LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Historia ya Moldova

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Moldova.

Kwa kiasi kikubwa historia ya Moldova inahusiana na ile ya Romania kwa kuwa ni taifa moja kwa utamaduni, lugha na dini.

Baada ya vita vikuu vya kwanza Moldova ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti kwa jina la Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kimoldova hadi ilipopata uhuru wake tarehe 27 Agosti 1991. 

Historia ya Moldova
Moldova
Historia ya San Marino

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya San Marino.

San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo  waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani.

Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.

Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake.

Historia ya San Marino
San Marino
Historia ya Serbia

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Serbia.

Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

Kati yao, Waserbia waliunda falme mbalimbali mwanzoni mwa Karne za Kati. 

Mwaka 1217 Ufalme wa Serbia ulitambuliwa na Roma na Bizanti
na mwaka 1346 ulifikia kilele cha ustawi wake kama Dola la Serbia. 

Hali hiyo haikudumu muda mrefu, tena katikati ya karne ya 16 eneo lote la Serbia ya leo lilitekwa na Waosmani, ingawa pengine sehemu yake ilitawaliwa na Dola la Wahabsburg. 

Mwanzoni mwa karne ya 19, mapinduzi ya Serbia ilileta ufalme wa kikatiba wa kwanza katika Balkani. 

Ufalme huo ulizidi kuenea na baada ya vita vikuu vya kwanza vilivyosababisha vifo vingi vya raia zake, Serbia iliungana na makabila kuanzisha Yugoslavia iliyodumu hadi miaka ya 1990 iliposambaratika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

Mwaka 2006 hata Montenegro ilitengana na Serbia, ila kwa amani. 

Mwaka 2008 bunge la jimbo la Kosovo lilijitangazia uhuru.

Historia ya Serbia
Serbia
Historia ya Slovakia

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Slovakia.

Kwa sehemu kubwa ya historia yake hadi mwaka 1918 Slovakia ilikuwa chini ya watawala wa ukoo wa Habsburg waliokuwa wafalme na makaisari wa Austria. 

Baada ya vita vikuu vya kwanza Slovakia ilipata uhuru pamoja na Ucheki katika nchi ya Chekoslovakia, ambayo baada ya vita vikuu vya pili ilitekwa na Wakomunisti. 

Baada ya kujikomboa, mwaka 1993 Ucheki na Slovakia ziliachana kwa amani na kuwa kila moja nchi ya pekee.

Slovakia imekuwa nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

Historia ya Slovakia
Slovakia
Historia ya Ureno

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ureno.

Historia ya awali 
Katika karne za KK Ureno ilikaliwa na makabila yaleyale ya Wakelti kama Hispania. 

Waroma walitaja eneo lote la Ureno na Hispania ya leo kwa jina la "Iberia". 

Tangu mwaka 450 KK sehemu za nchi zilitawaliwa na Wafinisia wa Karthago, na baada ya mwaka 200 KK yote ikawa sehemu ya Dola la Roma. 

Baada ya kuporomoka ya Dola hilo mnamo 470 BK makabila ya wahamiaji wa Kigermanik walikuwa mabwana wa eneo lote.

Tangu mwaka 711 Waarabu walivamia nchi na kuitawala. 

Vita vya kuwaondoa tena viliendelea kwa karne kadhaa.

Uhuru
Tangu mwaka 1143 mtawala wa eneo la mji wa Kale katika kaskazini alikuwa na uwezo wa kutosha kujitetea dhidi ya Waarabu na pia dhidi ya majirani wa eneo la Kihispania. 

Baada ya ushindi katika vita dhidi ya Wahispania mwaka 1128 Afonso I alijitangaza kuwa mtawala wa kujitegemea na baadaye alichukua cheo cha mfalme. Alitumia jina la mji Kale iliyojulikana kama "Porto Kale" (bandari ya mji wa Kale) iliyokuwa "Portokale" na baadaye "Portogale".

Nchi hii ndogo ilifaulu kutunza uhuru wake hata baada ya maeneo yote mengine ya jirani kuunganishwa katika ufalme mpya wa Hispania.

Nchi hii ndogo ilikuwa kati ya nchi muhimu zaidi duniani kwa karne mbili za 15 na 16. Wafalme wake walilenga jitihada na nguvu za nchi kwa teknolojia za usafiri baharini. 

Wareno waliweza kuboresha jahazi zao hadi kupita nchi zote za dunia na kwa muda wakafaulu kwenda mbali. 

Wareno waligundua njia ya kuvuka rasi ya Afrika Kusini na kufika kwenye bandari za Afrika ya Mashariki hata Bara Hindi. 

Ureno ilitajirika kutokana na biashara kati ya India, Asia na Ulaya. Wareno walijenga vituo kama vile maboma ya Msumbiji na Mombasa (Kenya) wakiwa mabwana wa pwani ya Afrika ya Mashariki. 

Lakini nguvu za nchi ndogo hazikuweza kutetea haya yote. Baada ya kujitokeza kwa mataifa mengine kama vile Uturuki, Uholanzi, Uingereza na Ufaransa, Wareno walipaswa kuwaachia maeneo mengi.

Kati ya makoloni ya Ureno yalibaki hasa Msumbiji, Angola, Guinea Bisau, Cabo Verde, São Tomé na Príncipe katika Afrika, Brazil katika Amerika ya Kusini (hadi 1822) pamoja na maeneo madogomadogo kama Goa kwenye Bara Hindi, Timor ya Mashariki katika funguvisiwa ya Indonesia, mji wa Makao katika Uchina.

Jamhuri
Mwaka 1910 Ureno iliona mapinduzi ikawa jamhuri. 

Tangu 1926 hadi 1974 ilikuwa na serikali za kidikteta. 

Baada ya mapinduzi ya 1974 Ureno iliacha makoloni yake yaliyobaki isipokuwa Makao kwa sababu Uchina haukuwa tayari kuipokea hadi 1999.

Ureno ikajiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 1986 ikaona tena maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Historia ya Ureno
Ureno
Kifaa

Kifaa (kutoka kitenzi "kufaa") ni kitu chochote ambacho kinaweza kutumika kufikia lengo fulani. 

Zana zinazotumiwa na wanadamu katika kurahisisha kazi au shughuli zao katika eneo fulani zinaweza kuwa na sifa tofauti kama "chombo", "mashine" au "kifaa".

Baadhi ya mifano ya zana ambazo mara nyingi hutumiwa leo ni kisu, nyundo, bisibisi, koleo, simu na kompyuta.

Seti ya zana zinazohitajika kufikia lengo ni "vifaa". Maarifa ya kutengeneza, kupata na kutumia zana ni teknolojia. 

Kuna wanyama wengine ambao hutumiwa na watu kama kifaa, kwa mfano siafu katika kutibu vidonda.

Matumizi ya zana huchangia utamaduni wa binadamu na yalikuwa muhimu tangu kale.

Katika maisha ya sasa huwezi ukafanya kitu bila kutumia kifaa au vifaa.
 

Vifaa
Historia ya Ucheki

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ucheki.

Katika karne ya 7 nchi ilikuwa ufalme wa Moravia kuu. 

Historia ya jamhuri ya Ucheki yenyewe si ndefu, tukiangalia tangu nchi hiyo kupokea uhuru kamili mwaka 1993 hadi leo. 

Kabla ya hapo Ucheki ulikuwa umeungana na Slovakia kama Cheko-Slovakia (Chekoslovakia) ambayo tena ilikuwa kwanza chini ya utawala wa ufalme wa Austria-Hungaria katika karne ya 19 hadi mwanzo wa karne ya 20, yaani mpaka vita vikuu vya kwanza wakati ufalme uliposhindwa na kusambaratika.

Rais wa kwanza kuteuliwa kwa taifa hilo mpya ni Tomáš Garrigue Masaryk.

