LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Nostra Aetate

Kutokana na mchanganyiko wa watu ambao siku hizi unaongezeka mahali pengi, Mtaguso wa pili wa Vatikano uliona haja ya kutoa tamko juu ya uhusiano wa Kanisa Katoliki na dini mbalimbali ili kujenga umoja kadiri ya mpango wa Mungu.

Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2221 dhidi ya 88 za washiriki wa mtagusoi huo. Ina hadhi ya "tamko" tu na kuitwa kwa Kilatini "Nostra Aetate", yaani "Wakati Wetu".

Tamko hilo linasema kwanza juu ya dini za kimila, halafu juu ya dini zilizoendelea pamoja na elimu (k.mf. Ubaniani na Ubudha): Kanisa linaheshimu dini hizo, ambazo ni tofauti sana na ya kwake, ila linazidi kuwatangazia wote kuwa Yesu ndiye njia, ukweli na uzima.

Katika nafasi ya pekee unasifiwa Uislamu kwa tunu zake nyingi. Mtaguso mkuu ukizingatia magomvi ya zamani kati ya Wakristo na Waislamu umewahimiza wote kusahau yaliyopita na kuanza kuelewana na kushirikiana.

Mwishoni tamko linasifu Israeli likihimiza wote kufahamiana vizuri na Wayahudi na kuacha kuwalaumu kwa makosa wasiyonayo. Kanisa linalaani dhuluma yoyote dhidi yao ambao toka zamani wameteswa mno hata na Wakristo na kwa visingizio vya Kiinjili. Kumbe bado ni wapenzi wa Mungu, na Wakristo wanalishwa na utomvu wa mizizi yao.

Basi ni wajibu kuondoa ubaguzi wowote na kujenga udugu ili tuwe kweli wana wa Mungu.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Dignitatis Humanae

"Dignitatis Humanae" ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2308 dhidi ya 70) tarehe 7 Desemba 1965 kuhusu uhuru wa dini. Tafsiri ya jina hilo ni "Hadhi ya Binadamu".

Tamko hilo la mwisho la mtaguso mkuu huo lilisababisha mijadala mikali wakati wa mtaguso na baada yake hata likachangia kwa kiasi kikubwa farakano la askofu Marcel Lefebvre.

Sababu ni kwamba linasisitiza haki ya binadamu ya kufuata ukweli wa kidini kadiri alivyoujua, wakati mafundisho ya zamani ya Kanisa Katoliki yalikuwa yakisisitiza kuwa imani ya Kikristo ni ya lazima kwa wokovu.

Lakini masisitizo hayo hayapingani, kwa maana ni wajibu wa kila mtu kuutafuta ukweli na kuufuata, ila Wakristo hawawezi kumlazimisha asiyejaliwa bado imani au mwanga wa kutosha, bali wanapaswa kuendelea kumtangaza Yesu kwa wokovu wa watu.

Kinyume cha baadhi ya matendo ya Wakristo wa zamani, Kanisa linaamini kwamba Ukristo unapaswa kuenea kwa nguvu ya ukweli wake, sio kwa upanga, kwa kuwa Mungu mwenyewe anamheshimu binadamu na hiari yake. 

Mfano bora ni ule wa Yesu Kristo na wa mitume wake.

Basi, kila mtu na kila serikali waheshimu uhuru wa kufuata dini yoyote. Haki hiyo inahusu mtu binafsi na makundi pia.

Viungo vya nje 
 Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Louis Pasteur

Louis Pasteur (27 Desemba 1822 – 28 Septemba 1895) alikuwa mwanasayansi kutoka Ufaransa. Aliweka misingi ya mikrobiolojia yaani utaalamu wa viumbe vidogo sana ambavyo huonekana kwa hadubini tu.

Pamoja na mke wake alifanya utafiti ulioonyesha ya kwamba mara nyingi magonjwa yanasababishwa na vidubini kama vile bakteria. 

Aliendelea kugundua njia za kuongeza kinga cha mwili dhidi ya magonjwa kwa njia ya chanjo, akagundua chanjo dhidi ya kichaa cha mbwa na kimeta.
 
Aligundua pia mbinu ya kutunza vyakula kama maziwa kwa muda mrefu na mbinu hiyo huitwa upasteurishaji kwa heshima yake. Kuharibika kwa vyakula kunazuiliwa kwa kupasha vyakula joto kiasi cha 70 °C na kuvifunga katika chombo bila hewa kuingia.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Viungo vya nje

Wanasayansi wa Ufaransa
Wafransisko
Upasteurishaji

Upasteurishaji ni mbinu wa kutunza vyakula visiharibike haraka. Mbinu huu umeitwa kufuatana na mwanasayansi Mfaransa Louis Pasteur aliyeugundua mwaka 1862.

Vyakula kwa mfano maziwa hupashwa joto kiasi cha 70-90 °C kwa muda mfupi. Kwa njia hii sehemu kubwa ya vijidudu au vidubini kama bakteria ndani yake inauawa. Uharibifu wa chakula husababishwa na na vidubini hivi. Lakini joto la muda mfupi hautoshi kubadilisha sana ladha au sifa nyingine za vyakula. 

Kama chakula unatunzwa baadaye katika chombo bila hewa pamoja na na vidubini vya hewani kuingia hakuna uharibifu mpya unaoweza kutokea. Lakini mbinu wa Pasteur hauui vidubini vyote kwa hiyo bado vyakula hivi vinaanza kuharibika lakini baada ya muda mrefu kulingana na kutopasha moto.

Vyakula vinavyouzwa ilhali vimepata upasteurishaji ni hasa vinywaji kama vile maziwa, maji ya matunda, bia, au divai.
Maziwa iliyopasteurishwa ikitunzwa ndani ya chombo chake inakaa kwenye friji kwa muda wa siku 5-7. Lakini muda huu unategemea kama baridi imetunzwa kweli kwenye hatua zote kati ya kiwanda, duka na nyumbani. Kama maziwa imekaa kwenye joto au kubebwa kwenye gari katika mazingira ya joto uharibifu unaweza kutokea haraka zaidi.

Chakula
Vinywaji
Mikromita

Mikromita ni sehemu ya 1,000,000 ya mita moja. Alama yake ni µm. Ni sawa na sehemu ya 1,000 ya milimita moja. Inakubaliwa ndani ya muundo wa vipimo sanifu vya kimataifa. 

Neno limetokana na maneno mawili ya Kigiriki μικρός (mikrós) = ndogo na μέτρον (métron) = kipimo. 

Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. wavelength) ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.

Vipimo vya urefu
Vipimo sanifu vya kimataifa

he:תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית#מיקרו
Royan

Royan ni mji wa Ufaransa ya magharibi. Iko kwenye mwambao wa Atlantiki upande wa kazkazini wa mdomo wa mto Gironde. Royan ina wakazi 18 202 (mwaka wa 2006).

Historia 
Royan ni mji wa kale lakini iliharibiwa kabisa wakati wa vita kuu ya pili ya dunia ikajengwa upya baada ya vita kwa hiyo karibu nyumba zote ni mpya.

