LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kiwanda

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Kiwanda (maana)

Kiwanda ni mahali ambapo bidhaa mbalimbali hutengenezwa, yaani penye majengo na mashine. Bidhaa hizo zinaweza kuwa ndoo, sahani, mabakuli, vijiko, masufuria, magari, kompyuta, bati, vyakula mbalimbali, nyundo, pasi, baiskeli, pikipiki na vitu mbalimbali kwa ujumla. Hivyo kuna aina mbalimbali za viwanda: vipo viwanda vya vyakula, vya magari, vya vifaa vya ujenzi, vya vyombo mbalimbali, na vya vitu vizito, vya vyuma n.k.

Historia
Viwanda vilisambaa hasa kuanzia karne ya 19 wakati wa Mapinduzi ya viwandani ambako uzalishaji wa bidhaa ulihamishwa kutoka karakana za mafundi kwenda taasisi kubwa zaidi ambako mashine pamoja na mpangilio wa kazi viliongeza tija ya uzalishaji.

Ugunduzi wa injini ya mvuke uliunda msingi wa matumizi ya mashine katika shughuli nyingi za uzalishaji. Pamoja na hayo, mashine hizi zilikuwa na gharama kubwa, hivyo ulimbikizaji wa rasilmali uliunda tabaka mpya ya mabepari. 

Kuenea kwa viwanda kulisababisha mabadiliko makubwa katika jamii za dunia. Mafundi wa weledi nyingi walipoteza nafasi zao kwa sababu bidhaa zilitengenezwa sasa kwa bei nafuu na katika muda mfupi, mara nyingi pia kwa ubora mkubwa kuliko jinsi mafundi walivyoweza kuzitoa kwa kazi ya mikono. Lakini viwanda vimeleta pia kazi mpya na ufundi tofauti na awali. 

Uzalishaji wa bidhaa katika viwanda umekuwa msingi muhimu wa mchakato wa utandawazi ambako bidhaa nyingi zinazalishwa katika nchi fulani na kuuzwa kote duniani ilhali vipuli vya kutengenezea bidhaa hizi tena zinatoka katika nchi tofauti.

Zipo nchi zenye viwanda vingi zaidi; nchi yenye viwanda vingi ni nchi tajiri, kwa mfano Japani. Viwanda vyake ni vya kutengeneza bidhaa kubwa na nzito zaidi, kama vile meli, ndege, treni, magari n.k.

Faida na hasara
Kila nchi ina viwanda mbalimbali. Viwanda hivyo huisaidia nchi hiyo pindi iuzapo bidhaa hizo, pia huisaidia nchi husika kunufaika kiuchumi kwa uwepo wa viwanda hivyo. 

Viwanda vina faida kubwa sana katika nchi yenye viwanda hivyo; faida hizo ni: 
 1) Kuisaidia nchi kukua kiuchumi,
 2) kupata fedha za kigeni,
 3) kulipa madeni wanayodaiwa,
 4) kuajiri watu ambao hawana kazi,
 5) na kunufaisha taifa kwa ujumla n.k.

Tunapokuwa na viwanda tunanufaika kwa vitu vingi. Lakini viwanda vina madhara pia, tena mengi sana. Madhara hayo ni:
 1) moshi unaotoka viwandani huharibu anga hewa (ozon layer) ambapo anga linapotoboka husababisha kuwa na joto kali sana,
 2) majitaka yanayotiririshwa kwenye mito husababisha madhara kwa viumbehai wa majini na watu wanaotumia maji ya mto huo,
 3) uchafu unaobaki husababisha magonjwa mbalimbali ya milipuko,
 4) viwanda hutoa hewa chafu ambayo husababisha matatizo ya upumuaji kwa ujumla. 

Kwa hiyo tuvitunze viwanda vyetu ili vilete faida, si kuangamiza watu na viumbe wengine.

Uchumi
Teknolojia
Hifadhi ya mazingira
Mr Joel Joseph

Joel Vicent Joseph (anajulikana kama Mr Joel Joseph; alizaliwa Arusha, Tanzania, 31 Machi 1985) ni Mwigizaji, Mwandishi, Mwanamuziki na Meneja wa talanta, kutoka Tanzania. Mr Joel Joseph alisainiwa chini ya studio ya rekodi iitwayo WCB Wasafi ili kumsimamia Harmonize..

Maisha ya awali na elimu 
Joel amezaliwa jijini Arusha, Tanzania tarehe 31 Machi 1985, mahali wazazi wake wamekulia na kuishi. Alihitimu masomo yake ya sekondari mwaka 2005 Marangu Secondary School na kuingia chuo cha uhandisi wa kompyuta kiitwacho New Horizon institute na kupata shahada yake ya kompyuta. Baadae aliendeleza masomo yake kwa kuchuku kozi mbali mbali kwa kutumia elimu ya mtandaoni ( E- Learning ) na kujichukulia vyeti vya kozi mbali mbali ikiwemo Usimamizi wa Ajira kutoka Harvards Business Publishing.

Maisha ya Kimuziki 
Mr Joel Joseph alianza muziki akiwa na miaka 21, Alikuwa akijihusisha na kuimba nyimbo za wasanii wengine (Cover Songs) ambapo ilimpelekea kujua kwamba ana uwezo wa kuimba hivyo kutunga nyimbo zake mwenyewe. Mwaka 2005 Mr Joel Joseph aliingia kurekodi wimbo wake wa kwanza uitwao "SWEET BABY " iliyorekodiwa chini ya studio za Grandmaster Records zilizopo jijini Arusha,Tanzania.2006 alishiriki kutoa wimbo mwingine akiwa katika kundi akitumia jina Nizzo B. Wimbo huo unaitwa "USIKU WA LEO"  kazi ambayo imefanya vizuri kwenye  Purebreak chart kubwa za Ufaransa.