Wakati wa vita vikuu vya pili Wajerumani walichukua uongozi wa Chekoslovakia, lakini hawakudumu mno. 

Kufikia mwisho wa vita hivyo USSR ilichukua unahodha na kuweka nchi hiyo katika sera ya Ukomunisti. 

Wananchi walitawaliwa kwa nguvu halisi hadi mwaka 1989 wakati kulitokea mapinduzi ya amani na kupata uhuru halisi na demokrasia. 

Mwaka 1993, nchi hiyo iligawanyika katika Ucheki na Slovakia kwa sababu ya kisiasa. 

Mwaka 1999 nchi ya Ucheki ilijiunga na NATO. 

Ucheki imekuwa mwanachama wa muungano ya Umoja wa Ulaya kuanzia mwaka 2004.

Ucheki ni maarufu katika dunia kwa usalama wake na inapendwa sana na mamilioni ya watalii ambao huizuru kila mwaka.

Historia ya Ucheki
Ucheki
Historia ya Ufini

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ufini.

Historia ya awali
Ufini ulikaliwa na watu tangu ilipokwisha enzi ya barafu ya mwisho, miaka 9000 KK hivi. Wakazi wa kwanza walikuwa wawindaji-wakusanyaji ambao walitumia vifaa vya mawe vinavyofanana na vile vya Estonia, Russia na Norway. 

Labda kilimo kilianza miaka 3000 KK - 2500 KK.

Karne za kati
Mwishoni mwa karne ya 13 Ufini ukawa sehemu ya Sweden hadi mwaka 1809, ilipomezwa na Dola la Russia kama ufalme mdogo wenye kujitawala kwa kiasi fulani.

Karne ya 20
Mwaka 1906, Ufini ulikuwa nchi ya kwanza duniani kuwapa wananchi wote wenye umri wa utu uzima haki ya kugombea vyeo vya serikali.

Mwaka 1917, baada ya Mapinduzi ya Russia, Ufini ulijitangaza huru na mwaka uliofuata ukawa jamhuri baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

Wakati wa vita vikuu vya pili, Muungano wa Kisovyeti ulijitahidi kuteka Ufini wote, ukaishia kutwaa Karelia, Salla, Kuusamo, Petsamo na visiwa kadhaa tu.

Baada ya vita Ufini uliacha kutegemea kilimo ukajitosa katika uchumi wa viwanda hata kufikia kuwa kati ya nchi zilizoendelea zaidi. 

Mwaka 1955 Ufini ulijiunga na Umoja wa Mataifa ukichagua siasa ya kutoambatana na upande wowote. 

Mwaka 1995 ulijiunga na Umoja wa Ulaya na mwaka 1999 ulikubali kutumia euro.

Tanbihi

Historia ya Ufini
Ufini
Historia ya Ugiriki

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ugiriki.

Ugiriki ni nchi yenye historia ndefu na maarufu sana, hata inaitwa "nchi mama ya Ulaya".

Ugiriki wa Kale
Ugiriki ya Kale ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteranea na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza. 

Unadhaniwa na wanahistoria wengi kuwa ni utamaduni anzilishi wa ustaarabu wa magharibi. Utamaduni wa Kigiriki ulikuwa na nguvu kubwa ya ushawishi katika Dola la Roma, ambalo lilibeba sehemu ya utamaduni huo katika sehemu nyingi za Ulaya. 

Ustaarabu wa Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi. 

Halafu ukachipuka tena katika vipindi mbalimbali vya uamsho wa tamaduni za kisasa za Kigiriki, ndani ya karne ya 18 na ya 19 katika Ulaya na Amerika.

Ugiriki wa sasa
Ugiriki ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1981.

Historia ya Ugiriki
Ugiriki
Historia ya Ujerumani

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani.

Makabila mbalimbali ya Wagermanik yamekuwa yakiishi kaskazini mwa Ujerumani wa leo tangu zamani za Roma ya Kale. Eneo lililoitwa kwa Kilatini "Germania" linajulikana tangu mwaka 100 BK. 

Kuanzia mwaka 400 hivi, wakati wa Dola la Roma kudhoofika, makabila hayo yalisambaa hasa kwenda kusini. 

Mnamo mwaka 800 Karolo Mkuu, mtawala wa Wafaranki, aliunganisha maeneo ya Ujerumani na Ufaransa ya leo akaendelea kutwaa Italia ya Kaskazini na ya Kati hadi Roma. Mwaka 800 Papa alimpa cheo cha "Kaisari wa Roma". Baada ya kifo chake himaya iligawanyika, na upande wa mashariki hatimaye viongozi wa makabila walikutana mwaka 919 wakamchagua mfalme kati yao anayehesabiwa kuwa mfalme wa kwanza wa Wajerumani.
 
Kuanzia karne ya 10 wafalme wa Ujerumani walikuwa pia wadhamini wa Papa wa Roma aliyeendelea kuwapa cheo cha "Kaisari". Hivyo himaya yao iliitwa Dola Takatifu la Kiroma. 

Katika karne ya 16 maeneo ya Ujerumani kaskazini yakawa kiini cha Matengenezo ya Kiprotestanti katika Ukristo. 

Baada ya Dola Takatifu kusambaratika, Shirikisho la Ujerumani ulianzishwa mwaka 1815. 

Mwaka 1871, Ujerumani ukawa taifa-dola chini ya Prussia. 

Kisha kushindwa katika vita vikuu vya kwanza, hilo Dola la Ujerumani lilikoma na kuiachia nafasi Jamhuri ya Weimar. 

Adolf Hitler aliposhika uongozi wa nchi mwaka 1933 aligeuza nchi kuwa wa kidikteta na kuingiza dunia katika vita vikuu vya pili ambapo hasa Wayahudi waliangamizwa kwa mamilioni katika makambi maalumu. 

Baada ya kushindwa tena vitani, nchi iligawanyika pande mbili, magharibi chini ya Marekani, Uingereza na Ufaransa, na mashariki chini ya Muungano wa Kisovyeti. 

Ukomunisti ulipopinduliwa mwaka 1989, tarehe 3 Oktoba 1990 Ujerumani mashariki ulijiunga na shirikisho la Ujerumani magharibi ambao ulikuwa tayari kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya wa leo.

Katika karne ya 21 Ujerumani ni nchi ya kidemokrasia yenye maendeleo makubwa hasa upande wa uchumi. 

Kulingana na hatua za historia yake ndefu, inafaa kusoma kurasa zifuatazo: 
 Dola Takatifu la Kiroma (900-1806)
 Shirikisho la Ujerumani (1815-1866)
 Dola la Ujerumani (1871-1945)
 Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Magharibi)
 Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Mashariki)

Historia ya Ujerumani
Ujerumani
Robert Bunsen

Robert Wilhelm Eberhard Bunsen (matamshi ya Kiingereza / bʌnsən /; ila ya Kijerumani: [bʊnzən]; 30 Machi 1811 - 16 Agosti 1899) alikuwa mwanakemia wa Ujerumani. 

Alifanya uchunguzi wa vipimo vya moto, na aligundua cesium (mwaka 1860) na rubidium (mwaka wa 1861) na mwanafizikia Gustav Kirchhoff. 

Bunsen aliendeleza mbinu nyingi za uchambuzi wa gesi, na alifanya kazi mapema katika uwanja wa kemia ya organoarsenic. 

Pamoja na msaidizi wake wa maabara, Peter Desaga, alianzisha kifaa cha Bunsen Burner.

Maisha 
Robert Bunsen alizaliwa huko Göttingen mwaka 1811.  

Baada ya kuhudhuria shule huko Holzminden, Bunsen aliondoka Göttingen mwaka 1828 na alifundishwa kemia na Friedrich Stromeyer pamoja na mineralojia na Johann Friedrich Ludwig Hausmann na alifundishwa hisabati na Carl Friedrich Gauss.

