LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kitambaa

Kitambaa (pia kitambara) ni kipande cha tambaa au jora ambalo kimekatwa ili kushonea vazi la binadamu, kama vile shati, sketi au suruali, au kwa madhumuni mengine, kama vile kutandika meza, kochi au samani nyingine, kushonea pazia, kurembesha, kupenga, kuosha, kupangusa vitu zilizomwagikiwa kiowevu na pia vitu vikavu kama vile madirisha ya glasi n.k.

Siku hizi vitambaa vinatengenezwa kwa kawaida katika viwanda. Mara nyingi hutengenezwa kwa kuunganisha nyuzi pamoja, ziwe za asili au vitu vilivyotengenezwa na mwanadamu. Mifano ya nyuzi za asili ni pamba na hariri. Mifano ya nyuzi zilizotengenezwa na binadamu ni nailoni na akriliki.

Rangi ya kitambaa inazingatiwa sana katika matumizi, kulingana na utamaduni, hali n.k.

Tanbihi

Marejeo 
Textile
Cloth
List_of_textile_fibres
Clothing_material

Mavazi
Teknolojia
Tambarare

Tambarare katika jiografia ni eneo kubwa la ardhi bila kilima wala mlima. 

Maeneo mengi ya namna hiyo yanafaa zaidi kwa kilimo kuliko safu au milima.
 

Tambarare
Jiografia
Asante Kwasi

Asante Kwasi ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Ghana ambaye aliwahi kuchezea timu za Lipuli F.C. na Simba S.C. zilizopo nchini Tanzania.

Anasifika kwa uwezo wake wa kufunga magoli kwa kichwa, mipira ya adhabu na kwa kutumia mguu wake wa kushoto. Alifanikiwa kufunga goli lake kwa timu ya Simba S.C. katika mechi yake ya kwanza tu ambapo ilikuwa dhidi ya Singida United katika mchezo wa ligi kuu ya Vodacom msimu wa 2017-2018.

Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Ghana
PES 2016

PES 2016 (kwa kirefu Pro Evolution Soccer)  ni mchezo wa kompyuta wa soka ulioandaliwa na PES Productions na uliochapishwa na Konami kwa Microsoft Windows, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, na Xbox One. 

Ni toleo la kumi na tano la mfululizo wa Pro Evolution Soccer na alama ya PES Productions mwaka wa 20 wa kuzalisha michezo ya soka. 

Kifuniko cha kasha la mchezo ni mchezaji Neymar (amevaa jezi lake la taifa la Brazil). 

Jina la mchezo limebadilishwa kutoka Soko la Dunia.

Michezo
Kompyuta
Shoka

Shoka ni kifaa kinachotumika kukatia magogo, nyama, mifupa, kuni n.k.

Ukitaka kuunda shoka unatakiwa uwe na mpini na chuma.

Shoka lina faida na hasara zake; mfano ni: ukikosea kukata unaweza kukata kuni vibaya au kujikata wakati unakata nyama.

Vifaa
PES 2018

PES 2018 (imefafanuliwa kama "Pro Evolution Soccer 2018") ni mchezo wa kompyuta uliyoandaliwa na PES Productions na kudhaminiwa na Konami kwa ajili ya programu zifuatazo: Microsoft Windows, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 na Xbox One.

Mchezo huu ni toleo jipya katika PES Productions, ulianzisha rasmi mwezi Septemba 2017.

Pro Evolution Soccer 2018 imepokea "maoni mazuri" kwa wakosoaji. Mtazamaji wa tovuti ya aggregator Metacritic alitoa toleo la PlayStation 4 alama ya 83/100.

Michezo
Kompyuta
Waridi

Waridi ni maua mazuri sana ya mwaridi na walio wengi huvutiwa nayo sana kwa sababu ya rangi yao au hata harufu yao tu. 

Bila shaka uzuri wa mwonekano wa maua haya huwafanya walio wengi kusahau kutazama namna ulivyo mmea wake. Ni ajabu sana ukiutazama mmea wa ua hili namna ulivyo. Kwanza umezungukwa na miiba pande zote ila cha ajabu ni kwamba kamwe miiba haichomani wala kugombana lakini pale ambapo mwanadamu anapoukaribia au kuuparamia bila umakini wowote ni lazima mwiba au miiba nayo imchome.

Ua hili hutumika sehemu nyingi duniani kama alama ya upendo. 

Mimea
Mifumo ya adobe

Adobe ni kampuni ya programu ya Marekani. Kawaida, mipangilio yote wanayofanya ni kwa matumizi ya ubunifu, kama vile Adobe Flash, Adobe Dreamweaver na Adobe Photoshop. Bidhaa zote za Adobe kwenye tovuti yao zinaruhusiwa kupakuliwa, lakini kwa muda mdogo tu.
Emelia wa Kaisarea

Emelia wa Kaisarea (alifariki Kaisarea ya Kapadokia 30 Mei 375) alikuwa mke wa mhubiri maarufu Basili  Mzee huko Caesarea Mazaca. Wote wawili walijulikana kwa imani yao iliyowafanya wafukuziwe jangwani wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian.

Familia yao ilikuwa na watoto 10, waliosaidiwa malezi na bibi yao, Makrina Mzee. Babu yao alikuwa mfiadini. Wote wawili wanaheshimiwa kama watakatifu, kama vile Basili Mkuu na watoto wao wengine 4: Makrina Kijana aliyekuwa mmonaki, Petro wa Sebaste aliyekuwa askofu na mwanateolojia huko Armenia, Naukratio aliyekuwa mkaapweke, na Gregori wa Nisa ambaye alifanywa na Basili kuwa askofu wa mji huo akaandika vitabu bora kuhusu teolojia na maisha ya Kiroho.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa hasa siku ya kifo chake pamoja na mume wake au siku nyingine.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 375
Watakatifu wa Uturuki
Kitana

Kitana ni kifaa kinachotumika kutana nywele. Kifaa hiki kinasaidia kutana nywele. 

Kuna aina nyingi za vitana: kuna kitana kikubwa kwa ajili ya nywele ndefu, na kidogo kwa ajili ya nywele fupi na cha saizi ya kati.  

Siku hizi mara nyingi kitana huwa ni vya plastiki.

Vifaa
John Raphael Bocco

John Raphael Bocco (alizaliwa 5 Agosti 1989) ni mchezaji wa kandanda Mtanzania anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Tanzania.

Bocco, maarufu kama Adebayor, alianza kucheza soka katika timu ya Kijitonyama FC, mwaka 2007 alijiunga na Azam FC na kuisaidia timu hiyo kupanda daraja. John Bocco ni miongoni mwa wachezaji wanne ambao walifanikiwa kupanda Ligi Kuu ya Vodacom mwaka 2008 wakiwa na Azam FC, mwingine ni Sure Boy. 

Ana asili ya watu wa Mkoa wa Kagera kwa kuwa wazazi wake ndipo walipotokea.

Kazi katika ngazi ya klabu
Akiwa mzaliwa wa Dar es Salaam, Bocco alianza safari yake ya michezo katika klabu ya Azam F.C., aliyoitumikia kwa takriban miaka kumi.

Mwaka 2017 mwezi Juni alisaini mkataba wa miaka miwili kuitumikia klabu ya Simba S.C..

