LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Johan Persson

Johan Persson (amezaliwa tarehe 3 Mei 1982) ni mwandishi, mwandishi wa habari na mpiga picha kutoka Uswidi.

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Waandishi wa Uswidi
Mmumunyo

Mmumunyo au myeyusho (kwa Kiingereza solution) ni tokeo la kuchanganya kabisa dutu mbili hadi kupata mchanganyiko wa aina moja usioonyesha sehemu zake. Mfano ni kukoroga sukari katika maji. Hapo sukari haionekani tena imechanganika kabisa na maji.

Kwa lugha ya kemia sukari ni kimumunyika, maji ni kimumunyi (kiyeyushi) na tokeo ni mchanganyiko wa aina moja au mmumunyo,

Mara nyingi kimumunyi ni kiowevu lakini kuna pia mifano mingine.

Gesi zinaweza kumumunyika katika kiowevu, kwa mfano oksijeni katika maji ambayo ni msingi wa uhai baharini au mtoni. Gesi inamumunyika pia katika gesi nyingine. Hewa kwa mfano ni mchanganyiko wa aina moja; oksijeni na gesi nyingine zimemumunyika katika nitrojeni.

Kiowevu kinaweza kumumunyika katika kiowevu kingine, lakini kuchanganya maji na mafuta hakuleti mchanganyiko wa aina moja, tokeo lake ni kiolei au emalshani (ing. emulsion).

Kuna pia mifano ya mmumunyo kama kimumunyi ni mango. Aloi zote ni mimumunyo ya metali mbili, kwa mfano bronzi ni mmumunyo wa stani iliyomumunika katika shaba. Mmumunyo wa aloi unatokea katika hali kiowevu wakati metali zote mbili zilipashwa moto na kuyeyuka.

Marejeo

Kemia
Teknolojia
Mchanganyiko wa aina moja

Mchanganyiko wa aina moja katika kemia ni mchanganyiko wa dutu mbili au zaidi ambako vijalizo au sehemu zake hazionekani tena pekee. Mfano wa mchanganyiko wa aina moja ni sukari iliyokorogwa katika maji yaani mmumunyo. 

Tofauti nao ni mchanganyiko anuwai ambako vijalizo vyake vinaonekana na kutofautishwa kirahisi kwa mfano kiolei cha maji na mafuta, au maji na mchanga.

Kama katika kila mchanganyiko wa kikemia vijalizo haviingii katika muungo kemia kama kampaundi.

Kemia
Mdudu-kijiti

Wadudu-kijiti au vijiti vitembeavyo ni wadudu warefu wa oda Phasmatodea (phasma = kizuka) ambao wanafanana na vijiti. Wadudu-jani au majani matembeayo wa familia Phylliidae ni wanachama wa oda hii pia.

Wadudu hawa ni wembamba na warefu isipokuwa spishi za Phylliidae ambazo ni pana. Spishi kadhaa ni wadudu warefu kabisa katika dunia. Jike la Phobaeticus chani ni mrefu kuliko wote wengine na ana urefu wa sm 36 (57 kama miguu ikinyumbulika). Muundo wa mwili ni kamafleji na unafanana na kijiti au jani. Spishi nyingi hazina mabawa au zina mabawa yaliyopunguka. Mabawa ya mbele ni membamba na magumu lakini yale ya nyuma ni mapana yakiwa yamekunjuka.

Jenasi za Afrika ya Mashariki
 Bactricia
 Bactrododema
 Burria
 Clonaria
 Hemipachymorpha
 Leptynia
 Mantis
 Maransis
 Pachymorpha
 Phthoa
 Tuberculatocharax
 Ulugurucharax
 Xylica

Picha

Wadudu-kijiti
Mwezi mpevu

Mwezi mpevu (ing. full moon) ni hali jinsi tunavyouona Mwezi wakati unaonyesha umbo la duara kamili.

Masharti ya kuona Mwezi mpevu
Hali hii inatokea wakati:
 Dunia iko katikati ya Jua na Mwezi, katika hali ya Jua - Dunia - Mwezi. 
 Mwezi uko kwenye nyuzi 5 au chini ya mstari wa Dunia - Jua. 

Katika hali hii nusutufe ya Mwezi inayotazama Dunia inaangazwa kabisa na mwanga wa Jua ikionekana kama duara kamili. 

Kama Mwezi ukifika katikati ya mstari Jua - Dunia (yaani ekliptiki) unaingia katika kivuli cha Dunia na kusababisha kuonekana kwa kupatwa kwa Mwezi. Kwa hiyo kupatwa kwa Mwezi hutokea tu wakati wa Mwezi mpevu lakini hakutokei kila Mwezi.

Mwezi mpevu na pande za Mwezi
Mwezi una umbo la tufe na wakati wote tunaangalia upande wake uleule. Mwezi huzunguka Dunia yetu wakati uleule hujizungusha wenyewe kwenye muhimili wake.Muda unaotumika kwenye mizunguko hii miwili unalingana.Hivyo muda wote tunaona upande uleule wa Mwezi. Kwahiyo inawezekana kuongea juu ya "upande wa mbele" na "upande wa nyuma" wa Mwezi. Upande wa nyuma hatuwezi kuuona kamwe kutoka Dunia.

Kinyume cha Mwezi mpevu
Kinyume cha Mwezi mpevu ni Mwezi mwandamo ambapo nusutufe ya Mwezi tunayoona haipokei nuru na hivyo Mwezi hauonekani Duniani. Hapo Mwezi unakuwa katika mstari mmoja baina ya Jua na Dunia, yaani hali ya Jua - Mwezi - Dunia. Katika hali hii nusutufe ya Mwezi isiyoonekana kutoka Duniani inaangazwa. Mwezi ukiwa katikati kabisa kwenye mstari Jua - Dunia wakati wa mchana unafunika Jua na [kupatwa kwa Jua]] kunatokea.

Mwezi mpevu katika kalenda
Kipindi cha kuanzia Mwezi mpevu hadi Mwezi mpevu ufuatao ni siku 29.53 ambacho ni kipindi cha mwezi wa kalenda katika mfumo wa kalenda ya Mwezi (kwa mfano kalenda ya Kiislamu). Katika kalenda ya aina hii Mwezi mpevu hutokea mnamo tarehe 14 au 15 ya Mwezi. Sababu yake ni kuwa kalenda ya Mwezi kama ya Kiislamu huanza kipindi cha Mwezi kipya kwenye siku baada ya Mwezi mwandamo ambapo hilali hilali mchanga inaanza kuonekana.

Uangavu wa Mwezi mpevu kubadilika
Wakati wa kuwa mpevu Mwezi hutoa nuru kubwa. Kwa kulinganisha na magimba mengine angani Jua linang'aa mara 400,000 kuliko Mwezi, na Mwezi unaang'aa mara 250 kuliko nuru ya nyota zote angani. 