Baada ya kupata PhD mwaka 1831.

Tanbihi

Viungo vya nje

Wanakemia wa Ujerumani
Waliozaliwa 1811
Waliofariki 1899
Historia ya Uswisi

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Uswisi.

Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy. 

Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648. 

Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na nchi kutoshiriki katika vita kwa zaidi ya miaka 300 ambapo watu wenye utamaduni tofauti na nchi jirani wameshirikiana karne nyingi kwa amani.

Ni nchi iliyotunza demokrasia tangu karne nyingi bila kuwa na vipindi vya udikteta au utawala wa mabavu, tena demokrasia ya moja kwa moja ambako wananchi wa kawaida wana haki ya kutunga au kubadilisha sheria kwa njia ya kura ya maoni ya watu wote.

Hali hiyo imechangia kuifanya nchi yenye benki zenye sifa kote duniani.

Historia ya Uswisi
Uswisi
Wingu la Oort

Wingu la Oort (ing. Oort cloud) ni ukanda wa kudhaniwa angani unaozunguka mfumo wa Jua kwa umbali mkubwa nje ya mzingo wa sayari Uranus pia nje ya ukanda wa Kuiper. Ukanda huu unadhaniwa kuwa na magimba ya barafu na vumbi yaliyo na mwendo wa kuzunguka Jua kwa umbali kuanzia vizio astronomia 50,000 hadi 100,000 au zaidi (sawa na miakanuru 0.8 hadi 1.5). Kuwepo kwa wingu hili hakuthibitishwa kwa hiyo ni bado wingu la kinadharia. Nadharia hii ilitungwa na mwanaastronomia Mholanzi Jan Oort (1900 – 1992) aliyetafuta maelezo kwa asili na njia za nyotamkia zinazotokea katika mfumo wa Jua. Wingu la Oort linatazamiwa kuwa asili ya nyotamkia zenye obiti ndefu, ilhali zile zenye obiti fupi zinatoka katika Ukanda wa Kuiper.

Kwa hiyo wingu la Oort liko kwenye mpaka wa nje wa mfumo wa Jua letu; linapoishia uko pia mwisho wa athari ya graviti ya Jua letu katika anga baina ya nyota.

Nadharia ya Oort  
Jan Oort aliunda nadharia kuhusu wingu hili alipotafuta maelezo ya kuwepo kwa nyotamkia zenye obiti ndefu yaani zinazorudi baada ya miaka mingi. Kabla yake walikuwepo wengine waliowaza ya kwamba asili ya nyotamkia iko kwenye mipaka ya nje ya mfumo wa Jua. Oort aliwaza ya kwamba kuna magimba madogo mengi yanayozunguka Jua kwa umbali mkubwa. Kimsingi yapo katika obiti thabiti. Lakini mara kwa mara graviti ama ya nyota jirani -maana wingu linaenea hadi robo au nusu ya umbali kati ya Jua na nyota jirani ya Rijili Kantori (A Centauri)- na pia athari ya graviti ya sayari kubwa ndani ya mfumo wa Jua inaweza kuleta vurugu kwa obiti za magimba kadhaa na hivyo yanaanza kuvutwa na Jua na kuingia katika obiti itakayopita katika sehemu za ndani za mfumo wa Jua. Kama zinakaribia Jua zinapashwa moto, barafu ya miili yao inaanza kuyeyuka na "mkia" wa gesi inayoakisia nuru unaonekana.

Asili na muundo 
Wingu la Oort inatazamiwa kuwa mabaki ya nje ya wingu lililozunguka Jua letu mwanzoni na kuwa pia asili ya sayari. Ila tu elementi nzito zilikusanyika katika sehemu zilizopo karibu zaidi na Jua na elementi nyepesi zilibaki kwenye sehemu za nje.

Magimba ya wingu la Oort yanafanywa na vipande vya barafu, vumbi au mwamba vilivyobaki wakati wa kutokea kwa sayari. Vipande hivi vilisukumwa na graviti ya sayari kubwa kama Mshtarii (Jupiter) au Zohali (Saturn) kuelekea mbali zaidi na Jua lakini hazikuondoka katika upeo wa graviti ya Jua. Athari ya nyota jirani ilisababisha vipande hivi kutoka kwenye bapa la ekliptiki ambako sayari na magimba mengine ya mfumo wa Jua letu huzunguka.

Marejeo

Mfumo wa jua
Jan Oort

Jan Hendrik Oort (28 Aprili 1900 - 5 Novemba 1992 ) alikuwa mwanaastronomia kutoka nchini Uholanzi aliyeweka misingi muhimu ya kuelewa galaksi yetu. 

Alitajwa kuwa mmoja wa wanaastronomia muhimu zaidi wa karne ya 20 . Wingu la Oort, kwenye sehemu za nje za mfumo wa Jua, lilipewa jina lake.

Maisha
Oort alisoma kwenye Chuo Kikuu cha Groningen. Tangu mwaka 1924 alifanya kazi kwenye paoneaanga mjini Leiden. Tangu mwaka 1945 hadi 1970 alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Leiden pamoja na kuwa mkurugenzi wa paoneaanga.

Utafiti
Anakumbukwa kwa utafiti wake kuhusu tabia za Njia Nyeupe ambamo aliweza kuthibitisha ya kwamba galaksi yetu inazunguka kwenye mhimili wake. 

Alionyesha kitovu cha Njia Nyeupe kina umbali wa takriban miakanuru 30,000 kutoka Dunia akakadiria ya kwamba masi ya Njia Nyeupe inalingana na masi ya Jua mara bilioni 100..

Alikuwa pia kati ya wataalamu wa kwanza waliotumia wimbiredio kwa kupima nyota.

Oort alikadiria kuwepo kwa wingu la magimba madogo yanayozunguka mfumo wa Jua letu kwa umbali mkubwa sana ambalo ni asili ya nyotamkia zenye obiti ndefu. Masi hii inaitwa Wingu la Oort. Halikuweza kuthibitishwa bado lakini linalingana na makadirio yote kuhusu mwendo wa nyotamkia.

Kuanzia mwaka 1958 hadi 1961 Oort alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia (UKIA).

Marejeo

Viungo vya nje
 Michango ya J. H. Oort katika jarida za kisayansi  kwenye Astrophysics Data System
 Tanzia kwa J. H. Oort kwenye Astrophysics Data System
 Bruce Medalist: Jan Hendrik Oort 
 Tanzia yake katika gazeti la New York Times la 12 Novemba 1992
 JAN OORT - ASTRONOMER, Maonyesho ya Chuo Kikuu Leiden 2000 

waliozaliwa 1900
Waliofariki 1992
Wanaastronomia wa Uholanzi
Gerard Kuiper

Gerard Peter Kuiper (Kiholanzi: Gerrit Pieter Kuiper; 7 Desemba 1905 – 23 Desemba 1973) alikuwa mwanaastronomia kutoka nchini Uholanzi aliyeendelea kuishi Marekani.

Maisha
Kuiper alizaliwa kwenye familia ya fundi cherahani katika kijiji cha Uholanzi ya kaskazini. Tangu 1924 alisoma astronomia kwenye Chuo Kikuu cha Leiden. Jan Oort alikuwa kati ya walimu wake. Baada ya kumaliza shahada ya uzamivu kwa tasnia kuhusu nyota maradufu mwaka 1933 akapata nafasi ya kazi kwenye paoneaanga pa Chuo Kikuu cha Kalifornia, Marekani. Baadaye alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Chicago na Chuo Kikuu cha Arizona.

