia ya Ndanda, iliyoko Mkoa wa Mtwara, Kusini-Mashariki mwa Tanzania.

Tangu kuanza kabisa kwa misheni ya Wabenedikto nchini Tanzania, ilikuwa wazi kwamba utunzaji wa wagonjwa ulikuwa sehemu ya uinjilishaji. Kusudi lilikuwa kutoa huduma bora za afya kwa wagonjwa wote, bila kujali imani na hali ya kiuchumi na kijamii.

Inatoa huduma za msingi na maalum kwa kutumia njia na vifaa vya kisasa. Maabara imewekwa vizuri na ilibatikiwa na nyota 5. Mashine za dijiti na mashine za high-mwisho zinatumika. Wafanyakazi wamefunzwa vizuri na wanahimizwa sana kutoa huduma bora.

Marejeo

Mkoa wa Mtwara
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Lugalo

Hospitali ya Lugalo ni hospitali inayomilikiwa na Jeshi la Wananchi wa Tanzania ikiwa ndani ya Kambi ya jeshi Lugalo jijini Dar es Salaam. 

Ilianzishwa mwaka 1955 kwa ajili ya jeshi la kikoloni la Kiingereza King's African Rifles katika eneo la kambi la kijeshi Dar es Salaam iliyoitwa wakati ule Colito Barracks. Kwa wakati huo ikijulikana kama kituo cha mapokezi (Medical Reception Station) ikiwa na uwezo wa kulaza wagonjwa thelathini.

Baada ya Uhuru wa Tanganyika mwaka 1961 hospitali hii ilianza kutoa huduma kwa wanajeshi wa Tanganyika Rifles, tangu 1964 kwa jeshi jipya la Tanzania na ikiwalenga wanafamilia wa wanajeshi hao waliokuwa wakiishi jirani na kambi hiyo ya jeshi.

Wakati wa Vita vya Kagera hospitali hii ilijukana kama "Lugalo Garrison Hospital" ikitumika kama kituo cha madaktari wa dharura kwa wapiganaji waliokuwa wakihudumu katika uwanja wa vita.

Marejeo

Hospitali za Tanzania
Dar es Salaam
Kituo cha Matibabu cha Bugando

Kituo cha Matibabu cha Bugando (kwa Kiingereza: Bugando Medical Centre ni kituo cha matibabu cha juu kinachomilikiwa na Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania. Hospitali hiyo inaendeshwa kwa kushirikiana na Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii Tanzania. 

Ni hospitali iliyojengwa na Kanisa Katoliki kati ya mwaka 1968 na 1977. Ilifunguliwa rasmi tarehe 3 Novemba 1971, na Rais mwanzilishi wa Tanzania, Julius Nyerere. 

Mnamo mwaka 1972 hospitali ilitaifishwa na serikali. Walakini, miaka 13 baadaye, ilikabidhiwa tena kwa Kanisa Katoliki Tanzania, kwa uelewa kwamba hospitali hiyo inaendeshwa kama hospitali ya rufaa ya Kanda ya Ziwa, ikichukua mikoa 8 kati ya mikoa 31 ya Tanzania (jumla ya watu milioni 14 mwaka 2017), na ushirikiano wa Serikali ya Tanzania.

Marejeo

Mkoa wa Mwanza
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Huruma

Hospitali ya Huruma ni mojawapo kati ya hospitali tatu zinazomilikiwa na Jimbo Katoliki la Moshi na ni hospitali inayohudumia (CDH) Wilaya ya Rombo. 

Ilianza kama hospitali ya Kanisa mnamo mwaka 1968. Iko katika kijiji cha Ibukoni wilaya ya Rombo, Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mashariki mwa Tanzania, umbali wa km 80 kutoka manispaa ya Moshi na mita 100 kutoka makao makuu ya Halmashauri ya Rombo.

Kuna zahanati 7 katika jimbo katoliki na hospitali moja ya wakala wa hiari ambayo iko chini ya uangalizi wa hospitali hiyo. Kutokana na eneo la kijiografia inapopatikana, hospitali hiyo husaidia kuhudumia wagonjwa kutoka nchi jirani ya Kenya hususani kutoka Rombo Masai, Chumvini, Njukini, Taveta, Loitoktoki na wagonjwa pia kutoka Moshi Vijijini na Wilaya ya Monduli.

Kwa miaka 7 iliyopita Serikali ilikuwa na uwezo wa kusaidia tu katika masuala ya kipengee cha Emolument ya kibinafsi na malipo mengineyo (OC) ambayo haikuwa inatosha kubeba huduma za hospitali, lakini kuanzishwa kwa Mfuko wa Afya ya Jamii (CHF) kumewezesha wagonjwa wengi kupata huduma za kiafya kiurahisi ikilinganishwa na hapo awali.