Ung'avu wa Mwezi mpevu unategemea umbali na Dunia. Obiti yaani njia ya Mwezi unapozunguka Dunia si umbo la duara lakini la duaradufu ambako umbali wake kutoka Dunia unabadilika.Palipo karibu zaidi pana umbali wa kilomita 362,600, mahali pa mbali pana kilomita 405,400. Hivyo Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi uko karibu zaidi na Dunia unaonekana uking'aa zaidi kuliko Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi ni mbali zaidi. Kila baada ya miaka kadhaa Mwezi unafikia mahali pa njia yake ambapo ni karibu sana na Dunia na hapa Mwezi unaonekana mkubwa pia uking'aa kuliko kawaida. Hali hii ilianza kuitwa kwa Kiingereza "supermoon" au Mwezi mpevu sana.

Marejeo

Mwezi
Mwezi mpevu sana

Mwezi mpevu sana (pia: mwezi mpevu ajabu, kwa Kiingereza Supermoon) ni hali ya pekee ya mwezi mpevu unaotokea kila baada ya miaka kadhaa.

Hali hii inapatikana kama mwezi mpevu unatokea wakati mwezi uko karibu na dunia inavyowezekana. Hapo mwezi ni mwangavu zaidi kiasi kuliko mwezi mpevu wa kawaida.

Chanzo cha jina na ufafanuzi 
Asili ya jina la "supermoon" si katika fani ya astronomia. Liliwahi kubuniwa na mnajimu Mwingereza Nolle mnamo mwaka 1979.  Nolle alidai mwezi kukaribia vile kunasababisha milipuko ya volkeno na mitetemeko ya ardhi, lakini hakuweza kuonyesha uhusiano wa kisayansi.  

Kutokana na matumizi ya mara kwa mara ya jina hilo katika media, polepole wanaastronomia walianza kulitumia wakitangaza tukio la mwezi mwandamo karibu na perijio (ing. perigee-syzygy). Mnajimu Nolle alijaribu kueleza kuwa "supermoon" inatokea kama mwezi unafikia asilimia 90 za perijio lakini kuna wataalamu wa astronomia wanaopendelea kutumia jina hili pekee kama mwezi uko kweli karibu sana na perijio, yaani 98 au 99 %.

NASA ilianza kutumia jina la "supermoon" kama mwezi mpevu unatokea karibu kuliko wastani wa obiti yake. Kwa hesabu hii kuna supermoon mara kadhaa kila mwaka.

Umbali na uangavu wa mwezi
Uangavu wa mwezi mpevu unategemea umbali wake na dunia. Obiti ya mwezi unapozunguka dunia si umbo la duara bali la duaradufu ambako umbali wa mahali kwenye obiti hadi dunia kama kitovu chake unabadilika. Mahali pa karibu zaidi pa mwezi hadi dunia (perijio ing. perigee) pana umbali wa kilomita 356,410, mahali pa mbali zaidi (apojio ing. apogee) kilomita 406,740. 

Mwezi mpevu wa Novemba 2016 umekaribia kilomita 356,508 kutoka dunia. Huu ni umbali mdogo tangu tarehe 26 Januari 1948. Mwezi mwandamo sana wa mwaka 2034 utakuwa karibu zaidi tena.

Si rahisi kutambua tofauti ya ukubwa kwa macho matupu bila kupima. Maana ukubwa wa mwezi mpevu unaoonekana wakati wa kuwa karibu mno (perijio) ni asilimia 14 zaidi kuliko ukubwa unaonekana wakati wa kutokea mbali zaidi (apojio); tofauti katika uangavu ni 30%. 

Lakini hali hizi mbili hazifuatani kutoka mwezi mmoja hadi mwingine. Kwa hiyo ni mtazamaji hodari sana tu atakayetambua tofauti kwa macho, hasa kwa sababu uangavu halisi wa mwezi unachezacheza kutegemeana na mawingu, ukungu, vumbi au moshi hewani au pia kutokana na kuwepo kwa taa duniani jinsi ilivyo karibu na mji au hata mjini.

Athari
Mwezi na graviti yake unaathiri dunia kwa namna mbalimbali:
maji kujaa na kupwa husababishwa na graviti ya mwezi
nguvu ileile inavuta pia ganda la dunia

Kwa hiyo kama mwezi ni karibu zaidi au mbali zaidi maji kujaa hupanda kidogo juu zaidi kuliko kwenye hali ya wastani. Lakini kiwango hiki ni kidogo. Madai ya wanajimu ya kwamba mwezi mpevu sana unaweza kusababisha milipuko ya volkeno au tsunami hayana msingi wa kisayansi..

Viungo vya nje
 Mwezi mpevu ajabu Jumatatu Novemba 14 , tovuti ya "Astronomy in Tanzania" (Dr. Noorali T. Jiwaji), iliangaliwa 13 Novemba 2016</ref>
What Is a Supermoon and When Is the Next One?, tovuti ya Timeanddate.com, iliangaliwa Novemba 2017

mwezi
Nzi-gome

Nzi-gome (kutoka Kiing.: barkfly) ni wadudu wadogo (mm 1-10) wa oda Psocodea (psokhos = iliyotafunwa, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Spishi zinazoishi ndani ya majengo huitwa chawa-vitabu. Zamani spishi fulani za nusuoda Troctomorpha ziligeuka kuwa chawa vidusia. Kwa hivyo siku hizi wataalamu wanaweka chawa katika Psocodea kama oda ndogo Phthiraptera chini ya Troctomorpha.

Wadudu hawa wana mwili kwa muundo wa msingi. Paji ya kichwa imefura, macho ni makubwa kwa kulinganisha na wana oseli tatu. Mandibuli ni kwa kutafuna na ndewe ya kati ya maxila imegeuka katika kifito ambacho kinakaza mdudu akiparua mboji. Wakiwa na mabawa, haya huwekwa kama hema. Pengine urefu wa yale ya mbele ni 50% zaidi ya yale ya nyuyma.

Jenasi za Afrika ya Mashariki
 Afrotrogla
 Amphientomum
 Amphigerontia
 Amphipsocus
 Archipsocus
 Blaste
 Blastopsocidus
 Cerobasis
 Echmepteryx
 Ectopsocopsis
 Ectopsocus
 Elipsocus
 Epipsocus
 Fuelleborniella
 Ghesquierella
 Haematomyzus
 Haplophallus
 Harpezoneura
 Hemiseopsis
 Hemipsocus
 Heterocaecilius
 Isophanes
 Isophanopsis
 Lachesilla
 Lepinotus
 Lesneia
 Liposcelis
 Lophopterygella
 Maoripsocus
 Mepleres
 Mesopsocus
 Nanopsocus
 Nepticulomima
 Paracaecilius
 Pearmania
 Perientomum
 Peripsocus
 Pilipsocus
 Pseudocaecilius
 Pseudoseopsis
 Psocathropos
 Psocidus
 Psococerastis
 Psoculidus
 Psylloneura
 Ptycta
 Rhyopsocus
 Schizopechus
 Sigmatoneura
 Stenocaecilius
 Stimulopalpus
 Tarsophilus
 Thylacella
 Thylax
 Trichadenotecnum
 Trogium
 Valenzuela
 Xenopsocus
 Ypsiloneura

Picha

Nzi-gome na jamaa
Mchezo wa ngumi

Mchezo wa ngumi ni aina ya michezo ya mapigano ambapo mabondia wawili wanapigana kwa kutumia ngumi pekee kwa kufuata kanuni za mchezo. Wote wawili huvaa glavu nene kwa shabaha ya kupunguza hasara za kiafya. 