Kazi
Utafiti wake ulihusu hasa mfumo wa Jua letu. Aliweza kuthibitisha kuwepo kwa dioksidi ya kaboni katika angahewa ya sayari Mirihi (Mars). Alitambua pia angahewa za miezi ya sayari kadhaa kama vile kwenye Titan (mwezi wa Zohali), Miranda (mwezi wa Uranus) na Nereid (mwezi wa Neptuni). 

Alitabiri kuwepo kwa ukanda wa asteroidi nje ya obiti ya Neptuni iliyothibitishwa baadaye na kupokea jina la Ukanda wa Kuiper kwa heshima yake.

Other websites

Gerard Peter Kuiper: NASA KAO's Namesake 
National Academy of Sciences Biographical Memoir

waliozaliwa 1905
Waliofariki 1973
Wanaastronomia wa Marekani
Wanaastronomia wa Uholanzi
Historia ya Masedonia Kaskazini

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Masedonia Kaskazini.

Masedonia ya Kale 
Katika karne za kabla ya Kristo Masedonia ilikuwa eneo la kaskazini la Ugiriki. Wakazi wake wanaaminiwa walisema lahaja za Kigiriki, lakini mara nyingi hawakutambuliwa na Wagiriki wenyewe kama wenzao, jinsi tunavyojua kutoka waandishi wa Ugiriki wa Kale. 

Mnamo 500 KK kulikuwako ufalme ulioitwa Masedonia ambao ulihesabiwa kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki wa kale na wafalme waliruhusiwa kwenye michezo ya Olimpiki ya madola ya Wagiriki. 

Pamoja na sehemu nyingi za Ugiriki ufalme huo ulipaswa kukubali ubwana wa Milki ya Uajemi, lakini mfalme Filipo II wa Masedonia alifaulu, kuanzia mnamo mwaka 360 KK, kurudisha uhuru wa ufalme akaendelea kuifanya Masedonia kuwa dola kiongozi kati ya madola madogo ya Ugiriki. 

Mwanawe Aleksanda Mkuu aliimarisha utawala wake juu ya Wagiriki wengine na kushambulia Milki ya Uajemi na hatimaye kuivamia na kuishinda kwa jeshi kutoka sehemu zote za Ugiriki.

Mnamo mwaka 325 KK mfalme wa Masedonia alitawala nchi zote kuanzia Ugiriki hadi Misri, Syria, Uajemi, mipaka ya Uhindi na Asia ya Kati.

Baada ya kifo cha Aleksanda mnamo 323 KK milki yake iligawiwa, na Masedonia ilikuwa tena ufalme wa pekee. 

Ikaendelea kwa kujitegema hadi uenezi wa Dola la Roma ambapo ikawa jimbo la Kiroma tangu mwaka 147 KK. 

Baadaye ufalme wa awali uligawiwa katika majimbo mbalimbali. Wakazi walibadilika polepole kutokana na uhamiaji ndani ya Dola la Roma.

Kufika kwa Waslavi 
Tangu karne ya 6 BK makabila ya Waslavi yalifika katika sehemu zilizowahi kuitwa Masedonia zamani. Sehemu kubwa ya eneo ilikuwa chini ya milki ya Wabulgaria, halafu, tangu 1018 sehemu ya jimbo la Bulgaria katika Milki ya Bizanti. 

Mnamo 1392 Waturuki Waosmani walianza kuvamia Masedonia iliyoendelea kukaa chini ya Milki ya Osmani hadi mwaka 1912.

Masedonia ya sasa 
Sehemu kubwa ya Masedonia ya Kale leo hii iko ndani ya Ugiriki na pia Bulgaria. Leo hii wakazi wengi wa Masedonia ya kihistoria nje ya Ugiriki wanatumia lugha za Kislavoni wakati ndani ya Masedonia ya Kigiriki wanatumia lugha ya Kigiriki. 

Jamhuri ya leo ina tabia ya pekee kwa sababu ilikuwa jimbo la kujitawala la Yugoslavia hadi 1991. Wanaolikalia ni hasa Waslavi wanaozungumzwa lugha iliyo karibu na Kibulgaria na pia Kiserbia. Si rahisi kujua watu wa sehemu hizi walianza lini kujisikia watu wa pekee na tofauti na majirani yaom hasa Wabulgaria. Inaonekana hii ilitokea hasa wakati wa karne ya 20. Kwa vyovyote, baada ya mwisho wa shirikisho la Yugoslavia, Masedonia nayo ilitafuta uhuru wake. 

Mwanzoni palikuwa na matatizo kuhusu jina, kwa sababu ya upinzani wa Bulgaria na Ugiriki zinazodai kuwa "Masedonia" ni sehemu ya urithi wao wa kitaifa. Hivyo, kwa muda nchi ilijulikana rasmi kama "Masedonia iliyokuwa jamhuri ya Yugoslavia" lakini yenyewe iliamua kujiita "Jamhuri ya Masedonia" tu. Hatimaye kwa makubaliano na Ugiriki ilianza kutumia jina la "Masedonia Kaskazini" mnamo Februari 2019.

Historia ya Masedonia Kaskazini
Masedonia Kaskazini
Ricardo Quaresma

Ricardo Andrade Quaresma Bernardo ni mchezaji mtaalamu wa mpira wa miguu wa Ureno ambaye anacheza kama winga kwa klabu ya Kituruki Beşiktaş na timu ya taifa ya Ureno.

Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Ureno
Ogu

Ogu ni jina la mfalme wa Waamori aliyetawala sehemu za Bashani. Ogu anatajwa katika Biblia kwenye vitabu vya Hesabu 21 na Kumbukumbu la Torati 3, kwa kifupi pia katika Zaburi 135:11 na 136:20. Inawezekana ya kwamba kutajwa kwa "Mwamori" katika Amosi 2:9 ni pia kuhusu Ogu.

Ogu katika Biblia
Katika vitabu vya Hesabu na Kumbukumbu la Torati anaonyeshwa kama mfalme ambaye aliyekataa ombi la Wanaisraeli la kupita katika nchi yake wakitokea Misri na kuelekea Kanaani. Ogu alikataa akakusanya jeshi lake na kuwashambulia Wanaisraeli. Karibu na mji wa Ederei (leo: Dar'a nchini Syria) alishindwa. Wanaisraeli waliteka nchi yake ikawa makazi ya kabila la Manase.

Ogu anakumbukwa katika masimulizi ya Biblia kama jitu akiwa na kitanda chenye urefu wa mikono yaani dhiraa 10, sawa na mita 4-5. 

Katika masimulizi ya Wayahudi sifa hiyo iliendelea kuongezeka; katika Kitabu cha Amosi 2,9 anatajwa (bila kusema jina) kama "Mwamori" "nalimwangamiza Mwamori mbele yao, ambaye urefu wake ulikuwa kama urefu wa mierezi, tena alikuwa na nguvu kama mialoni".

Ogu katika mapokeo ya Kiyahudi
Wataalamu Wayahudi wa baadaye waliona ya kwamba vipimo vya Kumb. 3 kuhusu kitanda chake chenye urefu wa mikono yaani dhiraa 10, sawa na mita 4-5, vilihusu mkono wa hilo jitu lenyewe, hivyo walimwona mkubwa zaidi tena. 

Kwenye kitabu Berakhot cha Talmudi Ogu anasimuliwa ya kwamba aliweza kuinua mlima aliotaka kurusha dhidi ya Wanaisraeli, lakini Mungu alimzuia. Katika kitabu cha Nidah katika Talmudi Ogu anasemekana ni mtu aliyeishi kabla ya gharika kuu ya Nuhu akiwa ni mmoja wa wale ambao walitunzwa.

Ogu nje ya Biblia
Kwa jumla habari haba zilizohifadhiwa juu ya Ogu ziko ndani ya Biblia. Nje yake jina la Ogu linaonekana kwenye kigae cha mwandiko wa kikabari kutoka mji wa Biblos.

