LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Abidjan

Abidjan ndio mji mkubwa zaidi nchini Cote d'Ivoire pia ni bandari kuu ya nchi kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki. Abidjan haiko baharini moja kwa moja lakini kwenye wangwa ya Ebrie inayotengwa na bahari kwa kanda nyembamba ya mchanga. 

Ilikuwa pia mji mkuu rasmi tangu mwaka 1934 hadi 1983. Kwa sasa imetambulika rasmi kama mji mkuu kiuchumi na bado ofisi nyingi za serikali na balozi za nchi nyingine ziko Abidjan. 

Abidjan imekua haraka kuanzia wakazi 65,000 mwaka 1950 hadi 4,707,000 mwaka 2014. 

Kuna viwanda vya ngozi, nguo, vyakula na mafuta.

Historia
Abidjan ilikuwa kijiji tu hadi mwaka 1904. Wakati ule iliteuliwa kuwa mwanzo wa reli ya kuelekea bara. Reli ilianzishwa huko kwa sababu ng'ambo ya wangwa ilikuwepo bandari ndogo ya Port-Bouët.  Tangu reli kujengwa Abidjan ilikua haraka. Mwaka 1934 ilitangazwa kuwa mji mkuu wa koloni la Ufaransa la Cote d'Ivoire.

Mwaka 1950 mfereji wa Vridi ulikata kanda la mchanga na kufungua wangwa kwa meli kutoka bahari; wangwa ikawa bandari kubwa yenye usalama mzuri kwa meli, na Abidjan ikawa mji wa bandari iliyosababisha kukua kwa uchumi na kuongezeka kwa watu.  

Abidjan kuna chuo kikuu tangu mwaka 1964.

Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe miaka 2002-2007, na hasa 2010-2011 hali ya usalama mjini ilipungua sana.

Marejeo

Viungo vya nje 

 Photos from Abidjan 
 More photos
 Akwaba in Ivory Coast 
 Map of Abidjan 

Miji ya Cote d'Ivoire
Freetown

Freetown ni mji mkuu pamoja na badari kubwa na kitovu cha uchumi wa nchi Sierra Leone. Iko kwenye kando la Atlantiki kwenye rasi ya Freetown. Idadi ya wakazi ni 1,070,000. 

Mji uliundwa 1787 kwa ajili ya watumwa wenye asili ya Afrika waliowekwa huru. Hapo ni asili ya jina "Freetown" linalomaanisha "Mji wa watu huru".

Ulikuwa mji mkuu wa koloni za Uingereza katika Afrika ya Magharibi kati ya 1808 hadi 1874. 

Hadi leo Makreoli ambao ni watoto wa watumwa waliopewa uhuru kama walowezi ni tabaka la pekee Freetown wakionekana kwa utamaduni na lugha ya pekee.

Katika miaka ya 1990 mji ulikuwa mahali pa mapigano kati ya wanamgambo na askari za ECOWAS.

Uchumi 
Uchumi wa Freetown unategemea hasa bandari. Kuna pia viwanda vya sigara, vya kutengeneza petroli, vya chakula na za kusafisha almasi.

Sierra Leone
Miji Mikuu Afrika
Miji ya Sierra Leone
Brazzaville

Brazzaville ni mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Una wakazi 2,308,000 (mwaka 2019) ambao ni sawa na 40% ya wananchi wote. 

Uko kando ya mto Kongo ukitazamana na mji wa Kinshasa ng'ambo ya mto. 

Brazzaville una bandari kwenye mto Kongo na mwanzo wa reli kuelekea pwani.

Historia
Jina la Brazzaville limetokana na Mfaransa Pierre Savorgnan de Brazza aliyenunua hapa ardhi kutoka kwa chifu Makoko na kujenga kituo kilichokua na kuwa mji baadaye. 

Tangu mwaka 1898 Brazzaville ulikuwa mji mkuu wa Kongo ya Kifaransa ukawa na wakazi 5,000 mnamo 1900 walioongezeka kuwa lakhi moja mwaka 1950.

Mwaka 1940 Brazzaville ulikuwa kwa muda mfupi mji mkuu wa Ufaransa Huru yaani Ufaransa usio chini ya Ujerumani hadi kuhamia kwa serikali hiyo kwenda Algiers.

Vitabu 
 Maria Petringa. Brazza, A Life for Africa (2006). ISBN 978-1-4259-1198-0

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Jamhuri ya Kongo
 
mto Kongo
Omdurman

Omdurman (au: Omdourman,  Kar: أم درمان Umm Durmān ) ni mji mkubwa kabisa nchini Sudan kando la mto Nile ikitazama mji mkuu  Khartoum. Pamoja na Khartoum na Bahri ni mji mmoja kubwa sana unaounganishwa kwa madaraja kadhaa.

Ina wakazi wanaokadiriwa kufikia karibu milioni 3.

Historia
Mji ulianzishwa na Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi mwaka 1885. Baada ya jeshi lake kuteka Khartoum katika vita dhidi ya Misri na gavana yake Gordon Mahdi Muhammad hakutaka kukaa kwenye "mji wa makafiri" akajenga mji mpya wa Omdurman "mji wa waumini" ng'ambo ya mto Nile uliokuwa mji mkuu wa dola la Mahdi 1885 - 1898. Wakati ule Omdurman ilikuwa tayari na wakazi 150,000.

Waingereza walipoteka Sudan mwaka 1898 Omdurman ilirudi nyuma lakini wakati wa miaka ya mwisho wa karne ya 20 ilikua tena kupita Khartoum kutokana na kufika kwa wakimbizi wengi mjini kutoka nchi jirani kama Chad, Eritrea, Ethiopia na Uganda, pia wakimbizi kutoka vita ya Sudan ya Kusini. Wakimbizi hawa walijenga mitaa mikubwa ya vibanda.

Utamaduni na elimu
Omdurman ina vyuo vikuu kadhaa.
Kumbukumbu ya kihistoria muhimu ni kaburi la Mahdi. 

Miji ya Sudan
Bahri

Bahri au "Khartoum Bahri"  (Kar: الخرطوم بحري al-Khartūm Bahrī = "Khartoum ya bahari yaani mtoni") ni mji wa Sudan jirani ya Khartoum upande wa kaskazini ya Nile ya buluu. Inaitwa pia "Khartoum ya kaskazini". Hata kama ni mji wa pekee kisheria halisi Bahri pamoja na miji ya Omdurman na Khartoum ni kama mji mmoja mkubwa sana unaounganishwa kwa madaraja kadhaa.

Bahri imekadiriwa kuwa na wakazi milioni 1.6 mwaka 2006.

Miji ya Sudan
Wadi Halfa

Wadi Halfa (Kar: وادي حلفا) ni mji wa Sudan ya kaskazini kwenye mwambao wa Ziwa Nasser. Ni mwisho wa reli kutoka Khartoum na bandari ya feri kwenda Aswan nchini Misri.