Mashindano yasimamiwa na refa, kwa kawaida mbele ya watazamaji na kutekelezwa ndani ya mzingo maalumu.

Mashindano yamegawiwa kwa vipindi vinavyodumu dakika 1 - 3. Shabaha ni ama kumpiga mshindani hadi asiweze kuendelea tena au kufikisha mapigo mengi kichwani na tumboni yatakayohesabiwa na refa na kuamulisha ushindi.

Historia
Watu waliwahi kupigana kwa kutumia ngumi kwa kufuata kanuni fulani tangu milenia nyingi. 

Mchezo wa ngumi jinsi ulivyoenea leo kote duniani ulianza Uingereza katika karne ya 19.

Michezo ya mapigano
Shujaa Mamadou Ndala

Shujaa Mamadou Ndala ni jina la albamu ya Dekula Kahanga ya mwaka wa 2016. Albamu ina nyimbo zipatazo nane. Albamu hii ni ya nne tangu zile za awali ambazo ni: 1996 Safari East Africa,
2001 Sultan Qaboos, 2008 Rumaliza na hii 2016 Shujaa Mamadou Ndalakwanza kutolewa tangu kuanzishwa kwa Dekula Kahanga & His Band. Dekula ametunga nyimbo zote na kuzitayarisha kasoro namba 5 ni utunzi wake Bobo Sukari.

Nyimbo zilizopo katika albamu
Shujaa Mamadou Ndala 
Mama Afrika
Kuna Mambo 
Liverpool 
Wabibi Waleo 
Tucheze Salsa 
Kigeugeu 
Agnes

Nyimbo zote zimetayarishwa na Dekula Kahanga katika studio ya Joji & Sensus huko mjini Stockholm, Sweden.

Tazama pia
 Marquis Original
Mashoga
Hali Ngumu

Viungo vya Nje
  katika wavuti ya Dekula na Band yake

Albamu za 2016
Albamu za Dekula Kahanga
Glavu

Glavu au glovu (kwa Kiingereza glove) ni kivazi kinachofunika mkono. Kazi yake ni hasa kukinga mkono dhidi ya athira za kudhuru kama baridi, joto, pembe kali au kemikali. Wakati mwingine kazi ya glavu ni pia kukinga mazingira dhidi ya athira inayotokana na mkono wenyewe. 

Kama kila kivazi, glavu zinafuata fesheni na wakati mwingine huvaliwa kwa sababu za fesheni pekee.

Kimsingi glavu inafanana na soksi ya mguu. Hutengenezwa kwa kitambaa, ngozi au mpira na kwa kawaida huwa na nafasi kwa kila kidole. 

Hakuna uhakika juu ya asili ya kivazi hiki. Uwezekano mkubwa ni kinga dhidi ya baridi. Mumia ya Otzi aliyekufa mnamo 3300 KK kwenye milima ya Alpi na mwili wake ulihifadhiwa katika barafu ilikuwa na glavu. 

Baadaye glavu ziliendelea kupamba watu wa cheo. Katika kaburi la farao Tutankhamun († mnamo 1323 KK) glavu kadhaa zilikutwa.

Leo hii kuna aina nyingi tofauti za glavu
 glavu za kinga dhidi ya baridi zinavaliwa na watu katika mazingira yenye baridi
 glavu za kazi zinavaliwa na watu wanaobeba vitu venye nyuso kali na kukinga ngozi dhidi ya kukatwakatwa
 glavu za raba hutumiwa na wauguzi wanaotaka kijikinga dhidi ya maambukizo
 glavu za aina hii huvaliwa pia katika maabara kwa kujikinga dhidi ya kemikali, na kinyume kukinga vitu vinavyochunguliwa dhidi ya machafuko kutoka mkono
 glavu za pekee kwa michezo mbalimbali kama vile glavu ya baseball, glavu ya bondia, glavu za madereva wa gari au baisikeli kwa mashindano

Mavazi
Vera Sidika

Vera Sidika (pia anajulikana kama Vee Beiby; amezaliwa Mombasa, 30 Septemba 1989), ni mwanamitindo na mjasiriamali wa Kenya aliyepata umaarufu kupitia televisheni na vyombo vingine vya habari.

Tuzo

Marejeo 

Waliozaliwa 1989
Watu walio hai
Watu kutoka Mombasa
Wanamitindo wa Kenya
Bethsaida

Bethsaida (kutoka Kiebrania/Kiaramu בית צידה beth-tsaida, yaani "Nyumba ya uwindaji" au "ya uvuvi", kutoka mzizi צדה auצוד) ni mahali panapotajwa na Agano Jipya.

Palikuwa upande wa mashariki wa mto Yordani, labda jirani na mahali ambapo mto huo unaingia katika Ziwa Galilaya. 

Bethsaida ndio mji asili wa mitume wa Yesu wafuatao: Petro, Andrea nduguye na Filipo (Yoh 1:44).

Bethsaida inatajwa na Mk 8:22-26 kama mji (κώμη) ambapo Yesu alimponya kwa awamu mbili mwanamume kipofu. 

Ingawa katika Injili hakuna habari za miujiza mingine iliyofanyika huko, Yesu aliutishia mji huo laana ya milele kwa kutopokea ujumbe wake wa toba.

Tanbihi

Marejeo
 Arav R and RA Freund (2004) Bethsaida: A City by the North Shore of the Sea of Galilee Truman State University. ISBN 978-1-931112-39-0.
 Bethsaida: An Ancient Fishing Village on the shore of the Sea of Galilee , 2001, Israel Ministry of Foreign Affairs.
 International Standard Bible Encyclopedia

Viungo vya nje
 Bibleplaces.com Bethsaida 
 Bethsaida, by Jacqueline Schaalje
 Strong's G966 
 The Secrets of Bethsaida, a documentary by Yuval Hollander 

Miji ya Biblia
Mtume Petro
Kapernaumu

Kapernaumu (pia Kafarnaumu, kwa Kiebrania כְּפַר נַחוּם, Kfar Nahum, yaani "Kijiji cha Nahum") ilikuwa kijiji cha uvuvi upande wa kaskazini wa Ziwa Galilaya kilichoanzishwa wakati wa ufalme wa ukoo wa Wahasmonei (karne ya 2 KK). 

Kilikuwa na wakazi 1,500 hivi na masinagogi mawili. Nyumba iliyogeuzwa kuwa kanisa inasemekana ilikuwa ya Mtume Petro.