Kazi yake ya meneja wa talanta 
Mnamo mwaka 2018 Mr Joel Joseph alisainiwa chini ya usimamizi wa studio rekodi iitwayo WCB Wasafi kwa ajili ya kumsimamia mwanamuziki Harmonize katika kazi zake. Moja kati ya mafanikio ya kazi kubwa alizofanya ni kujenga Harmonize na kuikuza sanaa yake ya muziki. katika kazi zilizoleta mafanikio makubwa moja wapo ilikuwa ni "kwangwaru" ambayo ni kazi ilibadilisha maisha ya mwanamuziki Harmonize kwa upande mkubwa , na hii ilimpa nafasi kubwa sana  ya kuwa mmoja wa mameneja hodari wa Talanta Tanzania. kuacha "kwangwaru"" Mr Joel Joseph amezisimamia kazi nyingine zikiwemo "Dm Chick" iliyomshirikisha mwanamuziki wa Ghana "Sarkdie", Atarudi pamoja na Kadamshi. " Kwangwaru iliwezakuchukua nafasi mbali mbali na kushiriki katika tuzo mbali mbali Afrika ikiwemo African Muzik Awards (AFRIMMA). Licha ya kuwafanya kazi na Harmonize , pia Mr Joel ameshawahikufanya kazi na msanii Shetta akiwa kama meneja wake.  Mwaka 2018 mwishoni Mr Joel alitangaza rasmi kuacha kufanya kazi WCB Wasafi na kuacha kufanya kazi na msanii Harmonize. Kwa mujibu wa BBC ilieleza kuwa Mr puaz alitengana na mwanamuziki huyo kwa sababu ya kutofautiana katika mazingira ya kazi na vile vile kauli.

Vitabu

Filamu

Albamu

Marejeo

Viungo vya nje 

 Official Website 
 
 
 
mr Joel Joseph  kwenye Instagram
mr Joel Joseph  kwenye Facebook

Waliozaliwa 1985
Watu walio hai
Wanamuziki wa Tanzania
Wajasiriamali wa Tanzania
Waigizaji filamu wa Tanzania
Kigamilaraay

Kigamilaraay ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wagamilaraay katika majimbo ya Queensland na New South Wales. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kigamilaraay 35 tu, tena wote walichanganya lugha yao ya asili na Kiingereza. Kwa hiyo lugha kama lugha halisi imeshatoweka. Hata hivyo Kigamilaraay hufundishwa katika shule kadhaa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigamilaraay kiko katika kundi la Kiwiradhuriki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigamilaraay kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigamilaraay 
lugha ya Kigamilaraay katika Glottolog
lugha ya Kigamilaraay katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigangulu

Kigangulu kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagangulu katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigangulu ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigangulu kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigangulu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigangulu 
lugha ya Kigangulu katika Glottolog
lugha ya Kigangulu katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigaringbal

Kigaringbal kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagaringbal katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigaringbal ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaringbal kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigaringbal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigaringbal 
lugha ya Kigaringbal katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigarlali

Kigarlali kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagarlali katika majimbo ya Queensland na New South Wales. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigarlali ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigarlali kiko katika kundi la Kingura.

Viungo vya nje
lugha ya Kigarlali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigarlali 
lugha ya Kigarlali katika Glottolog
lugha ya Kigarlali katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigithabul

Kigithabul ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wagithabul katika jimbo la Australia ya Magharibi. Mwaka wa 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kigithabul ishirini tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigithabul kiko katika kundi la Kibandjalangiki. Wengine hukiangalia kama lahaja ya Kibandjalang.

Viungo vya nje
lugha ya Kigithabul kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigithabul 
lugha ya Kigithabul katika Glottolog
lugha ya Kigithabul katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigolpa

Kigolpa kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagolpa katika jimbo la Northern Territory. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigolpa ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigolpa kiko katika kundi la Kiyolngu.

Viungo vya nje
lugha ya Kigolpa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigolpa 
lugha ya Kigolpa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigoreng

Kigoreng kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagoreng katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigoreng ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigoreng kiko katika kundi la Kinyungar.

Viungo vya nje
lugha ya Kigoreng kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigoreng 
lugha ya Kigoreng katika Glottolog
lugha ya Kigoreng katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigudang

Kigudang kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagudang katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigudang ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigudang kiko katika kundi la Kipaman.

Viungo vya nje
lugha ya Kigudang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigudang 
lugha ya Kigudang katika Glottolog
lugha ya Kigudang katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigugadj

Kigugadj kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagugadj katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigugadj ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigugadj kiko katika kundi la Kipaman.

Viungo vya nje
lugha ya Kigugadj kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigugadj 
lugha ya Kigugadj katika Glottolog
lugha ya Kigugadj katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigugu-Badhun

Kigugu-Badhun kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagugu-Badhun katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigugu-Badhun ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigugu-Badhun kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigugu-Badhun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigugu-Badhun 
lugha ya Kigugu-Badhun katika Glottolog
lugha ya Kigugu-Badhun katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigugu-Warra

Kigugu-Warra kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagugu-Warra katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigugu-Warra imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigugu-Warra kiko katika kundi la Kipaman.

Viungo vya nje
lugha ya Kigugu-Warra kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigugu-Warra 
lugha ya Kigugu-Warra katika Glottolog
lugha ya Kigugu-Warra katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kreta ya Chicxulub

Kreta ya Chicxulub (tamka chik-shulub) ni kreta kubwa kwenye pwani ya rasi ya Yucatan (Meksiko) iliyosababishwa na pigo la asteroidi miaka milioni 66 iliyopita. Inaaminiwa ya kwamba tukio hilo lilisababisha kuangamia kwa dinosauri pamoja na spishi nyingine nyingi Duniani.

Kreta hii ina kipenyo cha zaidi ya km 180, hivyo ni kreta kubwa ya tatu duniani iliyosababishwa na pigo la asteroidi (:en:impact crater)  Asteroidi iliyogonga huko ilikuwa na kipenyo cha angalau km 10. Pigo hilo lilisababisha tsunami, kuwaka kwa moto katika sehemu nyingi za Dunia, matetemeko ya ardhi na kulipuka kwa volkeno nyingi. Kutokana na vumbi na majivu yaliyorushwa angani nuru ya jua ilizuiliwa na hivyo kilitokea kipindi kirefu cha giza na baridi kali kote duniani. 