Mji huu ulianzishwa katika karne ya 19. Baada ya 1976 wakati wa kumaliza lambo la Aswan palikuwa na mipango ya kuubomoa na kuuacha mji kabisa. Serikali ilihamisha wakazi kwenda "Halfa mpya" mji mpya mbali upande wa kusini. Lakini sehemu ya wakazi waliobaki wakakataa kuondoka wakaanza kujenga nyumba mpya jirani na nyumba zilizoanza kuzama wakati maji ya Ziwa Nasser yalipofurika. 

Siku hizi Wadi Halfa imekuwa kituo muhimu cha mawasiliano kati ya Misri na Sudan.

Mji una wakazi 15,000.

Miji ya Sudan
Orodha ya miji ya Sudan

Hii ni Orodha ya miji mikubwa nchini Sudan:

 Al Fashir
 Al Qadarif
 Atbara
 Babanusa
 Delgo
 Dongola
 Ed Damazin
 Ed Dueim
 Geneina
 Hala'ib
 Kasala
 Khartoum
 Khartoum Bahri 
 Kusti (pia: Kosti)
 New Halfa (pia: Halfa Aljadeda)
 Nyala
 Omdurman
 Port Sudan (pia: Bur Sudan)
 Rabak
 Sennar (pia: Sannar)
 Shandi (pia: Shendi)
 Suakin
 Tabat (Al Shaikh Abdulmahmood)
 Tonj
 Wad Madani (pia: Wad Medani)
 Wadi Halfa

 

Sudan 
Jiografia ya Sudan
Songwe (Mbeya)

Songwe ni jina la mito miwili ya Tanzania: mmoja uko katika mkoa wa Mbeya, mwingine katika mkoa wa Songwe. 

Songwe ya Kusini ina chanzo chake katika milima ya Umalila karibu na Santilya ikielekea kusini na kuishia Ziwa Nyasa. Baada ya kupita Itumba (Ileje) mto ni mpaka kati ya Tanzania na Malawi.

Tabia yake ya kubadilisha-badilisha mwendo wake imesababisha matatizo kati ya nchi jirani kwa sababu mashamba ya watu yamepatikana mara upande mmoja mara upande mwingine wa mpaka wa kimataifa.

Tazama pia
 Mito ya Tanzania
 Orodha ya mito ya mkoa wa Mbeya

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org
  

Habari za kiakiolojia kutoka bonde la Songwe ya kaskazini

Mkoa wa Mbeya
Mito ya Tanzania
Mito ya Malawi
Arthur Kornberg

Arthur Kornberg (amezaliwa 3 Machi 1918) ni daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza DNA. Mwaka wa 1959, pamoja na Severo Ochoa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1918
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Severo Ochoa

Severo Ochoa (24 Septemba 1905 – 1 Novemba 1993) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Hispania. Hasa alichunguza vimeng’enya vya chembe hai. Pia alifaulu kusanisi DNA. Mwaka wa 1959, pamoja na Arthur Kornberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1993
Wanasayansi wa Hispania
Tuzo ya Nobel ya Tiba
George Beadle

George Wells Beadle (22 Oktoba 1903 – 9 Juni 1989) alikuwa mwanajenetiki kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhusiano kati ya jeni na vimeng’enya. Mwaka wa 1958, pamoja na Edward Tatum na Joshua Lederberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1903
Waliofariki 1989
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Edward Tatum

Edward Lawrie Tatum (14 Desemba 1909 – 5 Novemba 1975) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhusiano kati ya jeni na vimeng’enya. Mwaka wa 1958, pamoja na George Beadle na Joshua Lederberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1909
Waliofariki 1975
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Joshua Lederberg

Joshua Lederberg (amezaliwa 23 Mei 1925) ni mwanajenetiki kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza jeni za chembe hai. Mwaka wa 1958, pamoja na George Beadle na Edward Tatum alikuwa mshindi wa ‘’’Tuzo ya Nobel ya Tiba’’’.

Waliozaliwa 1925
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Daniel Bovet

Daniel Bovet (23 Machi 1907 – 8 Aprili 1992) alikuwa mtaalamu wa madawa kutoka nchi ya Italia; alizaliwa nchi ya Uswisi. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua madawa yanayotibu kikemia, kwa mfano salfonamaidi. Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1907
Waliofariki 1992
Wanasayansi wa Italia
Tuzo ya Nobel ya Tiba
William Shockley

William Bradford Shockley (13 Februari 1910 – 12 Agosti 1989) alikuwa mhandisi na mwalimu kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya umeme na kuvumbua transista. Mwaka wa 1956, pamoja na John Bardeen na Walter Brattain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1910
Waliofariki 1989
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
John Bardeen

John Bardeen (23 Mei 1908 – 30 Januari 1991) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhandisi wa umeme na kuvumbua transista. Mwaka wa 1956, pamoja na William Shockley na Walter Brattain, na tena mwaka wa 1972, pamoja na Leon Cooper na John Schrieffer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1908
Waliofariki 1991
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Walter Brattain

Walter Houser Brattain (10 Februari 1902 – 13 Oktoba 1987) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhandisi wa umeme na kuvumbua transista. Mwaka wa 1956, pamoja na William Shockley na John Bardeen alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1902
Waliofariki 1987
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
André Cournand

André Frédéric Cournand (24 Septemba 1895 – 19 Februari 1988) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ufaransa; alihamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza magonjwa ya moyo na tiba zake. Mwaka wa 1956, pamoja na Werner Forssmann na Dickinson Richards alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1895
Waliofariki 1988
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Wanasayansi wa Ufaransa
Werner Forssmann

Werner Forssmann (20 Agosti 1904 – 1 Juni 1979) alikuwa daktari mpasuaji kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na kazi ya upasuaji alichunguza magonjwa ya moyo na ya mkojo. Alikuwa daktari mpasuaji mkuu katika hospitali za miji ya Dresden na Düsseldorf. Mwaka wa 1956, pamoja na Andre Cournand na Dickinson Richards alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1904
Waliofariki 1979
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Dickinson W. Richards

Dickinson Woodruff Richards (30 Oktoba 1895 – 23 Februari 1973) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza hali ya moyo wa binadamu. Mwaka wa 1956, pamoja na Andre Cournand na Werner Forssmann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1895
Waliofariki 1973
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Hugo Theorell

Axel Hugo Teodor Theorell (6 Julai 1903 – 15 Agosti 1982) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Hasa alichunguza kazi ya vimeng’enya katika chembe hai. Mwaka wa 1955 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1903
Waliofariki 1982
Wanasayansi wa Uswidi
Tuzo ya Nobel ya Tiba
John Enders

John Franklin Enders (10 Februari 1897 – 8 Septemba 1985) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1954, pamoja na Frederick Robbins na Thomas Weller alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1897
Waliofariki 1985
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Frederick Robbins

Frederick Chapman Robbins (25 Agosti 1916 – 4 Agosti 2003) alikuwa daktari wa watoto kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1954, pamoja na John Enders na Thomas Weller alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1916
Waliofariki 2003
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Thomas Weller

Thomas Huckle Weller (amezaliwa 15 Juni 1915) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1954, pamoja na Frederick Robbins na John Enders alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1915
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Fritz Lipmann

Fritz Albert Lipmann (12 Juni 1899 – 24 Julai 1986) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani; baadaye alihamia Marekani. Hasa alichunguza vimeng’enya katika chembe hai vibadilishavyo chakula kuwa nishati. Mwaka wa 1953, pamoja na Hans Krebs alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1899
Waliofariki 1986
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Hans Krebs

Hans Adolf Krebs (25 Agosti 1900 – 22 Novemba 1981) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1933, kwa vile wazazi wake walikuwa Wayahudi alilazimishwa kuhamia Uingereza. Hasa alichunguza athari za kikemia ndani ya chembe hai. Mwaka wa 1953, pamoja na Fritz Lipmann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1958 alipewa cheo cha “Sir” cha Uingereza.