Kijiji kiliachwa mahame katika karne ya 11 BK. This includes the re-establishment of the village during the Early Islamic period soon after the 749 earthquake.

Katika Injili

Kapernaumu inatajwa na Injili zote nne (Math 4:13, 8:5, 11:23, 17:24, Mk 1:21, 2:1, 9:33, Lk 4:23, 31,7:1, 10:15, Yoh 2:12, 4:46, 6:17, 24,59). Inaonekana ilikuwa makao makuu (Math 4:12–17) ya kundi la Yesu lililozungukazunguka hasa katika mkoa wa Galilaya. 

Huko Yesu alitoa mafundisho mengi na kufanya miujiza mingi; lakini kwa kutotubu ilipokea hukumu yake (Math 11:23).

Tanbihi

Marejeo
 Sean Freyne, "A Galilean Messiah?," Studia Theologica 55 (2001), 198–218.  Contains an analysis of the singled-out 1st-century AD house as a courtyard rather than a room or house.
 Loffreda, Stanislao. Cafarnao. Vol. II. La Ceramica. Jerusalem: Franciscan Printing Press, 1974.  Technical publication (in original Italian) of the western site.
 Loffreda, Stanislao. Recovering Capharnaum. Jerusalem: Edizioni Custodia Terra Santa, 1984. ASIN B0007BOTZY.  Non-technical English summary of the excavations on the western (Franciscan) portion of the site.
 Jerome Murphy-O'Connor, Oxford Archaeological Guides: The Holy Land (Oxford, 1998), 217–220. ASIN 0192880136.
 James F. Strange and Hershel Shanks, "Has the House Where Jesus Stayed in Capernaum Been Found?," Biblical Archaeology Review 8, 6 (Nov./Dec., 1982), 26–37. Critique of the domus-ecclesia claims.
 Tzaferis, Vassilios. Excavations at Capernaum, 1978–1982. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1989.  ISBN 0-931464-48-X.  Overview publication of the dig on the eastern portion of the site.

Viungo vya nje

Strong's G2584 
 Capharnaum – The town of Jesus – Franciscan Cyberspot
 Capernaum – information from the Israeli government
 Capernaum – Sacred Destinations (includes 38 photos)
 Images of Capernaum
 Article by Dr. Zeev Goldmann

Miji ya Biblia
Ziwa Galilaya

Ziwa Galilaya, pia Kinneret, Ziwa la Genesareti, au Ziwa la Tiberia (kwa Kiebrania יָם כִּנֶּרֶת, kwa Kiarabu بحيرة طبريا) ni ziwa lenye umbo la yai kaskazini mwa Israeli. Ni kama kilomita 53 kwa 21 kwa 13. 

Eneo linafikia pengine kilomita mraba 166.7 na kina chake mita 43. 

La pekee ni kwamba liko chini ya usawa wa bahari (mita 209-215), hivyo ni ziwa la maji baridi lililoko chini kuliko yote duniani. Bahari ya Chumvi tu liko chini zaidi. 

Maji yake yanategemea kwa kiasi kikubwa mto Yordani ambao unaingia kaskazini na kutoka tena kusini mwa ziwa hilo. 

Umaarufu wa ziwa hilo unatokana hasa na Yesu kulitembelea na kulivuka mara nyingi, inavyoelezwa na Injili zote nne.

Picha

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Israel Bans Fishing in Sea of Galilee
 World Lakes Database entry for Sea of Galilee 
 Bibleplaces.com: Sea of Galilee
 Peace Mural of the Sea of Galilee in the Chapel of the Good Shephard – Ramallah
 Updated elevation of the Kinneret's level (Hebrew). Elevation (meters below sea level) is shown on the line following the date line.
 Virtual Map of Israel: Kinneret
 Sea Of Galilee Water Level Application [Google Store]

Maziwa ya Israeli
Maziwa ya Biblia
Chawa-vitabu

Chawa-vitabu (kutoka Kiing.: booklice) au chawa-vumbi (kutoka Kiholanzi: stofluis) ni wadudu wadogo (mm 1-2) wa familia Liposcelididae na Trogiidae katika oda Psocodea ambao hawana mabawa. Takriban spishi zote zinaishi katika majengo ambamo hula maada za wanga, k.m. ambo katika vitabu (asili ya jina).

Wadudu hawa wana umbo wa nzi-gome bila mabawa. Wana nasaba karibu na chawa vidusia ambao siku hizi hufikiriwa kuwa oda ndogo katika nusuoda Troctomorpha.

Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
 Cerobasis guestfalica
 Lepinotus angolensis
 Lepinotus fuscus
 Lepinotus inquilinus
 Liposcelis angolensis
 Liposcelis annulata
 Liposcelis bostrychophila
 Trogium apterum
 Trogium pulsatorium

Picha

Nzi-gome na jamaa
Shahada ya Awali

Shahada ya awali (pia: Digrii ya bachelor ) ni shahada ya kwanza inayotolewa kwa mwanafunzi wa chuo kikuu aliyefaulu masomo ya fani fulani katika muda wa miaka mitatu au minne, kutegemeana na nchi na mfumo wa chuo.

Katika nchi zinazofuata mfumo wa Uingereza ni miaka mitatu, kwenye mfumo wa Marekani ni muda wa miaka minne kutokana na tofauti katika kiwango cha elimu ya sekondari.

Nchi nyingine hazina digrii hiyo kwa sababu kwao masomo ya chuo kikuu hupangwa kwa muda wa miaka mitano hadi sita tangu mwanzo.

Vyeo vinavyofuata ni digrii ya uzamili (au "umahiri", "masters") na digrii ya uzamivu ("udaktari").

Tanbihi

Elimu
Msimbo pau

Msimbo pau ni ruwaza ya kijiometri, kwa kawaida ni mistari iliyo wima, ambayo hutumiwa kukagua na kufuatilia mali au bidhaa. Ni njia ya kutaja namba inayoruhusu kusomewa kwa namba hizi kwa mashine.

Awali msimbo pau ulitumia ufuatano wa mistari au "pau" sambamba na nafasi iliyopo baina ya mistari sambamba. Mfumo huu sahili unaitwa kimstari (linear) au wa wanda moja (one-dimensional / 1D). 

Baadaye msimbo wa wanda mbili (2D) ulianzishwa, kwa kutumia mistatili, nukta, pembe sita na ruwaza nyingine za kijiometri katika pande mbili, kawaida huitwa misimbo pau ingawa haitumii pau. 

Awali Misimbo pau ilikaguliwa kwa vitambazo mwanga maalum vilivyoitwa "barcode readers". Baadaye programu tumizi, maarufu kama protu(software aplications) zilipatikana katika vifaa ambavyo viliweza kusoma picha, kama vile simujanja (smartphones) na kamera.

Ingawa mwanzo msimbo pau ulitumika kufuatilia magari ya reli, ulipata umaarufu zaidi wakati ulipokuja kutumika kwenye bidhaa zinazouzwa katika maduka makubwa penye kifaa cha kusoma msimibo pau. 