Kreta haionekani tena kwa macho au kutoka ndege maana mmomonyoko kwenye uso wa ardhi umeshasawazisha milima na kufukia shimo. Lakini vipimo vinaonyesha mabadiliko katika miamba ya eneo hilo na mabadiliko katika uga wa graviti ya eneo hili yanayotokana na densiti kubwa ya miamba pale ambako pigo lilikandamiza mwamba. Umri wa mwamba ulipimwa na kukadiriwa kuwa takriban miaka milioni 65 - 66. Umri huo unalingana na kupotea ghafla kwa spishi nyingi kote duniani jinsi inavyoonekana katika mabaki ya kisukuku.

Marejeo 

Kasoko za asteroidi
Jiolojia
Jiografia ya Meksiko
Ubora

Ubora ni sifa ya kiumbehai au kitu chochote hasa kulingana na wengine au vingine vya aina ileile.

Pengine ubora unatakiwa kulingana na kiwango kinachotarajiwa na watumiaji na sheria za nchi. Kwa ajili hiyo kuna taasisi maalumu zinazothibitishwa kuwa unafikia kiwango hicho. Bila uthibitisho huo bidhaa haiwezi kuuzwa.

Ubora (kibiashara) 
Kwenye biashara uhandisi ubora unatafsiriwa kisayansi kama uwezo wa kutokuwa na mapungufu wa kitu. Ubora ni dhahiri, una sifa fulani ya kujitegemea na unaweza kueleweka tofauti na watu tofauti pia. Watumiaji wanaweza kuangalia pia ubora wa vipimo vya bidhaa, na ubora wa kufanana wa bidhaa.

Wafanyakazi wa msaada wanaweza kupima ubora kwa hatua ambayo bidhaa huweza kuaminika na kudumishwa.

Maelezo 
Kuna vipengele vitano vya ubora kibiashara:
 Kuzalisha - kutoa kitu.
 Uangalizi - kuhakikisha kwamba jambo linafanyika kwa usahihi.
 Kudhibiti ubora - kuhakikisha matokeo yana tabirika.
 Usimamizi - kuongoza shirika ili kuongeza utendaji kazi kupitia uchambuzi.
 Uhakikishaji - kupata uhakika kuwa bidhaa itakuwa ya kuridhisha.
Ubora uliotumia njia hizi uliendelea kwa kuwa na makampuni ya manunuzi ya NASA,viwanda vya jeshi  na nyuklia kuanzia miaka ya 1960 na hii ndiyo sababu ya msisitizo wa kuhakikisha ubora.

Uchumi
Kigugubera

Kigugubera (au Kikoko-Bera) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wagugubera katika jimbo la Queensland. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kigugubera 100, na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigugubera kiko katika kundi la Kipama cha Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kigugubera kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigugubera 
lugha ya Kigugubera katika Glottolog
lugha ya Kigugubera katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiguguyimidjir

Kiguguyimidjir (au Kiguugu-Yimithirr) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Waguguyimidjir katika jimbo la [[Queensland]. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kiguguyimidjir 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguguyimidjir kiko katika kundi lake lenyewe la Kiguguyimidjir.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguguyimidjir kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguguyimidjir 
lugha ya Kiguguyimidjir katika Glottolog
lugha ya Kiguguyimidjir katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigumatj

Kigumatj ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wagumatj katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kigumatj 240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigumatj kiko katika kundi la Kiyolngu.

Viungo vya nje
lugha ya Kigumatj kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigumatj 
lugha ya Kigumatj katika Glottolog
lugha ya Kigumatj katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigungabula

Kigungabula kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagungabula katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigungabula ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigungabula kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigungabula kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigungabula
lugha ya Kigungabula katika Glottolog
lugha ya Kigungabula katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kigunya

Kigunya kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagunya katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigunya ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigunya kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kigunya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigunya 
lugha ya Kigunya katika Glottolog
lugha ya Kigunya katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiguwa

Kiguwa kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waguwa katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiguwa ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguwa kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguwa 
lugha ya Kiguwa katika Glottolog
lugha ya Kiguwa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiguwamu

Kiguwamu kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Waguwamu katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiguwamu ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguwamu kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguwamu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguwamu 
lugha ya Kiguwamu katika Glottolog
lugha ya Kiguwamu katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kikunggari

Kikunggari kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakunggari katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikunggari ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikunggari kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikunggari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikunggari 
lugha ya Kikunggari katika Glottolog
lugha ya Kikunggari katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kimandandanyi

Kimandandanyi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wamandandanyi katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kimandandanyi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandandanyi kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimandandanyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimandandanyi 
lugha ya Kimandandanyi katika Glottolog
lugha ya Kimandandanyi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kimargany

Kimargany kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wamargany katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kimargany ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimargany kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimargany kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimargany 
lugha ya Kimargany katika Glottolog
lugha ya Kimargany katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwadjabangayi

Kiwadjabangayi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawadjabangayi katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwadjabangayi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwadjabangayi kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwadjabangayi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwadjabangayi
lugha ya Kiwadjabangayi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwadjigu

Kiwadjigu kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawadjigu katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwadjigu ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwadjigu kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwadjigu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwadjigu
lugha ya Kiwadjigu katika Glottolog
lugha ya Kiwadjigu katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwarungu

Kiwarungu (au Kiwarrongo) kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawarungu katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwarungu ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwarungu kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwarungu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwarungu
lugha ya Kiwarungu katika Glottolog
lugha ya Kiwarungu katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwotjobaluk

Kiwotjobaluk kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawotjobaluk katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiwotjobaluk ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwotjobaluk kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwotjobaluk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwotjobaluk
lugha ya Kiwotjobaluk katika Glottolog
lugha ya Kiwotjobaluk katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyandjibara