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi
 Office de Tourisme - ofisi ya utalii
 Fou d'Royan - Royan katika karne ya 20
 Souvenirs de Royan, livres de témoignages et photos
 Tovuti ya Royan na mazingira yake

Miji ya Ufaransa
Poitou-Charentes
Wu Cheng'en

Wu Cheng'en (mnamo 1500–1582) aliyeitwa pia  Ruzhong alikuwa mwandishi wa Kichina na mshairi wakati wa nasaba ya Ming. Alizaliwa Huaian kwenye jimbo la Jiangsu. Alipata elimu kwenye chuo kikuu cha Nanjing kwa muda wa miaka 10.

Riwaya yake mashuhuri zaidi ni Safari kwenda Magharibi inayosimulia habari za mmonaki anayesafiri kwenye milima ya jimbo la Xinjiang kuelekea Uhindi. Riwaya hii imependwa katika China tangu karne kadhaa ni kitabu kinachojulikana kote nchini. 

Riwaya imetafsiriwa kwa lugha mablimbali na filamu kadhaa zinasimulia habari zake.

Waandishi wa China
Waliofariki 1582
Dolar (pesa)

,
Dolar (pia dola, Kiing. dollar) ni jina la pesa ya Marekani na nchi mbalimbali duniani. 

Dola ya Marekani au US-Dollar ndiyo inayojulikana zaidi, lakini kuna nchi zaidi ya 20 zinazotumia neno "Dollar" kwa pesa yao.

Nchi zenye pesa inayoitwa "Dollar" (dola)

Historia 
Asili ya jina hilo ni neno la Kijerumani "taler" (au: thaler) kwa ajili ya sarafu ya fedha iliyotolewa kwenye mji wa Joachimsthal kule Bohemia (Ucheki) mnamo mwaka 1518. 

Wakati ule migodi ya Joachimsthal ilikuwa na fedha nyingi kiasi kwamba mji ulianza kutoa pesa zake. Pesa hizo zilitwa (kufuatana na mji) "Joachimsthaler", iliyofupishwa kuwa "taler" tu. 

Taler ilikuwa pesa iliyopendwa sana Ulaya ikasambaa kote. 

Hispania ilitumia jina hilo kwa "dolaro" yake kuanzia mwaka 1575. Dolaro ya Hispania ilikuwa baadaye pesa ya kisheria ya Marekani ilipojitenga na Uingereza na kuanzisha pesa yake mwaka 1792.

Pesa
Dolar ya Marekani

Dolar ya Marekani (pia: dola, US-Dollar, kifupi USD) ni pesa halali ya Marekani. Alama yake ni $.

Dolar ya Marekani inapatikana kwa noti za dola 1, 2, 5, 10, 20, 50 na 100. Kuna pia sarafu ya dola 1. 

Dolar moja ina senti 100. Senti huitwa pia "penny" nchini Marekani. Kuna sarafu za nusu dolar (half dollar, senti 50), robo dolar (quarter, senti 25) na sarafu za senti 10 (dime), 5 (nickel) na 1 (penny).

Hadi mwaka 1969 noti ya dolar ya Marekani ilikuwa na ahadi ya kwamba serikali ya Marekani itampatia kila mtu dhahabu kulingana na thamani ya dola hizi akipenda kuzibadilisha.

Usawa huu na thamani ya dhahabu ulifutwa. Leo hii dolar ya Marekani ni pesa ya kuiamini serikali kama pesa zote. Maana yake watumiaji husadiki ya kwamba serikali haitachapisha dola kushinda uwezo wa uchumi na thamani ya bidhaa zilizopo nchini Tanzania.

Tangu mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia (1945) dolar ya Marekani imekuwa pesa kuu duniani na sehemu kubwa ya biashara ya kimataifa hukadiriwa kwa dolar hizo. Lakini tangu kupatikana kwa Euro mwaka 1999 umuhimu wa dolar ya Marekani imeanza kupungua polepole. Hata hivyo nchi mbalimbali zimeachana na sarafu zao na kuamua kutumia dolar ya Marekani tu, k.mf. El Salvador.

Viungo vya nje 

 Dolar ya Marekani (Benknoti na historia)   

Marekani
Pesa
Basilika la Mt. Petro

Basilika la Mt. Petro mjini Roma ni kanisa kubwa kuliko yote duniani na linatumiwa sana na Papa, ingawa si Kanisa kuu la jimbo lake. 

Basilika hilo lote liko ndani ya eneo la Vatikani ambalo ni dola au nchi huru ndogo iliyoko ndani ya mji wa Roma (makao makuu ya Italia). 

Kumbukumbu ya kutabarukiwa kwake inafanyika kila mwaka tarehe 18 Novemba.

Historia 
Kanisa hili lilianzishwa mnamo mwaka 324 na Kaisari Konstantino Mkuu aliyeagizwa ujenzi mahali ambapo watu waliamini Mtume Petro aliuawa kwa ajili ya imani ya Ukristo akazikwa wakati wa Kaisari Nero (kabla ya mwaka 68). 

Kanisa hilo la kale lilionekana bovu wakati wa karne ya 16, hivyo Papa Julius II aliamuru libomolewe ili kujenga kanisa jipya.

Muda wa ujenzi ulikuwa miaka 120: ulianza mwaka 1506 ukakamilishwa mwaka 1626. 

Wasanii mashuhuri walishiriki katika ujenzi na upambaji wa kanisa hili kama vile Raphael, Michelangelo na Gian Lorenzo Bernini. 

Ujenzi wake uligharamia pesa nyingi. Wataalamu wengi huona ujenzi huu ulikuwa sababu moja ya Matengenezo ya Kiprotestanti yaani farakano na Kanisa Katoliki lililoanzia Ujerumani katika karne ya 16. 

Ni kwamba Mapapa walianzisha kodi mpya kwa waumini ili waweze kuendeleza ujenzi. Madai ya pesa kwa ajili ya ujenzi huo yaliendeshwa kwa ukali uliosababisha upinzani wa Martin Luther na wengine hasa huko Ujerumani.

Vipimo 
Kanisa hili lililojengwa juu ya eneo la mita za mraba 15,160 linaweza kupokea umati wa watu 60.000. 

Lina urefu wa mita 211.5 na kimo cha mita 132.5. 

Ukumbi wake una urefu wa mita 187 na upana wa 27.50. Ukumbi wa pili una urefu wa mita 138. 

Jengo lina kuba moja kubwa na makuba manane ya kando. 

Ndani ya kanisa kuna altare 45, nguzo 800, sanamu kubwa 390 za watu wa Biblia, Watakatifu na Mapapa.

Picha

Viungo vya nje 

 stpetersbasilica.org Largest online site for the Basilica
 Fullscreen Virtual Tour by Virtualsweden 
 Google Maps Satellite image of the Basilica
 St Peter’s Basilica and St Peter’s Tomb
 Circus of Nero and the old and new Basilicas superimposed, showing the tomb of Peter
 St. Peter's Basilica Photo Gallery  249 photos
 St Peter's Basilica, Rome pictures and virtual reality movies
 Basilica of St Peter, Rome by Activitaly 
 Catholic Encyclopedia Catholic Encyclopedia article
 Vatican City, Piazza San Pietro  VR panorama with map and compass effect by Tolomeus
 The pipe organs of St Peter's Basilica 
 Vatican City, Piazza San Pietro  QTVR panorama hi-res (15 Mb) by Tolomeus
 St. Peter's Basilica Floor Plan
 The Bells of St. Peter's Basilica at Vatican

Vatikani
Roma
Kanisa Katoliki
Makanisa nchini Italia
Sanaa
Kuba (jengo)

Kuba (Kar. قبة kubba) ni sehemu ya jengo inayoonekana kama nusu tufe iliyoko juu ya jengo fulani.

