LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Stronti

Stronti ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 38 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 87.62. Alama yake ni Sr. Jina lahusiana na kijiji cha Strontian katika Uskoti ilipotambuliwa mara ya kwamza mwaka 1787.

Tabia 
Kama metali ya udongo alikalini zote stronti humenyuka haraka na haitokei kiasili kama elementi tupu bali katika umbo la kampaundi zake. Ikisafishwa na kutunzwa katika angahewa ya gesi adimu ni metali laini kushinda kalisi yenye rangi nyeupe-fedha. Unga wa stronti huwaka pekee yake hewani kwa moto nyekundu.

Matumizi 
Matumzi yake ni hasa katika televisheni inapokorogwa katika bilauri ya tubu kwa kusidi la kuzuia kutoka kwa miali X (eksirei).

Kuna matumizi mengine kama aloi kwa mfano katika alumini. 

Metali za udongo alikalini
Elementi
Metali za udongo alikalini

Metali za udongo alikalini ni mfulizo wa kikemia katika mfumo radidia unaounganisha elementi za kundi la pili yaani elementi thabiti Berili (Be), Magnesi (Mg), Kalisi (Ca), Stronti (Sr) na Bari (Ba) pamoja na elementi nunurifu ya radi (Ra) ambayo ni tokeo la mbunguo wa elementi nyingine.

Jina 
Jina la "metali za udongo alikalini" linatokana na historia ya uchumbuzi wa elementi hizo. Zilianza kutambuliwa katika umbo la oksidi zake. Kampaundi hizo ziliitwa "udongo" au "ardhi" na wanakemia wa kale kama dutu zisizokuwa metali wala kuathiriwa na joto na zisiyomumunyika katika maji. Zikikorogwa katika maji zinaonyesha tabia ya alikalini. 

Mfaransa Antoine Lavoisier alitambua mwaka 1789 ya kwamba ardhi hizo hazikuwa "elementi" bali kampaundi. Aliamini ya kwamba msingi wake zilikuwa elementi alizozitaja kama "elementi za udongo" zinazojenga chumvi mbalimbali akahisi ya kwamba labda udongo hizo ni oksidi za metali. Hii ilithibitishwa mwaka 1808 na Mwingereza Humphry Davy kwa njia ya elektrolisisi.

Tabia 
Metali za udongo alikalini ni metali laini zenye rangi nyeupe-fedha. Zinamenyuka na halojini kuwa aina za chumvi; mmenyuko na maji husababisha kutokea kwa hidroksidi alikalini.

Hazimenyuki haraka na vikali kama metali alikalini.

Zote zina elektroni mbili katika mzingo elektroni wa nje. Kwa hiyo zinaelekea kuachana na elektroni hizo kuingia katika hali kuwa ioni yenye chaji ya chanya.

Mmenyuko 
Mmenyuko huongezeka kadiri ya namba atomia au ukubwa wa atomi:

 Mmenyuko hewani:
 Berili ni thabiti kwenye halijoto ya wastani pasipo na unyevu kwa sababu uso hufunikwa haraka na ganda la oksidi.
 Magnesi hufunikwa pia na ganda la oksidi lakini vipande vyembaba vinawashwa kirahisi. 
 Kalisi, Stronti, Bari na Radi zinaoksidisha haraka na kuwaka mara moja katika umbo la unga.

 Mmenyuko na Hidrojeni kwenye joto kali 
 Berili haimenyuki na hidrojeni pasipo na kichocheo. 
 Magnesi yamenyuka penye shinikizo ya juu. 
 Metali za udongo alikalini zote nyingine humenyuka na hidrojeni tayari kwenye shinikizo ya kawaida

 Mmenyuko na maji
 Berili haimenyuki na maji kutokana na ganda la oksidi usoni
 Magnesi haimenyuki sawa na Berili lakini ganda hili layeyuka katika maji ya moto
 Metali za udongo alikalini zote nyingine humenyuka vikali na maji kwenye halijoto ya wastani

Kutokea 
Elementi hizo kwa jumla ni asilimia 4.16 za masi ya ganda la dunia. Kati ya metali za udongo alikalini ni: 
 67 % Kalisi
 31 % Magnesi
 1,4 % Bari
 0,7 % Stronti 
 Berili kidogo sana na Radi kidogo zaidi

Kemia
Metali za udongo alikalini
Julius Wagner-Jauregg

Julius Wagner-Jauregg (7 Machi 1857 – 27 Septemba 1940) alikuwa daktari kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza na kutibu magonjwa ya kiakili kwa kutumia tiba ya kushtua ya kuingiza homa mwilini. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1940
Wanasayansi wa Austria
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Christiaan Eijkman

Christiaan Eijkman (11 Agosti 1858 – 5 Novemba 1930) alikuwa daktari kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza ugonjwa wa beriberi na sababu zake. Mwaka wa 1929, pamoja na Frederick Hopkins alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1858
Waliofariki 1930
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Frederick Gowland Hopkins

Frederick Gowland Hopkins (20 Juni 1861 – 16 Mei 1947) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mlo wa wanyama na kugundua vitamini. Mwaka wa 1925 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1929, pamoja na Christiaan Eijkman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1861
Waliofariki 1947
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Charles Sherrington

Charles Scott Sherrington (27 Novemba 1857 – 4 Machi 1952) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza neva za wanyama. Mwaka wa 1922 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1932, pamoja na Edgar Adrian alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1952
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Edgar Adrian

Edgar Douglas Adrian (30 Novemba 1889 – 4 Agosti 1977) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza vyembe vya neva na nguvu za umeme katika ubongo. Mwaka wa 1932, pamoja na Charles Scott Sherrington alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1889
Waliofariki 1977
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Thomas Hunt Morgan

Thomas Hunt Morgan (25 Septemba 1866 – 4 Desemba 1945) alikuwa mwanazuolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kufanya majaribio na inzi drusofila na kugundua sifa za kijenetiki. Mwaka wa 1933 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1866
Waliofariki 1945
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jean García

Jean García (jina halisi: Jessica Anne Rodriguez Maitim; amezaliwa Angelese City, Philippines, 22 Agosti 1969) ni muigizaji wa tamthilia na filamu kutoka nchini Philippines, aliyeibukia mjini Angeles City, Pampanga. 

Ameonekana katika tamthilia kadhaa, na ameanza shughuli za uigizaji toka akiwa ana umri wa miaka 17.