Kiyandjibara kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wayandjibara katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiyandjibara ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyandjibara kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyandjibara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyandjibara
lugha ya Kiyandjibara katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyanda (Australia)

Kiyanda ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayanda katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 2012 kulikuwa na wasemaji wachache tu, yaani lugha ya Kiyanda imo hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyanda kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyanda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyanda
lugha ya Kiyanda katika Glottolog
lugha ya Kiyanda katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyiningayi

Kiyiningayi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wayiningayi katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiyiningayi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyiningayi kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyiningayi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyiningayi
lugha ya Kiyiningayi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiyirandali

Kiyirandali kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wayirandali katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiyirandali ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyirandali kiko katika kundi la Kimariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyirandali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyirandali
lugha ya Kiyirandali katika Glottolog
lugha ya Kiyirandali katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kikarenggapa

Kikarenggapa kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakarenggapa katika majimbo ya New South Wales na Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikarenggapa ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarenggapa kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikarenggapa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikarenggapa 
lugha ya Kikarenggapa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kim Il-Sung

Kim Il-Sung (15 Mei 1912 - 8 Julai 1994) alikuwa kiongozi wa kwanza wa Korea Kaskazini kutoka mwaka 1948 mpaka alipofariki dunia kwa ugonjwa wa moyo. 

Kim Il-Sung alianzisha mawazo ya chama Juche. Aliongoza Korea Kaskazini tofauti na Muungano wa Kisovyeti na China.

Wakorea kaskazini bado wanamuita kiongozi wa nje. Kuna zaidi ya wasifu 300 wa Kim Il-sung katika Korea Kaskazini.

Alipofariki mwanae wa kiume Kim Jong-il (1941-2011) alikuwa kiongozi wa Korea Kaskazini mpaka alipofariki naye pia tarehe 17 Desemba 2011.

Hapo mjukuu wake, Kim Jong-un (alizaliwa 1983) akawa kiongozi wa Korea, na kaka yake, Kim Yong-ju (alizaliwa 1920), alikuwa serikalini rasmi.

Tanbihi

Waliozaliwa 1912
Waliofariki 1994
Ukomunisti
Marais wa Korea Kaskazini
Malcolm X

Malcolm X (jina lake la awali lilikuwa Malcolm Stuart Little; baadaye alifahamika kama Hajj Malik; 19 Mei 1925 - 21 Februari 1965) alikuwa mwanaharakati wa Haki za binadamu za Waafrika-Waamerika na haki za kiraia kwa jumla

Malcolm katika kipindi chote cha ukuaji wake aliishi kwa ndugu baada ya kifo cha baba yake na mama yake kwenda kuishi hospitali kutokana na maradhi yaliyokuwa yakimsumbua. 

Alijihusisha na shughuli za uhalifu katika maisha yake ya awali na kuhukumiwa kifungo cha miaka 10 gerezani mwaka 1946 kwa makosa ya uvunjaji na wizi. Akiwa gerezani alijiunga na Taifa la Uislamu na hapo ndipo alipojipachika jina Malcolm X akimaanisha jina lake la Kiafrika ambalo hakupatiwa kutokana na athari za utumwa. Baada ya kuachiwa toka gerezani mwaka wa 1952 kwa kuonesha tabia njema, kwa haraka sana alipata kuwa mtu mashuhuri ndani ya Taifa la Uislamu.

Vitendo 
Mara ya kwanza, matendo na mazungumzo ya Malcolm X yalikuwa yanaongozwa na imani na mafundisho ya Taifa la Uislamu. Alifundisha kwamba watu wote weupe walikuwa wabaya. 

Mara alipojifunza kwamba kiongozi wa Taifa la Uislamu alikuwa katika mahusiano na wanawake wengi, aliacha kikundi akabadili dini yake kwa Uislamu wa Sunni. Aliendelea safari ili kuona mji mtakatifu wa Kiislamu wa Makka huko Saudi Arabia. Kwa wakati huu, mawazo yake ya watu weupe yalikuwa bora, akaanza kuamini kwamba Wazungu pia wanaweza kuwa watu wazuri. Malcolm X aliamini kuwa watu weusi wanapaswa kupigana kwa ajili ya haki zao za kiraia kwa njia yoyote waliyoweza, hata kama walipaswa kuleta vurugu. Pia alifikiri kuwa watu weusi wanapaswa kusaidiana kwa kununua vitu katika maduka yaliyomilikiwa na watu weusi. Alikuwa muhimu kwa harakati za haki za kiraia.

Kifo 
Tarehe 19 Februari 1965, Malcolm X alimwambia mwanahabari Gordon Parks kwamba Taifa la Uislamu lilikuwa likijaribu kumuua. Februari 21, 1965, alikuwa akijiandaa kuhutubia OAAU katika mitaa ya Manhattan katika jengo la Audubon Ballroom.

Alipigwa risasi ya kifua na bunduki aina ya shotgun. Alitangazwa kufariki punde baada ya kufikishwa katika hospitali ya Columbia Presbyterian Hospital. Uchunguzi ulionesha alipigwa risasi 21 katika maeneo ya kifua bega la kushoto, mikono na miguu. 

Wauaji watatu baadaye walitambulika kama wanakikundi wa Taifa la uislamu ambao ni William 25X, aliyejulikana pia kama William Bradley, ambaye alimpiga risasi na Leon Davis pamoja na Thomas Hayer

Maisha binafsi 
Alikuwa na watoto sita na Betty Shabazz. Alikuwa na wajukuu sita. Malcolm Shabazz ambaye alikuwa mjukuu wa kwanza wa kiume wa Malcolm X aliuawa Mei 9 2013. Yeye pia ana wajukuu wawili.

Wanaharakati wa Marekani
Mary Harris Jones

Mary Harris Mama Jones (30 Novemba 1930) alikuwa mzaliwa wa Ireland na baadae akawa Mmarekani mwalimu wa shule na mtengeneza mavazi, akawa maarufu na kupangwa mwakilishi wa taasisi za kazi na mipango jamii. Yeye alisaidia kuratibu migomo mikubwa na mwanzilishi wa Wafanyakazi wa Viwanda Duniani.