Waliozaliwa 1900
Waliofariki 1981
Wanasayansi wa Ujerumani
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Selman Waksman

Selman Abraham Waksman (22 Julai 1888 – 16 Agosti 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ukraine. Baadaye alihamia na kupata uraia wa Marekani (mwaka wa 1916). Hasa alichunguza vijiumbe vya ardhini na kugundua viua vijasumu. Mwaka wa 1952 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1888
Waliofariki 1973
Wanasayansi wa Ukraine
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Max Theiler

Max Theiler (30 Januari 1899 – 11 Agosti 1972) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Afrika Kusini. Baadaye alihamia na kupata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo maradhi mbalimbali. Pia aligundua dawa ya chanjo dhidi ya homa ya manjano. Mwaka wa 1951 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1899
Waliofariki 1972
Wanasayansi wa Afrika Kusini
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Tadeus Reichstein

Tadeus Reichstein (20 Julai 1897 – 1 Agosti 1996) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi, lakini alizaliwa Poland. Hasa alichunguza homoni katika gamba la tezi adrenali. Mwaka wa 1950, pamoja na Edward Kendall na Philip Hench alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1897
Waliofariki 1996
Wanasayansi wa Uswisi
Wanasayansi wa Poland
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Philip Hench

Philip Showalter Hench (28 Februari 1896 – 30 Machi 1965) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya uchunguzi mwingine alichunguza homoni katika gamba la tezi adrenali. Pia alitafiti kutibu ugonjwa wa baridi yabisi (arthritis). Mwaka wa 1950, pamoja na Edward Kendall na Tadeus Reichstein alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1896
Waliofariki 1965
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Edward Kendall

Edward Calvin Kendall (8 Machi 1886 – 4 Mei 1972) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya uchunguzi mwingine alichunguza homoni katika gamba la tezi adrenali. Mwaka wa 1950, pamoja na Philip Hench na Tadeus Reichstein alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Viungo vya nje 
 wasifu ya Edward Calvin Kendall 

Waliozaliwa 1886
Waliofariki 1972
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Bernardo Houssay

Bernardo Alberto Houssay (10 Aprili 1887 – 21 Septemba 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Argentina. Baadhi ya uchunguzi mwingine alichunguza uhusiano kati ya homoni na sukari katika kiumbehai cha wanyama. Mwaka wa 1947, pamoja na Carl na Gerty Cori alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1887
Waliofariki 1971
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Wanakemia wa Argentina
Emilio G. Segrè

Emilio Segre (1 Februari 1905 – 22 Aprili 1989) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. 1937 alitambua Tekineti kama elementi sintetiki ya kwanza iliyopatikana katika historia. Mwaka wa 1959, pamoja na Owen Chamberlain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1989
Wanasayansi wa Italia
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Owen Chamberlain

Owen Chamberlain (10 Julai 1920 – 28 Februari 2006) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini na kugundua vipande vingi vya atomu.

Mwaka wa 1959, pamoja na Emilio Segre alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1920
Waliofariki 2006
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Pavel Cherenkov

Pavel Alekseyevich Cherenkov (28 Julai 1904 – 6 Januari 1990) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Aligundua mnururisho wa Cherenkov unaotokea elektroni ikitembea kwa mwendo mkali zaidi kuliko mwendo wa nuru. Mwaka wa 1958, pamoja na Igor Tamm na Ilya Frank alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1904
Waliofariki 1990
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Igor Tamm

Igor Yevgenyevich Tamm (8 Julai 1895 – 12 Aprili 1971) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza uhusiano kati ya elektroni na nuru. Mwaka wa 1958, pamoja na Pavel Cherenkov na Ilya Frank alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1895
Waliofariki 1971
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Ilya Frank

Ilya Mikhaylovich Frank (23 Oktoba 1908 – 22 Juni 1990) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza uhusiano kati ya elektroni na nuru. Mwaka wa 1958, pamoja na Igor Tamm na Pavel Cherenkov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1908
Waliofariki 1990
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Tsung-Dao Lee

Tsung-Dao Lee (amezaliwa 25 Novemba 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya China; baadaye alihamia Marekani. Hasa alichunguza vipande vya atomu na nadharia yake. Mwaka wa 1957, pamoja na Chen Ning Yang alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1926
Wanasayansi wa Uchina
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Chen Ning Yang

Chen Ning Yang (amezaliwa 22 Septemba 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya China; baadaye alihamia Marekani. Pia alijiita Frank Yang. Hasa alichunguza vipande vya atomu na nadharia yake. Mwaka wa 1957, pamoja na Tsung-Dao Lee alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1922
Wanasayansi wa Uchina
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
John Steinbeck

John Ernst Steinbeck (27 Februari 1902 – 20 Desemba 1968) alikuwa mwandishi hodari kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa riwaya yake “Zabibu za Hasira” (kwa Kiingereza: Grapes of Wrath) iliyotolewa mwaka wa 1939; akatuzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya hiyo mwaka wa 1940. Mwaka wa 1962 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Waliozaliwa 1902
Waliofariki 1968
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Herman Wouk

Herman Wouk (amezaliwa 27 Mei 1915) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa riwaya zake zinazoeleza hali ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Mwaka wa 1952 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Caine Mutiny.

Waliozaliwa 1915
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
New York City
Allen Drury

Allen Stuart Drury (2 Septemba 1918 – 2 Septemba 1998) alikuwa mwandishi wa habari kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1960 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa ajili ya riwaya yake ya kwanza “Shauri ukakubali” (kwa Kiingereza: Advise and Consent).

Waliozaliwa 1918
Waliofariki 1998
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Theodor Seuss Geisel

Theodor Seuss Geisel (2 Machi 1904 – 24 Septemba 1991) alikuwa mwandishi na mchoraji vielezo kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa vitabu vyake kwa watoto alivyoviandika chini ya jina la Dr. Seuss.