Filamu na tamthilia alizoigiza 
 Twin Krystals on GMA-7 (2008) Kama Reyna Celebes/Celebria
 Impostora Akiwa GMA 7 (2007) Kama Betty
 StarStruck Akiwa GMA (2007)
  "Ang Parusa ng Duwende"  (Lola Basyang's Series) (2007)
  Happy Hearts (2006) Kama Sarah
 Kasagutan, Ang  (2006) (TV) Anita Anita
 Atlantika (2006) Kama Reyna Celebes/Celeste
 Pangako sa 'Yo (2006) -Kama Madame Claudia Buenavista
 Majika (2006) Kama Eloida/Luring
  Extra! Extra!  .... Contestant (1 Kipande, 2006)
 I Will Always Love You (2006) .... Adelle Ledesma
 All About Love (2006) Kama Kikay's Mom
 Say that You Love Me (2005) Kama Mabel
 Makuha ka sa Tikim (2005-06)
 Extra Challenge: Kasabwat (2005)
 Kampanerang Kuba (2005) TV Kama Lucia Saavedra
 Birhen ng Manaoag (2005)
 Mano Po III: My Love (2004) Kama Freida
 Volta (2004) Kama Kelly/Celphora
 Anak Ka ng Tatay Mo (2004)
 It Might Be You (2003) TV Series Kama Orlanda Mae Lacuesta
 Noon at Ngayon... Pagsasamang Kayganda (2003) Kama Kathy
 Kay Tagal Kang Hinintay (2002) TV Kama Lady Morganna Frost Arcangel
 Pangako sa 'Yo (2000) TV Kama Madame Claudia Buenavista
 Nakaw na Sandali (1997)
 Sana naman (1996) Kama Lerma
 Anak, Pagsubok Lamang (1996)
 A.E.I.O.U. 1996)
 Batas Ko ang Katapat Mo (1995) Kama Jenny
 Familia Zaragoza (1995) TV
 Sarah, ang Munting Prinsesa (1995) Kama Miss Minchin
 Trudis Liit (1996) Kama Clara
  L.T Lito Madarang (1993)
 Lucio Margallo (1992) Kama Hermie Margallo
 Disgrasyada (1991) Kama Agnes
 Ms.Dorax,IPGT (1990)
 Anak ni Kanto Boy (1992) Kama Aleja
 Baril Ko Ang Uusig (1990) Kama Nadia
 Huwag Kang Hahalik sa Diablo (1989)
 Sgt. Melgar (1989) Kama Beth
 Impaktita (1989)
 Here Comes the Bride (1989)
 Kahit Demonyo Itutumba Ko
 Paranaque Bank Robbery:The Joselito Joseco Story(1993) as Milagros
  Here Comes the Bride (1989)
 Lost Command (1988)

Viungo vya nje 
 Jean Garcia on Facebook
 Jean Garcia on YouTube
 Official Jean Garcia Group

Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Waigizaji Filamu wa Ufilipino
Danna Garcia

Danna Garcia (amezaliwa Bogotá, Kolombia, 4 Februari 1978) ni mwigizaji wa tamthilia, filamu na pia mwimbaji.

Ni binti wa mwimbaji muziki wa Kikolombia Claudia Osuna. Danna alianza shughuli za muziki na uigizaji toka akiwa na umri wa miaka minne.

Mnamo mwaka 1994, akiwa na dada yake Claudia, waliunda bendi ya muziki, iitwayo "Café Moreno". Katika kipindi cha mwaka mmoja, waliweza kurekodi platini tatu mfululizo, na wakafanikiwa kutoa albamu iliyokwenda kwa jina la Momposino.

Mwaka huo huo Danna akaoneka kwenye ya tamthilia moja ya nchini Colombia iliyokuwa inaitwa "Café con aroma de mujer".

Mnamo mwaka 1996, akawa mwigizaji bora wa kike nchini Colombia na pia nyota katika telenovela za kimexiko.

Danna Garcia pia alicheza tamthilia nyingine nyingi tu, ikiwemo ile ya Pasión de gavilanes (2003) na La Revancha (2000) hizi zilimpa sifa sana mwanadada huyu.

Filamu na Tamthilia Alizocheza 
 La Traición (2007)
 Corazón partido (2005) .... Aura Echarri
 Te Voy a Enseñar a Querer (2004-2005) .... Diana Rivera
 Pasión de gavilanes (2003) .... Norma Elizondo Acevedo de Escandón
 "Revancha, La" (2000) .... Mariana Ruiz
 "Háblame de amor" (1999) .... Jimena
 "Perro amor" (1998) .... Sofía Santana
 "Al norte del corazón" (1996) .... Eloísa (1996)
 Día es hoy, El (1996)
 "Victoria" (1995) .... Victoria
 Café con aroma de mujer (1994) .... Marcela Vallejo Cortez
 "Imaginate" (1987)

Viungo vya nje 
 Tovuti Rasmi ya Danna Garcia 
 Danna Amesaini kuwa Kisura Mpya wa Kilatini wa Maybelline New York 

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Kolombia
Bari

Bari (kutoka kigiriki βαρύς: "nzito") ni elementi na metali ya udongo alikalini yenye namba atomia 56 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 137.327. Alama yake ni Ba.

Tabia 
Kama metali ya udongo alikalini zote bari humenyuka haraka na haitokei kiasili kama elementi tupu bali katika umbo la kampaundi zake. Ikisafishwa na kutunzwa katika kiowevu cha mafuta au katika angahewa ya gesi adimu ni metali yenye rangi nyeupe-fedha. Hewani inaoksidisha haraka lakini ganda la oksidi halitoshi kuzuia isiwake kutokana na unyevu hewani.

Bari ni sumu kali kwa miili ya wanadamu na wanyama. Lakini kuna pia kampaundi ambazo haziyeyuki kabisa katika maji kama vile sulfati ya bari BaSO4 (inayotokea kama madini kwa jina bariti).

Matumizi 
Matumizi yake ni hasa katika teknolojia ya kekee hasa wakati wa kutafuta petroli. Matope ya bariti yateleza yasaidia kuzunguka kirahisi kwa mitambo ya kekee mwambani.

Kuna matumizi mengine kama aloi kwa mfano katika alumini na magnesi. Hutumiwa pia wakati wa kutengeneza vioo vya matumizi ya pekee. 

Metali za udongo alikalini
Elementi
Gesi adimu

Gesi adimu ni mfulizo wa kikemia katika mfumo radidia unaounganisha elementi za kundi la 18 yaani Heli (He), Neoni (Ne), Arigoni (Ar), Kriptoni (Kr), Xenoni (Xe) na Radoni (Rn).

Elementi hizi zote zapatikana kama gesi kwa hali sanifu; hazina rangi wala harufu; haziwaki. 

Zinapatikana katika hali ya atomu pekee, si kama molekyuli. Hazimenyuki yaani haziungani na atomu yingine kuwa molekyuli. Sababu ya kutomenyuka ni tabia ya mzingo elektroni wa nje kujaa kabisa; hapa mzingo elektroni wa nje huwa na idadi ya elektroni inayowezekana tofauti na elementi nyingi ambako mzingo elektroni wa nje ina idadi ya elektroni ambayo ni chini ya idadi ya nafasi zake. Kwa hiyo hakuna haja kutafuta hali thabiti zaidi; gesi hizi zimeshafikia hali thabibiti kila atomi peke yake. Hivyo hakuna kampaundi za gesi hizi.

Gesi hizi zote ziko hewani lakini kwa kiasi kidogo tu. Radoni pekee yake ni hatari ya binadamu lakini si kwa sababu ya tabia zake za kikemia bali na tabia yake ya kifizikia kwa sababu radi ni elementi mnururishi.

Kemia
Gesi adimu
Ulaya ya Kusini

Ulaya ya Kusini ni sehemu ya kusini ya bara la Ulaya. Kuna maelezo ya kutofautiana ni nchi zipi ambazo ni sehemu ya kanda hili. Maelezo hutofautiana kutokana na njia mbalimbali za kuangalia sehemu hiyo: kwa maana ya kijiografia, kisiasa au kiutamaduni.

Kwa hakika tamko hili lamaanisha:
 Nchi za rasi ya Iberia yaani Hispania, Ureno na Andorra.
 Nchi za rasi ya Italia yaani Italia, San Marino na Mji wa Vatikani
 Malta
 Ugiriki 

Kwa kawaida nchi zifuatazo au sehemu zifuatazo za nchi huhesabiwa humo pia:
 sehemu za kusini za Ufaransa
 sehemu za Uturuki kwenye bara la Ulaya
 Kupri hata kama ni sehemu ya Asia kijiografia

Mara nyingi pia sehemu ya nchi za Balkani zahesabiwa humo:
 Albania
 Bosnia na Herzegovina 
 Kroatia 
 Montenegro 
 Masedonia Kaskazini
Zote zinapakana na Mediteranea isipokuwa Masedonia Kaskazini.

Wakati mwingine Bulgaria huhesabiwa hapa pia.