Ogu katika Uislamu
Masimulizi ya Kiyahudi yalipokewa na Waislamu na kubadilishwa tena. Hapa anajulikana kwa Kiarabu kama ‘Uj bin Unuq / ‘Anaq عوج بن عنق. Ushahidi uko kwa Al Tabari aliyeandika ya kwamba maiti ya Udj ilikuwa kama daraja juu ya mto Naili, pia wengine.

Kutoka mapokeo hayo ya Kiislamu jina lilifika pia katika hekaya za Waswahili kwa umbo la Unju bin Unuq.

Marejeo

Tazama pia
Unju bin Unuq

Kujisomea 
 Admiel Kosman: The Story of a Giant Story. The Winding Way of Og King of Bashan in the Jewish Aggadic Tradition. In: HUCA 73 (2002), S. 157–190.

Viungo vya nje 
  Ogu katika Jewish Encyclopedia

 Watu wa Biblia
Masaki (Dar es Salaam)

Masaki ni sehemu iliyopo Dar es Salaam katika wilaya ya Kinondoni. 

Masaki kuna upepo mzuri kwa sababu sehemu hii ipo karibu na bahari, makazi yake yapo katika mpangilio wa mistari iliyonyoka, hivyo kufanya wakazi wa eneo hili kupata huduma mbalimbali kwa urahisi.

Watu wengi wanaoishi Masaki wana uchumi mzuri, wengi wao wamejiajiri na hivyo huwa na kipato kikubwa na kuboresha hali za maisha yao.

Wageni wengi kutoka mataifa mbalimbali wanapofika Dar es Salaam hupenda kuishi Masaki kwa sababu ya mazingira safi na upepo mzuri wa bahari.

Dar es Salaam
Filipo II wa Masedonia

Filipo II wa Masedonia (kwa Kigiriki: Φίλιππος Β΄ ὁ Μακεδών, Phílippos II ho Makedṓn; 382 KK – 336 KK) alikuwa mfalme wa Masedonia katika Ugiriki wa Kale kuanzia mwaka 359 KK hadi alipouawa.  

Mnamo 500 KK kulikuwako ufalme ulioitwa Masedonia ambao ulihesabiwa kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki wa kale na wafalme waliruhusiwa kwenye michezo ya Olimpiki ya madola ya Wagiriki. 

Pamoja na sehemu nyingi za Ugiriki ufalme huo ulipaswa kukubali ubwana wa Milki ya Uajemi, lakini Filipo alifaulu kuurudisha uhuru akaendelea kuifanya Masedonia kuwa dola kiongozi kati ya madola madogo ya Ugiriki. 

Mwanawe Aleksanda Mkuu aliimarisha utawala wake juu ya Wagiriki wengine na kushambulia Milki ya Uajemi na hatimaye kuivamia na kuishinda kwa jeshi kutoka sehemu zote za Ugiriki.

Tanbihi

Viungo vya nje

 A family tree focusing on his ancestors
 A family tree focusing on his descendants 
 Plutarch: Life of Alexander
 Pothos.org, Death of Philip: Murder or Assassination?
 Philip II of Macedon entry in historical source book by Mahlon H. Smith
 Facial reconstruction expert revealed how technique brings past to life, press release of the University of Leicester, with a portrait of Philip based on a reconstruction of his face.
 Twilight of the Polis and the rise of Macedon (Philip, Demosthenes and the Fall of the Polis).  Yale University courses, Lecture 24. (Introduction to Ancient Greek History)
 The Burial of the Dead (at Vergina) or The Unending Controversy on the Identity of the Occupants of Tomb II

Waliozaliwa 382 KK
Waliofariki 336 KK
Ugiriki ya Kale
Historia ya Ulaya
Historia ya Ugiriki
Historia ya Masedonia Kaskazini
Gustav Kirchhoff

Gustav Robert Kirchhoff (12 Machi 1824 - 17 Oktoba 1887) alikuwa mwanafizikia wa Ujerumani aliyechangia kuelewa kwa msingi wa nyaya za umeme na spectroscopy. Tuzo ya Bunsen-Kirchhoff kwa spectroscopy walipewa yeye na mwenzake Robert Bunsen.

Maisha 
Gustav Kirchhoff alizaliwa huko Königsberg, Prussia mwaka 1824. Ni mtoto wa Friedrich Kirchhoff, mwanasheria, na Johanna Henriette Wittke. Familia yake walikuwa Walutheri katika Kanisa la Kiinjili la Prussia. 

Alihitimu Chuo Kikuu cha Albertus Königsberg mwaka 1847 ambapo alihudhuria semina ya mahesabu ya kimwili inayoongozwa na Carl Gustav Jacob Jacobi, Franz Ernst Neumann na Friedrich Julius Richelot.

Katika mwaka huohuo, alihamia Berlin, ambako alikaa mpaka alipopata kuwa Profesa huko Breslau. 

Mwaka 1857 alifunga ndoa na Clara Richelot, binti wa profesa wake Richelot. Wanandoa hawa walikuwa na watoto watano. Clara alikufa mwaka 1869. Alifunga ndoa kwa mara ya pili na Luise Brömmel mwaka 1872.

Kirchhoff ilianzisha sheria zake za mzunguko wa umeme, ambazo sasa zinajulikana katika uhandisi wa umeme, mwaka 1845, wakati bado ni mwanafunzi. Alikamilisha utafiti huu kama zoezi la semina; baadaye akawa daktari.

Mnamo mwaka 1857, alisema kwamba ishara ya umeme katika waya isiyopinga bila usafiri inasafiri kwenye waya kwa kasi ya mwanga. Alipendekeza sheria yake ya mionzi ya joto katika 1859, na kutoa ushahidi mwaka 1861. 

Aliitwa katika Chuo Kikuu cha Heidelberg mnamo mwaka 1854, ambako alishirikiana na kazi ya spectroscopic na Robert Bunsen. Kwa pamoja Kirchhoff na Bunsen waligundua cesiamu na rubidium mwaka wa 1861.

Viungo vya nje

Waliozaliwa 1824
Waliofariki 1887
Wanafizikia wa Ujerumani
Ukukwi-miti

Kukwi-miti ni spishi za nyoka za jenasi Hapsidophrys na Rhamnophis katika familia Colubridae. 

Nyoka hawa ni warefu kiasi: kwa wastani sm 70-100 na kipeo cha m 1.1-1.3 kulingana na spishi. Wanafanana na kukwi lakini magamba ya mgongo ya spishi za Hapsidophrys yana miinuko na macho ya spishi za Rhamnophis ni makubwa zaidi. Magamba ya tumbo ya spishi zote yana miinuko pia inayosaidia nyoka hawa kupanda juu ya miti. Rangi yao ni kijani mara nyingi pamoja na madoa au mistari myeusi.

Kukwi-miti huishi mitini ambapo huwinda mijusi na vyura.

Kukwi-miti hawana sumu na hawang'ati kwa kawaida. Hutegemea rangi yao kama majificho (au kamafleji) na wakitishwa hujaribu kutoroka. Shingo ya spishi za Rhamnophis inafura wakitegwa.

Spishi
 Hapsidophrys lineatus  Ukukwi-miti Mistari-myeusi (Black-lined green snake)
 Hapsidophrys principis Ukukwi-miti wa Principe (Príncipe green snake)
 Hapsidophrys smaragdinus Ukukwi-miti Zumaridi (Emerald snake)
 Rhamnophis aethiopissa Ukukwi-miti Macho-makubwa (Large-eyed green tree snake)
 Rhamnophis batesii Ukukwi-miti Madoa (Spotted dagger-tooth tree snake)

Picha

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Waamori

Waamori (kwa Kisumeri 𒈥𒌅 MAR.TU; kwa Kiakadi Tidnum au Amurrūm; kwa Kimisri Amar; kwa Kiebrania אמורי ʼĔmōrī; kwa Kigiriki Ἀμορραῖοι) walikuwa watu wa jamii ya Wasemiti kutoka Syria walioenea pia katika maeneo makubwa ya Mesopotamia kusini kuanzia karne ya 21 KK hadi mwisho wa karne ya 17 KK, wakianzisha idadi kadhaa ya miji-dola muhimu, hasa Babuloni.