Ni sifa inayolenga kuonyesha umuhimu maalum wa jengo hili. Hivyo ni hasa makanisa, misikiti na majengo makubwa ya serikali zinazopambwa kwa kuba juu yake. Pamoja na hayo kuba inaweza kupazia sauti ya mseamji chini yake hivyo imesaidia kwa kusudi la kuwahotubia watu wengi.

Kati ya Waswahili wa Afrika ya Mashariki kuna desturi ya kupamba makaburi ya watu muhimu kama mashehe kwa kujenga kuba juu yake.

Historia 
Kuba zilijulikana tangu zama za kale katika Uhindi na katika mazigira ya Mediteranea. Hekalu ya Pantheon katika Roma ya Kale ilikuwa kuba kubwa duniani kwa miaka mingi. Katika karne ya 6 kanisa kuu la Hagia Sofia lilijengwa mjini Konstantinopoli. Kanisa hili ilikuwa kielelezo cha makanisa mengi yaliyojengwa baadaye. Baada ya kuingia kwa Waturuki katika eneo la Konstantinopoli walitumia kuba lake pia kama mfano kwa ajili ya misikiti mikubwa na hivyo kuba imekuwa sifa ya misikiti mingi.

Picha 
<center>

Usanifu
Bijapur

Bijapur ni mji kwenye jimbo la Karnataka katika kusini ya Uhindi. Mji upo kwenye nyanda za juu za Dekkan takriban kilomita 490 kusini-mashariki ya Mumbai na kilomita 470 kaskazini ya Bangalore kwa 16.83 N na 75.71 E. Kuna wakazi 271,064 (2005).

Kihistoria Bijapur ilikuwa muhimu kama mji mkuu wa Usultani wa Bijapur kati ya 1490 hadi 1686. Kumbukumbu ya wakati ule ni jengo zuri la Gol Gumbaz lenye kuba kubwa ambalo ni kaburi la sultani pamoja na msikiti.

Miji ya Uhindi
Karnataka
Yosafat wa Polotsk

Yosafat wa Polotsk (1580 hivi – 1623) alikuwa askofu wa Polotsk (leo nchini Belarus). 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 12 Novemba.

Maisha 
Yosafat Kuntsevych (kwa Kibelarus Язафат Кунцэвіч, Jazafat Kuncevič) alizaliwa Wlodzimierz Wolynski katika mkoa wa Volinia (ulikuwa sehemu ya Lithuania, leo ni ya Ukraina) mwaka 1580 au 1584 katika familia ya Waorthodoksi akaitwa Yohane katika ubatizo.

Baada ya kusoma Vilnius (Lithuania), mwaka 1604 alijiunga na Wakatoliki wa mashariki waliokubali mapatano ya muungano wa Brest yaliyoanzisha Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraine. Akajiunga na wamonaki wa mtakatifu Basili Mkuu kwa jina la Yosafat. 

Alipata upadri, akateuliwa kuwa askofu wa Polotsk. Alijitahidi kutunza urithi wa liturgia ya Kiorthodoksi na pia umoja na Kanisa Katoliki kwa jumla. 

Alifanya kazi kubwa sana kutunza urithi huo wa pekee wa kanisa lake hadi mwaka 1623 alipouawa na Waorthodoksi waliopinga umoja huo.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Maisha yake kwa Kiingereza katika Catholic Forum 
 St. Josaphat Kuncevyc katika Catholic Encyclopedia
 Patron Saints Index: Saint Josaphat 

Waliozaliwa 1580
Waliofariki 1623
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Belarus
Watakatifu wa Ukraine
Paulino wa Nola

Paulino wa Nola (jina kamili kwa Kilatini: Pontius Meropius Anicius Paulinus; Bordeaux, leo nchini Ufaransa, takriban 355 – Nola, karibu na Napoli, Italia, 22 Juni 431) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki huko Nola. 

Tangu kale ametambuliwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 22 Juni.

Maisha 
Paulino wa Nola alikuwa mwanasiasa maarufu tena tajiri, akaoa na kupata mtoto wa kiume. 

Lakini alitamani kuishi maisha maadilifu, na hivi akabatizwa, akaachana na mali yake yote, akaanza kuishi kimonaki huko Nola, leo katika mkoa wa Campania nchini Italia, kuanzia mwaka wa 393. 

Aliteuliwa kuwa askofu wa Nola, ambako alikuza sana heshima kwa Felisi wa Nola, na kuwasaidia waliokwenda huko kuhiji. 

Vilevile alijitahidi kupunguza taabu za watu wa wakati huo. 

Aliandikiana barua na watu wengi maarufu, kama vile Agostino wa Hippo, akatunga mashairi kadhaa yenye ufasaha wa hali ya juu sana.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Maandishi
 Ausonius, & Paulinus of Nola, Ausone et Paulin de Nole correspondance, tr. D. Amherdt (2004) [Latin text; French tr.]
 Paulinus of Nola, Sancti Pontii Meropii Paulini Nolani Opera, ed. G. de Hartel (2nd. ed. cur. M. Kamptner, 2 vols., 1999)  [v.1. Epistulae; v.2. Carmina.  Latin texts]
 Paulinus of Nola, Paolino di Nola  I Carmi ..., ed. A. Ruggiero (1996)
 Paulinus of Nola, Paolino di Nola Le Lettere. Testo latino con introduzione, traduzione italiana ..., ed. G. Santaniello (2 vols., 1992)
 Paulinus of Nola, The Poems of Paulinus of Nola translated ... by P. G. Walsh (1975)
 Paulinus of Nola, Letters of St Paulinus of Nola translated ... by P. G. Walsh (2 vols., 1966-7)

Tanbihi

Marejeo
 C. Conybeare, Paulinus Noster  Self and Symbols in the Letters of Paulinus of Nola (2000)
 
  -- Chapter III of the Dialogues contains a long anecdote about Paulinus.
 J. Morelli, De S. Paulini Nolani Doctrina Christologica (Theology Doctorate dissertation, Pontificia Facultas Theologica Neapolitana apud Majus Seminarium, ex Typographica Officina Forense, Neapoli, MCMXLV)
 J. T. Lienhard, "Paulinus of Nola and Early Western Monasticism, with a study of the Chronology of His Work and an Annotated Bibliography," 1879-1976 (Theophaneia 28) (Köln-Bonn 1977), pp. 192–204;
 C. Magazzù, 'Dieci anni di studi su Paolino di Nola' (1977–1987), in Bollettino di studi latini 18 (1988), pp. 84–103;
 C. Iannicelli, 'Rassegna di studi paoliniani' (1980–1997), in Impegno e Dialogo 11 (1994–1996) [pubblic.1997], pp. 279–321 Rassegna Iannicelli

Viungo vya nje
 Sons of San Paolino
 East Harlem Giglio Society
Hotuba ya Papa Benedikto XVI juu ya Paulinus
Giglio USA 
 San Paolino de Nola

Waliozaliwa 355
Waliofariki 431
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Waandishi wa Kilatini
Washairi wa Kilatini
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Italia
Polotsk

Polatsk (Kibelarusi Полацк polatsk au Полацак polatsak, Kirusi Полоцк Polotsk) ni mji katika kaskazini ya Belarusi. 2004 ilikuwa na wakazi 86,000. Mji uko kando la mto Dunava ni makao makuu ya wilaya ya Polotsk. 