Kanda la Umoja wa Mataifa 
Umoja wa Mataifa huhesabu nchi zifuatazo kama nchi ya kanda la Ulaya ya Kusini:

 Albania
 Andorra
 Bosnia na Herzegovina
 Gibraltar
 Hispania
 Italia
 Kroatia
 Mji wa Vatikani
 Masedonia Kaskazini
 Malta
 Montenegro
 San Marino
 Serbia
 Slovenia
 Ugiriki
 Ureno

Ulaya
Rasi ya Italia

Rasi ya Italia au Rasi ya Apenini ni kati ya rasi kubwa za Ulaya, yenye urefu wa zaidi ya kilomita 1,000 kutoka milima ya Alpi hadi kuishia katikati ya Mediteranea.

Iko kusini mwa Ulaya ikizungukwa na Bahari Mediteranea pande tatu. Umbo lake ni kama mguu unaocheza mpira na mpira ni kisiwa cha Sisilia.

Karibu eneo lake lote ni nchi ya Italia. Maeneo matatu madogo ya kujitegemea ndani yake ni San Marino, Monako na Mji wa Vatikani.

Jina la pili la Rasi ya Apenini linatokana na milima ya Apenini inayovuka sehemu kubwa ya urefu wa rasi. Kaskazini kuna tambarare kubwa lenye rutuba.

Rasi za Ulaya
Mediteranea
Italia
Rasi ya Iberia

Rasi ya Iberia ni kati ya rasi kubwa za Ulaya ikiwa na eneo la km² 582,860. Iko kusini magharibi mwa Ulaya ikipakana na Bahari Atlantiki upande wa kaskazini na magharibi, halafu Bahari Mediteranea upande wa kusini na mashariki. 

Milima ya Pirenei ni mpaka kati ya rasi na Ufaransa (Ulaya ya magharibi).

Iberia ni jina la kale tangu zamani za Waroma wa Kale.

Nchi na maeneo 
Kwenye rasi kuna nchi zifuatazo:
 Hispania ni nchi kubwa kwenye rasi
 Ureno iko upande wa magharibi
 Andorra ni nchi ndogo sana katika milima ya Pirenei kati ya Hispania na Ufaransa
 Gibraltar ni eneo ndogo la Uingereza katika ncha ya kusini inayotazamana na Afrika.

Rasi za Ulaya
Hispania
Ureno
Andorra
Gibraltar
Keely Shaye Smith

Keely Shaye Smith (amezaliwa tar. 25 Septemba 1963) ni mwandishi wa habari kutoka Marekani.
Ameolewa na muigizaji filamu Pierce Brosnan mnamo tar. 4 Agosti mwaka 2001, baada ya mkewe Brosnan wa kwanza Cassandra Harris kufariki dunia. Kwa pamoja wana watoto wawili wa kiume, na pia Brosnan ana watoto wengine wawili aliozaa na marehemu Cassandra Harris.

Smith anatoa huduma kama mwandishi aliyepokea kipindi cha Televisheni kilichokuwa kinatangazwa na mtangazaji "Robert Stack" ambaye alifariki dunia tarehe 14 Mei 2003. Kipindi kilikuwa kinaitwa  "Unsolved Mysteries", kilichokuwa kinarushwa hewani na Televisheni ya "Lifetime" hadi 1997.

Waandishi wa Marekani
Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Cassandra Harris

Cassandra Harris (15 Desemba 1948 – 28 Desemba 1991) alikuwa mwigizaji wa filamu wa kike kutoka nchini Australia. Pia alikuwa mke wa mwigizaji na mtayarishaji wa filamu Pierce Brosnan. Sababu ya kifo chake ilikuwa kensa.

Viungo vya Nje
Tovuti Rasmi ya Cassandra Harris

Waigizaji Filamu wa Australia
Waliozaliwa 1948
Waliofariki 1991
Nembo ya Tanzania

Nembo ya Tanzania ni ngao ya askari inayoshikwa na watu wawili.

Ngao ina sehemu nne: juu sehemu ya dhahabu, chini yake bendera ya taifa, halafu sehemu nyekundu na chini kabisa sehemu ya buluu-nyeupe;

a) robo ya juu inaonyesha mwenge wa uhuru juu ya rangi ya dhahabu inayokumbusha juu ya utajiri wa madini ya nchi

b) robo ya pili ni bendera ya Tanzania

c) rangi nyekundu inamaanisha ardhi nyekundu ya Afrika na kilimo kama msingi wa maisha ya watu.

d) milia ya buluu na nyeupe katika robo ya nne inamaanisha mawimbi ya bahari na maziwa kwenye mipaka ya nchi pamoja na bahari inayozunguka Zanzibar kama sehemu ya Jamhuri ya Muungano.

Juu ya sehemu hizo kuna mkuki na majembe mawili yanayokumbusha juu ya utetezi wa uhuru na umuhimu wa kazi katika ujenzi wa taifa.

Ngao yote imeviringishwa na mapembe ya ndovu yanayomaanisha utajiri wa wanyamapori na hifadhi za taifa.

Ngao inalala juu ya mlima Kilimanjaro ambayo ni mlima mkubwa wa Tanzania.

Watu wawili wanaoshika ngao ni mwanamume na mwanamke kama dalili ya ushirikiano wa jinsia zote mbili taifani. Wanasimama juu ya mpamba na mkarafuu ambayo yote inatoa mazao muhimu ya kibiashara ya Tanzania Bara kwa pamba na Zanzibar kwa karafuu.

Kanda njano ya maandishi chini ya ngao huonyesha kaulimbiu ya taifa "Uhuru na Umoja".

Viungo vya nje
Tovuti ya serikali ya Tanzania - "The national coat of arms"

Tanzania
Nembo za Afrika
Mariana Seoane

Mariana Seoane García (amezaliwa 10 Juni 1976) ni muigizaji wa filamu na tamthilia, na pia ni muimbaji wa muziki kutoka nchini Mexico. Amepata kuwa maarufu katika ile tamthilia ya "Rebeca".

Amechanganya mataifa mawili tofauti, mama yake ni mtu wa Argentina, baba yake amechanganya pia kati ya Mcuba na Mmexico.

Viungo vya nje
 Habari za Mariana Seoane katika IMDB
 alma-latina.net

Waigizaji filamu wa Mexiko
Telenovelas
Tamthilia
Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Gloria Macapagal Arroyo

Gloria Macapagal Arroyo (amezaliwa tar. 5 Aprili 1947) Pia anafamika kwa jina la ufupi kama G.M.A, ni rais wa 14 wa Ufilipino, Ambaye kwa sasa ndiye anayeongoza nchi ya Ufilipino.

Ni rais wa pili wa kike kuongoza nchi ya Ufilipino baada ya Corazon Aquino.
ni binti wa rais wa zamani wa Ufilipino mzee Diosdado Macapagal.
Kabla ya kuwa rais, mwanzoni alikuwa makamo wa rais wa Ufilipino.

Viungo vya Nje 
 Tovuti Rasmi ya Marais wa Ufilipino 
 Tovuti Rasmi ya Gloria Macapagal Arroyo
 Rasmi ya Gloria Arroyo 

Marais wa Ufilipino
Watu walio hai
Waliozaliwa 1947
Fransi

Fransi ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 87 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 223. Alama yake ni Fr. Fransi ni elementi nururifu sana.

Tabia 
Fransi ni elementi haba mno kwa sababu ya unururifu wake. Kati ya elementi zote zinazotokea kiasili ni haba kabisa isipokuwa Astatini. Nusumaisha ya isotopi yenye maisha marefu ni dakika 21.8 pekee. 

Fransi hapatikani kama elementi ya kudumu lakini hujitokeza mara kwa mara wakati wa mbunguo wa Aktini.