Kazi katika Timu ya Taifa
Alifanikiwa kuichezea timu ya taifa kwa mara ya kwanza mwaka 2009, na amekua akicheza mara kwa mara katika michuano ya kufuzu kushiriki fainali za kombe la dunia.

Magoli katika michezo ya kimataifa
 Alama na matokeo yanaorodhesha magoli aliyoifungia Tanzania.
.

Viungo vya nje
 katika wavuti ya Shafii Dauda

Marejeo

Watu kutoka Dar es Salaam
Wachezaji mpira wa Tanzania
Dawati

Dawati (kutoka neno la Kiarabu; pia deski kutoka neno la Kiingereza desk) ni meza inayotumiwa hasa na mwanafunzi kwa kuandikia au kusomea mara nyingi ikiwa na sanduku la kuwekea vitabu, madaftari na kalamu.

Madawati ya shule mara nyingi hutengenezwa pamoja na kiti chake kama kipande kimoja, ilhali kimo cha sehemu ya meza na ya kiti hulingana na umri wa wanafunzi wanaolengwa. Upana wa dawati hutengenezwa kulingana na idadi ya watu wanaokaa katika dawati hilo. Kuna dawati la mtu mmoja watu wawili na watu watatu.

Madawati hupatikana shuleni, ofisini, nyumbani na kadhalika. 

Wakati mwingine dawati linataja mtoto wa meza au saraka pekee.

Kwa maana tofauti kidogo "dawati" linaweza kumaanisha pia ofisi, kitengo au idara ndani ya taasisi fulani; kwa mfano "dawati la vijana" linaweza kutaja afisa au maafisa wanaohusika na mambo ya vijana katika ofisi kuu ya chama.

Marejeo

Samani
Shule
Vifaa
Mshale

Mshale (wingi: mishale) ni ala ya vita au silaha ndogo ifananayo na mkuki inayorushwa kwa upinde. 

Kwa maelfu ya miaka, watu duniani kote wamewahi kutumia upinde na mishale kwa uwindaji na kwa ajili ya ulinzi.

Historia
Ushahidi wa kale kabisa wa mshale wenye kichwa cha jiwe ulipatikana Mapango ya Sibudu nchini Afrika Kusini. . Mshale huo unaaminika kuwa ulitumika miaka 64,000 iliyopita. 

Ushahidi wa kale kabisa wa matumizi ya upinde kurusha mshale ni wa miaka 10.000 uliopatikana Bonde la Ahrensburg kaskazini mwa mji wa Hamburg, nchini Ujerumani.

Tanbihi

Viungo vya nje

Aina za upinde na mshale

silaha
Swichi

Swichi (kutoka Kiingereza "switch") ni sehemu inayotumika kufanya mzunguko wa umeme kwa ajili ya kuchaji simu, tochi na kuwasha taa kwa ajili ya kutupatia mwanga.

Pia hutumika kuwasha vitu vinavyotumia umeme kama: runinga, redio,pasi, jokofu n.k.

Umeme
Kiyoyozi

Kiyoyozi ni kifaa kinachowekwa kwenye vyombo vya moto au nyumba. Kifaa hiki kina uwezo wa kutoa hewa ya ubaridi au ya joto. 

Kwa sehemu zenye joto watu hutumia kifaa hiki kufanya hali ya hewa kuwa yenye ubaridi katika nyumba zao au katika magari yao na vyombo vinginevyo vya moto kama vile treni.

Kumbe katika sehemu zenye baridi watu hutumia kifaa hiki kufanya hali ya hewa katika nyumba zao au magari yao kuwa ya joto la kawaida ili kujikinga na baridi kali. 

Kwa sasa kifaa hiki kinatumiwa na watu wengi hasa katika nchi zilizoendelea.

Kifaa hiki kinatumia umeme mwingi, hivyo kinahitaji umeme wa kutosha ili kufanya kazi yake.

Vifaa
Muundo

Muundo katika lugha ni mpangilio na mtiririko wa visa na matukio katika kazi ya kifasihi. Hapa tunachunguza jinsi msanii wa kazi hiyo alivyounda na  alivyounganisha tukio moja na jingine, kitendo kimoja na kingine, sura moja na nyingine. Tunapohakiki muundo katika kazi ya kifasihi, hasa riwaya na tamthilia, kuna mambo ya kuzingatia. Mambo hayo ni:
 Aina ya muundo
 Mgawanyo wa kazi hiyo 
 Umbo la kazi hiyo

Aina za muundo 
 Kuna aina tatu za muundo. Aina hizo ni:

Muundo msago 
 Huu ni muundo wa moja kwa moja ambao visa na matukio vimepangwa katika hali ya kufuatana kuanzia tukio la kwanza hadi la mwisho.

Muundo rukia 
 Ni aina ya visa na matukio. Hapa kunakuwa na visa viwili au zaidi ambavyo hurukiana katika kusimuliwa kwake na mwisho wa visa hivi hugawana na kuwa kisa kimoja.

Muundo changamano 
 Huu ni muundo ambao kunakuwa na muundo wa msago na rukia. Hapa visa huanza kwa urejeshi na kumaliziwa na msago.

Mgawanyo wa kazi hiyo 
Katika mgawanyo wa kazi mhakiki anapaswa kueleza:
 Sura/namba=riwaya 
 Sehemu/onesha=tamthiliya
 Idadi ya mstari kwa ubeti =ushauri

Ikumbukwe kwamba mwandishi anaweza kugawa kazi yake katika sehemu lakini akaipa picha sura na taswira.

Umbo la kazi hiyo 
Katika kuangalia umbo la kazi mhakiki anapaswa kueleza kama kazi hiyo, riwaya tamthiliya au ushairi.

Fasihi
Mgahawa

Mgahawa (au mkahawa kutoka kinywaji "kahawa") ni mahali ambapo chakula kilichopikwa kinauzwa kwa umma, na ambapo watu huketi katika viti maalum vilivyoandaliwa pamoja na meza na kula. 

Migahawa hiyo huwa na vyakula tofauti, kwa mfano wali, nyama,biliani, viazi, mayai n.k.

Pia migahawa huwa na vinywaji kama vile soda, maji, maziwa,juisi, chai n.k.

Migahawa hiyo hupatikana kwa wingi mjini kwa mfano katika shule,ofisi n.k.

Mgahawa hutoa huduma yake kwa bei ya kawaida. Baadhi ya watu ambao hupendelea kula kwenye migahawa ni wanafunzi, walimu n.k.

Uchumi
Mapishi

Mapishi ni namna mbalimbali za kuandaa chakula ukipendacho kama wali, makande, pilau na vyakula vingine.

Kuna mapishi mengi katika nchi mbalimbali, kwa mfano za Afrika, Ulaya na Amerika, hasa kwa kufuatia tofauti za kitamaduni miongoni mwa wanadamu.

Chakula           
Mapishi
Marcouf

Marcouf (pia Marcoult, Marculf, Marcoul, Marcou; alifariki 1 Mei 558) alikuwa mkaapweke, halafu abati wa Nantus (Nanteuil-en-Cotentin), Cotentin, Ufaransa.

Alishughulikia uinjilishaji wa kisiwa cha Jersey.

Tangu kale huheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 M. Charles Grosset, "A Theory on the Evangelisation of the Cotentin"

Waliofariki 558
Wakaapweke
Wamonaki
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Klorofili

Klorofili (pia chanikiwiti) ni kemikali ambayo hunyonya mwanga wa jua la alfajiri, mchana na jioni. 