Kisha kufukuzwa kutoka Mesopotamia, huko Syria walitawaliwa kwanza na Wahiti, halafu na Waashuru (tangu 1365). 

Baada ya 1200 KK hawaonekani tena: inaonekana walimezwa na Wasemiti wengine, ambao kati yao walijitokea hasa Waaramu.

Miji-dola

Huko Syria na kandokando:
Amuru
Yamhad
Qatna
Ebla

Huko Mesopotamia:
Babuloni
Mari
Apum
Kurda
Andarig
Ṭābetu

Katika Biblia

Katika Biblia Waamori ni wakazi wa milima ya Kaanani, ambao kadiri ya kitabu cha Mwanzo 10:16 wametokana na Kanaan, mwana wa Hamu na mjukuu wa Nuhu. Wanaonekana kama sehemu ya Wakaanani.

Wanatajwa kama watu warefu sana kama "mierezi" (Am 2:9) . Mfalme wao Ogu anatajwa kama jitu la mwisho (Kumb 3:11).

Tanbihi

Marejeo
 E. Chiera, Sumerian Epics and Myths, Chicago, 1934, Nos.58 and 112;
 E. Chiera, Sumerian Texts of Varied Contents, Chicago, 1934, No.3.;
 H. Frankfort, AAO, pp. 54–8; 
 F.R. Fraus, FWH, I (1954);
 G. Roux, Ancient Iraq, London, 1980.

Viungo vya nje

 Amorites in the Jewish Encyclopedia

Watu wa Biblia
Historia ya Syria
Historia ya Israeli
Historia ya Yordani
Historia ya Palestina
Waaramu

Waaramu (ܐܪ̈ܡܝܐ, ʼaramáyé), ni watu wa jamii ya Wasemiti wa kaskazini ambao wanatumia Kiaramu.

Mwishoni mwa kipindi cha shaba (karne ya 11 hadi karne ya 8 KK) waliunda shirikisho la makabila kutoka Syria ya leo. 

Bila kuungana kabisa, walianzisha falme kadhaa kote katika Mashariki ya Kati na kuteka sehemu kubwa ya Mesopotamia.

Katika karne nne za kwanza BK walipokea Ukristo kwa namna maalumu yaliyojitokeza hasa katika shemasi Efrem Mshamu.

Baada ya maeneo yao kutekwa na Waarabu Waislamu (karne ya 7) walizidiwa na kupotewa taratibu na lugha na desturi zao. Hata hivyo baadhi wapo hadi leo

Tanbihi

Vyanzo

 S. Moscati, 'The Aramaean Ahlamû', FSS, IV (1959), pp. 303–7;
 M. Freiherr Von Oppenheim, Der Tell Halaf, Leipzig, 1931 pp. 71–198;
 M. Freiherr Von Oppenheim, Tell Halaf, III, Die Bauwerke, Berlin, 1950;
 A. Moortgat, Tell Halaf IV, Die Bildwerke, Berlin, 1955;
 B. Hrouda, Tell Halaf IV, Die Kleinfunde aus historischer Zeit, Berlin, 1962;
 G. Roux, Ancient Iraq, London, 1980.
 Beyer, Klaus (1986). "The Aramaic language: its distribution and subdivisions". (Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht). .

 

Watu wa Biblia
Watu wa Syria
Historia ya Syria
Historia ya Israeli
Historia ya Palestina
Historia ya Yordani
Historia ya Uturuki
Historia ya Iraq
Historia ya Albania

Historia ya Albania inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Albania.

Historia ya kale
Albania ilikaliwa na makabila mbalimbali ya Wailiriko, Wathraki na ya Wagiriki.

Katika karne ya 3 KK eneo lilitekwa na Dola la Roma na kufanywa sehemu ya majimbo ya Dalmatia, Masedonia na Iliriko.

Karne za Kati
Mwaka 1190 ndani ya Dola la Roma Mashariki ulitokea ufalme mdogo wa Arbër kwa juhudi za archon Progon huko Krujë.

Mwishoni mwa karne ya 13 Charles wa Anjou aliwanyang'anya Wabizanti eneo hilo na kuanzisha Ufalme wa Albania kutoka Durrës hadi Butrint. 

Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani.

Historia ya kisasa
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

Ufalme wa Albania ulitekwa na Italia ya Benito Mussolini mwaka 1939 hadi 1943, ulipowekwa na Ujerumani wa Adolf Hitler chini yake. 

Baada ya nchi hizo mbili kushindwa vitani, nchi ikaongozwa na Enver Hoxha ikijitenga zaidi na zaidi na dunia nzima.
 
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilipotawaliwa na chama cha Kikomunisti Albania ilitangaza kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti na kupiga marufuku kila aina ya dini. 

Kutokana na mapinduzi ya mwaka 1991 Jamhuri ya Kisoshalisti iliiachia nafasi jamhuri ya nne. 

Kwa sasa Albania ni kati ya nchi maskini zaidi za Ulaya na wananchi wengi wamehama.

Historia ya Albania
Historia ya Ulaya
Historia ya Kupro

Historia ya Kupro inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Kupro.

Kisiwa cha shaba 
Watu waliishi kisiwani huko walau kuanzia milenia ya 10 KK.

Zamani za Kale kisiwa kilikuwa chanzo cha shaba nyingi iliyopatikana katika eneo la Mediteranea ya mashariki. Jina la kikemia la shaba "kupri" linatokana na jina la kisiwa.

Katika Biblia
Kisiwa kinazungumziwa na Biblia ya Kikristo, kwa namna ya pekee kuhusiana na umisionari wa Mtume Barnaba na wenzie Mtume Paulo na Marko Mwinjili kisiwani huko.

Karne za Kati
Kuanzia mwaka 649 Kupro ilishambuliwa na pengine kutawaliwa na Waarabu walioua wakazi wengi na kubomoa makanisa na miji mizima.

Chini ya Waosmani
Baada ya Wakristo kujirudishia kisiwa hicho muhimu, Waturuki Waosmani walikiteka mwaka 1570 na kuingiza Uislamu bila kufaulu kufuta dini ya wenyeji.

Chini ya Waingereza
Mwaka 1878 Uingereza ulianza kutawala Kupro bila kuitenga rasmi na Dola la Waosmani hadi mwaka 1914.

Uhuru
Tarehe 16 Agosti 1960 Kupro ilijipatia uhuru ingawa kulikuwa na utata kati ya kubaki peke yake, kuungana na Ugiriki au kugawiwa kati ya
kaskazini (Waturuki) na kusini (Wagiriki).

Baada ya uhuru
Tangu vita vya Kupro, 1974 kisiwa kimegawiwa, huku maeneo ya kaskazini yakiwa yanatawaliwa na Jamhuri ya Kituruki ya Cyprus ya Kaskazini isiyotambulika kimataifa. 

Pamoja na hayo, Kupro imefaulu kujiunga na Umoja wa Ulaya tarehe 1 Mei 2004.

Historia ya Kupro
Historia ya Ulaya
Historia ya Asia
Historia ya Ubelgiji

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme wa Ubelgiji.

Jina la "Belgii" lilikuwa jina la wakazi wa kale wa kaskazini mwa Gallia, na Gallia Belgica ilikuwa jimbo la Dola la Roma.