Matumizi 
Haina matumizi nje ya utafiti wa kisayansi kutokana maisha mafupi na uhaba.

Metali alikali
Elementi
Radoni

Radoni (kut. kilatini "radius" (mshale) kwa sababu ya unururifu wake) ni elementi yenye namba atomia 86 na uzani wa atomi 222. Alama yake ni Rn.

Tabia 
Radoni ni kati ya gesi adimu hivyo haimenyuki na elementi nyingine. 

Si elementi ya kudumu kutokana na unururifu wake na nusumaisha yake ni siku 3.8 pekee. Inajitokeza mara kwa mara kutokana na mbunguo wa Radi.

Ni gesi nzoto hivyo haipandi sana juu kwenye angahewa bali kukaa chini. Hii ni sababu ya kwamba hukunsayika polepole ndani ya nyumba ambako madirisha na milango haifunguliwi. Hapa unururifu inaweza kuwa hatari ya afya.

Elementi
Simetali
Gesi adimu
Roentgeni

Roentgeni (jina la awali hadi 2004: Unununium) ni elementi sintetiki yenye namba atomia 111 katika mfumo radidia na uzani atomia wa isotopi yake yenye nusumaisha ndefu ni 280. Alama yake ni Rg. 

Roentgeni haitokei kiasili kwa sababu nusumaisha ya isitopi zake ni fupi mno. 272Rg ina nusumaisha ya sekunde 0.0038 pekee;  isotopi yenye nusumaisha ndefu ya sekunde 3.6 ni 280Rg. Hadi sasa isotopi mbili nyingine zilitambiluwa zenye nusumaisha ya millisekunde 170 (279Rg) na 6.4 (274).

Roentgeni ilitambuliwa mara ya kwanza na wanasayansi wa taasisi ya utafiti wa kinyuklia huko Darmstadt. Walifaulu kuitengeneza katika chombo cha nyuklia mara sita pia watafiti Wajapan walifaulu mara chache. Jina limekubaliwa kimataifa kuwa "Roentgeni" kwa heshima ya Konrad Röntgen.

Kama elementi zote za sintetiki hazina matumizi zatengenezwa tu kwa kusudi la utafiti. Duniani hazipatikani kiasili tena hata kama uwezekano ya kwamba ziliwahi kupatikana zamani ila tu kutokana na maisha mafupi ya atomi zao zimeshapotea muda mrefu. Kama ingewezekana kuitengeneza kwa kiasi kikubwa kidogo inawezekana itakuwa na rangi kama [dhahabu] lakini hadi sasa atomi chache hazikutosha kutazama rangi.

Viungo vya Nje 

 WebElements.com - Roentgenium
 IUPAC: Proposal of name roentgenium for element 111
 IUPAC: Element 111 is named roentgenium 
 Apsidium - Roentgenium Element 111 
 Unununium Element At Chemicalelements.com

Elementi sintetiki
Elementi
Elementi ya kundi la 12

Elementi za kundi la 12 ni kundi kwenye jedwali la elementi au mfumo radidia. Elementi hizo ni pamoja na zinki, cadimi, zebaki, na copernici . Copernici ni elementi sintetiki, sio thabiti kwa hivyo tabia zake hazikueleweka bado. Elementi zote za kundi hilo zina kiwango cha kuyeyuka cha duni na pia kiwango cha kuchemsha cha duni. Zebaki (mercury) ni kioevu.  

Mfumo radidia
Metali adimu

Metali adimu ni metali zenye tabia ya kutomenyuka kwa urahisi. Haziguswi na maji au oksijeni ya hewa, tofauti na metali nyingi. Mara nyingi hutazamwa kuwa metali za thamani kwa sababu zinadumu na kuwa haba. 

Mifano yake ni dhahabu (auri), fedha (ajenti), shaba (kupri), tantali, platini, paladi na rhodi. Kuhusu shaba maoni hutofautiana kama inahesabiwa humo.

Elementi sintetiki za Bohri, Hassi, Meitneri, Darmstati na Roentgeni zatazamwa pia kama metali adimu hata kama hazina matumizi kutokana na maisha mafupi ya elementi hizo.

Matumizi ya metali adimu 
Metali adimu, hasa dhahabu na fedha, zilitumiwa kwa mapambo ya thamani kwa watu. Katika tamaduni mbalimbali dhahabu ilikuwa metali ya mfalme au mwene. 

Zilifaa pia kwa biashara kwa sababu zilitafutwa na watu kote zikabebwa kwa urahisi na kudumu. Hivyo vipande vya metali hizo vilipimwa kufuatana na uzito vikatumiwa kwa biashara. Baadaye vipande vyenye uzito maalumu viligongwa mhuri na kuwa chanzo cha pesa.

Metali
Wahunni

Kuhusu watu wakorofi wasio na maadili mema, angalia Wahuni

Wahunni walikuwa watu wa makabila mbalimbali kutoka Asia ya Kati walioanza kuelekea magharibi wakati wa karne ya 4 na ya 5 BK na kuvamia Ulaya, Uajemi na Uhindi.

Chanzo katika Asia ya Kati 
Kiasili walitokea katika maeneo kati ya Kirgizia na Mongolia ya leo. Hakuna uhakika kuhusu utamaduni na lugha yao. Wataalamu wengi walifikiri kuwa walikuwa mchanganyiko wa makabila mbalimbali kati yao Waturuki na pia Wamongolia. Siku hizi inaonekana sehemu kubwa walikuwa makabila ya Kiirani. Kwa jumla walikuwa wahamiaji waliofuga farasi na wanyama wengine na kuishi katika hema kwa muda mwingi.

Sababu ya kuhama kwao haijulikani. Kuna taarifa ya kwamba wahamiaji wa Asia ya kati walishindwa na Wachina mnamo mwaka 352. Kwa hiyo inawezekana kwamba makabila yalianza kuelekea magharibi baada ya kushindwa hivyo. Wengine husema palikuwa na mabadiliko ya hali ya hewa yaliyoongeza ugumu wa maisha na kuwasababisha kutafuta nchi mpya.

Kufika Ulaya 
Kuanzia mwaka 374 Wahunni walifika katika maeneo ya mto Volga na kushambulia makabila ya Kigermanik waliokaa kule. Wakaendelea kuhamia magharibi na kuvamia nchi nyingi. Waliogopwa sana kwa sababu ya ukatili wao na mbinu zao za kushambulia haraka. Hawakuwa na wanajeshi wa miguu bali walipanda farasi na kutumia hasa pinde na mishale. Kwa njia hiyo wakasababisha mwendo mkubwa unaoitwa "uhamisho wa mataifa" katika historia ya Ulaya kati ya karne ya 5 na karne ya 6.

Wahunni kama chanzo cha uhamisho wa mataifa katika Ulaya 
Mashambulio ya Wahunni yalisababisha makabila mengi ya Wagermanik kukimbia wakielekea magharibi vilevile na kuingia katika maeneo ya Dola la Roma. Uvamizi huu wa Wagermanik waliokuwa wakimbizi mbele ya Wahunni ulidhoofisha Dola la Roma na kuwa sababu kuu ya mwisho wake. Kati ya Wagermanik waliokimbia walikuwepo pia Wavandali walioendelea kuhamahama hadi Afrika ya Kaskazini.