Jones alifanya kazi kama mwalimu na mtengeneza mavazi, lakini baada ya mume wake na watoto wanne wote kufariki kwa homa ya manjano mnamo mwaka 1867 na duka lake la mavazi liliharibiwa na moto mkubwa, Chicago mwaka 1871, yeye alianza kufanya kazi kama mratibu kwa ajili ya Knights wa Kazi na Umoja wa Mgodi na Wafanyakazi wa muungano. Kutoka 1897, alikuwa na umri wa miaka 60, yeye alikuwa anajulikana kama Mama Jones. Mwaka 1902 alijulikana na kuitwa "mwanamke hatari katika Amerika" kwa ajili ya mafanikio yake katika maandalizi ya mgodi na wafanyakazi na familia zao dhidi ya wamiliki wa migodi. Mwaka 1903, na maandamano ya lax utekelezaji wa mtoto na sheria za kazi katika Pennsylvania migodi na hariri mills, yeye alipanga "watoto machi" kutoka Philadelphia nyumba ya Rais Theodore Roosevelt kuelekea (Marekani) New York.

Mwanzo wa maisha yake 

Mary Harris Jones alizaliwa upande wa kaskazini wa mji wa Cork, Ireland, binti wa Roman Katoliki mpangaji wakulima Richard Harris na Ellen (nee Cotter) Harris. Yake halisi tarehe ya kuzaliwa haifahamiki, alibatizwa tarehe 1 Agosti 1837. Mary Harris na familia yake walikuwa waathirika wa Ukame wa Eire|Njaa Kubwa, kama zilivyokuwa familia nyingine nyingi za Ireland. Hii njaa ilifukuza zaidi mamlilioni ya familia, ikiwa ni pamoja na familia ya Harris, kuhamia Amerika ya Kaskazini. Kutokana na vifo vilivyosababishwa na njaa mkubwa na uhamaji wa familia, idadi ya watu Ireland ilipungua kwa wastani wa 20-25%.

Viungo vya nje 
 DVD na virtual makumbusho kuhusu Mama Jones
 Mama Jones: wasifu na Sarah K. Horsley
 Mama Jones Anaongea: Hotuba na Maandiko ya kufanya Kazi Darasa Fighter 
 Free eBook wa Tawasifu ya Mama Jones
 LibriVox
 Kupata Kaburi
 Mama Jones Monument katika GuidepostUSA 
 Mama Jones Plaque katika Adelphi, MD
 Mama Jones Tamasha, Cork, Ireland
 http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2012/0702/1224319184340.html
Waliozaliwa 1837
Waliofariki 1930
Wanaharakati wa Marekani
Spartacus

Spartacus (jina lilivyo kwa Kilatini; kwa Kigiriki ni Σπάρτακος, Spártakos; 109 KK hivi –  71 KK) kwa mujibu wa wanahistoria wa Kirumi, alikuwa mtumwa hodari wa kupigana kwa upanga (Gladiator)  dhidi ya watu wengine au wanyama wa mwituni.

Baadaye alikuja kutoroka gerezani na kuwa kiongozi wa waasi au watumwa dhidi ya serikali ya Warumi.

Marejeo

Waliozaliwa 109 KK
Waliofariki 71 KK
Watu wa Roma ya Kale
Wanaharakati
Utumwa
Historia ya Roma
Benito Juárez

Benito Pablo Juárez García (21 Machi 1806 - 8 Julai 1872) alikuwa rais wa Meksiko mara tano (1858–1861 ), (1861–1865), (1865–1867), (1867–1871) na (1871–1872). Alizaliwa katika jamii ya Wazapoteki.  Alipokuwa raisi wa Mexiko alipiga marufuku utumwa. Aliongoza nchi yake katika urekebishaji wa sheria nyingi. Hapo alitenganisha dola na athira kubwa ya Kanisa Katoliki akianzisha ndoa ya kiraia, uhuru kwa madhehebu na dini nyingine na kugawa ardhi kwa wakulima wadogo.

1861-8171 aliongoza upinzani wa Meksiko dhidi ya uvamizi wa Ufaransa na utawala wa Kaisari Maximilian I .

Wanasiasa wa Mexiko
Ukia

Kwa maana nyingine, soma Umoja wa Kimataifa wa Astronomia

 ni kata ya kaunti ya Makueni, Eneo bunge la Kaiti, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Makueni
Wilma Rudolph

|tarehe ya kufa       = 
|mahali alipofia      =Brentwood, Tennessee, United States
|sababu ya kifo     = Mauaji 
|kazi yake      = Waziri, mwanaharakati
|Majina-mengine      = el-Hajj Malik el-Shabazz(الحاجّ مالك الشباز)
|organization     = Taifa la Uislam,Msikiti wa Kiislam, Inc.,Shirika la Umoja wa Afro-Amerika
|ndoa          = 
| watoto        = Attallah ShabazzQubilah ShabazzIlyasah ShabazzGamilah Lumumba ShabazzMalikah ShabazzMalaak Shabazz
|wazazi         = Earl LittleLouise Helen Norton Little
}}
Wilma Rudolph (aliyezaliwa Juni 23, 1940) ni mwanariadha wa Marekani. Aliishi Clarksville, Tennessee pamoja na ndugu 11. Alikuwa wa 5. Alipokuwa na umri wa miaka 4, alikuwa na polio. Yeye alinusurika, lakini alipoteza matumizi ya mguu wake wa kushoto. Wazazi wake na ndugu zake walimsaidia kumfanyia massage mguu. Alipokuwa na umri wa 11 alirudi ofisi ya daktari tena na aliweza kutembea.