Waliozaliwa 1904
Waliofariki 1991
Waandishi wa Marekani
Massachusetts
James Kirkwood

James Kirkwood (22 Agosti 1924 – 21 Aprili 1989) alikuwa mchezaji na mwandishi wa michezo ya kuigiza kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa kuandika, pamoja na Nicholas Dante, igizo lenye muziki liitwalo kwa Kiingereza A Chorus Line lililotolewa 1975. Mwaka wa 1976 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya kwa ajili ya igizo hilo.

Waliozaliwa 1924
Waliofariki 1989
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Alice Walker

Alice Malsenior Walker (amezaliwa 9 Februari 1944) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Aliandika hasa riwaya na mashairi yanayoonyesha hali ya Wamarekani-Waafrika. Anajulikana hasa kwa riwaya yake “Rangi ya Zambarau” (kwa Kiingereza: The Color Purple) iliyotolewa 1982. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa ajili ya riwaya hiyo.

Waliozaliwa 1944
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Sam Shepard

Samuel Shepard Rogers (5 Novemba 1943 - 27 Julai 2017) alikuwa mchezaji na mwandishi wa michezo ya kuigiza kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa jina la Sam Shepard. 

Mwaka wa 1979 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya kwa ajili ya tamthiliya yake iitwayo kwa Kiingereza Burning Child.

Waliozaliwa 1943
Waliofariki 2017
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
William Inge

William Motter Inge (3 Mei 1913 – 10 Juni 1973) alikuwa mwandishi wa michezo ya kuigiza kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1954 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya kwa ajili ya tamthiliya yake iitwayo kwa Kiingereza Picnic.

Waliozaliwa 1913
Waliofariki 1973
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Edward Albee

{{Infobox_Person 
| jina           = Edward Albee
| nchi           = Marekani
| majina_mengine =
| picha          = Edward Albee.jpg
| ukubwawapicha  = 200px
| maelezo_ya_picha = Edward mnamo 1961
| jina_la_kuzaliwa = Edward Franklin Albee III
| tarehe_ya_kuzaliwa = 12 Machi 1928
| mahala_pa_kuzaliwa = Virginia, Marekani
| tarehe_ya_kufariki = 16 Septemba 2016
| mahala_alipofia    = 
| sababu_ya_kifariki = 
| anajulikana kwa = ''Who's Afraid of Virginia Woolf?'The Zoo StoryThe American DreamThe Goat, or Who is Sylvia?
| kazi_yake = 
| cheo =
| mshahara =
| kipindi =
| alitanguliwa_na    = 
| akafuatiwa_na      = 
| chama = 
| bodi =
| dini = 
| ndoa = 
| rafiki =
| watoto = 
| mahusiano =
| tovuti = 
| maelezo = 
| mwajiri =
| urefu = 
| uzito =
}}Edward Franklin Albee (12 Machi, 1928 - 16 Septemba, 2016) alikuwa mwandishi wa tamthiliya kutoka nchi ya Marekani. Anajulikana hasa kwa tamthiliya yake “Nani Anaogopa Virginia Woolf?” (kwa Kiingereza: Who’s Afraid of Virginia Woolf?) iliyotolewa 1962. Kwa ajili ya tamthiliya zake za baadaye alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya''' miaka ya 1967, 1976 na 1992.

Waliozaliwa 1928
Waliofariki 2016
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Robert Sherwood

Robert Emmet Sherwood (4 Aprili 1896 – 14 Novemba 1955) alikuwa mwandishi wa michezo ya kuigiza kutoka nchi ya Marekani.  Anajulikana hasa kwa tamthiliya zake zinazojishughulikia na shida za kijamii na za kisiasa. Alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara tatu: 1936, 1939 na 1941.  Tena alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu mwaka wa 1949 kwa kitabu chake Roosevelt and Hopkins.

Waliozaliwa 1896
Waliofariki 1955
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu
William Saroyan

William Saroyan (31 Agosti 1908 – 18 Mei 1981) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Aliandika hasa mikusanyiko ya hadithi, tamthiliya na riwaya. Mwaka wa 1940 aliteuliwa kuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya kwa ajili ya tamthiliya yake “Wakati wa Maisha Yako” (kwa Kiingereza: The Time of Your Life). Lakini alikataa kupokea tuzo hiyo.

Waliozaliwa 1908
Waliofariki 1981
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Thornton Wilder

Thornton Niven Wilder (17 Aprili 1897 – 7 Desemba 1975) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Aliandika riwaya na tamthiliya. Mwaka wa 1928 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Bridge of San Luis Rey. Tena alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara mbili, 1938 na 1943. Anajulikana hasa kwa tamthiliya yake iitwayo kwa Kiingereza The Matchmaker. Ilitolewa mwaka wa 1954, na 1964 ilibadilishwa kuwa igizo la muziki chini ya jina Hello, Dolly!.

Waliozaliwa 1897
Waliofariki 1975
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
James Michener

James Albert Michener (3 Februari 1907 – 16 Oktoba 1997) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Aliandika hasa riwaya zinazoeleza historia ya nchi au eneo la dunia. Mwaka wa 1948 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa ajili ya mkusanyiko wake “Hadithi za Pasifiki ya Kusini” (kwa Kiingereza: Tales of the South Pacific) iliyoandikwa mwaka wa 1947.

Waliozaliwa 1907
Waliofariki 1997
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Pennsylvania
William Carlos Williams

William Carlos Williams (17 Septemba 1883 – 4 Machi 1963) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Marekani. Pamoja na kufanya kazi kama daktari, aliandika mashairi, insha za historia na riwaya fupi. Mwaka wa 1963 wakati alipokuwa ameshafariki aliteuliwa kuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi kwa ajili ya mkusanyiko wake “Picha za Brueghel, na Mashairi Mengine” (kwa Kiingereza: Pictures from Brueghel, and Other Poems) iliyotolewa mwaka wa 1962.

Waliozaliwa 1883
Waliofariki 1963
Waandishi wa Marekani
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
New Jersey
Joseph Pulitzer

Joseph Pulitzer (10 Aprili 1847 – 29 Oktoba 1911) alikuwa mhariri wa magazeti nchini Marekani; lakini alizaliwa nchi ya Hungaria. Alinunua magazeti mbalimbali na kusimamia uhariri wao. 

Katika hati ya wasia yake alisaidia kuanzisha Idara ya Uandikaji Habari ndani ya Chuo Kikuu cha Columbia iliyofunguliwa mwaka wa 1912. 

Tangu mwaka 1917, chuo hicho kimetoa Tuzo ya Pulitzer kwa ajili ya maandishi bora.

Waliozaliwa 1847
Waliofariki 1911
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer

Tuzo ya Pulitzer ni tuzo iliyoanzishwa na Joseph Pulitzer katika hati ya wasia yake. Tangu mwaka wa 1917 imetolewa kila mwaka na Chuo Kikuu cha Columbia katika mji wa New York kwa ajili ya maandishi hodari yanayoendeleza uandikaji habari na fasihi ya Marekani kwa jumla.