Attila kuongoza Wahunni wote 
Wahunni walikuwa na udhaifu bado kwa sababu waligawanyika katika vikundi vingi. Mnamo mwaka 433 Attila alifaulu kushika utawala wote peke yake. Aliwakusanya Wahunni wengi kwenye makambi makubwa katika eneo la Panonia (Hungaria ya leo). Kutoka huko walishambulia nchi jirani; hawakuwa na kusudi la kuteka nchi hizo bali kupora nchi, kuiba mifugo na vyakula na kudai pesa ili wasiendelee. Attila aliharibu miji na vijiji vya nchi za Balkani na kuingia hadi Germania (Ujerumani), Gallia (Ufaransa) na Italia, ambapo alirudishwa nyuma na Papa Leo I. Mwaka 451 alishindwa na mabaki ya jeshi la Roma pamoja na makabila ya Kigermanik katika eneo la Ufaransa ya magharibi.

Mwisho 
Baada ya kifo cha Attila watoto wake walishindana kuhusu urithi. Mmojammoja walishindwa sasa na Roma ya Mashariki na Wagermanik. Wahunni walitawanyika na kupotea katika historia. Mabaki yao yalimezwa na makabila mengine.

Madola
 
Historia ya Ulaya
Dola la Roma
Wahunni
Kiromania

Kiromania (Kiromania: român tamka "romin") ni kati ya lugha za Kirumi na lugha rasmi ya Romania na Moldova.

Asili ya Kilatini 
Asili yake ni Kilatini ya Roma ya Kale kwa sababu sehemu kubwa ya Romania ya leo ilikuwa jimbo la Dakia katika Dola la Roma. Leo hii takriban theluthi mbili za msamiati una asili ya Kilatini, asilimia 20 ni za asili ya Kislavoni na mengine kutuoka lugha mbalimbali za jirani kama Kigiriki au Kituruki.

Wasemaji 
Katika Romania penye wakazi milioni 22 zaidi ya milioni 19 hutumia Kiromania kama lugha ya mama. Nchini Moldova penye wakazi 4.5 karibu milioni 4 husema Kiromania inayoitwa huko "Kimoldova" lakini ni lugha ileile. Kuna pia waesamji katika nchi jirani hasa Serbia, Ukraine, Urusi (Siberia), Bulgaria na Hungaria. Waromania waliohamia huendelea kutumia lugha huko Marekani, Kanada, Australia, Israel au Uturuki. Baada ya mwisho wa ukomnisti waromania wengi wametafuta kazi na kukaa Hispania na Italia.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kiromania
lugha ya Kiromania katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ron

Lugha za Moldova
Lugha za Romania
Lugha za Kirumi
Lugha za Ulaya
Paladi

Paladi ni dutu sahili ya metali na elementi. Namba atomia yake ni 46 katika mfumo radidia, uzani atomia ni 106.42. Katika mazingira ya kawaida ni metali laini yenye rangi fedha-nyeupe inayohesabiwa kati ya metali za mpito. Alama yake ni Pd. Huhesabiwa kati ya elementi ya kundi la 10 (kundi la Platini).

Tabia 
Palladi ni metali na elementi nyepesi kati ya elementi ya kundi la Platini. Kati ya elementi za kundi hilo lina kiwango cha kuyeyuka cha chini. Humenyuka haraka lakini haioksidishi bado kwenye halijoto ya wastani. Huhesabiwa kati ya metali adimu.

Metali adimu
Metali
Elementi
Mstatili

Mstatili ni umbo la pembenne na kila pembe ina 90° yaani ni pembemraba. Pande mbili zinazotazamana ni sambamba pia zina urefu sawa. 

Lalo zinalingana na hujigawa sawa pale zinapokutana.

Mraba ni hali ya pekee ya mstatili ambako kila upande ni sawa. 

Vitabu, meza, madaftari na karatasi za kuandika kwa kawaida ni umbo la mstatili.

Jiometria
Pembemraba

Pembemraba ni pembe yenye kiwango cha nyuzi 90. 

Kama mistari miwili yapandana kuna pembe nne zinazojitokeza. Kama pembe hizi zote ni sawa basi ni pembemraba.

Jiometria

ca:Angle#Angles notables
Nyuzi

Nyuzi (pia: digrii kutoka neno la Kiingereza) ni kizio cha kupimia pembe . Msingi wake ni mzunguko kamili wa duara unaogawiwa kwa sehemu 360. Kwa kawaida nyuzi moja huandikwa kama 1°.

Nusuduara ina 180°. Pembemraba ina 90°. Jumla ya pembe ndani ya pembetatu ni 180°, ndani ya mstatili ni 360°.

Nyuzi inaweza kugawiwa tena kwa dakika na sekunde ya tao. Dakika ya tao ni sehemu ya 60 na sekunde ya tao ni sehemu ya 3600 ya nyuzi moja.

Historia 
Asili ya hesabu hii huaminiwa kuwa katika Babeli ya Kale. Wababeli walihesabu mwaka kuwa na siku 360 na wakitazama nyota waliona ya kwamba kila siku zilihama takriban kiwango cha 1/360 cha duara. 

Katika jiometria muundo huo ulielezwa kimsingi na mwanaastronomia Hipparchos wa Nikaia (190 KK–120 KK).

Jiometria
Vipimo
Duara

Duara ni umbo la mviringo bapa yaani katika tambarare linalofanana na herufi "o".

Katika jiometria duara huelezwa kuwa mchirizo uliofungwa na umbali wa kila nukta ya mchirizo ni sawa kutoka kitovu cha duara.

Mstari wa nje wa duara huitwa mzingo. Katikati yake ni kitovu. Mstari usioonyoka kutoka kitovu hadi mzingo huitwa rediasi au nusukipenyo. Mstari wowote kutoka upande mmoja wa mzingo hadi upande mwingine unaopita kwenye kitovu huitwa kipenyo.

Kiwango cha kipenyo (d) ni mara mbili kiwango cha nusukipenyo (r).

Katika mahesabu ya duara namba inayoandikwa kwa herufi ya kigiriki π (tamka: pi) ni muhimu. Ni sawa na urefu wa mzingo (c) uliogawiwa kwa urefu wa kipenyo na ni takriban 3.14159.

Eneo la duara (a) ni sawa na zao ya nusukipenyo (r) mara nusukipenyo halafu mara π (a ni π mara (r mara r)).

Viungo vya Nje 

 Calculate the measures of a circle online 

Jiometria
Nusuduara

Nusuduara ni nusu moja ya duara kamili. Mzingo wake una pembe ya nyuzi 180.

Jiometria
Pembetatu

Pembetatu ni umbo bapa lenye pande tatu zisizonyoka na kukutana kwenye pembe tatu za kila kona.

Jumla ya kiwango cha pembe zote tatu ni nyuzi 180. 
Eneo la pembetatu ni nusu kitako mara kimo.

Pembe zatajwa kwa kawaida kwa herufi za kwanza katika alfabeti ya Kigiriki yaani alfa, beta na gamma.

Elimu inayoshughulia pembetatu ni jiometria na hsasa tawi la trigonometria.

Aina za pembetatu 

Pembetatu hupangwa kufuatana na tabia za pande zao: 
 Kwenye pembetatu pandesawa pande zote tatu ni sawa. 
 Kwenye pembetatu pacha pande mbili ni sawa.
 Kwenye pembetatu mshato (= pia pembetatu guni) pande zote ni tofauti.

Pembetatu hupangwa pia kufuatana na tabia za pembe zao: 

 Pembetatu mraba ina pembe moja ya 90°. 
 Pembetatu butu ina pembe moja ambayo ni kubwa ya 90°.
 Pembetatu kali ina pembe ambazo zote ni ndogo kuliko 90°. 
 Pembetatu mshazari ni kila pembetatu isiyo mraba.

Jiometria
190 KK

Makala hii inahusu mwaka 190 KK (Kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa
 Hipparchos wa Nikaia atakayekuwa mwanafalaki katika Ugiriki ya Kale na kuunda hesabu ya duara kuwa na nyuzi 360.