Inapatikana kwenye wigo la mimea na mwani na kuvipatia rangi ya kijani. 

Husaidia kutengeneza chakula cha mimea na husaidia utengenezaji wa nguvu kwenye mimea.

Tazama pia
 Usanisinuru

Mimea
Emeriko wa Hungaria

Emeriko wa Hungaria (pia: Henricus, Emery, Emerick, Emmerich, Emericus or Americus; kwa Kihungaria: Szent Imre herceg; Székesfehérvár, 1007 hivi – Hegyközszentimre, 2 Septemba 1031) alikuwa mtoto wa mfalme Stefano I wa Hungaria ambaye peke yake alifikia ujana.

Emeriko alilelewa kitawa na Mbenedikto Gerard wa Csanád ili amrithi baba yake kama mfalme. Alioa mwaka 1022.  Kumbe alifariki wakati wa uwindaji.

Mwaka 1083 Papa Gregori VII alimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waorthodoksi, hasa tarehe 4 Novemba, lakini pia 5 Novemba na 4 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa 1007
Waliofariki 1031
Watakatifu wa Hungaria
Ubuyu

Ubuyu ni ungaunga wa rangi ya maziwa wa matunda ya mbuyu ukiwa na mbegu zake au bila mbegu. 

Ubuyu umekuwa ni mmea wenye faida nyingi kwa mwili wa binadamu.

Faida za ubuyu 
1. Unga wa ubuyu una vitamini C 

2. Ubuyu una kiwango kingi cha madini ya Kalshiamu (Calcium).

3. Husaidia kujenga neva za fahamu mwilini

4. Ina virutubisho vya kulinda mwili

5. Ubuyu una vitamini B3 na vitamini B2 ambayo ni mhimu katika kuondoa sumu mwilini na umeng’enyaji wa madini ya chuma, 

6. Unaongeza kinga ya mwili sababu ya kuwa na kiasi kingi cha vitamini C

7. Huongeza nuru ya macho

8. Husaidia kuzuia kuharisha na kutapika

9. Ina magnesiam ambayo husaidia kujenga mifupa na meno

10. Husaidia wenye presha ya kushuka na wenye matatizo ya figo.

Afya
Isambe Monie

"Isambe - Monie" ni jina la albamu ya nane kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Ni moja kati ya albamu zilizotamba sana katika ulimwengu wa rhumba na soukous kwa miaka ya 1990. Albamu imetoka mwaka 1990.

Orodha ya nyimbo

Tazama pia
Kwassa Kwassa
Zing Zong

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya Discogs

Albamu za 1990
Albamu za Kanda Bongo Man
Kwassa Kwassa

"Kwassa Kwassa" ni jina la albamu ya saba kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Albamu imetoka mwaka wa 1989. Nyimbo kali zilizotamba kutoka katika albamu ni pamoja na Liza, Sai na Lela-Lela.

Orodha ya nyimbo

Tazama pia
Isambe Monie
Zing Zong

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya Discogs

Albamu za 1989
Albamu za Kanda Bongo Man
Emmeram wa Regensburg

Emmeram wa Regensburg  (pia: Emeramus, Emmeran, Emeran, Heimrammi, Haimeran, Heimeran) alikuwa Askofu mmisionari aliyefia dini mwaka 652 hivi huko Helfendorf (Munich, Bavaria).

Mzaliwa wa Poitiers, Aquitaine, Ufaransa, kaburi lake liko Regensburg, Ujerumani, alipokuwa anaeneza Ukristo. 

Hukohuko alitangazwa mtakatifu na Papa Gregori XVI mwaka 1833.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tarehe 22 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo 
  Arbeo von Freising: Vita et passio Sancti Haimhrammi martyris, in: Bruno Krusch (Bearb.): Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot Bd. 2 (Monumenta Germaniae historica - Scriptores rerum Merovingicarum Bd. 4), Hannover 1902 (ND 1995), S. 452-524.
  Bernhard Bischoff, Leben und Leiden des heiligen Emmeram, 2. Aufl., Regensburg 1993.
 St. Emmeram from the Ökumenisches Heiligenlexikon
 Emmeram von Regensburg article on the German language Wikipedia

Marejeo 
  Marianne Popp, Der heilige Bischof Emmeram. In: Lebensbilder aus der Geschichte des Bistums Regensburg. Regensburg 1989, S. 25–37 (= Beiträge zur Geschichte des Bistums Regensburg, Band 23/24, Teil 1).
  Artikel Emmeram. In: Hans-Michael Körner (Hg.): Große Bayerische Biographische Enzyklopädie. München 2005, S. 446.
  Karl Bauer, Regensburg. Kunst-, Kultur- und Alltagsgeschichte. 5. Auflage. Regensburg 1997, bes. S. 778–780.
  Friedrich Wilhelm Bautz, Emmeram (Haimhram), in: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL), band 1, sp. 1506
  Albert Lehner: Sacerdos = Bischof. Klerikale Hierarchie in der Emmeramsvita. Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2007, ISBN 978-3-86583-183-5.
  Friedrich Prinz, Kleinhelfendorf. Das Martyrium des heiligen Emmeram, a cura di Alois Schmid, Katharina Weigand, Schauplätze der Geschichte in Bayern, C. H. Beck, München, 2003. ISBN = 3-406-50957-6. Seiten: 26–40

Viungo vya nje

 Arnoldus Emmeramensis,  De Miraculis Et Memoria Beati Emmerammi Libri Duo. by Migne Patrologia Latina
  http://www.santiebeati.it/dettaglio/91891

Waliofariki 652
Maaskofu Wakatoliki
Wakolumbani
Wamisionari
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Engelbert wa Cologne

Engelbert wa Cologne (pia: Engelbert II of Berg; Schloss Burg, 1185/1186 – Gevelsberg, karibu na Schwelm, 7 Novemba 1225) alikuwa askofu mkuu wa Cologne, Ujerumani, ambaye alijihusisha sana na mambo ya siasa akiwa pia mtawala wa sehemu ya nchi.

Kisha kutetea haki kwa nguvu zote, hatimaye aliuawa na ndugu yake wa ukoo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 Biography on genealogie-mittelalter.de
 07. November 1225 from the Exhibition NRW 2000
http://www.santiebeati.it/dettaglio/76425
 The death of Archbishop Engelbert of Cologne, poem by Annette von Droste-Hülshoff at Project Gutenberg
 Engelbert's shrine in Cologne Cathedral

Waliozaliwa 1185
Waliofariki 1225
Maaskofu Wakatoliki
Wanasiasa wa Ujerumani
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ujerumani
Zing Zong

"Zing Zong" ni jina la albamu ya saba kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Albamu imetoka mwaka wa 1991. Nyimbo kali zilizotamba kutoka katika albamu ni pamoja na Isambe, Wallow na Monie.

Orodha ya nyimbo

Tazama pia
Isambe Monie
Zing Zong

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya Discogs

Albamu za 1991
Albamu za Kanda Bongo Man
Nebula ya Jabari

Nebula ya Jabari (ing. Orion nebula, pia Messier 42, M42 na NGC 1976) ni nebula angavu inayoonekana katika kundinyota ya Jabari chini ya nyota tatu za ukanda wake. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.0  hivyo inaonekana kama nyota lakini kwa kutumia darubini ndogo inatambuliwa kama doa angavu maana ni nebula.. 