Kihistoria ilikuwa kitovu cha utemi uliofuata milki ya Kiev wakati wa Enzi ya Kati. Kwa muda mrefu eno lake lilkuwa chini ya Lizthuania, baadaye Poland na Urusi.

Belarus
Mbizi

Mbizi au michemba ni ndege wa maji wa jenasi Anhinga, jenasi pekee ya familia Anhingidae. Wana shingo refu na domo refu lenye ncha kali na makali ya menomeno. Huzamia chini ya maji ili kuwakamata samaki wakiuliza domo lao kama mkuki. Huzaa kwa makoloni na hujenga tago lao la vitawi mitini au kwa matete.

Spishi ya Afrika 
 Anhinga rufa, Mbizi (African Darter)
 Anhinga r. rufa, Mbizi wa Afrika
 Anhinga r. vulsini, Mbizi wa Madagaska

Spishi za mabara mengine 
 Anhinga anhinga (Anhinga)
 Anhinga melanogaster (Oriental Darter)
 Anhinga novaehollandiae (Australian Darter)

Spishi za kabla ya historia 
 Anhinga subvolans (Mwanzo wa Miocene ya Thomas Farm, MMA) – zamani iliainishwa katika Phalacrocorax
 Anhinga cf. grandis (Kati ya Miocene ya Kolombia mpaka mwisho wa Pliocene ya Amerika Kusini)
 Anhinga sp. (Kati ya Miocene ya Mátraszõlõs, Hungaria)
 Anhinga fraileyi (Mwisho wa Miocene mpaka mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
 Anhinga minuta (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
 Anhinga pannonica (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Tataruş-Brusturi, Hungaria na Libiya, Tunisia, Pakistan na Uthai)
 Anhinga grandis (Mwisho wa Miocene mpaka mwisho wa Pliocene ya MMA)
 Anhinga malagurala (Mwanzo wa Pliocene ya "Charters Towers", Australia)
 Anhinga sp. (Mwanzo wa Pliocene ya "Bone Valley", MMA)
 Anhinga hadarensis (Mwisho wa Pliocene/mwanzo wa Pleistocene ya Afrika ya Mashariki)
 Anhinga sp. (Mwanzo wa Pleistocene ya Coleman, MMA) – labda ni moja na Anhinga sp. "Bone Valley"

Picha 

Ndegejinga na jamaa
Kioo

Kioo ni dutu imara na ngumu inayopatikana kwa umbo lolote. Kwa kawaida ni kiangavu na wazi maana yake kinaruhusu kuona yale yaliyopo nyuma yake. Inatengenezwa pia kwa rangi mbalimbali kwa mfano kwa ajili ya madirisha ya makanisa. Kioo ni dutu hobela, hakina fuwele ndani yake.

Matumizi ya kila siku ni katika chupa na madirisha ya kioo. 

Kioo hutokea kiasili kama silika, inapashwa joto kali zaidi ya sentigredi 2,000. Watu walikuta kioo cha aina hiyo baada ya milipuko ya volkeno au moto asilia mkali. Walijifunza kuitengeneza kwa kuongeza viungo kadhaa vinavyopunguza kiwango cha kuyeyuka.

Picha za kioo

Viungo vya Nje 

 Corning Museum of Glass
 A comprehensive guide to art glass and crystal around the world
 Working Description Furnace & Moleria - Murano Glass
 Informative website about the glass industry
 Substances used in the Making of Colored Glass 
 Almost 400 articles and images about glass (mostly art glass)

Kemia
Gertrudi wa Thuringia

Mtakatifu Gertrudi (pia: Getrudi Mkuu; 1256 – 17 Novemba 1301) alikuwa mmonaki wa kike wa monasteri ya Helfta nchini Ujerumani. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu kama bikira. 

Sikukuu yake ni tarehe 16 Novemba.

Maisha 
Gertrudi alizaliwa katika mji wa Eisleben, mkoa wa Thuringia, nchini Ujerumani mwaka 1256. 

Katika utoto wake alilelewa na watawa wa kike Wabenedikto wa urekebisho wa Citeaux huko Helfta, ambako alifaulu vizuri katika masomo yake, hasa falsafa, historia na fasihi. 

Alijiweka kabisa mikononi mwa Mungu, akasonga mbele haraka sana katika utakatifu, akitumia muda wake katika kusali na kufanya fikara. 

Alifariki tarehe 17 Novemba 1301.

Sala yake
Mungu, unayestahili upendo usio na mipaka,
sina chochote cha kupimia vema ukuu wako,
lakini hamu yangu kwako ni hivi kwamba,
kama ningekuwa na yale yote uliyonayo wewe,
ningekupa yote kwa furaha na shukrani.

Kwa ajili ya uongofu nakutolea, Baba mpenzi sana,
mateso yote ya Mwanao mpendwa sana tangu wakati ule ambapo,
akilazwa horini juu ya nyasi, alianza kulia, halafu akavumilia
mahitaji ya utoto, mapungufu ya ubalehe, mateso ya ujana,
hadi alipoinamisha kichwa akafa msalabani kwa mlio mkubwa.

Vilevile, kwa kufidia makosa yangu ya uzembe, nakutolea,
Baba mpenzi sana, mwendo wote wa maisha matakatifu sana
ambayo Mwanao pekee aliyaishi kikamilifu kabisa
katika mawazo, maneno na matendo yake
tangu atumwe kutoka ukuu wa kiti chako cha enzi kuja katika dunia yetu,
hadi alipouonyesha mtazamo wako wa Kibaba
utukufu wa mwili wake mshindi.

Kama shukrani nazama katika kilindi kirefu sana cha unyenyekevu,
na pamoja na huruma yako isiyolipika,
nasifu na kuabudu wema wako mtamu sana.

Wewe, Baba wa huruma, nilipokuwa ninapoteza maisha yangu hivyo,
ulikuza kwangu mawazo ya amani, si ya mabaya,
ukaamua kuniinua kwa wingi na ukuu wa fadhili zako.

Kati ya mengine, ulitaka kunijalia ujirani usiothaminika wa urafiki wako
kwa kunifungulia kwa namna mbalimbali hazina ile azizi sana ya umungu,
ambayo ni moyo wako wa Kimungu,
na kwa kunitolea kwa wingi mkubwa kila utajiri wa furaha ndani yake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Patron Saints Index: "Saint Gertrude the Great" 
 The Life and Revelations of Saint Gertrude the Great - the full text online. 
 

Waliozaliwa 1256
Waliofariki 1301
Mabikira
Wabenedikto
Watakatifu wa Ujerumani
Karoli Borromeo

Karoli Borromeo (2 Oktoba 1538 – 3 Novemba 1584) alikuwa kardinali na askofu wa Milano nchini Italia. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 4 Novemba.

Maisha 
Karoli Borromeo alizaliwa katika mji wa Arona katika mkoa wa Lombardia nchini Italia mwaka 1538.

Baada ya kupata shahada ya tatu katika sheria za serikali na za Kanisa, alifanywa kardinali na mjomba wake, Papa Pius IV, akachaguliwa kuwa askofu mkuu  wa Milano.