Waliofariki

Karne ya 2 KK
120 KK

Makala hii inahusu mwaka 120 KK (Kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki
 Hipparchos wa Nikaia aliyekuwa mwanafalaki katika Ugiriki ya Kale na kuunda hesabu ya duara kuwa na nyuzi 360. 

Karne ya 2 KK
Hipparchos wa Nikaia

Hipparchos (kwa Kigiriki Ἵππαρχος; takr. 190 KK hadi takr. 120 KK) alikuwa mtaalamu wa astronomia, jiografia na hisabati wa Ugiriki ya Kale.

Alizaliwa mjini Nikaia (leo: Iznik katika Uturuki) akafariki kwenye kisiwa cha Rhodos. 

Hutazamwa kama mwanaastronomia muhimu kabisa wa nyakati za kale.

Aliorodhesha nyota 800 na kuzichora katika ramani ya anga. Alibuni mfumo wa kutofautisha nyota kwa mwangaza unaoonekana. Anaaminiwa ni yeye aliyetunga orodha ya nyota iliyotumiwa miaka 300 baadaye na Klaudio Ptolemaio na kuingizwa katika kitabu chake cha Almagesti kilichoendelea kuwa kitabu kikuu cha astronomia kwa Waislamu na Wakristo wa Ulaya kwa miaka 1500 iliyofuata.

Kwa kutumia paralaksi alipima umbali baina ya Dunia na Mwezi akifaulu kufikia namba iliyo karibu sana na kipimo cha kisasa cha kilomita 384,400 kwa wastani.  

Aliweza kukadiria na kutabiri kupatwa kwa jua . 

Katika hisabati alianzisha mbinu za kijiometria, kwa mfano mgawanyo wa duara kuwa na nyuzi 360.

Marejeo 

Wanaastronomia wa Ugiriki ya Kale
wanahisabati wa Ugiriki ya Kale
Wataalamu wa Ugiriki ya Kale
Rhodos

Rhodos ni kisiwa cha Ugiriki karibu na pwani ya Uturuki.

Kuna takariban wakazi 120,000. Miji mikubwa ni Rhodos na Lindos.

Historia
Rhodos ina historia ndefu.

Katika nyakati za kale ilikuwa na Sanamu ya Kolossos iliyohesabiwa kati ya maajabu ya dunia.

Wakati wa vita za misalaba kisiwa kilikuwa kituo muhimu ya wamisalaba wa chama cha hospitali ya Mt. Yohane wa Yerusalemu. 

Mwaka 1644 Waosmani walipofaulu kuteka kisiwa na wamisalaba walihamia Malta.
 
Mwaka 1912 kisiwa kikatwaliwa na Italia kikawa sehemu ya Ugiriki ya kisasa tangu mwaka 1946.

Uchumi wa kisiwa hutegemea hasa utalii.

Visiwa vya Mediteranea
Visiwa vya Ugiriki
Mtume Paulo
Maeneo ya Biblia
Sanamu ya Kolossos kisiwani Rhodos

Sanamu ya Kolossos kwenye kisiwa cha Rhodos ilikuwa kati ya maajabu saba ya dunia ya kale.

Kolossos ilikuwa mnara wa taa mwenye umbo la sanamu ya mtu aliyesimama kwenye mlango wa bandari na kushika moto kama mwenge. Kazi ya sanamu ilikuwa kuelekeza meli bandarini wakati wa usiku. Sanamu ilimwonyesha mungu wa jua Helios.

Ilijengwa kwa muda wa miaka 12 ikakamilishwa mnamo 300 KK na kuwa na kimo cha zaidi ya mita 30. Ilikuwa sanamu kubwa kabisa ya dunia ya kale. Kumbukumbu zimehifadhiwa kuwa matumizi ya vifaa yalikuwa pamoja na tani 13 za bronzi na tani 8 za chuma zilizofunika nguzo za matofari na mawe zilizokuwa majenzi ya ndani.

Sanamu ilisimama miaka 60-70 tu ikaanguka wakati wa tetemeko la ardhi mnamo 226 KK. Ikakatika kwenye magoti. Mabaki yalikaa palepale kwa sababu watu wa Rhodos waliogopa hasira ya mungu Helios wakisimamisha kitu kilichoangushwa na miungu.

Kwa miaka karibu 900 watalii wa dunia ya kale walishangaa mabaki makubwa.

Mwaka 654 Rhodos ilivamiwa na Waarabu Waislamu na Muawiya (wakati ule bado gavana wa Shamu bado khalifa) aliuza metali kwa mfanyabiashara. Inasemekana ya kwamba ngamia 900 walihitajika kubeba mzigo.

Ugiriki ya Kale
Maajabu ya dunia
Mchirizo

Mchirizo ni tamko katika hisabati (jiometria) la kutaja mstari unaonama kama jinamizi au kuruba.

Huelezwa pia kama taswira ya njia. 

Mfano wa mchirizo ni duara ambayo ni mchirizo unaojifunga. 

Jiometria
Ulalo

Ulalo (pia:hanamu) ni mstari unaounganisha pembe mkabala za pembenyingi yenye pembe nne au zaidi kama mstatili, pembetano n.k.

Idadi ya lalo ni  ambamo "n" ni idadi ya pembe za pembenyingi.

Jiometria
Pembenyingi

Pembenyingi (pia: poligoni) ni umbo bapa lenye pande tatu au zaidi.

Pembenyingi hutokea kama nukta kwenye tambarare zaunganishwa kwa mistari inayofunga eneo au maeneo ndani yao.

Katika jiometria ya tambarare pembenyingi sahili kabisa ni pembetatu. 

Pembenyingi sahili haina mistari inayopandana. Ikipandana huitwa pembenyingi tata.

Mifano ya pembenyingi 

Jiometria
Pembe (jiometria)

Pembe ni nafasi kati ya mistari miwili pale ambako inakutana. Mistari huitwa "mikono" ya pembe. Nukta inapokutana ni kipeo au ncha.

Kiwango cha pembe hutajwa mara nyingi kwa nyuzi (alama °). Kiwango cha duara ni 360°. Jumla ya pembe katika pembetatu ni 180°.

Kuna pia vipimo vingine vya kutaja kiwango cha pembe kama vile radiani au gon.

Aina za pembe 

Jiometria
Hammurabi

Hammurabi (takr. 1810 KK - 1750 KK) alikuwa mfalme wa sita wa mji wa Babeli akapanua eneo lake na kuunda milki ya kwanza ya Babeli. Anajulikana hasa kwa mkusanyo wa sheria za Hammurabi ambazo ni kati ya sheria za kwanza za dunia zilizoandikwa.
 
Hammurabi alirithi ufalme kutoka kwa baba yake akitawala eneo la mji wa Babeli kama dola-mji tu. Katika miaka ya utawala wake alifaulu kupanua himaya yake hadi kutawala Mesopotamia yote. Hivyo alianzisha milki ya kwanza ya Babeli.

Sheria za Hammurabi 
Umaarufu wake watokana na sheria zake. Hakuwa mtawala wa kwanza wa Mesopotamia aliyetunza sheria za milki kimaandishi. Lakini sheria nyingine zimepotea au kuhifadhiwa kwa sehemu tu. Mkusanyo wa sheria za Hammurabi ni wa kwanza uliosambazwa kiasi cha kuwa na nakala nyingi, hivyo nakala kadhaa zimehifadhiwa hadi leo na kutupa picha ya jamii ile ya kale sana. 

Nakala maarufu ni nguzo ya jiwe kubwa lenye kimo cha mita 2.25 inayomwonyesha mfalme mbele ya mungu Marduk na chini yake ziko sheria katika mwandiko wa kikabari.