Aina za tuzo
Kuna aina mbalimbali za Tuzo ya Pulitzer:
 Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
 Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
 Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
 Tuzo ya Pulitzer ya Muziki
 Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu
 Tuzo ya Pulitzer ya Historia

Fasihi ya Marekani
Maputo

Maputo ni mji mkuu wa Msumbiji. Hadi 1976 ilijulikana kwa jina la Kireno la Lourenço-Marquès. Serikali mpya ya Msumbiji huru chini ya rais Samora Machel iliipa jina jipya la Maputo.

Mji una wakazi 1,200,000 (pamoja na mitaa ya nje: 1,800,000). Uchumi wake unategemea sana bandari yake kwenye hori ya Maputo ya Bahari Hindi.

Mito miwili inaishia kwenye hori ni Tembe na Maputo.

Viungo vya nje 
  Utalii Maputo Kin

Msumbiji
Miji Mikuu Afrika
Miji ya Msumbiji
Mikoa ya Msumbiji
Randal Cremer

Randal Cremer (18 Machi 1838 – 22 Julai 1908) alikuwa kiongozi wa chama cha wafanyakazi kutoka nchi ya Uingereza. 

Anajulikana pia kwa maandishi yake yaliyojaribu kuzuia vita. Mwaka wa 1903 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani. Mwaka wa 1907 alipewa cheo cha “Sir” cha Uingereza.

Waliozaliwa 1838
Waliofariki 1908
Wanaharakati wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Amani
Frédéric Passy

Frédéric Passy (20 Mei 1822 – 12 Juni 1912) alikuwa mtaalamu wa uchumi kutoka nchi ya Ufaransa. Anajulikana hasa kwa maandishi yake yaliyojaribu kuzuia vita. Mwaka wa 1901, pamoja na Henri Dunant, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1822
Waliofariki 1912
Waandishi wa Ufaransa
Wataalamu wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Amani
Auguste Beernaert

Auguste Marie Francois Beernaert (26 Julai 1829 – 6 Oktoba 1912) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Ubelgiji. Kuanzia 1884 hadi 1894 alikuwa Waziri Mkuu na Waziri wa Fedha. Baadaye alikuwa mwakilishi wa Ubelgiji kwenye mikutano ya amani iliyofanyika katika mji wa The Hague mwaka wa 1899 na wa 1907. Mwaka wa 1909, pamoja na Paul d’Estournelles alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Tazama pia 
 Orodha ya Mawaziri Wakuu wa Ubelgiji

Waliozaliwa 1829
Waliofariki 1912
Wanasiasa wa Ubelgiji
Tuzo ya Nobel ya Amani
Tobias Asser

Tobias Michael Carel Asser (28 Aprili 1838 – 29 Julai 1913) alikuwa mwanasheria kutoka nchi ya Uholanzi. Alikuwa profesa wa sheria kwenye Chuo Kikuu cha Amsterdam. Mwaka wa 1899 na tena 1907 alikuwa mwakilishi wa Uholanzi kwenye mikutano ya amani iliyofanyika katika mji wa The Hague. Mwaka wa 1911, pamoja na Alfred Fried alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1838
Waliofariki 1913
Wanasheria wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Amani
Leo Sowerby

Leo Sowerby (1 Mei 1895 – 7 Julai 1968) alikuwa mtungaji muziki, mpiga kinanda na mwalimu wa muziki kutoka nchi ya Marekani. Alifundisha na kupiga kinanda hasa katika mji wa Chicago. Mwaka wa 1946 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Pulitzer ya Muziki ya muziki kwa utungaji wake wa “Wimbo ya Jua” (kwa Kiingereza Canticle of the Sun).

Waliozaliwa 1895
Waliofariki 1968
Wanamuziki wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Muziki
Austen Chamberlain

Austen Chamberlain (16 Oktoba 1863 – 16 Machi 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uingereza. Kuanzia 1924 hadi 1929 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1925, pamoja na Charles Dawes alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa ajili ya kazi yake ya kupitisha Maafikiano ya Lokarno.

Waliozaliwa 1863
Waliofariki 1937
Wanasiasa wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Amani
Charles Dawes

Charles Gates Dawes (27 Agosti 1865 – 23 Aprili 1951) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Kuanzia 1925 hadi 1929 alikuwa Kaimu Rais chini ya Rais Calvin Coolidge. Mwaka wa 1925, pamoja na Austen Chamberlain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1865
Waliofariki 1951
Wanasiasa wa Marekani
Kaimu Rais wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Amani
Ohio
Aristide Briand

Aristide Briand (28 Machi 1862 – 7 Machi 1932) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ufaransa. Kati ya 1906 na 1932 alikuwa Waziri Mkuu mara 11. Mwaka wa 1926, pamoja na Gustav Stresemann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1862
Waliofariki 1932
Tuzo ya Nobel ya Amani
Wanasiasa wa Ufaransa
Gustav Stresemann

Gustav Stresemann (10 Mei 1878 – 3 Oktoba 1929) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1923 alikuwa Waziri Mkuu na kuanzia 1924 hadi 1929 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1926, pamoja na Aristide Briand alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1878
Waliofariki 1929
Wanasiasa katika Historia ya Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Amani
Norman Angell

Sir Ralph Norman Angell Lane (26 Desemba 1872 – 7 Oktoba 1967) alikuwa mtaalamu wa uchumi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa. Anajulikana sana kwa kitabu chake “Uwongo Mkubwa” (kwa Kiingereza Great Illusion) kilichotolewa mwaka wa 1910. Mwaka wa 1931 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1933 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Viungo vya nje 

 Wasifu rasmi kutoka Kamati ya Tuzo ya Nobeli
 Wasifu fupi ilivyoandikwa na Samuel Brittan 

Waliozaliwa 1872
Waliofariki 1967
Waandishi wa Uingereza
Wataalamu wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Amani
Cordell Hull

Cordell Hull (2 Oktoba 1871 – 23 Julai 1955) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Kuanzia 1933 hadi 1944 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa ajili ya kazi yake ya kuanzisha Umoja wa Mataifa.

Waliozaliwa 1871
Waliofariki 1955
Wanasiasa wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Amani
Ralph Bunche

Ralph Johnson Bunche (7 Agosti 1904 – 9 Desemba 1971) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa vile aliwasaidia Waarabu na Waisraeli kusimamisha vita yao kwa muda kule Palestina mwaka wa 1949.

Waliozaliwa 1904
Waliofariki 1971
Wanasiasa wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Amani
Léon Jouhaux

Léon Jouhaux (1 Julai 1879 – 28 Aprili 1954) alikuwa kiongozi wa chama cha wafanyakazi kutoka nchi ya Ufaransa. Alisaidia kuanzisha mashirika mbalimbali kwa ajili ya wafanyakazi. Mwaka wa 1951 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Viungo vya nje 
 habari ya Kamati ya Tuzo ya Nobeli kuhusu Jouhaux
 Picha na kaburi ya Leon Jouhaux

Waliozaliwa 1879
Waliofariki 1954
Tuzo ya Nobel ya Amani
Wanasiasa wa Ufaransa
Kigali

Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.