Chanzo cha nebula hii kilikuwa wingu kubwa la molekuli za hidrojeni lililoanza kujikaza. Mawingu ya aina hii ni sehemu za anga la nje ambako nyota zinazaliwa yaani ambako zinaanza kutokea. Nebula hii inaonekana vema kwa sababu nyota changa ndani yake zinatoa mnururisho wa kuioniza (unaondoa electroni kwenye atomi na kuziacha kwenye hali ya kuwa nachaji hasi au chanya, yaani ioni) unaosababisha kung’aa kwa nebula.

Umbali wa nebula ni takriban miakanuru 1425.

Kabla ya karne ya 17 ilijulikana kama nyota ya kawaida. Baada ya kugunduliwa kwa darubini Mfaransa Peiresc alikuwa mtu wa kwanza aliyeiangalia kwenye mwaka 1610 kwa kutumia darubini na kutambua si nyota.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Orion Nebula – Messier 42  
Orion, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
THE ORION NEBULA, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
Messier 42: Orion Nebula, tovuti ya Messier-objects.com, iliangaliwa Januari 2018

Marejeo
 Harrison, Thomas G. (1984). "The Orion Nebula: Where in History is it?". Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 25: 71 (online hapa)
Hirota, Tomoya; et al. (2007). "Distance to Orion KL Measured with VERA". Publications of the Astronomical Society of Japan. 59 (5): 897–903 

nebula
Frances Ames

Frances Rix Ames ( /ˈfrɑːnsɪz//eɪmz/; 20 Aprili 1920 – 11 Novemba 2002) alikuwa bingwa wa nyuroni, daktari wa magonjwa ya akili, na mpiganaji wa haki za binadamu nchini Afrika Kusini.

Amefahamika kwa ubora wake katika kuongoza uchunguzi wa kifo cha mwanaharakati Steve Biko aliyepinga ubaguzi wa rangi, ambaye alikufa kutokana na matibabu kutelekezwa na kuteswa chini ya ulinzi wa polisi. Pindi ambapo baraza la matibabu la Afrika ya Kusini (SAMDC) liliposhindwa kuwachukulia hatua za kinidhamu daktari mkuu wa upasuaji wa wilaya na msaidizi wake ambao walihusika na matibabu ya Steve Biko, Ames na wenzake watano (wasomi na madaktari) walichangisha fedha na kupambana vita halali kisheria ya takribani miaka minane kupinga kuanzishwa kwa matibabu. Ames alihatarisha usalama wa maisha yake na kazi yake, kwa ajili ya kupigania haki, na kuipeleka kesi mahakama kuu ya Afrika ya kusini (South African Supreme Court) ambapo hatimaye alishinda kesi hiyo mwaka 1985.

Alizaliwa Pretoria na kukulia katika umaskini katika mji wa Cape Town. Ames alikuwa mwanamke wa kwanza kupokea shahada ya Udaktari wa Dawa kutoka chuo Kikuu cha Cape Town mwaka 1964. 

Ames alisoma madhara ya bangi kwenye ubongo na kuchapisha makala kadhaa juu ya somo hilo; kuona faida ya matibabu ya bangi juu ya wagonjwa katika hospitali yake mwenyewe. Aliwahi kuwa mtetezi wa kuhalalisha kwa matumizi ya dawa. 

Aliongoza idara ya neurolojia ya Hospital ya Groote Schuur kabla ya kustaafu mwaka 1985, lakini aliendelea kufundisha katika Hospitali za Valkenberg na Alexandra. 

Baada ya ubaguzi wa rangi kumalizika mwaka 1994, Ames alitoa ushahidi mbele ya tume ya Ukweli na Maridhiano juu ya uchunguzi wa "Madaktari wa Biko" kwa kukiuka maadili ya matibabu. 

Mwaka 1999, Nelson Mandela  alimzawadia Ames tuzo ya Nyota wa Afrika Kusini, ambayo ni tuzo ya juu kabisa kwa raia wa Afrika ya kusini.

Marejeo 

Waliozaliwa 1920
Waliofariki 2002
Madaktari
Wanaharakati wa Afrika Kusini
Funmilayo Ransome-Kuti

Mkuu Funmilayo Ransome Kuti, MON ( /ˌfʊnmiˈlaɪjoʊ ˈraensəm ˈkuːti/; 25 Oktoba 1900 – 13 Aprili 1978) alikuwa mwalimu, mfanya kampeni za kisiasa, mwanaharakati wa kutetea haki za wanawake na kiongozi wa jadi nchini Nigeria. 

Alikuwa mwanamke kiongozi maarufu sana kipindi chake, alikuwa mwanamke wa kwanza kuendesha gari nchini Nigeria.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Funmilayo Ransome-Kuti Na Wanawake wa Umoja wa Abeokuta, Vielelezo: Alaba Onajin, Script na maandishi: Obioma Ofoego, UNESCO, 2014
 Funmilayo Ransome-Kuti 
 Wasifu wa Fela Anikulapo Kuti (1938-1997)
 Mhairi McAlpine, "Wanawake juu ya Kushoto: Funmilayo Anikulapo-Kuti" , Kimataifa Ujamaa Kundi, 8 juni 2012.

Waliozaliwa 1900
Waliofariki 1978
Wanaharakati wa Nigeria
Ermengol wa Urgell

Ermengol wa Urgell (pia: Armengol au Armengod au Hermengaudius; alifariki El Pont de Bar, 1035) alikuwa askofu wa Urgell kuanzia mwaka 1010.

Mtoto wa ukoo tawala, alianza uaskofu wake kwa kurekebisha maisha ya mapadri wa kanisa kuu kufuatana na mafundisho ya Agostino wa Hippo

Anatajwa kama mhusika wa kuteka mji wa Guissona mwaka 1024 na kuurudisha kwenye Ukristo.

Alishindana mara nyingi na masharifu wa Urgell na kuwajibika katika ujenzi wa miundombinu, likiwemo kanisa kuu la Urgell. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 10
Waliofariki 1035
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Hispania
Braun Strowman

Adam Joseph Scherr (alizaliwa 6 Septemba 1983) ni mwanamiereka wa Marekani aliyekuwa mwenye nguvu; sasa amesainiwa na WWE ya kukuza mapambano ya mieleka, ambapo anacheza kwa jina la uringo Braun Strowman.

Baada ya kuanza kwa programu za WWE za mara kwa mara, Strowman alihusishwa kwenye kundi la The Wyatt Family, amevaa kinyago cheusi cha kondoo na mwenye nguvu zaidi. Katika maonesho yake yote na WWE, Strowman ameonekana kama mtu asiyepigika. Pia aliwahi kuwa mshindi wa Money In The Bank mwaka 2018 na mshindi wa Andre the Giant Memorial kwenye Wrestlemania 35. Pia inasemekana Braun ni mwanamiereka mwenye nguvu sana hata ana uwezo wa kubeba gari la kusafirisha mizigo.

Waliozaliwa 1983
Watu walio hai
Wanamiereka wa Marekani
Upinde

Upinde (kutoka kitenzi "kupinda") au uta ni mti au maada nyingine iliyopindwa ambayo ncha zake zimeunganishwa kwa kamba, ukano au ngozi isiyotanishwa na hutumiwa kwa ajili ya kurushia mishale.