Katika shule ya sekondari, Rudolph akawa mchezaji wa mpira wa kikapu na nyota kwa timu yake. Alifanya pia kufuatilia kwa miaka 4 na kamwe hakupoteza mbio. Alipokuwa na umri wa miaka 16, alijiandikisha kwa Olimpiki za Majira ya joto katika kufuatilia. Alishinda medali ya shaba katika matukio ya kufuatilia. Alikuwa mmoja wa wanawake wa kwanza wa weusi kushinda chochote kikubwa kama hicho. Aliamua kushindana katika michezo ya Olimpiki ya 1964. Alistaafu na akawa mwalimu wa shule na kocha wa michezo. Alikuwa mama wa watoto 4 na akaachana na waume wawili.

Marejeo 
"Wilma Rudolph." Biografia ya kisasa ya Black. Vol. 4. Detroit: Gale, 1993.Biography katika Muktadha. Mtandao. 12 Mei 2014.
 Nadasen, Premilla. "Wilma Rudolph." Encyclopedia ya Utamaduni na Historia ya Afrika na Amerika. Gale, 2006. Wasifu katika Muktadha. Mtandao. 12 Mei 2014.
Oliver Cromwell

Oliver Cromwell (25 Aprili 1599 – 3 Septemba 1658) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa wa Uingereza. Anajulikana kwa kufanya jamhuri ya Uingereza kuwa na umoja na soko la pamoja.

Cromwell alikuwa mwanamapinduzi ambaye alikuwa akipinga utawala wa mfalme Charles I wa Uingereza ambaye alikuwa na uongozi mbaya ambao uliwapitisha wananchi WA Uingereza katika kipindi kigumu. Aliunga mkono bunge dhidi ya mfalme. Alitoa amri ya kijeshi ya kuvunja bunge katika utawala wake. Kitendo alichochukua Cromwell hakikufurahisha watu zaidi ya kuwachanganya mpaka leo. 

Cromwell alikuwa wa kwanza Uingereza  kutekelezwa Upuritani. Alikuwa analinda imani na maadili ya Anglikana ili ziheshimiwe na watu. Watu waliokwenda kinyume na dini hiyo aliamuru wakamatwe na kuteswa. 

Wanasiasa wa Uingereza
Vasil Levski

Vasil Levski (kwa Kibulgaria: Васил Левски, awali alitafsiriwa Василъ Лѣвскій, alitamkwa [vɐsiɫ lɛfski], alizaliwa Vasil Ivanov Kunchev, Васил Иванов Кунчев; Karlovo, 18 Julai 1837 - Sofia, 18 Februari 1873) alikuwa mwanaharakati na ni shujaa wa kitaifa wa Bulgaria. 

Levski alitengeneza harakati ya mapinduzi ya kuifungua Bulgaria kutoka Utawala wa Ottoman. Alianzisha Shirika la Mapinduzi ya Ndani, akijaribu kuhamasisha uasi wa taifa kupitia mtandao wa kamati za kikanda za siri.

Levski alijikita sana katika suala la uhuru: aliona ni "safi na takatifu" kuwa na Jamhuri ya Kibulgaria yenye usawa upande wa kabila na dini. Dhana zake zimesemwa kama mapambano ya Haki za binadamu, zilizoongozwa na uhuru wa kuendelea na Mapinduzi ya Ufaransa na jamii ya Ulaya Magharibi ya karne ya 19. 

Levski inaadhimishwa na makaburi huko Bulgaria na Serbia, na taasisi nyingi za taifa zinaitwa kwa jina lake. Mnamo mwaka 2007, alipigwa kura kwa njia ya televisheni ya taifa kama shujaa mkuu wa Bulgaria wa wakati wote.

Nchini Romania, Levski alisaidia kuanzisha Kamati ya Kati ya Kibulgaria, iliyojumuisha wahamiaji kutoka Bulgaria. 

Wakati wa ziara zake za Bulgaria, Levski alianzisha mtandao mkubwa wa kamati za uasi. Hata hivyo mamlaka ya Ottoman, walimkamata kwenye nyumba ya wageni karibu na Lovech na kumuua kwa kunyongwa huko Sofia.

Historia ya nchi yake
Mnamo mwaka 1396 Dola la Bulgaria la zamani lilikuwa limeanguka chini ya utawala kamili wa Ottoman. Wakazi wa Jimbo la Ottoman wasiokuwa Waislamu waliteseka zaidi ya wasomi wao wa Kiislamu, na mabadiliko yaliyotengenezwa na sultani yalikuwa na matatizo magumu. 

Utawala wa Kibulgaria hatua kwa hatua uliibuka katikati ya karne ya 19. Msingi wa Serbia huru iliwekwa mwisho wa 1810, na Ugiriki ilianzisha serikali huru mwaka 1832, baada ya vita vya Uhuru vya Ugiriki.

Maisha yake
Alizaliwa na wazazi wa daraja la kati. 

Baada ya kufanya kazi kama mwalimu katika nchi za Kibulgaria, alieneza mawazo yake na kuendeleza dhana ya shirika lake la mapinduzi ya Bulgaria. 

Kifo cha Levski kilichochea kuongezeka kwa mgogoro katika harakati za mapinduzi ya Kibulgaria na kamati nyingi za IRO zilikoma. Hata hivyo, miaka mitano baada ya kunyongwa, Vita vya Urusi-Uturuki vya 1877-1878 iliwaokoa Wabulgaria kutoka utawala wa Ottoman baada ya Upinduzi wa Aprili wa 1876. 

Mkataba wa San Stefano wa Machi 3, 1878 ulianzisha Uhuru wa Bulgaria chini ya himaya ya jina ya Ottoman.

Tanbihi

Marejeo

Waliozaliwa 1837
Waliofariki 1873
Wanaharakati wa Bulgaria
Historia ya Bulgaria
Rudolf Clausius

Rudolf Julius Emanuel Clausius (2 Januari 1822 - 24 Agosti 1888) alikuwa mwanafizikia na mwanahisabati wa Ujerumani, mwanzilishi wa sayansi ya themodanamikia.

Kwa kurekebisha kauli ya Sadi Carnot, ijulikanayo kama mzunguko wa Carnot, alitoa ukweli kuhusu nadharia ya joto na msingi wa sauti. Lengo lake katika msukumo wa nguvu ya joto 1850, alianzisha msingi wa wazo la sheria ya pili ya themodanamikia. Mwaka 1865 aliingiza dhana ya entropy. Mwaka 1870 alianzisha nadharia ya virial ambayo ilitumika kwenye joto.