Hata hivyo aliishi maisha magumu ya kifukara, hata alifananishwa kwa mbwa katika nyumba ya bwana wake.

Alikuwa mchungaji bora wa kundi lake. Mara kwa mara alipitia parokia zote jimboni mwake, aliitisha mikutano, hasa sinodi 11, aliweka sheria za kufaa kwa watu, na alijitahidi kuhimiza maadili ya Kikristo.

Alitoa huduma nyingi kwa maskini, kama vile shule za bure, mabweni, nyumba za wasichana ili kuwatoa katika ukahaba, n.k.

Ndiye aliyefanikisha zaidi sehemu ya mwisho wa Mtaguso wa Trento na utekelezaji wake, kama vile uanzishaji wa seminari kwa ajili ya malezi ya mapadri wapya.

Alianzisha pia shirika la Oratorio jimboni mwake.

Alifariki dunia tarehe 3 Novemba 1584.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 "Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1562
 A. Sala, Documenti circa la vita e la gesta di Borromeo (4 vols., Milan: 1857–1859)
 Chanoine Silvain, Histoire de St Charles Borromeo (Milan: 1884)
 A. Cantono, "Un grande riformatore del secolo XVI" (Florence: 1904); "Borromus" in Herzog-Hauck, Realencyklopädie (Leipzig: 1897).

Viungo vya nje

 The Life of St. Charles Borromeo, Confessor and Archbishop of Milan 
 University of San Carlos, Cebu City, Philippines Official Site 
 Saint Charles Borromeo Seminary, Archdiocese of Philadelphia
 Pietro Canetta, "Biography of Carlo Borromeo" (in Italian), Magazzeno Storico Verbanese
 "St. Charles Borromeo", Catholic Encyclopedia
 "St. Charles Borromeo, Cardinal, Archbishop of Milan, Confessor", Butler's Lives of the Saints

Waliozaliwa 1538
Waliofariki 1584
Maaskofu Wakatoliki
Makardinali
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Action Concept

Action Concept Film- und Stuntproduktion GmbH ni kampuni ya filamu kutoka nchini Ujerumani. Inashughulika hasa mambo ya stant na aksheni. Kampuni ilianzishwa mnamo mwaka wa 1992 ikiwa na na waajiriwa wapatao 150 na biashara ya Euro milioni 40 kwa mwaka. Ilijipatia sifa kwa ajili ya stant katika filamu za TV za Kijerumani. 2003 kampuni ilipewa tuzo ya World Stunt Award kwa kazi yake katika filamu za series "Wild Angels" kwa "stant bora ya filamu isiyo ya Kiingereza“. Ilipata pia Taurus Awards kwenye miaka ya 2004, 2005 na 2007. Kampuni inafundisha waigizaji wa STUNT ikiendesha kozi zake yenyewe.

mifululizo ya TV 
 112 – Sie retten Dein Leben (2008) 
 Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei (1996–)
 Alarm für Cobra 11 – Einsatz für Team 2 (2003/2005)
 Der Clown (1996–2001)
 Lasko – im Auftrag des Vatikan – Die Serie (2007)
 Fast Track (2007)
 Wilde Engel (2002–2003/2005)
 Die Motorrad Cops (2000–2002)

filamu za TV 
 Schlagwetter (AT) (2007)
 Fast Track - No Limits (AT) (2007)
 Dekker – Der Trucker (2006/2007)
 Crash Kids (2006)
 Hammer und Hart (2006)
 Good Girl Bad Girl (2005)
 Final Contract: Death on Delivery (2005)
 Lasko – Im Auftrag des Vatikans (2005)
 Megalodon – Haialarm auf Mallorca (2003)
 Kimme und Dresche (2003)
 Der Superbulle und die Halbstarken (2000)
 Maximum Speed – Renn um dein Leben (2000)
 Der Träumer und das wilde Mädchen – Hetzjagd durch Deutschland (2000)

filamu za sinema 

 Der Clown (2005)
 Kampfansage (2003)

majarida ya TV 
 Europe's Greatest Stunts (2006)
 The Big Screen (2005)
 und action... – Action- und Spotmagazin aus dem Spessart (2005)
 Stuntteam (1994)

filamu ya maelezo 
 Action Concept – Action Made in Germany (2003)

Video ya Muziki 
 Perzonal War – My Secret (2004)

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi ya Action Concept (inahitaji uwe na Plugin za Flash)

Studio za filamu
Studio za Ujerumani
Lady Jay Dee

Judith Daines Wambura Mbibo (anafahamika zaidi kwa jina la kisanii kama Lady Jay Dee; amezaliwa mkoani Shinyanga 15 Juni 1979) ni mwanamuziki wa Bongo Flava-Afro pop kutoka nchini Tanzania.

Maisha ya awali 
Judith Wambura alizaliwa na Martha na Lameck Isambua Mbibo ambao ndio wazazi wake. Alianza kuimba akiwa na umri wa miaka saba. Alianzia kuimba kanisani kama ilivyo kwa wasanii wengi. Baada ya kumaliza shule, Lady Jaydee aliwahi kufanya kazi Clouds FM kabla ya kuamua kujiingiza kwenye masuala ya muziki hapo mnamo miaka ya 2000.

Shughuli za muziki 
Alianza kujibebea heshima katika medani ya muziki kunako mwaka wa 2000 baada ya kutoa albamu yake ya kwanza iliyokwenda kwa jina la "Machozi" na kutoa single kadhaa kutoka katika albamu hiyo na kumfanya kuwa mwanamama wa kwanza katika  bongo flava kwa kutumia gharama kubwa ya ujenzi wa albamu katika historia ya muziki wa kizazi kipya.

Lady Jay Dee ni msanii mwenye kumiliki studio yake mwenyewe ya kurekodia. Studio inakwenda kwa jina la Jag Records.

Jay Dee, alishawahi kuchaguliwa kuwa Mwanamuziki Bora wa Kike wa  Tanzania kwa muziki wa R&B mnamo 2002, na kutumbuiza katika  Kora All Africa Designers Competition, na kutuzwa "Albamu Bora ya  R&B" katika Tuzo za Muziki Tanzania kunako tar. 6 Agosti 2004. Kunako mwezi wa Julai 2005, ameshinda tuzo ya "video bora ya msanii wa kike kwa Afrika Kusini".

Muziki

Albamu zake 
Jay Dee, ametoa albamu saba za muziki:
 Machozi (2000)
 Binti (2003)
 Moto (2005)
 Shukrani (2007)
 Ya 5. The Best of Lady Jaydee (2012)
 Nothing But The Truth (2013)
 Woman (2017)

Marejeo

Viungo vya Nje 
 JD kwenye Facebook
 Swahili Remix 
 Bongo Flava 
 Brief biography
 

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Waimbaji wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Wiki Loves Women Tanzania
Ansgar Mtakatifu

Mtakatifu Ansgar (Amiens, Ufaransa, labda 8 Septemba 801 – Bremen Ujerumani, 3 Februari 865) alikuwa askofu mmisionari kutoka Ufaransa. 

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 3 Februari.

Maisha 
Ansgar alijiunga na monasteri huko Corbie. 

Mwaka 826 alikwenda kuhubiri Injili nchini Denmark, ambako hakufanikisha sana, hivyo akaenda Uswidi. 