Sheria hizi zilikuwa kali sana. Mfano wake ni vipengele vifuatavyo:
 na. 3: Anayesimama mahakamani na kutoa ushuhuda katika kesi yenye adhabu ya kifo lakini hawezi kuthibitisha maneno yake atakufa
 na. 195: Mwana anayempiga baba yake atakatwa mkono
 na. 196: Anayeharibu jicho la mtu huru atang'olewa jicho lake.

Viungo vya nje 

 Hammu Rabi - The Moon-Sun King of PIE Civilization

Babeli
Sheria
A

A ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Alfa ya Kigiriki.

Maana za A 
 katika muziki A ni noti.
 Katika tiba A ni aina ya damu.
 Kwa magari A ni alama ya gari kutoka Austria.
 Kati ya vipimo a ni alama ya Ar yaani eneo la mita kumi mara kumi
 Katika fizikia A ni alama ya ampea.
 Katika shule za nchi mbalimbali A ni daraja la  juu i(la kufaulu) linalowezekana
 kwa maana ya kiashirio A ni alama ya chanzo

Historia 
 
Asili ya herufi A ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki alfa imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.

Faida ya alfabeti ni ya kwamba inahitaji alama chache kulingana na mwandiko wa silabi mwenye alama kwa kila silabi ya lugha fulani au mwandiko picha unaohitaji maelfu ya alama za picha.

Alef ya Wafinisia 
Wafinisia walichukua alama ya ng'ombe wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "alef" lenye maana ya "ng'ombe" lakini walisoma tu "'" yaani kituo kimya jinsi ilivyo hadi sasa katika alef ya Kiebrania. Hivyo walifanya picha kuwa herufi. Herufi ilinama jinsi kichwa cha ng'ombe kinavyoonekana kikitazamiwa kutoka kando.

Alfa ya Wagiriki 
Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Hawakuwa na matumizi kwa ile sauti kimya ya Wafinisia lakini walihitaji herufi za vokali ambazo hazikuandikwa katika Kifinisia jinsi ilivyo hadi sasa katika Kiebrania na pia mara nyingi katika Kiarabu. 

Kwa hiyo walitumia alama kwa sauti ya A wakabadilisha kidogo jina kuwa "alfa" badala ya "alef". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "ng'ombe". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu. 

Mwanzoni waliandika herufi kwa umbo la kulala kama Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.

Alfabeti ya Kilatini
Wafinisia

Wafinisia (au Wafoinike) walikuwa wakazi wa Finisia ambao zamani za Nyakati za Kale waliishi kwenye mwambao wa mashariki wa Bahari ya Mediteranea. 

Miji-dola yao ilikaa katika eneo la nchi za kisasa za Lebanoni na Syria.

Wafinisia walizungumza Kifinisia kilichokuwa lugha ya Kisemiti ambayo ilipotea baada ya kusambaa kwa Kiarabu tangu karne ya 7.

Walikuwa wafanyabiashara na mabaharia hodari sana. Walijenga utajiri wao juu ya biashara ya ubao kutoka milima ya Lebanoni. Hasa miti ya aina ya seda (Cedrus Libani) ilitafutwa sana. 

Baadaye waliunda makoloni yao katika magharibi ya Mediteranea hadi Hispania. Lakini koloni lao mashuhuri lilikuwa Karthago (Afrika ya Kaskazini).

Mafanikio ya kihistoria ya Wafinisia 
Wafinisia (kama si Wakananayo) walianzisha mwandiko wa pekee uliokuwa chanzo cha alfabeti zote za Ulaya kupitia alfabeti ya Kigiriki.

Mabaharia Wafinisia walikuwa watu wa kwanza waliozunguka bara la Afrika kwa jahazi zao. Safari hiyo ilitokea kama mwaka 600 KK kwa niaba ya mfalme Neko II wa Misri aliyewaajiri kwa safari ile.

Viungo vya Nje 
 The Phoenician Encyclopedia – Encyclopedia Phoeniciana: A Bequest Unearthed, Phoenicia and the Phoenicians, Punic, Canaanites

Wafinisia
Historia ya Syria
Historia ya Lebanoni
Historia ya Asia
B

B ni herufi ya pili katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Beta ya Kigiriki.

Maana za alama B 
 Katika muziki B ni noti.
 Katika tiba B ni mojawapo ya makundi ya damu 
 Katika Kemia B ni alama ya elementi ya Boroni
 Kwenye gari B ni alama ya kimataifa ya gari kutoka Ubelgiji

Historia ya herufi B 

Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki beta imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.

Faida ya alfabeti ni ya kwamba inahitaji alama chache kulingana na mwandiko wa silabi mwenye alama kwa kila silabi ya lugha fulani au mwandiko picha unaohitaji maelfu ya alama za picha.

Bet ya Wafinisia 
Wafinisia walichukua alama ya ramani ya nyumba wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "bet" lenye maana ya "nyumba" lakini walisoma tu "b" yaani sauti ya kwanza katika neno hili. Hivyo walifanya picha ya nyumba kuwa herufi iliyo alama ya sauti "b". Herufi ilitazama upande wa kushoto pa kwa sababu mwendo wa kuandika ulikuwa kuanza upande wa kulia klwenmda kushoto jinsi ilivyo katika lugha za Kisemiti za Kiebrania na Kiarabu. 

Kufuatana na kalamu tofauti (kama ni kuandika kwa kijiti kwenye udongo wa ufinyanzi au kwa wino kwenye karatasi) umbo la herufi likaandikwa kwa michirizo au zaidi kwa kona.

Beta ya Wagiriki 
Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Wakabadilisha kidogo jina kuwa "beta" badala ya "bet". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "nyumba". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu. 

Mwanzoni waliandika herufi kwa kutazama upande wa kushoto kama walivyofanya Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.

B ya Kilatini cha Waroma wa Kale 
Waroma wa Kale walipokea alfabeti kutoka Wagiriki na kuibadilisha kwa mahitaji yao. Beta ikaitwa nao kwa sauti yake tu yaani "b" badala ya neno "beta".

Alfabeti ya Kilatini
Rubidi

Rubidi (Kilat. rubidus: nyekundu) ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 37 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 85.4678. Alama yake ni Rb.

Tabia 
Kali (potasiamu) ni metali laini sana inayochemka kwa sentigredi 39 tayari. Rangi yake ni nyeupe-fedha. Haipatikana kiasili kama metali tupu kwa sababu humenyuka haraka na kuoksidika hewani. Inamenyuka vikali sana na oksijeni na kuwaka peke yake ikiwekwa hewani tu.

Rubidi hutokea kwa umbo la isotopi mbili; 85Rb ni thabiti lakini 87Rb ni mnururifu na kugeuka kuwa 87Sr. Lakini nusumaisha yake ni miaka bilioni 48 hivyo unururifu ni mdogo.

Matumizi 
Kutokana na uhaba wa metali kuina matumizi chache tu hasa katika utafiti wa kisayansi.

Metali alikali
Elementi
Nembo za Afrika

Nchi za Afrika zina nembo zifuatazo

Nchi za Afrika
Nembo za Afrika
Orodha
Lugha za Kisemiti

Lugha za Kisemiti ni kundi la lugha zinazozungumzwa na watu milioni 300 hivi katika Asia ya Magharibi, Afrika ya Kaskazini na Afrika ya Mashariki. Zinahesabiwa kama tawi la lugha za Kiafrika-Kiasia.

