Denmark

Udani (kwa Kidenmark: Kongeriget Danmark) ni ufalme wa Ulaya ya Kaskazini. Ni nchi ndogo kati ya nchi za Skandinavia. 

Imepakana na Ujerumani upande wa kusini na kuzungukwa na maji pande tatu zilizobaki. Kaskazini kwake iko Norwei ng'ambo ya mlango wa bahari ya Skagerak, mashariki iko Uswidi ng'ambo ya Kattegat na Oresund. Bahari ya Kaskazini iko upande wa magharibi, Baltiki inaanza kwenye visiwa vikuu vya Denmark.

Greenland na visiwa vya Faroe ni sehemu ya ufalme wa Udani lakini zinajitawala.

Jiografia 
Denmark ina eneo la km² 43.000. Theluthi ya eneo hili ni kwenye visiwa 443 vya Denmark ambavyo 76 tu kati yake vinakaliwa na watu.

Visiwa vikubwa ni Funen (Fyn), Zealand (Sjælland) na Bornholm (Bornholm).

Rasi ya Jutland ni sehemu kubwa ya eneo. Jutland ni Udani bara. Ina urefu wa km 300 kuelekea kaskazini kutoka mpaka wa Ujerumani hadi ncha yake kwa Skagen.  

Kwa jumla Udani iko tambarare. Mwinuko wa juu una kimo wa m 170 pekee juu ya UB.

Miinuko
Kumbuka kwamba orodha hii inahusu Denmark tu kama nchi, si Visiwa vya Faroe na Greenland. Mlima mrefu wa ufalme mzima ni Gunnbjørn, Greenland, m 3,700 juu ya UB.

Mpaka mwaka 1847 Himmelbjerget, Skanderborgs, m 147 ilifikiriwa kuwa mwinuko mkubwa wa Denmark.

Historia 

Wakazi wa kwanza waliojulikana katika historia kwa jina ni makabila ya Wakimbri na Wateutonia waliohamia hadi Ulaya ya kusini wakati wa njaa mnamo mwaka 113 KK.

Katika karne ya 8 hadi karne ya 11 BK majambazi wa baharini kutoka Denmark na Norway waliogopwa kote Ulaya kwa jina la "Waviking". Walivamia pia Uingereza mara kwa mara na kujenga makao huko. Tangu mwaka 793 walitawala eneo la Danelag (au: Danelaw) kaskazini na kaskazini-mashariki mwa Uingereza wa leo. 

Katika karne ya 8 na karne ya 10 maeneo madogo yaliunganishwa. Wafalme wa kwanza wanaojulikana kutawala Denmark yote walikuwa Garm Mzee na Harald Jino Buluu (mnamo mwaka 980). Harald alikuwa mfalme wa kwanza wa kupokea Ukristo wa Kanisa Katoliki. 

Denmark ikawa nchi yenye nguvu katika Skandinavia na kwenye pwani za Baltiki.

Kuanzia 1397 hadi 1521 nchi zote za Skandinavia ziliunganishwa katika maungano ya kifalme chini ya wafalme wa Denmark ilhali kila nchi ilijitawala katika mambo ya ndani. 

Baada ya Uswidi kujitenga na umoja huo, Norway iliendela kuwa chini ya Denmark hadi mwaka 1814. 

Mwaka 1537 Denmark ilijiunga na Matengenezo ya Kiprotestanti na Kanisa la Kilutheri likawa dini rasmi nchini hadi leo, ikifuatwa na 76.9% za wakazi. Denmark ilikuwa kati ya nchi muhimu sana ya Ulutheri, lakini leo 3% tu wanashiriki ibada ya Jumapili. 

Baada ya vita za Napoleoni Denmark iliondolewa utawala wa Norway iliyounganishwa na Uswidi mwaka 1814. Lakini makoloni ya Greenland, Iceland, Faroe na visiwa vya Karibi zilibaki chini yake. 