Iko karibu sana na mstari wa ikweta kwenye kimo cha 1400 - 1600 m juu ya UB. Hali ya hewa ni ya wastani hakuna baridi kali wala joto kali.

Kigali ina wakazi 600,000.

Historia 
Kigali ilianzishwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani mwaka 1907 kama kituo cha mwakilishi wa Afrika ya Mashariki  Mjerumani Richard Kandt. 
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivamiwa na Wabelgiji ikawa sehemu ya eneo lao na kukabidhiwa  Rwanda na Burundi chini ya utawala wa Ubelgiji. 

Baada ya kugawa kwa Rwanda-Burundi kuwa nchi mbili za Rwanda na Burundi, Kigali ikawa mji mkuu wa Rwanda mwaka 1962. 

Mauaji ya Watutsi ya mwaka 1994 yalianza Kigali. Mji ulipungukiwa wakazi 100,000 wakati ule.

Uchumi 
Misingi ya uchumi ya Kigali ni biashara ya kahawa, mifugo na Bustani.

Mawasiliano 
Kigali ina uwanja wa ndege wa kimataifa uitwao Kigali International Airport. Kuna barabara kwenda Burundi na Uganda. 
Bildung

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Rwanda

Viungo vya nje

 
Miji Mikuu Afrika
Miji ya Rwanda
Ruanda-Urundi

Ruanda-Urundi ni jina la zamani kwa ajili ya nchi za Rwanda na Burundi. Zote mbili zilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani hadi 1916. Wakatu wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia jeshi la Force Publique la Ubelgiji kutoka Kongo lilivamia maeneo yake; katika ugawaji wa koloni ya Kijerumani maeneo yale yalikubaliwa na Uingereza kubaki upande wa Ubelgiji.  

Baadaye zilikabidhiwa na Shirikisho la Mataifa kama eneo la kudhaminiwa kwa Ubelgiji.  
Ubelgiji ilitawala nchi zote mbili kama eneo moja la "Ruanda - Urundi". Hali halisi ziliangaliwa kwa muda mrefu kama eneo la nyongeza la Kongo ya Kibelgiji. Lakini hali yake katika sheria ya kimataifa kuwa eneo la kudhaminiwa iliizuia kuunganishwa rasmi na koloni ile kubwa.

Nchi zote mbili zilitawaliwa kwa mfumo wa "utawala usio moja kwa moja" ihali Wabelgiji walitumia watawala wa jadi. Wafalme hao waliotwa Mwami walitoka kimapokeo katika kundi la Watutsi ilhali idadi kubwa ya wananchi walihesabiwa katika kundi la Wahutu. Makundi haya hayakuwa makabila tofauti maana walikuwa na lugha na utamaduni wa pamoja; walikuwa zaidi matabaka katika jamii ambayo yaliwahi kuanza karne kadhaa zilizopita kama makabila tofauti lakini zimeshaunganika kiutamaduni; hata hivyo yalikuwa tofauti kiuchumi kwa mkazo wa ufugaji upande wa Watutsi na ukulima upande wa Watutsi. Hata hivyo iliwezekana kwa Mhutu kupata ng'ombe wengi na kuitwa Mtutsi, na Mtutsi maskini kuanza kulima akitazamiwa kuwa Mhutu. Kisiasa tofauti ilisababishwa na mfumo wa utawala wa mwami (mfalme) aliyepaswa kuteuliwa kutoka familia za Watutsi.  

Katika kipindi cha ukoloni uhusiano baina ya Watutsi na Wahutu ulibadilika kwa sababu wakoloni walitazama Watusi kuwa watu wa mbari wa juu. Waliimarisha tofauti kwa kuanzisha mfumo wa kuorodhesha na kutoa vitambulisho kwa wananchi ambako kila mtu aliandikishwa ama kama Mtutsi au Mhutu, na hivyo njia ya kuhama kundi ilifungwa. Wakipendelea Watutsi idadi ya Wahutu walioteuliwa kuwa mchifu wa maeneo ilipungua, hasa upande wa Rwanda.  

Katika miaka ya 1950 elimu ya kisasa ilifanya Wahutu kudai haki za kisiasa sawa na Wahutu. 
Mwaka 1959 upinzani wa Wahutu dhidi ya utawala wa Watutsi uliendelea kwenye mapinduzi katika Rwanda ambako Mwami  alipinduliwa na mauaji ya wapinzani wa kisiasa yalifanya Watutsi zaidi ya 100,000 kukimbia katika nchi jirani. Wakati huohuo uhusiano baina ya makundi ndani ya Burundi haukuonyesha mafarakano makali vile bado na mfalme wa Burundi alilenga kutengwa kwa Burundi na Rwanda.

Wakati wa mwisho wa utawala wa kikoloni kwenye mwaka 1961 sehemu zote mbili ziliachana na kuingia katika uhuru kama nchi mbili za Rwanda na Burundi. Burundi huru ilianza kama ufalme, ilhali Rwanda imeshakuwa jamhuri.

Kujisomea 
Samson, Anne (2016).

 

Historia ya Ubelgiji
Historia ya Rwanda
Historia ya Burundi
Historia ya Afrika
El Aaiún

El Aaiún (pia Laâyoune, العيون = al-ʿUyūn) ni mji mkubwa wa Sahara ya Magharibi kwenye bonde la Saguia el Hamra karibu na mwambao wa Atlantiki. 

Hadi mwaka 1976 ilikuwa makao makuu ya utawala wa kikoloni wa Hispania. Baadaye mji ulivamiwa na Moroko pamoja na sehemu kubwa ya Sahara ya Magharibi. 

Idadi ya wakazi ni takriban 200,000 wengi wao ni walowezi kutoka Moroko walioingia tangu mwisho wa 1976. 

Katika muundo wa utawala wa Moroko El Aaiun ni makao makuu ya wilaya ya Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra. Machoni pa wafuasi wa Jamhuri ya Sahara ya Kidemokrasia ya Kiarabu mji unstahili kuwa mji mkuu wa nchi hii ikipata uhuru wake. 

"El Aaiún" ni umbo la maandishi ya Kihispania kwa ajili ya jina la Kiarabu kinchomaanisha "chemchemi". Maandishi katika kawaida ya Kifaransa ni "Laâyoune" yanayotumika zaidi upande wa Moroko.
Miji ya Moroko
Miji ya Sahara Magharibi
Libreville

Libreville ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Gabon. Iko kwenye pwani la Atlantiki kiasi ndani ya mdomo wa mto Komo au mto Gabon. Kuna bandari. 

Libreville ina wakazi 578,000 (2005). Jina la “Libreville” lina maana ya “mji huru” au “mji wa watu huru” kutokana na historia yake.

Historia 
Libreville ilianzishwa na Wafaransa kama kituo cha biashara kwa jina la Gabon kufuatana na mto uliopo baada ya kununua ardhi tangu 1839 BK. Wakati ule wenyeji wa eneo walikuwa hasa Wampongwe. 1843 Wafaransa walijenga boma la Fort Aumale kama bandari ya kijeshi. 
 