Maisha
Rudolf Julius Emanuel Clausius alizaliwa Köslin (kwa sasa Koszalin, mji wa Polandi) katika ngome ya wilaya ya Pomerania nchini Prussia. 

Baba yake kiongozi wa kanisa na msimamizi wa shule na Rudolf alisoma kwenye shule ya baba yake (Julius Emanuel Clausius).

Baada ya miaka kadhaa alienda Gymnasium Stettin (kwa sasa Szczecin). Alimaliza elimu ya juu katika chuo kikuu cha Berlin (University of Berlin) na kufanikiwa kuchukua masomo ya Hisabati na Fizikia akiwa na wengine kama Gustav Magnus, Peter Gustav Lejeune Dirichlet na Jakob Steiner mnamo mwaka 1844. Pia alisoma historia na Leopold von Ranke. 

Mnamo mwaka 1847, alifanikiwa kuchukua uzamivu katika chuo kikuu cha Halle, kitivo cha Madhara ya anga.

Wanafizikia wa Ujerumani
Georges Danton

Georges Jacques Danton (26 Oktoba 1759 – 5 Aprili 1794) alikuwa mwanasiasa kipindi cha Mapinduzi ya Ufaransa. Alikuwa Rais wa kwanza  katika Kamati ya usalama wa umma. Ni mwanzilishi wa kikundi kijulikanacho kama Uongozi wa Ugaidi.

Uongozi wa Ugaidi ulianza mwaka 1793 na kukoma mwaka 1794. Wakati wa Utawala wa Ugaidi, Danton alibadili mawazo yake: Alisema kuwa kuendelea na Utawala wa Ugaidi kulikuwa wazo baya, lakini watu wengine hawakukubaliana naye. Danton alishtakiwa kwa uhaini na kuhukumiwa akatwe kichwa kwa mashine maalum ya kunyongea (guillotine).

Marejeo

Waliozaliwa 1759
Waliofariki 1794
Wanasiasa wa Ufaransa
Mapinduzi ya Ufaransa
Kikarniki cha Mashariki

Kikarniki cha Mashariki (pia Kingura) kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakarniki katika majimbo ya New South Wales na Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikarniki cha Mashariki ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarniki cha Mashariki kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikarniki cha Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikarniki cha Mashariki 
lugha ya Kikarniki cha Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kikarniki cha Mashariki katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kikaruwali

Kikaruwali (pia Kimithaka) kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakaruwali katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikaruwali ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaruwali kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaruwali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaruwali 
lugha ya Kikaruwali katika Glottolog
lugha ya Kikaruwali katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kikungardutyi

Kikungardutyi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakungardutyi katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikungardutyi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikungardutyi kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikungardutyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikungardutyi 
lugha ya Kikungardutyi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kikungkari

Kikungkari kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakungkari katika jimbo la Queensland. Isichanganywe na lugha ya Kikunggari. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikungkari ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikungkari kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikungkari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikungkari 
lugha ya Kikungkari katika Glottolog
lugha ya Kikungkari katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kimayawali

Kimayawali kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wamayawali katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kimayawali ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimayawali kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimayawali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimayawali 
lugha ya Kimayawali katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kingamini

Kingamini kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wangamini katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kingamini ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingamini kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kingamini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingamini 
lugha ya Kingamini katika Glottolog
lugha ya Kingamini katika Ethnologue

Lugha za Australia
Sumbula

Sumbula (kwa Kiingereza na Kilatini Spica spi-ka, pia α Alpha Virginia, kifupi Alpha Vir, α Vir) ni jina la nyota angavu zaidi katika kundinyota la Nadhifa (:en:Virgo) ikiwa pia nyota angavu ya 15 kwenye anga la usiku.

Jina
Jina la kimataifa ni :en:Spica, pamoja na Alpha Virginis. Jina la Kiswahili linatokana na Kiarabu السنبلة al-sunbula. Maneno yote humaanisha "shuke" (mbegu za nafaka) na asili ni unajimu wa Babeli ambako watu waliabudu mungu wa kike wa kilimo waliyemwita shala shubultu yaani Mungu wa Shuke na kumtabua katika nyota akishika shuke mkononi. Kundinyota hili lilipokewa na Wagiriki wa Kale na kutoka huko na Waarabu.

Tabia
Sumbula iko kwa umbali wa miakanuru 250 ± 10 kutoka jua letu. Katika darubini inaonekana si nyota 1 bali nyota mbili zilizo karibu sana na kuzungukana. Kwa sababu hiyo uangavu wa Sumbula unachezacheza kiasi, maana mara tunaona sehemu ya kiangavu zaidi mbele, mara sehemu ya kiangavu kidogo.

Marejeo

Nyota
Shuke

Kwa matumizi ya neno hili kutaja kundinyota angalia Mashuke (kundinyota)

Shuke (pia: suke, ing. ear) ni sehemu ya shina ya mmea wa nafaka penye mbegu, kama vile mtama, mpunga au ngano penye mbegu. Kwahiyo ni sehemu yenye zao la nafaka.

Shuke inaanza kama fungu la maua yanayokaa pamoja kwenye sehemu ya shina ya nyasi. Maua haya yanaendelea kuwa matunda yenye mbegu. Mbegu kwa kawaida ni kusudi la kulima mmea na hivyo mashuke ni sehemu za thamani zaidi ya mimea wakati inapovunwa.

Njia ya kuvuna ni mara nyingi kukata mashina ya nafaka na kutikisisha au kupiga mashuke hadi mbegu zinaachana na shina na kuzikusanya pekee.

Mashuke hutokea pia kwa manyasi mengine yasiyotumiwa kama nafaka.