Lugha za Kisemiti leo 
Lugha yenye wasemaji wengi ni Kiarabu. Wasemaji wengine wengi ni wale wanaotumia lugha za Ethiopia na Eritrea halafu Israel. Lugha hai za Kisemiti ni pamoja na:

 Kiarabu ambacho kinazungumzwa kwa lahaja mbalimbali, ikiwa Kiarabu sanifu ni pia lugha rasmi katika nchi nyingi za Afrika ya Kaskazini na Mashariki ya Kati (wasemaji milioni 200-220)
 Kiamhari ambayo ni lugha rasmi ya Ethiopia (wasemaji milioni 17)
 Kitigrinya ambayo ni lugha rasmi katika Eritrea na jimbo la Tigray nchini Ethiopia. (wasemaji milioni 5)
 Kiebrania ambayo ni lugha rasmi nchini Israel (wasemaji milioni 5)
 Kiaramu kilichorudi nyuma sana lakini bado kinatumika katika Syria, Irak, Uturuki na Uajemi kwa lahaja mbalimbali (kuna takriban wasemaji 500,000 hadi milioni moja
 Kimalta ambacho ni lugha ya Kisemiti ya pekee ya Ulaya, ikiwa ni lugha rasmi nchini Malta (wasemaji laki 3)
 Lugha za Bara Arabu kusini zajadiliwa hasa katika Omani na Yemeni; ni lugha tofauti na Kiarabu chenyewe (kuna bado wasemaji 300,000)

Lugha za kihistoria 
Kuna idadi kubwa ya lugha za Kisemiti zinazojulikana kama lugha za kihistoria zisizo na wasemaji tena. Kati ya lugha hizo kuna lugha za Babeli, Ashur, Kanaan, Moabu, Finisia na kwa jumla mataifa mengi zinazotajwa katika Biblia.

Viungo vya Nje 
 Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics , 2012.
 Jewish Language Contact, International Journal of the Sociology of Language 226), 2014.
 Ghil'ad Zuckermann (2003), Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1403917232 .

!
Harrison Ford

Harrison Ford (amezaliwa Tar. 13 Julai 1942 Mjini Chicago, Illinois, Marekani) Ni muigizaji wa filamu kutoka nchini marekani. Anafahamika zaidi kwa ujasili wake kwa kuwa nahodha "Han Solo" katika mfululizo wa filamu ya 'Star Wars.Na pia kuwa mtafiti wa vitendo, Yaani kila anachojaribu kukitafiti yeye huwa asomi tu bali mpaka akione chanzo chake, anafahamika kama Dr. Henry 'Indiana Jones' katika mfululizo wa filamu ya Indiana Jones. Ford pia amewahi kuwa nyota wa filamu nyingi tu za hali ya juu ikiwemo ile ya Air Force One na Fugitive ambazo pia zilimpa heshima kubwa na umaarufu pia mbali na zile za mwanzo zilizokuwa zinafahamika kama 'Indiana Jones'.

Maisha ya Mwanzo

Maisha Binafsi

Filamu Alizoigiza

Marejeo

Viuongo vya Nje

 Tovuti Rasmi ya Harrison Ford 
 Harrison Ford Mtandao wa Mwongozo

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Mariana Ochoa

Mariana Yolanda Ochoa Reyes (amezaliwa Mexico City, Mexico, 19 Februari 1979) ni muigizaji wa filamu na mwanamuziki kutoka nchi ya Mexico.

Alikuwa mwanachama wa kundi la muziki maarufu kama OV7 (awali lilifahamika kama La Onda Vaselina). Baada ya kuachana, Ochoa alianza kujitangaza mwenyewe katika masuala ya muziki na uigizaji.

Wasifu

Maisha ya filamu na muziki
Tamthilia yake kwanza kumpa umaarufu na kukubalika kwa Mariana ilikuwa La Hija Del Jardinero, iliyo andaliwa na TV Azteca production.
Tamthilia hiyo ilipokelewa vizuri tu huko Latini Amerika.

Hivi karibuni Mariana alitoa tamthilia nyingine nzuri ya kuvutia iitwayo "Amor Sin Condiciones" na kuweza kuipiku hata ile ya 'Secreto de Amor' ambayo iliandaliwa mwaka 2001 na kampuni ya Venevisión wakishirikiana na  Fonovideo ya Miami nchini marekani.

Pamoja Ochoa na kushughulika na kurekodi albamu yake ya pili lakini bado pia anashughulika na kurekodi tamthilia mpya itakayo rushwa hewani na TV Azteca, tamthilia inaitwa "Se Busca un Hombre" ambayo pia inaandaliwa na kampuni ya TV Azteca.

Albamu alizotoa

Mnamo mwezi Machi, 2006, Ochoa amebadilisha studio ya EMI na kuhamia  Warner Music kwa mkataba wa kurekodi kwa muda wa miaka kumi.Mwezi Julai, 2007, Ochoa alirekodi  albamu yake ya pili iliyoitwa Luna Llena.

Nyimbo maarufu
 My Lover
 Deseos
 Qué Importa
 Me Faltas Tú (#20 - EXA Guatemala
 Aunque No Estés (Kwa Ushirikiano wa Alex Ubago)

Marejeo
 http://www.emimusic.com.mx/portal/hgxpp001.aspx?2,114,23,O,S,0,MNU;E;72;7;MNU ;
 "Como Nunca Existió" 
 http://foro.univision.com/univision/board/message?board.id=mariana_ochoa&message.id=78515
 Ochoa Kwenye 10 Bora

Viungo vya nje
 Tovuti Rasmi ya Ochoa
 Ochoa Katika My Space
 Forum

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wanamuziki wa Mexiko
Waigizaji filamu wa Mexiko
Kigoda

Kigoda ni kiti ambacho kinafanana na meza ndogo ambayo huwa haswa na matendeguu matatu au manne.

Kiti hiki huwa hakina mgongo wa kuegemea na pia hakina mikono.

Kimoja ni kigoda. Vingi huitwa vigoda.

Vifaa
Scarlet Ortiz

Hevis Scarlet Ortiz Pacheco (amezaliwa tar. 12 Machi 1974, Caracas, Venezuela) ni muigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Venezuela. Anafahamika zaidi kwa jina la Camila Montes de Alba katika tamthilia ya "Todo Sobre Camila" iliyochezwa katika nchi mbili tofauti kati ya Peru na Venezuela.

Ortiz pia ameigiza tamthilia nyingi ukiacha ile ya Todo Sobre Camila, moja kati ya tamthilia alizoigiza kama vile Mi Vida Eres Tu iliyochezwa mwaka 2006 nchini Venezuela, Todos Quieren con Marilyn iliyochezwa nchini Kolombia na Secreto de Amor iliyochezwa nchini kwao huko Venezuela.

Muhtsari wa Tamthilia Alizoigiza 
 Mi Vida Eres Tu - 2006, Venezuela-USA
 Todos Quieren con Marilyn - 2004, Colombia
 Todo Sobre Camila - 2002, Peru-Venezuela
 Secreto de Amor - 2001, Venezuela-USA
 Mis Tres Hermanas - 2000, Venezuela
 Yo Soy Betty la Fea - 1999, Colombia
 Niña Mimada - 1998, Venezuela
 Luisa Fernanda - 1998, Venezuela
 Llovizna - 1997, Venezuela

Viungo vya Nje 
 Habazi na Picha za Scarlet

Waigizaji filamu wa Venezuela
Telenovelas
Tamthilia
Waliozaliwa 1974
Watu walio hai
Kriptoni

Kriptoni (kut. kigiriki κρυπτός kriptos kwa sababu haikuwa rahisi kuitambua) ni elementi yenye namba atomia 36 kwenye mfumo radidia na uzani wa atomi 83.79. Alama yake ni Kr. 

Ni elementi haba sana yapatikana kwa kiasi kidogo katika angahewa kama gesi adimu na bwete isiyo na rangi wala ladha. 

Matumizi yake ni hasa katika aina mbalimbali za taa kwa sababu inasaidia balbu kuwa na mwanga mweupe zaidi.

Elementi
Simetali
Gesi adimu