Zipo aina mbili za misimbo pau, msimbo wa bidhaa wa jumla (Universal Product Code - UPC) na International Standard Book Number (ISBN), ambazo ni lazima kuombwa kupitia mashirika rasmi ya uhakikishaji wa bidhaa kabla ya kuuzwa. 

Misimbo pau inaweza kutumika kwa kufuatilia hesabu ya bidhaa za rejareja, au kutumika binafsi kuweka misimbo na kufuatilia makusanyo au bidhaa.

UPC 
UPC (kitaalam inahusu UPC-A) ina tarakimu 12 za namba, ambayo kipekee hutolewa kwa kila bidhaa ya biashara. UPC ni msimbo pau utumikao hasa kwa ajili ya ukaguzi wa vitu vya biashara wakati wa kuuza.

Kila msimbo pau wa UPC-A una ukanda unaoweza kutambazwa wa pau nyeusi na nafasi nyeupe juu ya mtindo wa tarakimu wa namba 12. Hakuna herufi, alama au maudhui mengine ya aina yoyote yanayoweza kuonekana kwenye msimbo pau wa UPC-A.

ISBN 
International Standard Book Number (ISBN) ni namba ya kipekee ya utambulisho wa vitabu viuzwavyo kibiashara.

ISBN inapangwa kwa kila toleo na tofautisho (isipokuwa marekebisho) la kitabu. Kwa mfano, Kitabu cha kielektroniki, paperback na toleo gumu (hardcover) la kitabu kilekile kila moja itakuwa na ISBN tofauti. ISBN ina urefu wa tarakimu 13 kama ingewekwa siku au baada ya tarehe 1 Januari 2007, na urefu wa tarakimu 10 kama ingewekwa kabla ya mwaka 2007. 

Namna ya kuwekaji wa ISBN inategemea taifa lenyewe na hutofautiana kutoka nchi hadi nchi, mara nyingi inategemea na ukubwa wa sekta ya uchapishaji ndani ya nchi.

Alama
Yosefu Flavius

Yosefu Flavius (jina la awali יוסף בן מתתיהו, Yosef bin Matityahu, 37-100 BK) alikuwa kuhani Myahudi mwenye kujua Kiaramu, Kiebrania na Kigiriki, aliyejipatia umaarufu kama mwanahistoria.

Maisha
Kwanza alishiriki vita vya ukombozi vya Wayahudi dhidi ya Warumi akishika nafasi ya uongozi huko Galilaya. 

Mwaka 67 alisalimu amri akawa mtumwa na mkalimani wa Vespasian kwa miaka miwili.

Huyo alipopata kuwa kaisari alimuacha huru, naye akajiongezea jina Flavius la ukoo wa Vespasian.

Alipata uraia wa Roma, akawa mshauri na mkalimani wa Tito, mwana wa Vespasian, wakati wa kushambulia na hatimaye kuteka Yerusalemu (70).

Maandishi
Vitabu vyake muhimu zaidi vinaitwa kwa Kiingereza The Jewish War (75 hivi) na Antiquities of the Jews (94 hivi). 

Cha kwanza kinasimulia vita vya kwanza vya Wayahudi dhidi ya Roma (66-73). 

Cha pili kinasimulia historia ya ulimwengu kwa mtazamo wa Kiyahudi lakini namna inayoweza kukubaliwa na Warumi. 

Maandishi hayo ni muhimu katika kuelewa Uyahudi wa karne ya 1 na mwanzo wa Ukristo.

Tanbihi

Waliozaliwa 37
Waliofariki 100
Wanahistoria wa Israeli
Tacitus

Publius (au Gaius) Cornelius Tacitus (56 hivi - 120 hivi BK) alikuwa mwanasiasa na mwanahistoria wa Dola la Roma. 

Vitabu vyake maarufu vilivyotufikia kwa sehemu tu vinaitwa kwa Annales na Historiae. Vinasimulia historia ya dola hilo kuanzia mwaka 14 hadi 70.  

Maandishi yake mengine yanahusu ufundi wa kutoa hotuba (Dialogus de oratoribus), Ujerumani (De origine et situ Germanorum), na maisha ya mkwe wake, jenerali Gnaeus Julius Agricola, aliyeteka sehemu kubwa ya Britania (De vita et moribus Iulii Agricolae'').

Tacitus anahesabiwa kati ya wanahistoria bora wa Roma ya Kale.

Tanbihi

Waliozaliwa 56
Waliofariki 120
Roma ya Kale
Waandishi wa Kilatini
Wanahistoria
Mwandiko wa Kiebrania

Mwandiko wa Kiebrania ni mwandiko au alfabeti ya lugha ya Kiebrania ya kale na ya kisasa, pia ya Kiaramu ya Biblia na ya Talmudi. 

Kuna pia lugha nyingine za Kiyahudi kama Kiyiddish na Kiladino zilizoandikwa kwa kutumia mwandiko huu.

Herufi
Mwandiko huu unafuata mfumo wa abjadi yaani herufi zake zinaonyesha konsonanti pekee. Kuna herufi 22 na hakuna tofauti kati ya herufi kubwa na ndogo (kama vile A-a, B-b) lakini herufi kadhaa zina umbo tofauti kama zinaandikwa katikati au mwishoni mwa neno. Alama za א ה ו י zinaweza pia kuonyesha vokali ndefu. Vinginevyo kuna nukta zinazoweza kuandikwa juu au chini ya herufi za konsonanti kwa kuonyesha vokali.

Herufi tatu za ב bet, כ kaf na פ pe zinaweza kuonyesha sauti mbili tofauti, ama kwa matamshi laini au magumu. Hapo Bet inaweza kuwa na matamshi ya B au V, Kaf kama K au Kh na Pe kama P au F. Tofauti inaweza kuonyeshwa kwa kuweka nukta katikati ya herufi kwa kutofautisha namna hizi mbili. Mfano : b בּ / v ב  .

Mwelekeo wa mwandiko ni kutoka kulia kwenda kushoto, sawa na Kiarabu na kinyume cha mwandiko wetu wa Kilatini.

Historia
Asili ya mwandiko wa Kiebrania ni alfabeti ya Kifinisia. Tangu karne ya 10 KK herufi za Kifinisia zilizobadilishwa kiasi zilitumiwa kuandika Kiebrania cha kale. Mwandiko huu ulitumiwa wakati wa falme za Israeli na Yudah. Baada ya uhamisho wa Babeli Wayahudi walianza kutumia namna ya mwandiko wa Kiaramu (uliotoka pia kutoka Kifinisia). 

Mwandiko huo uliendelea kutumiwa kwa kuandika Kiebrania katika karne nyingi ambazo Wayahudi waliishi ugenini nje ya nchi yao ya asili. Katika karne zile Kiebrania kilikuwa lugha ya kidini na ya kitaalamu lakini haikuwa tena lugha ya kwanza.