Historia ya upinde 
Inaaminika kuwa upinde wa kale kabisa ulipatikana Holmegård nchini Denmark ukiwa na miaka 8.000.

Upinde ulitengenezwa kwa minajili ya kuwinda wanyama wenye mbio na ambao hawangefikika kwa kukimbizwa mbio au kurushiwa mawe. 

Baadaye, upinde ulitumika kama zana za vita jamii zilipokuwa zikikabiliana na maadui zao. Hata hivyo teknolojia hii ya kutumia upinde kama zana za vita imepitwa na wakati kwani kuna zana nyingine zilizo na haraka na bora kuliko upinde na mshale. 

Leo upinde hutumika kwa minajili ya kuwinda na katika mchezo wa archery ingawapo wachezaji wa mchezo huo hutumia upinde wenye muundo tofauti na ulioboreshwa

Tanbihi

Viungo vya nje 

 The Asian Traditional Archery Research Network
 Kuhusu upinde toka Jumba la Makumbusho la Chuo Kikuu cha Manchester]
 Nani mgunduzi wa upinde na mshale?

Silaha
Teknolojia
Sungusungu (sisimizi)

Kuhusu walinzi wa jadi angalia hapa Sungusungu

Sungusungu ni spishi ya sisimizi (Megaponera analis) wa nusufamilia Ponerinae katika familia Formicidae.

Katika maisha yao, sungusungu huishi kwa ushirikiano na kusaidiana kama mchwa na wadudu wengineo.

Pia sungusungu hugawana majukumu katika shughuli mbalimbali kama vile ulinzi (kwa wadudu hawa ukizungumzia suala la ulinzi ni wa kumlinda malkia wao na ujenzi wa makazi yao).

Kutokana nao, mara nyingine walinzi wa jadi katika jamii za binadamu wanaitwa "sungusungu". 

Sisimizi na jamaa
Siafu

Siafu ni spishi za sisimizi za jenasi Dorylus katika familia Formicidae ya oda Hymenoptera. Wanapotafuta chakula au kuhama, huenda kwa safu ndefu kama jeshi, kwa hiyo mojawapo ya majina ya Kiingereza "army ants". Wanatokea Afrika kusini kwa Sahara tu.

Kama sisimizi wote husaidiana katika kazi mbalimbali kama vile ulinzi, usafi, kutafuta chakula na kazi nyingine. 

Siafu hutambuana kwa kugusana vichwa kama ilivyo jamii ya sisimizi wote.

Tanbihi

Sisimizi na jamaa
Antoine Griezmann

Antoine Griezmann (matamshi ya Kifaransa: [ɑtwan ɡʁijɛzman]; alizaliwa 21 Machi 1991 ) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza nafasi ya mbele katika klabu ya Hispania Atlético Madrid na timu ya taifa ya Ufaransa.

Alianza kazi yake katika Real Sociedad, akicheza mechi yake ya kwanza mwaka 2009 na kushinda Segunda División katika msimu wake wa kwanza. Katika msimu wa tano huko, alifunga mabao 52 katika mechi 201 rasmi. 

Mwaka 2014, alihamia Atlético Madrid kwa € 30 milioni. Kwa maonyesho yake yote mwaka 2016, alichaguliwa kwa tuzo ya Ballon d'Or 2016 ambayo alimaliza nafasi ya tatu.

Griezmann ni mchezaji wa zamani wa Ufaransa wa vijana wa kimataifa, akiwakilisha nchi yake chini ya miaka 19, chini ya miaka 20 na chini ya 21. Alikuwa ni kikundi cha timu iliyoshinda michuano ya Soka ya 19 ya UEFA ya Ulaya chini ya 19 kwenye udongo wa nyumbani. 

Alipata kofia yake ya kwanza kwa timu ya taifa ya taifa mwaka 2014 na alicheza katika Kombe la Dunia ya mwaka huo, akiwasaidia nchi kwa robo fainali. 

Griezmann alikuwa mchezaji bora na Mchezaji wa Mashindano katika UEFA Euro 1-0 dhidi ya Ureno 2016, ambapo kikosi cha Ufaransa walikuwa wakimbizi baada ya kupigwa goli 1 kwa 0.

Marejeo 
Waliozaliwa 1991
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Ufaransa
Kokoto

Kokoto ni vipande vidogovidogo vya mawe makubwa au miamba.

Kokoto hupatikana baada ya kupasuliwa kwa miamba hiyo. Mara nyingi kokoto hupatikana kwa njia asilia hasa kama mashapo katika njia ya mto.

Kwa mahitaji ya ujenzi kokoto hutengenezwa pia kwa kutumia mitambo. Kumegawanyika katika sehemu mbalimbali: baadhi ya njia hizo ni upasuaji wa kutumia nyundo au mashine ya kuvunja.

Kokoto zinatumika kwa wingi pamoja na sementi katika ujenzi wa barabara, nyumba n.k.

Tazama pia
 Zege

Ujenzi
Mashapo
Carlos Henrique Casimiro

Carlos Henrique Casimiro (anajulikana kama Casemiro; alizaliwa 23 Februari 1992) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo mkabaji katika klabu ya Hispania ya Real Madrid na timu ya taifa ya Brazil.

Ametokea huko São Paulo, ambapo alifunga mabao 11 katika michezo 112 rasmi, alihamia Real Madrid mwaka 2013, na pia alitumia msimu alikokwenda kwa mkopo huko Porto. Alikuwa kwenye kikosi cha Real Madrid kikosi kilichoshinda Ligi ya Mabingwa mara tatu, kutoka 2013-2014 hadi 2016-2018.

Upande wa kitaifa, alianza kuichezea timu ya Brazil toka mwaka 2011,akishiriki michuano ya Copa America miaka ya 2015 na 2016 na pia kwenye michuano ya kombe la dunia mwaka 2018.

Ngazi ya klabu

São Paulo 
Alizaliwa São José dos Campos, São Paulo, Casemiro alikuwa ni matunda ya akademi ya São Paulo FC.Akiwa na umri wa maka 11 na zaidi alikuwa kama nahodha wa timu.Alijulikana kama "Carlão" ambayo ni moja ya matamshi ya jina lake la kwanza kwa kireno.

Casemiro aliisaidia timu yake ilipoelemewa kwa kufunga goli lake la kwanza na kuisaidia timu yake kusuluhu 2-2 dhidi ya Cruzeiro Esporte Clube.
Tarehe 7 Aprili 2012, Casemiro alifunga goli lake la kwanza la ushindi wa 2-1 kwenye uwanja wa Arena Barueri dhidi ya Mogi Mirim Esporte Clube alipocheza nafasi ya Fabrício aliyeumia.

Real Madrid 
Januari 2013,Casemiro alipelekwa kwa mkopo kwenda Real Madrid Hispania alipojiunga na timu 'B'.Alicheza mechi yake ya kwanza 16 Februari walipopigwa 3-1 na CE Sabadell FC.

Casemiro alianza mafanikio yake Real Madrid alipocheza dakika 90 ambapo walishinda 3-1 dhidi ya Real Betis.Juni 2 alishinda goli lake la kwa nza akiwa Ulaya,siku nane baadaye alinunuliwa jumla kwa mkataba wa miaka minne R$18.738 milioni.