Alikuwa askofu wa Hamburg, halafu akaongezewaa Bremen pia, upande wa kaskazini wa Ujerumani. Ndipo alipofariki kutokana na uchovu wa kazi zake,Pia alikuwa balozi wa Papa Gregori IV katika Denmark na Uswidi. 

Alivumilia magumu mengi sana katika kazi ya uenezaji Injili, asikate tamaa.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Pryce, Mark. Literary Companion to the Festivals: A Poetic Gathering to Accompany Liturgical Celebrations of Commemorations and Festivals.  Minneapolis: Fortress Press, 2003.
 Tschan, Francis J. History of the Archbishops of Hamburg-Bremen.  New York: Columbia University Press, 1959.
 Wood, Ian.  The Missionary Life: Saints and the Evangelisation of Europe, 400 – 1050.  Great Britain: Longman, 2001.

Viungo vya nje 
 Ansgar at Birka History of Birka 
 Vita Ansgari, English translation from Medieval sourcebook
 German History Forum 

Waliozaliwa 801
Waliofariki 865
Wamonaki
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Ujerumani
Watakatifu wa Denmark
Watakatifu wa Uswidi
Fransisko wa Paola

Fransisko wa Paola (kwa Kiitalia Francesco da Paola; 27 Machi 1416 – 2 Aprili 1507) alikuwa mtawa nchini Italia. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Leo X kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1519. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 2 Aprili, pia ni sikukuu yake.

Maisha 
Fransisko alizaliwa kwa muujiza katika mji wa Paola, mkoa wa Calabria, Italia, mwaka 1416. Wazazi wake walikuwa wamefikia uzee bila ya kuweza kuzaa, lakini walimuomba Fransisko wa Asizi na kuweka nadhiri kuwa mtoto wao ataitwa Fransisko. Ndipo walipojaliwa kuzaa.

Tangu utotoni alishika maisha magumu ya sala na toba upwekeni.

Alianzisha shirika la watawa wakaapweke, ambalo baadaye likawa Utawa wa Wadogo Kabisa, likapata kibali kutoka kwa Papa mwaka 1506. Pamoja na kuahidi mashauri ya Kiinjili matatu ya kawaida, wanaahidi pia kuishi daima kwa toba kama wakati wa Kwaresima.

Kanuni yake ni ya pekee, ingawa inafuata kwa jumla ile ya Ndugu Wadogo ikiiongezea malipizi makali ya mababu wa jangwani na katazo la kugusa pesa. Badala yake alitaka hao Waminimi waishi kwa kupokea misaada bila kumiliki chochote

Kaulimbiu yake ilikuwa neno "caritas" (kwa Kilatini, "upendo").

Fransisko alifariki mwaka 1507 huko Tours, Ufaransa alipokuwa ametumwa na Papa kwa ombi la mfalme Alois XI aliyemtaka karibu naye wakati wa kufa .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 

FrancescoDiPaola.info  , Official website
Catholic-Forum.com , site on Francis of Paola
Catholic.org, Online entry for Francis of Paola
NewAdvent.org, His entry at the Catholic Encyclopedia
Herbert Thurston, The Physical Phenomena of Mysticism, pp. 174–75
 SaintPetersBasilica.org, Founder Statue in St Peter's Basilica

Waliozaliwa 1416
Waliofariki 1507
Watawa waanzilishi
Waminimi
Watakatifu wa Italia
Peter Chanel

Petro Shanel (12 Julai 1803 – 28 Aprili 1841) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki.

Ametambuliwa rasmi na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 17 Novemba 1889, halafu na Papa Pius XII kuwa mtakatifu kama mfiadini tarehe 12 Juni 1954.

Sikukuu yake ni tarehe 28 Aprili.

Maisha
Petro Shanel alizaliwa mjini Cuet, Ufaransa mwaka 1803.

Baada ya kupata upadrisho alishughulika na uchungaji nchini mwake kwa miaka michache, akiwajibika hasa kwa ajili ya wakulima na malezi ya vijana.

Halafu aliingia Shirika la Maria, akatumwa akatumwa katika visiwa vya Oceania pamoja na wenzake kadhaa kuhubiri Injili mahali ambapo ilikuwa haijatangazwa.

Licha ya matatizo mengi alifaulu kwa upole wake kuwaongoa watu kadhaa katika kisiwa cha Futuna, akiwemo mwana wa mfalme. Kwa sababu ya kuchukiwa kwa imani ya Ukristo, huyo kwa hasira aliagiza akamatwe na kuuawa kwa kupigwa rungu mwaka 1841.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 "Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1341

Waliozaliwa 1803
Waliofariki 1841
Mapadri
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Oceania
Polikarpo Mtakatifu

Mtakatifu Polikarpo (takriban 69-155) alikuwa askofu katika mkoa wa Asia (Uturuki wa leo).

Tangu kale anatambuliwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu kama mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 23 Februari.

Maisha
Polikarpo alikuwa mwanafunzi wa mtume Yohane na askofu wa mji wa Smirna (leo Izmir nchini Uturuki). Pengine barua kwa malaika wa Kanisa la Smirna inayopatikana katika Kitabu cha Ufunuo ilimlenga na kumsifu yeye.

Alikuwa rafiki wa Ignasi wa Antiokia ambaye alimuandikia barua maarufu. 

Alikwenda Roma, Italia, kuzungumza na Papa Anicetus kuhusu maadhimisho ya Pasaka ili kudumisha umoja wa Kanisa katika tofauti za desturi.

Mwaka 155, chini ya makaisari Marko Antonino na Komodo, aliifia dini yake kwa kuchomwa moto katika uwanja wa michezo mbele ya gavana na umati wa watu. Habari za kifodini hicho zinasifiwa kwa uzuri wake.

Sala yake wakati wa kufia dini
Ee Bwana, Mwenyezi Mungu,
Baba wa Mwanao mpenzi na mbarikiwa Yesu Kristo,
ambaye kwa njia yake tumekufahamu;
Mungu wa malaika na wa wenye uwezo, wa kila kiumbe
na wa kizazi chote cha waadilifu wanaoishi mbele yako:
mimi nakubariki kwa kuwa siku hii na saa hii umenijalia
nishiriki kikombe cha Kristo wako pamoja na wafiadini wote,
kwa ufufuo wa roho na wa mwili katika uzima wa milele,
katika hali ya kutoharibika kwa njia ya Roho Mtakatifu.

Niweze leo kupokewa pamoja nao mbele yako
kama sadaka nono na ya kupendeza,
kama vile wewe, Mungu usiye na hila na msemakweli, ulivyoiandaa
ukanionyesha mapema na sasa umeitimiza.

Kwa sababu hiyo na kwa mambo yote mimi nakusifu, nakuhimidi, nakutukuza pamoja na kuhani wa milele na wa kimbingu Yesu Kristo,
Mwanao mpenzi, ambaye kwa njia yake kwako na kwa Roho Mtakatifu
uwe utukufu sasa na nyakati zijazo. Amina.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
"Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1295

Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Waliozaliwa 69
Waliofariki 155
Angela Merichi

Angela Merichi (21 Machi 1474 – 27 Januari 1540) alikuwa mtawa nchini Italia.

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 27 Januari.

Maisha 
Angela Merichi alizaliwa eneo liitwalo Desenzano, karibu na mji wa Brescia nchini Italia, tarehe 21 Machi, mwaka 1474.