Katika karne ya 19 na ya 20 Kiebrania kilikuwa na aina ya ufufuko kama lugha ya kila siku katika harakati ya Uzayuni na hasa tangu kuundwa kwa nchi ya Israeli.

Herufi kama namba
Herufi zilitumiwa  pia kama namba ingawa hii si kawaida tena katika Kiebrania cha kisasa.

Marejeo

Kujisomea
 Hoffman, Joel M. 2004. In the Beginning: A Short History of the Hebrew Language. New York: New York University Press.
 Saenz-Badillos, Angel. 1993. A History of the Hebrew Language. Cambridge, England: Cambridge University Press.
 Steinberg, David. History of the Hebrew Language.
 Hebrew Alphabet Guide

Viungo vya nje

The Hebrew alphabet, meanings, and spiritual symbolism 
How to draw letters
Official Unicode standards document for Hebrew
Transliterate your English name into Hebrew Letters 
Hebrew Alphabet Charts
Interactive Hebrew Alphabet Lesson 
Mobile OCR Hebrew Dictionary

Baobonye za Kiebrania kwenye Intaneti
LiteType.com – Virtual & Interactive Hebrew Keyboard
Hebrew calligraphy alphabet Model Hebrew calligraphy Alphabet
Mikledet.com – For typing Hebrew with an English keyboard (Hebrew keyboard|Hebrew layout)
Hebrew Writing  – Typing Hebrew and Nikud using extended English keyboard (Hebrew keyboard|Hebrew Writing layout)
Prize Find: Oldest Hebrew Inscription  Biblical Archaeology Review
alefalefalef

Kiebrania
Alfabeti
Biblia
Internet Archive

Internet Archive ni shirika lisilotafuta faida linalojenga kumbukumbu ya kidijitali kwenye intaneti inayopatikana kwa kila mtu bila malipo.

Makao makuu ya shirika yapo San Francisco, Kalifornia (Marekani). Lilianzishwa mwaka 1996 na Brewster Kahle.

Internet Archive ilianzishwa 1996 kwa shabaha ya kutunza yaliyomo ya intaneti kwa kuhifadhi picha za tovuti nyingi. Kwa hiyo inawezekana kuangalia picha za tovuti ambazo zimeshabadilishwa tena mara kadhaa.

Tangu 1999 hifadhi nyingine zimeongezwa. Sasa kuna vitengo vya video, filamu, picha na vitabu.

Kitengo maalumu cha IA ni maktaba ya "Open Library". Vitabu visivyo tena na hakimiliki vinapigiwa picha kila ukurasa kwa njia ya scanner na kuwekwa kwenye intaneti katika fomati mbalimbali.

Marejeo

Viungo vya Nje

The Internet Archive Tovuti rasmi
The Open Library - Digital library index
Wayback Machine - historical "snapshots" of the World Wide Web
Internet Archive Blogs - A blog from the team at archive.org
The International Internet Preservation Consortium (IIPC)
Library of Congress, Web Capture
National Digital Information Infrastructure and Preservation Program
Petabox, a useful invention created in collaboration with the Internet Archive
Pictures and descriptions of the Wayback Machine hardware in 2003 (prior to the Petabox), with cost information
Form 990-PF for Internet Archive (2003)
Archive-It 1.5 Press Release and Archive-It FAQ
Warrick  – a tool for recovering websites from the Internet Archive and search engine caches
Video interview with Internet Archive founder Brewster Kahle (short intro in German language, the interview is in English with German subtitles)
The European Archive in Amsterdam
Recover websites from Web Archive and search engines caches
Internet Archive by Deepspeed media - Short documentary and interview with Brewster Kahle (hosted on YouTube)

Elimu huria
Maktaba
San Fransisco, California
Don Knotts

Jesse Donald "Don" Knotts (21 Julai 1924 - 24 Februari 2006) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka Marekani.

Marejeo

Viungo vya Nje
 

Waliozaliwa 1924
Waliofariki 2006
Waigizaji filamu wa Marekani
Mkoko

Mikoko ni aina za miti au vichaka vinavyokua katika maji ya chumvi kwenye fuko za bahari za kanda za tropiki. Miti hii inaainishwa katika jenasi tatu: Bruguiera, Ceriops na Rhizophora katika familia Rhizophoraceae. Pengine jina hili hutumika kwa Theobroma cacao lakini afadhali jina mkakao litumike kwa mti huu.

Takriban 1/3 ya pwani kwenye tropiki huwa na mikoko au miti ingine inayoweza kukua katika maji ya chumvi. Msitu wa mikoko huitwa kapa au wangwa.

Mizizi ya mikoko inaweza kushika matope na hivyo husaidia kukinga pwani na kujenga visiwa.

Spishi za Afrika
 Bruguiera gymnorhiza, Mchofi, Mkoko Wimbi, Mshinzi, Msindi, Msinzi au Mui (Black mangrove)
 Ceriops tagal, Mkandaa au Mkoko Mkandala (Indian mangrove)
 Rhizophora mangle, Mkoko Mwekundu Magharibi (Red mangrove)
 Rhizophora mucronata, Mkoko Magondi au Mkoko Mwekundu Mashariki (Asiatic mangrove)

Spishi za mabara mengine
 Bruguiera cylindrica (Bakau putih)
 Bruguiera exaristata (Rib-fruited mangrove)
 Bruguiera hainesii (Haines's mangrove)
 Bruguiera parviflora (Small-flowered mangrove)
 Bruguiera sexangula (Upriver orange mangrove)
 Ceriops australis (Ceriops australis)
 Ceriops decandra (Ceriops decandra)
 Ceriops pseudodecandra (Ceriops pseudodecandra)
 Ceriops zippeliana (Ceriops zippeliana)
 Rhizophora apiculata (Tall-stilt mangrove)
 Rhizophora x harrisonii (Harrison's mangrove)
 Rhizophora racemosa (Rhizophora racemosa)
 Rhizophora samoensis (Samoan mangrove)
 Rhizophora stylosa (Spotted mangrove)

Picha

Marejeo

Mwenda-usiku na jamaa
Miti
Bahari
Wangwa wa Lagos

Wangwa wa Lagos uko nchini Nigeria ukiwa mmojawapo kati ya nyangwa kubwa kwenye pwani ya ghuba ya Guinea. Eneo lake ni takriban km² 6,354.7  

Ni gimba la maji lenye urefu wa kilomita 60 na upana hadi km 15. Kina cha wastani ni mita 2 pekee. Maji yake ni mchanganyiko wa maji ya bahari na maji ya mito hivyo yana chumvi kidogo tu.
Mito ya Ogun na Osun inaishia hapa.

Ufuko wa wangwa una misitu ya mikoko inayotumika kwa ufugaji wa samaki. Machafuko wa maji ni tatizo kubwa kwa sababu maji machafu kutoka mji na viwanda yanaingia humo bila kusafishwa.