Waliozaliwa 1992
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Brazil
Manchester City

Manchester City  ni klabu ya mpira wa miguu iliyoko katika jiji la Manchester, Uingereza, ambayo inashiriki katika Ligi Kuu ya Uingereza. 

Ulianzishwa mwaka 1880 kama St Mark's (West Gorton), ikawa Ardwick Association Football Club mwaka wa 1887 na Manchester City mnamo mwaka wa 1894. 

Uwanja wa nyumbani wa klabu ni Manchester Stadium huko Mashariki mwa Manchester, ambalo lilihamia mwaka 2003, Maine Road tangu 1923.

Manchester City kwanza ilicheza katika mechi ya juu ya Ligi ya Soka mwaka 1899 na kushinda heshima ya kwanza na Kombe la FA mnamo mwaka 1904. 

Kipindi cha mafanikio zaidi cha klabu kilikuwa cha 1968 hadi 1970, ambapo ilishinda michuano ya Ligi, FA Cup, League Kombe la Kombe la Washindi wa Kombe la Ulaya, chini ya usimamizi wa Joe Mercer na Malcolm Allison. 

Baada ya kupoteza Kombe la FA la 1981, klabu hiyo ilipungua wakati wa kushuka, na kukamilisha kushindwa kwa kiwango cha tatu cha soka ya Kiingereza kwa muda pekee katika historia yake mwaka 1998. 

Baada ya kupata tena hali yake ya Ligi Kuu katika miaka ya 2000, Manchester City ilinunuliwa na Abu Dhabi United Group mnamo Septemba 2008 kwa £ 210,000,000, na kupata uwekezaji mkubwa. 

Klabu hiyo ilishinda Ligi Kuu ya mwaka 2012, 2014 na 2018, wakati wao wakawa timu ya kwanza ya Ligi Kuu kufikia pointi 100 katika msimu.

Wachezaji

Marejeo

Vilabu Mpira vya Uingereza
Ethelbert wa Kent

Ethelbert (kwa Kiingereza cha Zamani Æðelberht, matamshi: ˈæðelberxt; 560 hivi – 24 Februari 616) alikuwa mfalme wa Kent (Uingereza) kuanzia mwaka 589 hivi hadi kifo chake. Ni mfalme wa kwanza wa nchi hiyo kuongokea Ukristo alipomfuata mke wake Bertha kwa mahubiri ya Augustino wa Canterbury.

Baada ya hapo makanisa yakajengwa sehemu mbalimbali na dini hiyo mpya ilienea kati ya Waangli na Wasaksoni.

Kwa sababu hiyo tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki tarehe 25 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Vyanzo vikuu
 
 
 Law-code of Æthelberht, ed. and tr. F. Liebermann, Die Gesetze der Angelsachsen. 3 vols. Halle, 1898–1916: 3–8 (vol 1); ed. and tr. L. Oliver, The Beginnings of English Law. Toronto Medieval Texts and Translations. Toronto, 2002.
 Letters of Gregory the Great, ed. D. Norberg, S. Gregorii magni registrum epistularum. 2 vols. Turnhout, 1982; tr. J.R.C. Martyn, The letters of Gregory the Great. 3 vols. Toronto, 2004.
 Earliest vita of Gregory the Great, ed. and tr. Bertram Colgrave, The earliest life of Gregory the Great by an anonymous monk of Whitby. Lawrence, 1968.
 Gregory of Tours, Libri Historiarum.

Vyanzo vingine
 Blackburn, Mark & Grierson, Philip, Medieval European Coinage. Cambridge: Cambridge University Press, reprinted with corrections 2006. ISBN 0-521-03177-X

Viungo vya nje

 The Laws of Æthelberht, at Mediaeval Sourcebook

Waliozaliwa 560
Waliofariki 616
Wafalme na malkia wa Uingereza
Watakatifu wa Uingereza
Le Rendez-Vous Des Stades

"Le Rendez-Vous Des Stades" ni jina la albamu kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Albamu imetoka mwaka wa 1993. Nyimbo kali zilizotamba kutoka katika albamu ni pamoja na Bili, Sana, Muchata na Yonde.

Orodha ya nyimbo

Tazama pia
Isambe Monie
Zing Zong

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya Discogs

Albamu za 1993
Albamu za Kanda Bongo Man
Daladala

Daladala ni neno la kawaida nchini Tanzania la kutaja gari dogo linalotumika kwa usafiri wa umma likifuata njia maalumu yenye namba yake. 

Dereva anafanya kazi yake pamoja na msaidizi anayeitwa "konda" au "manamba" mwenye kazi ya kukusanya pesa na kufungua au kufunga mlango. 

Nchini Kenya magari hayo yanaitwa matatu.

Tanbihi

Usafiri wa Tanzania
Ethelreda wa Ely

Ethelreda (pia: Ediltrudis, Editrudis, Audrey; jina asili: Æthelthryth au Æðelþryð au Æþelðryþe; Exning, Suffolk, 636 – Ely, Cambridgeshire, 23 Juni 679) alikuwa mwanamke wa ukoo tawala wa sehemu ya Uingereza aliyeolewa mara mbili na wafalme wa huko kwa sharti la kuachwa bikira.

Hatimaye akawa mmonaki na abesi wa monasteri aliyoianzisha huko Ely, alipolea wanawake wengi kwa mfano wake na mashauri yake.

Kama dada zake wote wanne: Etelburga wa Faremoutiers, Vitburga wa Dereham, Seksiburga wa Ely na Setrida wa Faremoutiers anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Vyanzo
Virginia Blanton (2007) Signs of Devotion: the cult of St Aethelthryth in medieval England, 695–1615. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press ISBN 0-271-02984-6
McCash, June Hall & Judith Clark Barban, ed. and trans. (2006) The Life of Saint Audrey; a text by Marie de France. Jefferson, NC: McFarland ISBN 0-7864-2653-5
M. Dockray-Miller (2009) Saints Edith and Æthelthryth: Princesses, Miracle Workers, and their Late Medieval Audience; the Wilton Chronicle and the Wilton Life of St Æthelthryth, Turnhout: Brepols Publishers ISBN 978-2-503-52836-6
 Maccarron, Máirín, "The Adornment of Virgins: Æthelthryth and Her Necklaces," in Elizabeth Mullins and Diarmuid Scully (eds), Listen, O Isles, unto me: Studies in Medieval Word and Image in honour of Jennifer O’Reilly (Cork, 2011), 142–155.
 Major, Tristan, "Saint Etheldreda in the South English Legendary," Anglia 128.1 (2010), 83–101.
Wogan-Browne, Jocelyn, "Rerouting the Dower: The Anglo-Norman Life of St. Audrey by Marie (of Chatteris?)", in Power of the Weak: Studies on Medieval Women, ed. Jennifer Carpenter and Sally-Beth Maclean (Champaign: University of Illinois Press, 1995), 27–56.