Nafaka
Kingantangarra

Kingantangarra kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wangantangarra katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kingantangarra ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingantangarra kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kingantangarra kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingantangarra 
lugha ya Kingantangarra katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kinhirrpi

Kinhirrpi kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wanhirrpi katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kinhirrpi ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinhirrpi kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinhirrpi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinhirrpi
lugha ya Kinhirrpi katika Glottolog
lugha ya Kinhirrpi katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kipirlatapa

Kipirlatapa kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wapirlatapa katika jimbo la Australia Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kipirlatapa ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipirlatapa kiko katika kundi la Kikarniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipirlatapa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipirlatapa
lugha ya Kipirlatapa katika Glottolog
lugha ya Kipirlatapa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Nyuklia

Nyuklia ni neno ambalo linatumiwa katika lugha ya sayansi. 

Asili yake ni Kilatini "nucleus" inayomaanisha "kiini".  Inatumiwa hasa kama tafsiri ya Kiingereza "nuclear". Kwa Kiswahili neno hili linatumiwa hasa katika fani za fizikia kwa kutaja mambo yanayohusu kiini cha atomu, na pia biolojia kwa mambo yanayohusu kiini cha seli.

Nyuklia inaweza kutaja:

Fizikia 
 Uhandisi wa nyuklia
 Fizikia ya nyuklia
 Nguvu ya nyuklia
 Muitikio wa nyuklia
 Silaha za nyuklia
 Dawa za nyuklia
 Tiba ya mionzi

Hisabati 
 Nafasi ya nyuklia
 Mfanyakazi ya nyuklia
 Mshikamano wa nyuklia
 Nyuklia C*-algebra

Kemia 
 DNA ya nyuklia

Jamii 
 Familia nyuklia

Sayansi
Fizikia ya nyuklia

Fizikia ya nyuklia ni sehemu ya fizikia ambayo inahusu kiini cha atomu. Kila kitu duniani kimeundwa na atomu, iliyo sehemu ndogo zaidi ya kipengele cha kemikali ambayo bado ina sifa ya kipengele hicho maalumu. Wakati atomu mbili au zaidi zinapoungana zinaunda molekyuli ambayo ni sehemu ndogo ya kampaundi ya kemikali ambayo bado ina sifa za kampaundi maalum. Kuelewa muundo wa atomu ni ufunguo wa masomo kama fizikia, kemia, biolojia n.k.

Fizikia
Apollo 11

Apollo 11 ilikuwa chombo cha angani cha kwanza kufikisha watu kwenye Mwezi. Hii yote ilifanywa na NASA (Mamlaka ya Marekani ya Usafiri wa Anga). Kilirushwa angani mnamo 16 Julai 1969 kikibeba wanaanga watatu Neil Armstrong, Buzz Aldrin na Michael Collins.

Muundo wa Apollo 11
Chombo chenyewe kilikuwa na sehemu au vitengo tofauti 

  Kitengo cha dambra (command module) penye vifaa vya kuendesha injini, usukani na sehemu walipokaa wanaanga wakati wa safari
 Kitengo cha huduma (service module) penye injini, matangi ya fueli na oksijeni, vifaa vya mawasiliano
 Kitengo cha feri ya mwezi yaani chombo cha kufikisha wanaanga wawili kwenye uso wa mwezi na kuwarudisha baadaye kwenye moduli ya jukwaa

Sehemu ya jukwaa pekee ilikuwa na oksijeni na shinikizo la hewa kama duniani na hapa wananga waliweza kukaa bila kuvaa suti za anga.

Apollo 11 mwezini
Baada ya kufika kwenye obiti ya kuzunguka mwezi, Amstrong na Aldrin waliingia katika feri iliyotenganishwa sasa na jukwaa na kufika mwezini.

Mnamo 20 Julai 1969 Armstrong na Aldrin walikuwa wanadamu wa kwanza kutua kwenye Mwezi wakati Collins akibaki kwenye obiti karibu na mwezi.

Baada ya masaa 22 feri iliruka tena na kuwarudisha kwenye moduli ya jukwaa. Wanaanga walihamia jukwaa na sehemu ya feri ilibaki katika obiti ya mwezi hadi kuanguka chini baadaye.

Kurudi duniani
Moduli za jukwaa na huduma zilielekea tena duniani. Katika obiti ya dunia moduli zote mbili zilitenganishwa ni jukwaa pekee iliyorudi duniani ikibeba wanaanga na kutua kwa msaada wa parachuti kwenye bahari ya Pasifiki takriban kilomita 24 kutoka manowari iliyowasubiri na kutuma helikopta kuwatoa nje ya maji.

Marejeo

Usafiri wa anga-nje
Coventry

Coventry ni mji wa Uingereza.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Ufalme wa Muungano

Viungo vya nje 

Miji ya Uingereza
Stockport

Stockport ni mji wa Uingereza.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Ufalme wa Muungano

Viungo vya nje 

Miji ya Uingereza
Slough

Slough ni mji wa Uingereza.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Ufalme wa Muungano

Viungo vya nje 

Miji ya Uingereza
Aberdeen

Aberdeen ni mji wa Uskoti katika Ufalme wa Muungano.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Ufalme wa Muungano

Viungo vya nje 

Miji ya Uskoti
Ndoano

Ndoano (pia ndoana) ni kifaa kinachotumka katika uvuaji wa samaki. Mvuvi huweka chambo kwenye ndoano na kuitupia majini.

Uvuvi
Mbuji-Mayi

Mbuji-Mayi ni mji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Marejeo

Viungo vya nje

Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mkoa wa Kasai Mashariki
Chuo Kikuu cha Cambridge

Chuo Kikuu cha Cambridge ni chuo kikuu nchini Ufalme wa Muungano, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1209 katika Cambridge, England.

Viungo vya Nje 
 

Vyuo vikuu vya Ufalme wa Muungano
 
Cambridge
Wilaya za Uingereza

Hii ni orodha ya wilaya za Uingereza.

Tazama pia 
 Ufalme wa Muungano

Marejeo 

Orodha za kijiografia
Wilaya za Uingereza
Uingereza