Bandari ya Lagos iko ndani ya wangwa. Beseni zake pamoja na njia ya kuingia baharini vinapaswa kuchimbwa mara kwa mara kwa kutunza kina cha kutosha kwa meli kubwa.

Picha

Marejeo

Jiografia ya Nigeria
Lagos
Ghuba ya Guinea
Wangwa

Wangwa (ing. lagoon) ni eneo la maji lililotengwa na bahari lakini kuna njia kwa maji kuingia na kutoka. Kama wangwa uko kwenye pwani na mito inaishia humo maji yake ni mchanganyiko wa maji ya chumvi na maji matamu. Kama wangwa haupokei maji ya mto na pia kuna njia nyembamba upande wa bahari tu inawezekana maji yake huwa na kiwango cha juu cha chumvi kutokana na uvukizaji.

Nyangwa zinaweza kutokea pale ambapo maji karibu na ufukoni hayana kina kirefu na mtelemko chini ya maji si mkali. Sharti lingine ni kwamba mawimbi ya kugonga ufukoni yasiwe makubwa mno.

Kawaida wangwa unatenganishwa na bahari kwa ulimi mwembamba wa nchi kavu uliojengwa na mkondo wa bahari uliobeba mchanga au matope, au na matope ya mto unaoishia humo. Katika bahari za tropiki matumbawe yanaweza kujenga ulimi huo.

Kuna pia nyangwa ndani ya atolli (kisiwa chenye umbo la mviringo) iliyojengwa na matumbawe na hapo pasipo na mito maji yake ni ya chumvi tu. 

Nyangwa ni muhimu katika ekolojia ya bahari. Kuna samaki wengi kwa sababu spishi nyingi zinatega mayai katika nyangwa kwa sababu kina kifupi kinapunguza hatari kwa samaki changa ya kushambuliwa mara moja na samaki wakubwa. Ufuko wa nyangwa za tropiki unajaa mara nyingi miti ya mikoko na kati ya mizizi ya mikoko ni mahali pa spishi nyingi sana za viumbehai. 

bahari
Jiografia
Raúl Castro

Raúl Modesto Castro Ruz (amezaliwa 3 Juni, 1931) ni mwanasiasa wa nchi ya Kuba. 

Kuanzia miaka ya 1950 alikuwa mwanaharakati akipinga udikteta wa jenerali Fulgencio Batista. 

Baada ya kushinda vita dhidi ya Batista mwaka wa 1959, akawa waziri wa jeshi ndani ya serikali ya Kuba. 

Tangu mwaka 2006 alimfuata kaka yake Fidel Castro kuwa rais wa nchi.

Waliozaliwa 1931
Wanasiasa wa Kuba
Marais wa Kuba
Watu walio hai
Unyago

Unyago ni mchakato wa kuingiza mtu katika hatua mpya ya maisha yake ndani ya jamii kwa jumla au jamii maalumu. Bila kupitia unyago mtu anatazamwa kama hayuko tayari kupokea majukumu mapya.

Mara nyingi mchakato huo unategemea dini au utamaduni fulani, lakini unapatikana kwa namna moja au nyingine katika makundi yote ya binadamu, kutokana na mang'amuzi kwamba mtu hawezi kufanya ghafla mambo mapya kabisa kwake bila kupata msaada wowote.

Anthropolojia inaonyesha kwamba unyago ulikuwepo tayari katika historia ya awali.

Umuhimu wa pekee ulitiwa katika mtoto kuelekea majukumu ya utu uzima kama mume au mke, baba au mama, kupitia ubalehe.

Sehemu nyingi unyago uliendana na tohara (kwa wanaume) au hata ukeketaji (kwa wanawake).

Pamoja na maumivu yaliyoendana na upasuaji wa aina hizo, mara nyingi mhusika alitakiwa kupitia majaribu mbalimbali na kushinda ili kuonyesha amekomaa.

Pengine wakati wote wa unyago huwa wamefichama ndani ya nyumba au porini, au wamejipaka rangi ili wasitambulike, kama si kujifunika uso kwa ushungi, kinyago n.k. 

Hatimaye hali yao mpya inasisitizwa kwa kupewa majina mapya. 

Kwa kawaida wahusika wanaunda kundi moja chini ya kiongozi wa nje (k.mf. mzee au mlezi) mwenye jukumu la kuwashirikisha ujuzi na utamaduni wa jamii husika, kama vile methali, nyimbo, taratibu n.k.

Kufifia kwa desturi hizo katika makabila mengi ya Afrika kumeacha pengo kubwa katika malezi ya vijana, hasa upande wa jinsia na maadili. 

Ndiyo sababu wengine wanapendekeza unyago mbadala unaoendana zaidi na sayansi na dini. Wanaona mara nyingi mafundisho yanayotolewa katika shule za ngazi mbalimbali hayatoshi au hayaridhishi.

Marejeo

Mircea Eliade, Rites and Symbols of Initiation, first edition, New York, NY Harper and Row, 1958.

Utamaduni
Elimu jamii
Khoikhoi

Khoikhoi (au Khoekhoe; kwa lugha yao maana ni "watu watu", "watu halisi" ) ni wakazi asili wa Kusini mwa Afrika pamoja na Wasan, ambao kwa jumla wanaitwa Khoisan. 

Tofauti kati yao ni hasa utamaduni, kwa maana Wasan (kwa maana halisi "Wagunduzi"). wanaendelea kwa kiasi kikubwa kuishi kwa uwindaji, wakati Khoikhoi toka muda mrefu wanategemea ufugaji wa kuhamahama na kilimo.

Kadiri ya akiolojia walifikia eneo la Cape Town miaka 2,000 iliyopita wakitokea kaskazini (Botswana ya leo).

Kuanzia karne ya 3 BK walifikiwa na wavamizi wa Kibantu waliojitwalia maeneo mazuri zaidi.

Ingawa ni wazi kuwa uwepo wa Khoekhoen Kusini mwa Afrika unatangulia upanuzi wa Wabantu, kulingana na nadharia ya kisayansi inayotokana na ushahidi wa kilugha, haijulikani ni lini Wakhoekhoe walianza kukaa katika maeneo ambayo mawasiliano ya kwanza na Wazungu yalitokea (labda katika Umri wa Jiwe la kale). Wakati huo, katika karne ya 17, Wakhoekhoe walitunza ng'ombe wengi wa aina ya Nguni katika mkoa wa Cape. Ufugaji wao wa kuhamahama uliachwa zaidi katika karne ya 19 hadi ya 20.