Mwaka 1848 idadi ya wakazi iliongezeka ghafla kwa watumwa waliowekwa huru. Wakati ule meli za kijeshi za Ufaransa zilishirikiana na Waingerezea katika majaribio ya kukomesha biashara ya watumwa. Walikamata meli ya L'Elizia na kupeleka mzigo wake wa watumwa Gabon walipopewa uhuru. Wakati ule kituo kilipanuka kuwa mji mdogo ukapewa jina la Libreville kwa kuiga mji wa “Freetown” huko Sierra Leone ambako Waingerezea waliwahi kupangisha watumwa waliopewa uhuru.

Tangu 1866 ikawa makao makuu ya jimbo la Gabon. katika karne ya 20 ikawa bandari kuu ya Afrika ya Ikweta ya Kifaransa ikaendelea kukua polepole. Tangu uhuru wa Gabon mwaka 1960 imekuwa mji mkuu wa nchi hii.

Mji 
Kuna mitaa ndani ya mji ya Batterie IV, Quartier Louis, Mont-Bouët, Nombakélé, Glass (Uzunguni), Olaumi (mtaa wa viwanda) na Lalala. Mtaa wa Owendo kusini ya mji pana bandari na kituo cha reli.

Libreville ina makumbusho ya kitaifa yenye vinyago vingi vya utamaduni wa wananchi. Soko kuu ni Marché du Mont-Bouët mashariki ya kitovu cha mji.
Libreville kuna vyuo vikuu vya Université Omar Bongo (UOB), Université des Sciences de la Santé, Chuo cha Ufundi Omar Bongo Ondimba Technical School na taasisi mbalimbali ndogo.
Uwanja wa ndege wa kimataifa kiko nje ya mji.

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Gabon
Gabon
Wilhelm Ostwald

Friedrich Wilhelm Ostwald (Kilatvia: Vilhelms Ostvalds), (Riga, Latvia, 2 Septemba 1853 – 4 Aprili 1932) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa ajili ya utafiti wake kuhusu uchocheaji.

Viungo vya nje 
 Wasifu wa Ostwald

Waliozaliwa 1853
Waliofariki 1932
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Otto Wallach

Otto Wallach (27 Machi 1847 – 26 Februari 1931) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza michanganyiko kama terpini. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Viungo vya nje 
 Wasifu wa Wallach

Waliozaliwa 1847
Waliofariki 1931
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Victor Grignard

François Auguste Victor Grignard (6 Mei 1871 – 13 Desemba 1935) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Alitafiti usanisi na hasa uunganishaji wa kaboni. Mwaka wa 1912, pamoja na Paul Sabatier alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Viungo vya nje 
 Wasifu wa Grignard

Waliozaliwa 1871
Waliofariki 1935
Wanakemia wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Malabo

Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).

Mji ulianzishwa kwa jina la Port Clarence kuanzia 1827 na Waingereza waliokuwa wamekodi kisiwa cha Fernado Po kutoka kwa Hispania. Uingereza ulitumia kisiwa kama kituo cha jeshi la uanamaji lilizozunguka Atlantiki kwa shabaha ya kukomesha biashara ya watumwa. Waingereza walipeleka hapa watumwa waliopatikana kwenye meli za bishara ya watumwa. 1843 Waingereza walihamisha kituo chao ch kijeshi kwenda Sierre Leone na sehemu ya watumwa wa zamani waliopewa uhuru wao walibaki wengine wakafuatana na Waingereza kwenda Sierra Leone.

Wahispania walirudi polepole wakabadilisha jina la mji kuwa Santa Isabel. 

Tangu uhuru wa Guinea ya Ikweta mwaka 1968 Santa Isabel ikawa mji mkuu. Wakati wa udikteta wa rais Francisco Macías Nguema jina lilibadilishwa kuwa Malabo. Idadi ya wakazi ilipungua sana kutokana na utawala wa kidikteta, wengi walikimbia kama wanachi kwa ujumla. Tangu mwisho wa Macias Nguema idadi imeongezeka tena lakini bado dalili ya uharibifu zinaonekana.

Pamoja na hasara hizo Malabo ni kitovu cha kiuchumi cha nchi. Mazao ya kakao, kahawa na ubao yanapelekwa hapa kwa meli na kuuzwa nje.

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Guinea ya Ikweta
Guinea ya Ikweta
Harare

Harare (zamani: Salisbury) ni mji mkuu wa Zimbabwe pia mji mkubwa nchini ukiwa kitovu cha utawala na uchumi. Uko kwenye kimo cha mita 1,500 juu ya UB. 

Idadi ya wakazi imehesabiwa kufika 1,492,000, pamoja na mitaa ya nje hadi 3,120,000. Mtaa wa nje ulio mkubwa ni Chitungwiza yenye wakazi 340,000 kusini kwa uwanja wa ndege wa kimataifa.

Historia 
Mji ulianzishwa mwaka 1890 BK kama kambi la jeshi la binafsi la Cecil Rhodes. Tangu kuwa makao ya kudumu mji ulipewa jina la Salisbury kutokana na Lord Salisbury aliyekuwa waziri mkuu wa Uingereza miaka ile akamsaidia Cecil Rhodes kazika mipango yake ya kupanusha ukoloni katika Afrika ya Kusini. Salisbury ilipata cheo cha mji mwaka 1935 ikawa mji mkuu wa Maungano ya Rhodesia na Unyasa mwaka 1953 hadi 1963.

Baada ya uhuru wa Zimbabwe jina la Salisbury ilibadilishwa mwaka 1982 kwa heshima ya chifu wa Washona Neharawa kuwa Harare.

Tangu 2002 mji uliathiriwa vibaya na matatizo ya kisiasa nchini Zimbabwe. Vyama vya upinzani vilipata kura nyingi mjini kushinda serikali ya Robert Mugabe katika chaguzi za kisiasa. Serikali ikalipiza kisasi kwa kufuta Halmashauri ya Mji. Mwaka 2005 serikali ilibomoa mitaa ya vibanda katika kempeni ya Operation Murambatsvina (Mradi wa "kuondoa takataka"). Lakhi za watu walifukuzwa katika nyumba zao na biashara zao zikabomolewa. Wapinzani waliona kampeni hii kama jaribio la kupunguza idadi ya wafuasi wao katika mji mkuu.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Zimbabwe

Tanbihi

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Zimbabwe
Zimbabwe
Luanda

Luanda (kirefu: São Paulo de Luanda: pia Loanda) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Angola ikiwa na wakazi 2,487,484 (katika rundu la jiji 7,805,000) wanaongezeka haraka kutoka ndani na nje ya nchi na ya bara la Afrika.

Jiografia 
Mji wa Luanda uko mkoani Luanda, kaskazini ya mdomo wa mto Cuanza mwambaoni pa Atlantiki.