Marejeo mengine

Tanbihi

Viungo vya nje 
Richard John King, 1862. Handbook of the Cathedrals of England (Oxford) ( On-line text)

The Life of St. Aethelthryth  by Ælfric

Waliozaliwa 636
Waliofariki 679
mabikira
Wamonaki
watawa waanzilishi
Watakatifu wa Uingereza
Samoa Joe

Nuufolau Joel Seanoa (anajulikana zaidi kwa jina la Samoa Joe; alizaliwa 17 Machi 1979), ni mchezaji wa kulipwa wa Marekani aliyesainiwa katika kampuni ya mchezo wa mieleka ya WWE na kufanya kwenye brand Raw. 
Mwaka 2002 alijiunga RHO katika mwanzo wa promosheni hiyo,Akishikilia tuzo ya mchezaji bora wa RHO duniani

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wachezaji wa Marekani
Filomena wa Roma

Filomena wa Roma (10 Januari 291 - 10 Agosti 304) alikuwa bikira wa ukoo tawala wa Corfu (Ugiriki) ambaye alianza kuheshimika kama mtakatifu mfiadini baada ya masalia kupatikana mnamo Mei 1802 katika katakombu ya Priscilla, Roma, Italia. Paliandikwa Pax Tecum Filumena (yaani "Amani kwako, Filomena"). Kabla ya hapo hakujulikana, lakini baadaye heshima ya Wakatoliki na Waorthodoksi wengi kwake imestawi sana hadi leo sehemu nyingi za dunia ikisaidiwa na njozi na miujiza iliyotokea kwa kuomba sala zake.

Kati ya miaka 1837 na 1961 Kanisa Katoliki liliruhusu heshima hiyo katika liturujia pia. Lakini wasiwasi wa wanahistoria umefanya jina lake liondolewe katika kalenda zote za watakatifu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Sister Marie Helene Mohr, S.C., Saint Philomena, Powerful with God, Rockford, IL: TAN Books and Publishers, Inc, 1988.
"Philomena," in David Hugh Farmer, The Oxford Dictionary of Saints, (Oxford University Press, 2004) 
Dr Mark Miravalle, Present Ecclesial Status of Devotion to St. Philomena , (Queenship Publishing, 2002)  (also on Internet: see below)
Cecily Hallack. Saint Philomena : Virgin martyr and wonder worker. Dublin, Ireland; Anthonian Press, 1936

Viungo vya nje

Johann Peter Kirsch, "St. Philomena" in Catholic Encyclopedia (New York 1911)
David Farmer, "Philomena" in The Oxford Dictionary of Saints, Fifth Revised Edition (Oxford University Press 2011 )
Dr Mark Miravalle, Present Ecclesial Status of Devotion to St. Philomena , 2002, Retrieved March 12, 2013
Sanctuary of St. Philomena in Mugnano del Cardinale, Italy
''St. Philomena the Wonderworker by Father Paul O’Sullivan, O.P. (E.D.M) 
Litany to Saint Philomena 
Catholic Tradition Saint Philomena
List of Places Devoted to Saint Philomena

Waliozaliwa 291
Waliofariki 304
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ugiriki
Boya

Boya ni kifaa kinachowekwa katika maji ya bahari, ziwa au mto kwa makusudi mbalimbali.

Boya ama ni gimba lenye utupu ndani yake ili liweze kuelea kwenye maji, ama ni gimba linalotengenezwa kwa mata isiyozama kama plastiki au ubao mwepesi.

Kazi za boya mara nyingi ni kuwa alama ya njia kwenye maji; maboya yanaweza kudokeza mpaka ambapo boti au meli haitakiwi kupita tena, au mwisho wa eneo linaloruhusiwa kwa watu wanaoogelea. 

Boya linalohitaji kukaa mahali pamoja hufungwa kwenye tako la bahari; kwa kawaida huwa na mnyororo uliofungwa kwenye jiwe kubwa au tofali la saruji inayozamishwa mahali panapotakiwa.

Bandarini kuna maboya makubwa yanayodokeza mahali pa kutia nanga. Boti dogo linaweza kufungwa moja kwa moja kwenye boya bila kutia nanga.

Maboya yanayoonyesha njia za maji (sehemu ambako kina cha maji yanatosha kwa meli) mara nyingi huwa na taa zinazohitaji huduma ya kubadilisha betri zake.

Maboya ya pekee huwa na vifaa vya upimaji ambavyo vinaweza kutumiwa kama kituo cha metorolojia; vingine hupima hali ya bahari vikielea bila kufungwa na kutuma data kwa njia ya redio.

Boyaokozi si boya halisi, bali kifaa cha kujiokoa wakati boti, meli au feri inazama na watu wanahitaji msaada wa kutozama.

Usafiri wa maji
Vifaa
Timu

Timu (kutoka Kiingereza "team") ni kundi la watu wanaofanya kazi ili kufikia lengo la pamoja. 

Wanachama wa timu wanahitaji kujifunza jinsi ya kusaidiana, kusaidia wanachama wengine wa timu, kutambua uwezo wao kwa kila mmoja, na kujenga mazingira ambayo yanaruhusu kila mtu awe anajua umuhimu wake, hata kama timu ndogo za sekondari ni za muda mfupi.

Tanbihi

Marejeo
 Devine, D. J. (2002). A review and integration of classification systems relevant to teams in organizations. Group Dynamics: Theory, Research, and Practice, 6, 291–310.
 Forsyth, D. R. (2006). Teams. In Forsyth, D. R., Group Dynamics (5th Ed.) (P. 351-377). Belmont: CA, Wadsworth, Cengage Learning.

Kazi
Michezo
Munyu

Munyu au chumvi ya kawaida (wakati mwingine pia chumvi ya mezani; kwa Kiing. table salt) ni madini yanayotumik kama kiungo cha chakula.  

Munyu ni mojawapo ya chumvi za kikemia. Ni hasa kampaundi ya kloridi ya natiri (sodium chloride) inayofanywa na atomu moja ya klorini na atomu moja ya natiri na huwakilishwa na alama NaCl. Ikitokea kwenye maji ya bahari au kwenye migodi viwango vidogo vya madini mengine vinaweza kuwemo. Katika nchi nyingi kiasi kidogo cha iodini huongezwa kwenye munyu ili kuzuia ugonjwa wa kororo.. 

Umbo lake la kawaida ni fuwele. Inapatikana chini ya ardhi kama matabaka ya miamba inapochimbwa katika migodi. Kwa matumizi ya binadamu hutolewa pia kwenye maji ya bahari ambamo ni takriban asilimia 3-4 ya masi yake. Mahali pengi hupatikana pia kwa umbo la maji ya chumvi lenye sehemu ambako chemchemi hutokea penye miamba ya chumvi chini ya ardhi, kama vile huko Uvinza kwenye Mkoa wa Kigoma. Maji ya chumvi huchemshwa au huachwa katika beseni kubwa ambako yanakauka na chumvi inabaki. 

Inatumiwa sana na binadamu kwa sababu mwili unahitaji kuongeza madini ndani yake. Hivyo watu husikia inaboresha ladha ya vyakula. Lakini kuongezeka kwa munyu mwilini kunaleta pia hatari za afya.

Chumvi hii huwa na matumizi mengine mengi katika maisha ya kila siku, kwa mfano katika kuhifadhi vyakula mbalimbali, ngozi n.k.

Marejeo

Kemia
Chakula
Filani wa Pittenweem

Filani wa Pittenweem, O.S.B. (jina asili Fillan, Phillan, Fáelán au Faolan; aliishi karne ya 13 hivi) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka kisiwa cha May, Uskoti, maarufu kwa ugumu wa maisha yake, aliyoyaishi upwekeni.