Wakati wa Zama za Kati maeneo yake yalikuwa chini ya Dola Takatifu la Kiroma na tangu mwaka 1477 yalitawaliwa na nasaba ya Habsburg. Watawala hao walikuwa Wakatoliki, hivyo walizuia uenezaji wa Matengenezo ya Kiprotestanti.

Hata hivyo mikoa ya kaskazini ilifaulu kwa njia ya vita kujipatia uhuru na kuanzisha Jamhuri ya Nchi za Chini (Uholanzi) tangu mwaka 1648. Mikoa iliyoendelea kuwa Ubelgiji ya baadaye ilibaki chini ya Habsburg hadi Mapinduzi ya Kifaransa na utawala wa Napoleon aliyeiingiza katika Ufaransa.

Baada ya Mkutano wa Vienna wa mwaka 1815 Ubelgiji iliunganishwa pamoja na Uholanzi kuwa sehemu ya Ufalme wa Muungano wa Nchi za Chini na hapo ilikuwa sehemu ya kusini ya ufalme huo. Tofauti na sehemu za kaskazini, zilizokuwa na Waprotestanti wengi, mikoa ya Ubelgiji ilikaliwa na Wakatoliki. Tena, wenyeji wa mikoa ya kusini kabisa waliongea Kifaransa, na pia katika sehemu nyingine, ambako watu waliongea Kiholanzi, lugha ya Kifaransa ilikuwa lugha iliyopendwa na tabaka za juu na wasomi.

Tofauti hizi za kiutamaduni zilichangia hisia ya kubaguliwa kati ya watu wa kusini na katika mapinduzi ya 1830 mikoa ya kusini ilijitenga na Ufalme wa Muungano wa Nchi za Chini na kuanzisha ufalme mpya wa Ubelgiji.

Historia ya Ubelgiji
Historia ya Ulaya
Historia ya Ufalme wa Muungano

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme wa Muungano.

Milki kubwa kwenye kisiwa cha Britania ilikuwa Uingereza. 

Tangu mwaka 1284 Welisi ilitawaliwa na Uingereza na katika Hati ya Muungano (Act of Union) ya mwaka 1536 ilikuwa sehemu ya Milki ya Uingereza. 

Hati ya Muungano ya mwaka 1707 iliunganisha milki mbili za Uingereza na Uskoti kuwa Milki ya Britania Kuu. Nchi zote mbili zilikuwa chini ya mfalme mmoja tangu mwaka 1603. Tangu wakati uleule Ufalme wa Eire (Ireland) ilitawaliwa na Uingereza pia. 

Sheria ya mwaka 1800 iliunganisha Ufalme wa Britania Kuu na Ufalme wa Eire na hivyo kuunda Ufalme wa Muungano (United Kingdom of Great Britan and Ireland).

Baada ya Vita vya uhuru vya Eire bunge la London kwa sheria ya mwaka 1920 (Government of Ireland Act 1920) liligawa Ireland katika sehemu mbili za Northern Ireland na Southern Ireland. 

Wabunge waliochaguliwa katika Ireland ya Kusini walijitangaza kuwa bunge la Eire na kwa mapatano ya mwaka 1922 uhuru wa Eire ulitambuliwa. Nchi mpya ilijiita tangu 1937 "Jamhuri ya Eire" na kuendelea kama nchi ya pekee. Mikoa ya Northern Ireland iliendelea kuwa sehemu za Ufalme wa Muungano.

Mwaka 1999 Uskoti, Welisi na Northern Ireland zilirudishwa mabunge yao ya pekee. 

Uskoti ulikuwa na harakati pana ya kuondoka katika Ufalme wa Muungano lakini katika kura ya watu wa Uskoti ya mwaka 2014 asilimia 55 waliamua kubaki.

Kumbe kura ya wananchi wa Ufalme mzima ya mwaka 2016 iliamua kuondoka katika Umoja wa Ulaya kwa asilimia 51.9.

Historia ya Ufalme wa Muungano
Historia ya Ulaya
Historia
Historia ya Uholanzi

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme wa Uholanzi.

Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).

Baadaye nchi ilivamiwa na makabila mbalimbali ya Wagermanik: Wasaksoni, Wabatavi, Wafrisi na Wafaranki. 

Katika karne ya 8 nchi ilikuwa sehemu ya dola la Karolo Mkuu, na katika karne ya 10 ya Dola Takatifu la Kiroma. 

Baadaye mfumo wa ukabaila ulitawala nchi sehemu sehemu.

Katika karne ya 16 nchi ilikuwa chini ya familia ya makaisari (Absburg), lakini ilipokea Matengezo ya Kiprotestanti kinyume cha matakwa ya kaisari Karolo V. 

Mwanae Filipo II wa Hispania alipomrithi hakukubali jambo hilo na kusababisha uasi ulioenea kote (1566-1581) hadi wilaya saba zilipounda jamhuri iliyotambuliwa na Hispania mwaka 1648 tu, katika amani ya Westfalia.

Karne ya 17 ndipo nchi ilipofikia kilele cha ustawi wake, ikiwa na makoloni mengi huko India, Indonesia, Afrika na Amerika, pamoja na biashara kubwa ya kimataifa duniani kote.

Karne iliyofuata Uingereza ulishika nafasi hiyo ya Uholanzi. 

Baada ya mapinduzi ya Kifaransa (1789) nchi ilitekwa na Wafaransa hadi Amani ya Vienna (1814-1815) iliyopanua Uholanzi huru tena, lakini kwa mfumo wa ufalme. 

Hata hivyo mwaka 1830 Ubelgiji ulijitenga na mwaka 1890 Luxemburg ilifanya vilevile.

Uholanzi haukutaka kushiriki Vita vikuu vya kwanza vya dunia, lakini katika vita vikuu vya pili ulivamiwa na Ujerumani (1940-1945). 

Baadaye Uholanzi umejitahidi sana kushiriki katika mahusiano ya kimataifa na ni kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya.

Historia ya Uholanzi
Historia ya Ulaya
Historia ya Norwei

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme wa Norwei.

Nchi ilikaliwa na watu wawindaji na wavuvi tangu mwaka 10000 KK hivi. 

Katika miaka 3000 - 2500 KK waliingia wakulima wa Kizungu.

Katika karne ya 8 hadi karne ya 10 Norwei ilipeleka mabaharia wake Waviking hadi mbali sana.

Kwa muda mrefu Norwei ilibaki katika muungano na Udani na Uswidi. 

Ufalme umekuwa huru tangu mwaka wa 1905. 

Sikukuu ya taifa ni tarehe 17 Mei, ambapo husherekewa katiba ya Norwei ya mwaka wa 1814.

Norwei ilikuwa nchi maskini ya wakulima na wavuvi, lakini tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli baharini imekuwa kati ya nchi tajiri kabisa duniani.

Historia ya Norwei
Historia ya Ulaya
Historia ya Liechtenstein

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme mdogo wa Liechtenstein.

Kwa muda mrefu nchi ilikuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma ingawa chini ya utawala wa kikabaila.

Dola hilo liliposambaratishwa na Napoleon Bonaparte (1806), Liechtenstein ilijiunga na Shirikisho la Rhein hadi mwaka 1813 ambapo lilifutwa, halafu na Shirikisho la Ujerumani (1815-1866).

Ndipo ilipopata uhuru kamili ikitegemea ulinzi kutoka Uswisi.

Historia ya Liechtenstein
Historia ya Ulaya
Historia ya Luxemburg

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme mdogo wa Luxemburg.

Luxemburg kama nchi ndogo ilikuwa mara nyingi chini ya athira ya majirani wakubwa waliotawala juu yake kwa vipindi mbalimbali. 

Kwa vipindi vingi vya historia yake Luxemburg ilikuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma.  

Katika karne ya 14 watemi wa Luxemburg walichaguliwa kuwa wafalme wa Ujerumani.  