Alifuata kanuni za Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, akawakusanya pamoja wasichana, ambao aliwafundisha kutenda matendo ya huruma.

Mwaka 1535, huko Bresha, alianzisha shirika la Waursula, chama cha wanawake waliojishughulisha kuwafundisha wasichana maskini jinsi ya kuwa Wakristo wema.

Alifariki mwaka 1540.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Q. Mazzonis, "The Impact of Renaissance Gender-Related Notions on the Female Experience of the Sacred: The Case of Angela Merici's Ursulines," in Laurence Lux-Sterritt and Carmen Mangion (eds), Gender, Catholicism and Spirituality: Women and the Roman Catholic Church in Britain and Europe, 1200-1900 (Basingstoke, Palgrave Macmillan, 2011),

VIungo vya nje
 Catholic Encyclopedia: St. Angela Merici
 Founder Statue at St. Peter's Basilica
 Places in the life of St. Angela Merici 
 St. Angela Merici 
 Ursuline Sisters of Cincinnati follow her teachings: St. Angela Merici 

Waliozaliwa 1474
Waliofariki 1540
Mabikira
Wafransisko
Waursula
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Fidelis wa Sigmaringen

Fidelis wa Sigmaringen (1578 – 24 Aprili 1622) alikuwa padri mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, katika tawi la Wakapuchini.

Ametambuliwa na Papa Benedikto XIII kuwa mwenye heri tarehe 24 Machi 1729, halafu Papa Benedikto XIV alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini tarehe 29 Juni 1746.

Sikukuu yake ni 24 Aprili.

Maisha 
Fidelis alizaliwa katika mji wa Sigmaringen upande wa Kusini-Magharibi wa Ujerumani, mwaka 1578. Jina lake lilikuwa Mark Roy.

Alisomea Freiburg falsafa na sheria akawa wakili maarufu hasa kwa kuwatetea watu fukara.

Baadaye akajiunga na Wakapuchini, akaishi maisha magumu ya toba, makesha na sala.

Alijulikana kuwa mhubiri asiyechoka, hivyo akatumwa Uswisi hasa kwa lengo la kurudisha Waprotestanti katika Kanisa Katoliki, akawa na mafanikio makubwa hadi alipouawa na wapinzani wake mwaka 1622 mjini Seewis, akiwa anatoka katika adhimisho la Misa.

Ni mfiadini wa kwanza wa Idara ya Uenezaji wa Injili ya Kanisa Katoliki.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Alban Butler, Vol. IV of "The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints". 1864 edition published by D. & J. Sadlier, & Company
 Acts of the canonization of SS. Fidelis of Sigmarengen, Camillus de Lellis, Peter Regalati, Joseph of Leonissa and Catherine Ricci, by Pope Benedict XIV., printed in 1749, folio. On St. Fidelis, pp. 101, 179, and the bull for his canonization, p 516.

Viungo vya nje
 Patron Saints Index: St. Fidelis of Sigmaringen 

Waliozaliwa 1578
Waliofariki 1622
Mapadri
Wafransisko
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ujerumani
watakatifu wa Uswisi
Fransiska wa Roma

Fransiska wa Roma (kwa Kiitalia Francesca Romana; 1384 – 9 Machi 1440) alikuwa mtawa kutoka Roma, Italia.

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Paulo V kuwa mtakatifu kuanzia mwaka wa 1608. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 9 Machi ndiyo sikukuu yake.

Maisha 
Fransiska alizaliwa katika mji wa Roma, Italia, mwaka 1384. 

Aliolewa mapema mwaka 1396, akazaa watoto watatu. Katika miaka 40 ya ndoa yake alijitokeza kama mke na mama bora. Alijulikana sana kwa moyo wake wa ibada, unyenyekevu,  upole, uvumilivu na kujitoa kwake mhanga kuwasaidia maskini. Aliishi nyakati ngumu, hivyo aliwapatia mali yake, na kuuguza wagonjwa. 

Mwaka 1425 alianzisha Shirika la Waoblati waliofuata Kanuni ya Mt. Benedikto na baada ya kifo cha mumewe akajiunga nao. Alifariki dunia mwaka 1440.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Catholic Encyclopedia "St. Frances of Rome"
Founder Statue in St Peter's Basilica
Saint of the Day, March 9: Frances of Rome  at SaintPatrickDC.org
Santiebeati 
Website of the Monastery of Tor de' Specchi 

Waliozaliwa 1384
Waliofariki 1440
Watawa waanzilishi
Wabenedikto
Watakatifu wa Italia
Jeromu Emiliani

Jeromu Emiliani (Venisi, Italia, 1486 – Somasca, karibu na Bergamo, 8 Februari 1537) alikuwa padri na mtawa nchini Italia.

Papa Klementi XIII alimtangaza mtakatifu mwaka 1767, halafu Papa Pius XI alimtangaza msimamizi wa mayatima mwaka 1928.

Sikukuu yake ni tarehe 8 Februari.

Maisha
Kwanza alikuwa askari, akitumia ujana wake katika anasa na ukatili, lakini baada ya kutupwa gerezani na maadui wake, alimuongokea Mungu akaacha kazi hiyo akawapa fukara mali yake yote ili ajitoe mhanga pamoja na wenzake kadhaa kuwahudumia maskini, hasa mayatima na wagonjwa. 

Baada ya kupata upadri (1518) alianzisha hivyo Utawa wa Makleri walioitwa Wasomaska.

Wakati wa kuhudumia wenye tauni, aliambukizwa nao akafariki kwa ugonjwa huo wa kutisha.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 "Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1283

Viungo vya nje
 
 Sanamu yake kama mwanzilishi katika Basilika la Mt. Petro (Vatikani).

Waliozaliwa 1486
Waliofariki 1537
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Kasimir Mtakatifu

Mtakatifu Kasimir (kwa Kipolandi Kazimierz; Krakow, Poland, 3 Oktoba 1458 - Grodno, Belarus, 4 Machi 1484) alikuwa mwana wa mfalme wa Poland. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Adrian VI kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1522. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 4 Machi, ni pia sikukuu yake.

Maisha 
Katika maisha yake alidhihirisha fadhila za Kikristo, hasa usafi wa moyo, toba na upendo kwa maskini. 

Alikuwa na imani thabiti, na aliheshimu sana Ekaristi na Bikira Maria. 

Alifariki dunia mapema kwa ugonjwa wa Tibii mwaka 1484.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 "Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1296

Waliozaliwa 1458
Waliofariki 1484
Watakatifu wa Poland
Watakatifu wa Lituania
Watakatifu wa Belarus
Paulo Miki

Paulo Miki (takriban 1565 – 5 Februari 1597) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Japani.

Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Februari.

Maisha
Paulo Miki alizaliwa nchini Japani kati ya miaka 1564 na 1566.

Alijiunga na Shirika la Yesu (Wajesuiti), akahubiri Injili kwa ufanisi.

Lakini dhuluma dhidi ya Wakatoliki zilipozidi, yeye na wenzake 25 (mapadri na watawa 8 na walei 17) walikamatwa, walitukanwa na kuteswa vikali, na hatimaye wakasulubiwa huko Nagasaki tarehe 5 Februari mwaka 1597, huku wakifurahia neema ya kuuawa namna ileile ya Yesu. 