Tanbihi

Marejeo
 P. Kolben, Present State of the Cape of Good Hope (London, 1731–38);
 A. Sparman, Voyage to the Cape of Good Hope (Perth, 1786);
 Sir John Barrow, Travels into the Interior of South Africa (London, 1801);
 Bleek, Wilhelm, Reynard the Fox in South Africa; or Hottentot Fables and Tales (London, 1864);
 Emil Holub, Seven Years in South Africa (English translation, Boston, 1881);
 G. W. Stow, Native Races of South Africa (New York, 1905);
 A. R. Colquhoun, Africander Land (New York, 1906);
 L. Schultze, Aus Namaland und Kalahari (Jena, 1907);
 Meinhof, Carl, Die Sprachen der Hamiten (Hamburg, 1912);
 Richard Elphick, Khoikhoi and the Founding of White South Africa (London, 1977)

Viungo vya nje

 Cultural Contact in Southern Africa by Anne Good for the Women in World History website
 An article on the history of the Khoikhoi 
 The Khoekhoe People of Southern Africa 

Makabila ya Afrika Kusini
Makabila ya Botswana
Makabila ya Namibia
Editathon 2021-06 Morogor
Kinasu cha Wumeng

Kinasu ya Wumeng ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinasu ya Wumeng imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinasu ya Wumeng iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinasu ya Wumeng kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinasu ya Wumeng 
lugha ya Kinasu ya Wumeng katika Glottolog
lugha ya Kinasu ya Wumeng kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinasu cha Wusa

Kinasu ya Wusa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinasu ya Wusa imehesabiwa kuwa watu 500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinasu ya Wusa iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinasu ya Wusa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinasu ya Wusa 
lugha ya Kinasu ya Wusa katika Glottolog
lugha ya Kinasu ya Wusa kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisi

Kinisi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinisi imehesabiwa kuwa watu 36,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisi
lugha ya Kinisi katika Glottolog
lugha ya Kinisi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisu cha Mashariki

Kinisu ya Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinisu ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 75,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisu ya Mashariki iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisu ya Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisu ya Mashariki
lugha ya Kinisu ya Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kinisu ya Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisu cha Kaskazini

Kinisu ya Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Idadi ya wasemaji wa Kinisu ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 160,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisu ya Kaskazini iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisu ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisu ya Kaskazini
lugha ya Kinisu ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kinisu ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisu cha Kaskazini-Magharibi

Kinisu ya Kaskazini-Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinisu ya Kaskazini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 24,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisu ya Kaskazini-Magharibi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisu ya Kaskazini-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisu ya Kaskazini-Magharibi
lugha ya Kinisu ya Kaskazini-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kinisu ya Kaskazini-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisu cha Kusini

Kinisu ya Kusini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinisu ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 210,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisu ya Kusini iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisu ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisu ya Kusini
lugha ya Kinisu ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kinisu ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinisu cha Kusini-Magharibi

Kinisu ya Kusini-Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinisu ya Kusini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinisu ya Kusini-Magharibi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinisu ya Kusini-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinisu ya Kusini-Magharibi
lugha ya Kinisu ya Kusini-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kinisu ya Kusini-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinuosu

Kinuosu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinuosu nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu milioni mbili. Pia kuna wasemaji nchini Vietnam, Laos na Uthai. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinuosu iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinuosu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinuosu
lugha ya Kinuosu katika Glottolog
lugha ya Kinuosu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinusu

Kinusu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina na Myanmar inayozungumzwa na Wanu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinusu nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia kuna wasemaji 670 nchini Myanmar (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinusu iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinusu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinusu
lugha ya Kinusu katika Glottolog
lugha ya Kinusu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Myanmar
Kipalaung cha Rumai

Kipalaung ya Rumai ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wade'ang. Idadi ya wasemaji wa Kipalaung ya Rumai nchini Mynamar imehesabiwa kuwa watu 137,000. Pia kuna wasemaji 3600 nchini Uchina (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipalaung ya Rumai iko katika kundi la Kipalaungiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalaung ya Rumai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalaung ya Rumai
lugha ya Kipalaung ya Rumai katika Glottolog
lugha ya Kipalaung ya Rumai kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za China
Kipalaung cha Shwe

Kipalaung ya Shwe ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wade'ang. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kipalaung ya Shwe nchini Mynamar imehesabiwa kuwa watu 148,000. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Uchina (1995). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipalaung ya Shwe iko katika kundi la Kipalaungiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalaung ya Shwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalaung ya Shwe
lugha ya Kipalaung ya Shwe katika Glottolog
lugha ya Kipalaung ya Shwe kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za China
Kipela

Kipela ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajingpo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipela imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipela iko katika kundi la Kiburmiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipela kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipela
lugha ya Kipela katika Glottolog
lugha ya Kipela kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphala

Kiphala ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphala imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphala iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphala
lugha ya Kiphala katika Glottolog
lugha ya Kiphala kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphola

Kiphola ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphola imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphola iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphola kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphola
lugha ya Kiphola katika Glottolog
lugha ya Kiphola kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphola cha Alo

Kiphola ya Alo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphola ya Alo imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphola ya Alo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphola ya Alo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphola ya Alo
lugha ya Kiphola ya Alo katika Glottolog
lugha ya Kiphola ya Alo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kipholo

Kipholo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipholo imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipholo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipholo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipholo
lugha ya Kipholo katika Glottolog
lugha ya Kipholo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphowa cha Ani

Kiphowa ya Ani ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphowa ya Ani imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphowa ya Ani iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphowa ya Ani kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphowa ya Ani
lugha ya Kiphowa ya Ani katika Glottolog
lugha ya Kiphowa ya Ani kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphowa cha Hlepho

Kiphowa ya Hlepho ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphowa ya Hlepho imehesabiwa kuwa watu 36,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphowa ya Hlepho iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphowa ya Hlepho kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphowa ya Hlepho
lugha ya Kiphowa ya Hlepho katika Glottolog
lugha ya Kiphowa ya Hlepho kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphowa cha Labo

Kiphowa ya Labo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphowa ya Labo imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphowa ya Labo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphowa ya Labo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphowa ya Labo
lugha ya Kiphowa ya Labo katika Glottolog
lugha ya Kiphowa ya Labo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphuma

Kiphuma ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphuma imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphuma iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphuma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphuma
lugha ya Kiphuma katika Glottolog
lugha ya Kiphuma kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphupa

Kiphupa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphupa imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphupa iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphupa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphupa
lugha ya Kiphupa katika Glottolog
lugha ya Kiphupa kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphupha

Kiphupha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiphupha imehesabiwa kuwa watu 13000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphupha iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphupha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphupha
lugha ya Kiphupha katika Glottolog
lugha ya Kiphupha kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kiphuza

Kiphuza ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiphuza imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphuza iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphuza kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphuza
lugha ya Kiphuza katika Glottolog
lugha ya Kiphuza kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kipumi cha Kaskazini

Kipumi ya Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Watibeti na Wapumi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kipumi ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 35,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipumi ya Kaskazini iko katika kundi la Kiqiangiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipumi ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipumi ya Kaskazini
lugha ya Kipumi ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kipumi ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kipumi cha Kusini

Kipumi ya Kusini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wapumi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kipumi ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 19,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipumi ya Kusini iko katika kundi la Kiqiangiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipumi ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipumi ya Kusini
lugha ya Kipumi ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kipumi ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za China