Baada ya vita vya Napoleon Bonaparte, Ufaransa na Prussia zilivutana juu ya Luxemburg. Walipatana kwenye Mkutano wa Vienna (1815) ya kurudisha Luxemburg kama nchi ya pekee itakayotawaliwa na Mtemi Mkubwa. Mfalme wa Uholanzi alikuwa mtemi wa Luxemburg na nchi yenyewe ilijiunga katika Shirikisho la Ujerumani. 

Baada ya mwisho wa Shirikisho la Ujerumani (1866) Luxemburg haikujiunga (1870) na Dola jipya la Ujerumani. 

Badiliko la familia ya kifalme katika Uholanzi lilisababisha uchaguzi wa mtemi wa pekee.

Ikiwa na wakazi 550,000 kwenye eneo la km² 2,586 pekee ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya, tena ilikuwa kati ya nchi sita zilizoanzisha Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya mwaka 1957.

Historia ya Luxemburg
Historia ya Ulaya
Historia ya Monako

inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme mdogo wa Monako.

Historia ya Monako imekuwa sawa na historia ya familia ya Grimaldi tangu mwanzo wake. 

Akina Grimaldi walikuwa matajiri katika mji wa Genova (Italia) waliopaswa kukimbia nchi wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1296 BK. Walinunua cheo cha kitemi pamoja na maeneo madogomadogo ya utawala katika Italia ya Kaskazini hadi Ufaransa Kusini. 

Kati ya maeneo hayo yote ni Monako pekee iliyobaki mikononi mwao tangu kuondoa mji mikononi mwa Genova mwaka 1419. 

Watemi wa Grimaldi walifaulu kwa siasa yenye busara kupata kibali cha Wafalme wa Ufaransa kuwa eneo la kujitegemea bila mamlaka ya kifalme juu yao. Wakati ule palikuwapo na nchi nyingi ndogo sana za aina hiyo katika Ulaya, hasa Italia na Ujerumani. 

Busara ya akina Grimaldi iliwawezesha kutunza uhuru wao katika karne zilizofuata, hasa wakijenga uhusiano mzuri mara na huyu mara na huyu kati ya majirani wakubwa. 

Kati ya 1425 hadi 1641 akina Grimaldi waliweka nchi yao chini ya ulinzi wa Hispania wakiwalipa Wahispania pesa kwa kuweka kikosi cha wanajeshi katika boma la Monako. Tendo hilo lilikuwa utetezi dhidi ya wafalme wa Ufaransa ambao wakati mwingine walielekea kumeza nchi ndogo. 

Baada ya kuchoka na Wahispania walifanya mapatano na Wafaransa waliolazimisha Hispania kuondoka. 

Wakati wa mapinduzi ya Ufaransa mwaka 1789 utawala wa kifalme na kitemi ulifutwa kabisa Ufaransa na serikali ya mapinduzi haikuheshimu tena mapatano ya kukubali uhuru wa eneo la akina Grimaldi. 

Lakini baada ya kipindi cha Napoleon Bonaparte, aliyerithi matunda ya mapinduzi, mataifa ya Ulaya kwenye mkutano wa Vienna mwaka 1815 yalipatana kurudisha hali jinsi ilivyowahi kuwa awali. Hivyo Wagrimaldi walirudi Monako wakiendelea kutawala hadi leo.

Historia ya Monako
Historia ya Ulaya
Lazaro wa Serbia

Lazaro Hrebeljanović (kwa Kiserbokroatia Лазар Хребељановић; 1329 hivi – 15 Juni 1389) alikuwa mtawala mkuu wa Serbia baada ya Dola la Serbia kusambaratika, akimiliki mabeseni ya mito Morava: Morava kuu, Morava magharibi na Morava kusini tangu mwaka 1373 hadi kifo chake vitani. 

Kwa msaada wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia alijaribu kufufua dola hilo, lakini watawala wengine wa taifa hilo hawakumkubali.

Hatimaye Lazaro aliuawa katika Mapigano ya Kosovo alipoongoza jeshi la Wakristo dhidi ya lile la Dola la Osmani, lililoongozwa na Sultani Murad I. 

Wakristo walishinda, lakini walikufa kwa wingi, kiasi kwamba mwaka uliofuata mjane wa Lazaro alikubali himaya ya Waosmani.

Lazaro anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Juni.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo

Viungo vya nje

 Serbian Epic Poetry 

Waliozaliwa 1329
Waliofariki 1389
Wafalme wa Serbia
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Serbia
Historia ya Serbia
David Beckham

David Robert Beckham (alizaliwa 2 Mei 1975 ni Mwingereza maarufu kama mchezaji wa zamani wa soka. Kwa sasa ni raisi wa klabu ya Inter Miami CF.

Alicheza timu za Manchester United, Preston North End, Real Madrid, Milan, LA Galaxy, Paris Saint-Germain na timu ya taifa ya Uingereza ambayo alifanya rekodi ya mchezaji wa nje mpaka 2016 wakati Wayne Rooney alipozidi jumla yake. 

Yeye ndiye mchezaji wa Kiingereza wa kwanza kushinda mataji ya ligi katika nchi nne tofauti : Uingereza, Uhispania, Ufaransa na Marekani. 

Alitangaza kustaafu mwezi Mei 2013 baada ya kazi ya miaka 20, wakati ambapo alishinda mataji 19 makubwa. Alijulikana kwa njia yake kama winga wa kulia, Beckham alikuwa mshiriki katika Ballon d'Or, aliyekimbia mara mbili kwa Mchezaji wa Dunia wa FIFA na mwaka 2004 aliitwa na Pelé  katika orodha ya FIFA 100 ya wachezaji wanapofuatilia zaidi soka. 

Aliingizwa kwenye Hifadhi ya Soka ya Familia ya Uingereza mwaka 2008. Balozi wa kimataifa wa michezo, Beckham anaonekana katika utamaduni wa Uingereza.

Anajulikana kwa uwezo mzuri wa kupiga pasi,krosi na friikiki ziliyojikunja kama winga wa kulia,Beckam alikuwa akiwania tuzo ya mchezaji bora wa dunia kwa mara mbili na mwaka 2004 alitajwa na Pelé kwenye kikosi cha wachezaji bora kuwahi kutokea walio hai (FIFA 100).

Uchezaji wake rasmi ulianza akiwa na klabu ya Manchester united,alibeba mataji sita ya ligi kuu ya Uingereza (EPL) kombe la FA mara mbili,na taji la ligi ya mabingwa Ulaya (UEFA Champions League) mwaka 1999.Alihamia  kwenye klabu ya Real Madrid Na kuitumikia kwa misimu minne akibeba taji la La Liga katika msimu wake mwisho.Julai 2007 alisaini mkataba wa kuitumikia klabu ya La Galaxy.Akiwa huko,alienda Milan kwa mkopo kwa miaka miwili 2009 2010.Alikuwa mchezaji wa kwanza wa kiingereza kucheza michezo 100 ya ligi ya mabingwa ulaya.

Kimataifa, Beckam alianza kuitumikia timu yake ya taifa ya Uingereza mwaka 1996. Alikuwa nahodha wa timu hiyo kwa miaka sita akishiriki katika michuano ya kombe la dunia mara nne 1998,2002,2006 na michuano ya Ulaya mara mbili 2000 na 2004.

Beckham ni miongoni mwa wachezaji matajiri zaidi,mwaka 2013 alitangazwa kuwa mchezaji anayelipwa zaidi.amemuoa Victoria Beckam tangu mwaka 1999 na wana watoto wanne. Alikuwa balozi wa UNICEF kwa Uingereza tangu mwaka 2005.Mwaka 2014 alikuwa miongoni mwa wawekezaji watakaoimiliki klabu ya Inter Miami CF,ambapo mkataba wake utaanza mwaka 2020

Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Uingereza