Historia 
Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1575 BK kwa jina la São Paulo de Luanda. Umekuwa mji mkuu wa Angola tangu mwaka 1627. 

Hadi mwaka 1850 Luanda ilikuwa kitovu cha biashara ya watumwa kwenda Brazil. 

Wakati wa uhuru mwaka 1975 walowezi wengi Wareno waliondoka mjini. 
Vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Angola kati ya miaka 1974 - 2002 ilileta hasara pia kwa mji mkuu.

Wakazi 
Kati ya wakazi, walio wengi kabisa ni Waafrika wa makabila kama vile Waovimbundu, Wakimbundu na Wakongo. 

Lugha rasmi ni Kireno lakini lugha nyingi za Kibantu zinatumika pia.

Uchumi 
Luanda ni bandari muhimu nchini pia mwanzo wa reli kwenda Malange.

Viungo vya nje 

 www.luandamap.com - Ramani ya Luanda 

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Angola
Luanda
Kwanza (mto)

Kwanza (kwa Kireno: Cuanza, pia Coanza, Quanza au Kuanzani) ni mto katika Angola. Chanzo chake ni katika Nyanda za Juu za Bie ambako mito mingi mikubwa inaanza.
 
Jina la mto limekuwa pia jina la mikoa miwili ya Cuanza Norte (kaskazini kwa mto) na Cuanza Sul (kusini kwa mto).

Matawimto muhimu ni Kuiva, Luando na Lucala.

Mwendo wa mto 
Mwanzoni mto unaelekea kaskazini halafu kaskazini-magharibi ikiwa mpaka kati ya mikoa ya Bie na Malange, baadaye kati ya mikoa ya Cuanza Sul na Malange, halafu kati ya mikoa ya Cuanza Sul na Bengo. Ikielekea magharibi inapita mkoa wa Cuanza Norte hadi kufikia Atlantiki kusini kwa Luanda, mji mkuu wa Angola.

Umuhimu wa kiuchumi 
Kwanza inatumika na meli kwa mwendo wa takriban km 250 kuanzia mdomo wake kungia barani. Kwa sababu hiyo ilikuwa pia njia ya Wareno ya kupeleleza Angola walipofika na kujenga utawala wao.

Kwanza inatumika kwa kutengeneza umeme kwa njia ya lambo la Capanda mkoani Malanje lililoanza kufanya kazi mwaka 2004. 

Bado inatumika kama njia ya kusafirisha mizigo, pia maji yake humwagilia mashamba.

Viungo vya nje 
Watersheds of Africa: A03 Cuanza

Mito ya Angola
Bié (mkoa)

Bié ni mkoa wa Angola wenye eneo la km² 70,314 na wakazi wanaokadiriwa kuwa kati ya lakhi nane na milioni moja.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Kuito (Cuito). 

Hali ya hewa haina joto kali kutokana na milima na mvua ya mara kwa mara. Hayo yote huwezesha kilimo cha mahindi, karanga, miwa, kahawa na mpunga. 

Mkoa ni sehemu ya Nyanda za Juu za Bie. Kuna njia ya reli kati ya mkoa na pwani.

Miji mikubwa zaidi mkoani ni:
 Kuito- wakazi 114 791
 Camacupa- wakazi 19 347 
 Catabola- wakazi 19 281 
 Catumbela- wakazi 17 369 
 Chisamba- wakazi 7 755 

Nyumba ya mwenyekiti wa chama cha UNITA Isaias Samakuva iko mkoani kwenye mji wa Kunji.

Viungo vya Nje 
 US government statistics from 1988
 angola.org.uk 

Mikoa ya Angola
!
Nyanda za Juu za Bie

Nyanda za Juu za Bie ziko kwenye kitovu cha nchi Angola. Zinapanda hadi ya kuwa na kimo cha 2,619 m juu ya UB.

Kutokana na kiasi kikubwa cha mvua kinachopatikana hapa eneo ni chanzo cha mito mingi muhimu ya Afrika ya Kusini na Afrika ya Kati.

Mito muhimu inayoanza Nyanda za Juu za Bie
 Kwanza (Cuanza) - inaelekea kaskazini - magharibi na kuishia Atlantiki 
 Kasai inaelekea kaskazini na kuishia mto Kongo 
 Kwango inaelekea kaskazini na kuishia kwenye mto Kasai ndani ya Kongo.
 Kwando (Cuando) - inaelekea kusini-mashariki na kuishia Zambezi
 Kubango-Okavango - inaelekea kusini halafu kusini-mashariki na kuishia Delta ya Okavango kwenye Kalahari
 Kunene (Cunene) - inaelekea kusini-magharibi na kuishia Atlantiki mpakani na Namibia.
 kuelekea magharibi ni mito midogo tu 

 Zambezi ikitokea kaskazini inapita karibu na Nyanda za Juu za Bie na kupokea sehemu ya maji yake hapa.

Mji mkubwa katika eneo ni Huambo (zamani: Lisbon mpya)

Angola
Kunene (mto)

Kunene (au Cunene) ni mto wa Afrika ya kusini-magharibi. 

Chanzo chake kiko Angola katika Nyanda za Juu za Bie, unaelekea kusini hadi kufikia mpaka wa Namibia kwenye mji wa Ruacana. 

Kuanzia hapo mto ni mpaka kati ya Angola na Namibia hadi kufikia bahari ya Atlantiki. Mdomo wa mto baharini ni delta yenye upana wa km 30. 

Mwendo wote ni wa km 1207, beseni lina km² 109,832 .

Kunene ina maporomoko huko Ruacana, pia Epupa. 

Serikali ya Namibia ilipanga kutengeneza lambo kwenye maporomoko ya Epupa. Mipango hii imepingwa vikali kwa sababu inaonekana kuhatarisha ekolojia ya eneo pamoja na hali ya maisha ya Wahima walio wenyeji.

Jina la mto unarudia katika jina la mkoa wa Namibia wa Kunene.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika

Viungo vya Nje 
 Watersheds of Africa: A04 Cunene 

Mito ya Afrika
Mito ya Angola
Mito ya Namibia
Cunene (mkoa)
Bloemfontein

Bloemfontein (tamka: "Blumfontain" - Kiholanzi/Kiafrikaans "chemchemi ya maua") ni kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini pamoja na Pretoria na Cape Town. Jina la Kisotho ni Mangaung linalomaanisha "kwa duma". 
Bloemfountain ni makao ya Mahakama Kuu ya Afrika Kusini pia mju mkuu wa mkoa wa Vrystaat (au: Free State - "Dola huru").

Mji uko kwenye uwanja wa juu wenye kimo cha 1,395 m juu ya UB. 

Mji mwenyewe una takriban wakazi 500,000. Kuna mji wa pili wa Mangaung wa wakazi 650,000 uliojengwa wakati wa utawala wa ubaguzi wa rangi kwa ajili ya watu weusi.

Tazama pia 
 Chuo Kikuu cha Dola Huru

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 

Miji ya Afrika Kusini
Miji Mikuu Afrika
Dola Huru