Karne ya 19 ilileta fitina na Ujerumani juu ya utawala wa Schleswig na Holstein. Baada ya vita ya 1864 Denmark ilipaswa kuacha majimbo hayo mawili kwa Ujerumani.

Denmark haikushiriki katika Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza lakini ilirudishwa sehemu ya kaskazini ya jimbo la Schleswig.

Wakati wa Vita Kuu ya Dunia ya Pili Denmark ilivamiwa na Ujerumani mwaka 1940 hadi 1945. Wakati wa vita Iceland iliamua kutangaza uhuru wake. 

Mwaka 1948 mara baada ya vita visiwa vya Faroe vilipewa madaraka ya kujitawala lakini vilibaki ndani ya umoja na Denmark. Koloni la Greenland lilipewa madaraka hayo mwaka 1979.

Denmark ikawa kati ya nchi zilizounda UM na pia NATO. 

Mwaka 1973 ikajiunga na Jumuiya ya Ulaya (sasa: Umoja wa Ulaya), lakini imekataa kutumia euro badala ya krona.

Kutokana na uzazi mdogo, miaka ya mwisho uhamiaji umeongezeka, hivi 12.3% wana asili ya kigeni (yaani hata mzazi wao mmoja ni raia na mzaliwa wa Udani).

Watu
Mnamo Januari 2017, wakazi walikuwa 5,748,769. Kati yao, Wadani asili ni 88,67%. Wengine ni wahamiaji (kutoka Poland, Uturuki, Ujerumani, Iraq, Romania, Syria, Somalia, Iran, Afghanistan n.k.) au wamezaliwa na mhamiaji walau mmoja.

Lugha ya nchi ni Kidani, jamii ya Kijerumani, na 86% za wakazi huongea vizuri Kiingereza kama lugha ya pili. 

Upande wa dini, wengi ni Wakristo, lakini 3% tu wanashiriki ibada ya Jumapili na 19% tu wanaona dini ni muhimu maishani. Dini rasmi ni Kanisa la Udani (la Kilutheri; 75.9%). Wakatoliki hawafikii 1%. Kutokana na uhamiaji, Waislamu ni 3.7%.

Watu maarufu 
 Carl Nielsen
 Hans Christian Andersen
 Jens Fink-Jensen
 Michael Laudrup
 Søren Kierkegaard

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Tanbihi

Marejeo
 Busck, Steen and Poulsen, Henning (ed.), "Danmarks historie  – i grundtræk", Aarhus Universitetsforlag, 2002, ISBN 87-7288-941-1
 
 
 Michaelsen, Karsten Kjer, "Politikens bog om Danmarks oldtid", Politikens Forlag (1. bogklubudgave), 2002, ISBN 87-00-69328-6
 Nationalencyklopedin, vol. 4, Bokförlaget Bra Böcker, 2000, ISBN 91-7024-619-X.

Viungo vya nje

 Denmark.dk 

Denmark entry at Encyclopædia Britannica.
A guide to Danish Culture at Denmark.net.
Denmark  at UCB Libraries GovPubs.

Denmark profile from the BBC News.
Tourism portal at VisitDenmark.
Key Development Forecasts for Denmark from International Futures.

Serikali
Ministry of Foreign Affairs of Denmark 
Summary vital statistics about Denmark from Statistikbanken.

Ramani

Satellite image of Denmark at the NASA Earth Observatory.

Biashara
 World Bank Summary Trade Statistics Denmark

 Vyombo vya habari
Google news Denmark
History of Denmark: Primary Documents
 Krak printable mapsearch 
  Ministry of the Environment National Survey and Cadastre

Mengineyo
Vifanord.de – library of scientific information on the Nordic and Baltic countries.

 
Nchi za Umoja wa Ulaya
Nchi za Ulaya
Mkataba wa Schengen
Umoja wa Forodha wa Ulaya