Hadi sasa Wafiadini wa Japani waliotangazwa watakatifu ni 42, mbali na wenye heri 393.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 "Sala ya Kanisa - Vipindi vya Liturjia", Toleo la Tatu 1996, Ndanda - Peramiho: Benedictine Publications, uk.1282

Waliozaliwa 1565
Waliofariki 1597
Mapadri
Wajesuiti
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Japani
Turibio wa Mongrovejo

Turibio wa Mongrovejo (16 Novemba 1538 – 23 Machi 1606) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Peru. 

Alitangazwa mwenye heri na Papa Inosenti XI tarehe 2 Julai 1679 halafu mtakatifu na Papa Benedikto XIII tarehe 10 Desemba 1726. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 23 Machi ndiyo sikukuu yake.

Maisha
Turibio wa Mongrovejo alizaliwa nchini Hispania mnamo mwaka 1538. 

Alijifunza sheria huko Salamanca, na mwaka 1580, akiwa bado mlei, aliteuliwa kuwa Askofu wa Lima nchini Peru, akaenda Amerika. 

Alikuwa motomoto kwa kazi za kitume, akiitisha mikutano mbalimbali ili kurekebisha mambo ya dini na maadili na kukomesha makwazo ya waklero katika nchi nzima. 

Kwa nguvu zote alitetea haki za Kanisa, mara kadhaa alitembelea, hasa kwa miguu, Wakristo wa jimbo lake pana, na kufanya kazi kwa muda mrefu kwa mafaa ya wenyeji wa Peru. 

Alifariki dunia mwaka 1606.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 
 TURIBIUS of Mogroveio 
 His biography at Lives of the Saints 
 Short biography at MSN Encarta 
  

Waliozaliwa 1538
Waliofariki 1606
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Hispania
Watakatifu wa Peru
Yohane wa Mungu

Yohane wa Mungu (8 Machi 1495 – 8 Machi 1550) alikuwa mtawa wa Ureno aliyetoa huduma zake nchini Hispania.

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 8 Machi.

Maisha
Yohane wa Mungu alizaliwa nchini Ureno mwaka 1495.

Baada ya kuishi maisha ya hatari kama askari, na akitamani kutumia muda wake uliokuwa umebaki kwa kufanya matendo mema, alijitoa mhanga kabisa ili awauguze wagonjwa na maskini kwa upendo usiokubali uchovu.

Kwa ajili hiyo alianzisha hospitali huko Granada nchini Hispania, akapokea wafuasi ambao baadaye waliunda Shirika la Wauguzi la Mt. Yohane wa Mungu.

Alijulikana sana kwa upendo wake kwa wagonjwa na maskini.

Alifariki huko Granada siku ya kutimiza umri wa miaka 55, tarehe 8 Machi, mwaka 1550.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 The Life of St. John of God 
 John of God at the Catholic Encyclopedia
 Founder Statue in St Peter's Basilica
 Order of Knights of Saint John of God
 St. John of God Hospital Sierra Leone 
 St. John of God in The Netherlands

Waliozaliwa 1495
Waliofariki 1550
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ureno
Watakatifu wa Hispania
Kizamiachaza

Vizamiachaza ni ndege wa jenasi Haematopus, jenasi pekee ya familia Haematopodidae. Ndege hawa ni weusi au weusi na weupe na wana domo na macho nyekundu na miguu pinki au myeupe. Huonekana pwani kwa kawaida ambapo hutafuta chakula wakiingiza domo lao kwa matope. Hula wanyamakombe, mwata, nyungunyungu na lava wa wadudu, pengine wanyama ngozi-miiba, kaa na samaki pia. Ndege wanaokula wanyamakombe wana domo lenye ncha nyembamba kama ubapa na hulitumia kulifungua kombe ikikata musuli wa mnyama. Wale wanaokula nyungunyungu wana domo kama msharasi. Hii ni kwa sababu ya uchakavu. Vizamiachaza hutaga mayai 2-4 chini ndani ya tundu ya kina kifupi.

Spishi za Afrika
 Haematopus meadewaldoi, Kizamiachaza Mweusi wa Kanari (Canary Islands Oystercatcher) imekwisha sasa (1940?)
 Haematopus moquini, Kizamiachaza Mweusi (African Oystercatcher)
 Haematopus ostralegus, Kizamiachaza wa Ulaya (Eurasian Oystercatcher)

Spishi za mabara mengine
 Haematopus ater (Blackish Oystercatcher)
 Haematopus bachmani (Black Oystercatcher)
 Haematopus chathamensis (Chatham Island Oystercatcher)
 Haematopus finschi (South Oystercatcher)
 Haematopus fuliginosus (Sooty Oystercatcher)
 Haematopus leucopodus (Magellanic Oystercatcher)
 Haematopus longirostris (Pied Oystercatcher)
 Haematopus palliatus (American Oystercatcher)
 Haematopus unicolor (Variable Oystercatcher)

Picha

Vitwitwi na jamaa
Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

Kiwanja cha Ndege cha Dong Hoi ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Dong Hoi nchini Vietnam.

Jina kamili kwa Kivietnam ni Sân bay Đồng Hới au kwa Kiingereza Cảng hàng không Đồng Hới.

Inahudumiwa na Vietnam Airlines. Ilianzishwa kama kiwanja cha ndege cha kijeshi wakati wa ukoloni wa Ufaransa. Tangu 2007 ilipanushwa hasa kwa ajili ya mipango ya utalii katika sehemu hii ya Vietnam.

Kiwanja cha ndege kipo kilomita 6 kusini ya Dong Hoi na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 1A.
.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Construction begins on new Quang Binh airport  Viet Nam News, 1 Septemba 2004
 Airport & Ground Support Equipment (AGSE) in Vietnam by Le Son (11/25/2005)

Quang Binh
Viwanja vya ndege nchini Vietnam
Matsuo Bashō

Matsuo Munefusa anayejulikana pia kama Matsuo Bashō (1644 - 28 Novemba 1694) alikuwa mshairi nchini Japani. 

Husifiwa kama mshairi mashuhuri wa kipindi cha nasaba ya Edo. Amesifiwa hasa kwa ajili ya mashairi yake aina ya haiku ambayo ni mashairi mafupi yenye silabi 5-7-5. Haiku zake zinaandikwa mara nyingi kwenye majengo au sanamu nchini Japani.

Maisha 
Alizaliwa Iga kwenye kisiwa kikuu cha Honshu upande wa magharibi wa Tokyo mnamo 1644 katika familia ya makabaila wadogo wa samurai. Alijifunza mwenyewe kazi ya vita kama samurai akaiacha badaye kuwa mwandishi na mashiri akadumisha maisha yake kama mwalimu. Alizunguka kote nchini Japani. Alijenga nyumba yake mjini Fukagawa kando la mjini wa kifalme wa Edo (leo: eneo la Tokyo) alipopanda mgomba bustani mwake akaipenda na kujiita "Basho" kwa sababu mgom ba kwa Kijapani ni "basho".
 
Aliaga dunia katika nyumba wa mwanafunzi wake akiwa safarini. Kabla ya kufa alitunga haiko ya mwisho:

Tabini yande / yume ha kareno wo / kake meguru

Safarini nimegonjeka
Ndoto yangu ni kuzunguka
shamba linalojaa manyasi makavu

Basho, Matsuo
Basho, Matsuo
Basho, Matsuo