Tazama pia  
 Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Marejeo

Wilaya ya Rombo
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mawenzi

Hospitali ya Mawenzi ni hospitali ya wilaya mjini Moshi, katika mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Ilianzishwa mwaka 1920 kama zahanati ya kijeshi. Mnamo mwaka 1956 zahanati ya Mawenzi ilipandishwa hadhi yake na kuwa hospitali. Miaka ya 1970 hospitali ya Kilimanjaro Christian Medical Center (CMC) iliyopokea misaada mingi na hospitali ya Mawenzi ilibaki nyuma kwa kukosa misaada ya kifedha na misaada mingine. 

Lakini pamoja na changamoto hizo zote hospitali ya Mawenzi bado ilibaki kuwa hospitali muhimu yenye hadhi rasmi ya hospitali ya wilaya. Hospitali ya Mawenzi ina jumla ya wafanyakazi 447, ambapo 152 ni manesi,madaktari zaidi ya 20, na wafanyakazi wengine. Hospitali ina uwezo wa kutibu wagonjwa wa kutwa 300 kwa siku, na wa kulala 200. Ikiwa na vitanda 60, kwa kitanda kimoja wanaweza kulazwa wagonjwa 4. Pia hospitali ya rufaa ya mawenzi ina vitanda 40 vya kuzalishia kila siku.

Marejeo

Tazama pia  
 Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Wilaya ya Moshi Mjini
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Machame

Mnamo octoba 1893 mtemi Shangali wa kabila la wachaga pamoja na watu wa kabila lake walikaa chini ya mti katika mlima Kilimanjaro katika eneo la Nkwarungo pamoja na wamisionari wa ujerumani kutoka Leipzig. Wamisionari waliwatibu vidonda vya tumbo na vidonda vya ngozi. Mpaka hii leo huduma hii inaendelea.

Mnamo mwaka 1906 dokta Herman Ploetze alifika Machame kama daktari wa kimisionari na kupanga ujenzi wa mwanzo wa hospitali ya kilutheri ya Machame. Hospital ilibadilika  na kukua ndani ya miaka 100. Kwa miaka mingi hospitali iliongozwa na huduma nyingi kutolewa na madaktari wa kijerumani. Watanzania pamoja na watu wan chi zingine waliweza kutoa huduma vilevile. Mtanzania wa kwanza kutoa huduma alikuwa ni dokta Iraeli S.Moshi mwaka 1976.

Hospitali hii ilihudumu kama hospitali ya mwanzo ya rufaa na utabibu kaskazini mwa Tanzania na maeneo ya karibu ikiwa na zaidi ya vitanda 200. Hospitali zingne zilijengwa vilevile na Machame imekuwa na kufikia jumla ya vitanda 130 vya upasuaji na kuhudumia jamii ya Kilimanjaro.

Marejeo

Mkoa wa Kilimanjaro
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mtakatifu Joseph Peramiho

Hospitali ya Mtakatifu Joseph Peramiho ni hospitali ya rufaa inayopatikana ndani ya kata ya Peramiho, mkoa wa Ruvuma

Marejeo

Mkoa wa Ruvuma
Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Nyangao

Hospitali ya Mtakatifu Walburga Nyangao ni hospitali kuu ya wakala wa hiari wilayani Lindi Vijijini, Mkoa wa Lindi. Inamilikiwa na Jimbo Katoliki la Lindi linaloungwa mkono na watawa,Wamisionari na Wabenedikto wa Tutzing.

Mnamo mwaka 1947 zahanati ndogo ilifunguliwa. Ilipofika mwaka 1959, Mtawa Daktari Tekla Stinnesbeck aliamua kwamba Nyangao ni mahali pazuri pa vituo vipya vya afya akaanzisha mipango ya hospitali yenye vitanda 86.

Marejeo=

Wilaya ya Lindi Vijijini
Hospitali za Tanzania
St Elizabeth Hospital

St Elizabeth Hospital ni hospitali inayomilikiwa na kuendeshwa na Kanisa Katoliki, Jimbo Kuu la Arusha.

Ilianzishwa mwaka 1974 kama zahanati na kufanywa kuwa hospitali mwaka 1984 

Hospitali hiyo inapatikana katikati mwa jiji la Arusha ikiwa ni hospitali ya tatu kwa ukubwa katika mkoa wa Arusha.

Marejeo

Hospitali za Tanzania
Arusha
Waja Hospital

Waja Hospital ni hospitali inayomilikiwa na kampuni ya Waja General Company Limited ilianzishwa na kufanywa kuwa hospitali mwaka 2014 
 
Ni hospitali inayopatikana katika mkoa mpya wa Geita.

Marejeo

Mkoa wa Geita
Hospitali za Tanzania