Filani alihama monasteri ya huko akaenda Pittenweem huko Fife akaongoa wakazi wake kuingia Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
East Neuk Episcopal Churches
Catholic Online
Gazetteer for Scotland
Perthshire Scotland 
The Celtic Apostolic Church of Saint Fillan 

Wamonaki
Wabenedikto
Wamisionari
Watakatifu wa Uskoti
Ferreol wa Uzes

Ferreol wa Uzes (Narbonne, 530 – 4 Januari 581) alikuwa askofu wa Uzès (553-581; labda wa Nîmes pia) nchini Ufaransa.

Alijitahidi kuvuta Wayahudi katika Ukristo, jambo lililomfanya atazamwe kwa kijicho na hatimaye afukuzwe na mfalme Kildebati I mwaka 555 hadi 558. Baada ya hiyo miaka mitatu alitambuliwa kuwa kweli mtu wa Mungu akarudishwa jimboni akipokewa kwa furaha kubwa.

Pia alianzisha monasteri wa Kibenedikto na kuipatia kanuni iliyotunzwa hadi leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu, sawa na dada yake, Tarsisia wa Rodez, mkaapweke.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Jewish Encyclopedia: "France"
Catholic Encyclopedia: "Uzès", "Rodez"

Waliozaliwa 530
Waliofariki 581
Maaskofu Wakatoliki
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Gregori wa Spoleto

Gregori wa Spoleto alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo katika mji wa Spoleto, Italia tarehe 24 Desemba 304 wakati wa dhuluma ya kaisari Diocletian. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, lakini pia tarehe nyingine kadiri ya mahali.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Marejeo
 Holweck, F. G., A Biographical Dictionary of the Saints. 1924.

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Diego Costa

Diego Costa (alizaliwa 7 Oktoba 1988) ni mchezaji wa Hispania. Jina lake kamili anaitwa Diego da Silva Costa. Anacheza kama mshambuliaji wa Atletico Madrid.

Alizaliwa huko Brazil na alicheza kwa timu ya soka ya taifa la Brazil kwa mara ya kwanza mwaka 2013. Hata hivyo, sasa anacheza Hispania. Hii imemfanya meneja wa Brazil, Luiz Felipe Scolari, kupatwa na hasira sana. Mwezi Machi 2014, Diego Costa alibadilisha timu ya taifa na kuchezea ile ya Hispania: hii ilikuwa wakati alipopewa uraia wa Hispania. Aliwakilisha Hispania katika Kombe la Dunia la FIFA la 2014.

Costa ilinunuliwa na Valladoid kutoka Atletico Madrid mwaka wa 2009. Costa alirudi Atletico Juni 2010 kwa pesa isiyojulikana. Katika wakati wake, aliumia majeraha machache wakati wake. Hii ni pamoja na kuumia kwake kwa nyundo aliyoiteseka karibu na mwisho wa msimu wa 2013-14 la La Liga. 

Mnamo 1 Julai 2014, ilitangazwa kuwa Chelsea F.C. imekubaliana na Atletico kumnunua Diego Costa kwa ada ya £ 32,000,000. Alifanya mechi yake ya kwanza dhidi ya Burnley katika mchezo ambao aliiwezesha timu ya Chelsea kushinda 3-1. 

Costa ni sasa mchezaji bora wa klabu katika Ligi Kuu ya Barclays.

Kipindi alipokuwa mtoto alinusurika kung'atwa na nyoka kipindi tu pale mama yake alipompeleka mwanaye kwa ajili ya kulala, kumbe chumbani kwa mwanaye kulikuwa na nyoka; mama yake alipomuona nyoka alijitahidi kupambana naye ili amuokoe mwanaye.

Waliozaliwa 1988
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Hispania
Jean-Claude Van Damme

Jean-Claude Van Damme (jina kamili: Jean-Claude Camille François Van Varenberg; alizaliwa 18 Oktoba 1960) ni msanii wa kijeshi wa Ubelgiji, mwigizaji, na mkurugenzi.

Anajulikana kwa majukumu yake katika The Expendables 2, JCVD, Bloodsport, Kickboxer, Hard Traget, Timecop, Kifo cha Ghafla, Askari wa Universal, Cyborg na Siku ya Jeshi la Universal Reckoning. Pia anajulikana kwa kurusha mateke.

Maisha
Van Damme alizaliwa Oktoba 18, 1960 katika Berchem-Sainte-Agathe, Brussels, Ubelgiji. 

Alifunga ndoa na Maria Rodriguez kutoka mwaka wa 1980 hadi wakaachana mwaka 1984. Kisha akamuoa Cynthia Derderian mwaka wa 1985 mpaka walipoachana mwaka 1986. Kisha akamuoa Darcy LaPier tangu mwaka wa 1994 hadi walipoachana mwaka wa 1997. Ana watoto watatu. 

Anaishi huko Los Angeles, California. Van Damme ana ugonjwa wa bipolar. 

Waliozaliwa 1960
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Ubelgiji
[[Kipajichake:kuigiza filmu,kuchana msamba,anacheza kikiboxa
Gall Mtakatifu

Gall, Gallech, Gallen au Gallus (550 hivi - 646 hivi) alikuwa padri mmonaki, mwanafunzi wa Kolumbani akamfuata kutoka Ireland kwenda kuinjilisha sehemu mbalimbali za Ulaya Bara akaishia katika Uswisi wa leo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Joynt, Maud, tr. and ed., The Life of St Gall, Llanerch Press, Burnham-on-Sea, 1927. ISBN|0-947992-91-X
 Schär, Max, Gallus. Der Heikiger in seiner Zeit, Schwabe Verlag, Basle, 2011. ISBN|978-3-7965-2749-4
 Schmid, Christian, Gallusland. Auf den Spuren des heiligen Gallus, Paulus Verlag, Fribourg, 2011. ISBN|978-3-7228-0794-2
 Music and musicians in medieval Irish society, Ann Buckley, pp. 165–190, Early Music xxviii, no.2, May 2000
 Music in Prehistoric and Medieval Ireland, Ann Buckley, pp. 744–813, in A New History of Ireland, volume one, Oxford, 2005

Viungo vya nje

 Orthodox Icons of St Gall
 St. Gall, Abbot at the Christian Iconography web site.

Waliozaliwa 550
Waliofariki 646
Wamonaki
Wakolumbani
mapadri
Wamisionari
Watakatifu wa Ireland
Watakatifu wa Uswisi
Gaudensi wa Ossero

Gaudensi wa Ossero, O.S.B.Cam. (kwa Kilatini: Gaudentius Auxerensis; kwa Kiitalia: Gaudenzio di Ossero) alikuwa askofu wa Ossero, katika kisiwa cha Lošinj (leo nchini Croatia) tangu mwaka 1030, huku akipingwa na kusingiziwa hadi 1042, alipojiuzulu na kujiunga na Wabenedikto Wakamaldoli chini ya Peter Damian. 

Alifariki Ancona tarehe 31 Mei 1044.

Tangu kale huheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://saints.sqpn.com/saint-gaudentius-of-ossero/

Waliofariki 1044
Maaskofu Wakatoliki
Wamonaki
Wabenedikto
Wakamaldoli
Watakatifu wa Italia
Jenesi wa Arles

Jenesi wa Arles (kwa Kifaransa Genès) alikuwa karani  aliyefia dini ya Ukristo wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian mwaka 303 au 308. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo 
Patron Saints: Genesius of Arles

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa