LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Ufalme wa Kikatiba

Ufalme wa Kikatiba ni muundo wa serikali ambako kaisari, sultani, mfalme, malkia au mtemi ni mkuu wa nchi chini ya katiba yake. Hii inamaanisha ya kwamba madaraka ya mfalme yana mipaka yao katika masharti za katiba na sheria za nchi. Pale ambako hakuna katiba ya kimaandishi inayoratibu mambo mengi kuna kawaida inayoweka mipaka kwa madaraka ya mfalme jinsi ilivyo Uingereza.

Madaraka ya mfalme katika muundo huu yanatofautiana sana. 

Zamani wafalme walikuwa mara nyingi viongozi wenye madaraka yote wasiobanwa na bunge au sheria. Aina hii ya ufalme umebaki mahali pachache tu kwa mfano Saudia.

Mfalme kama kiongozi wa heshima
Katika nchi kama Uingereza au Uswidi shughuli zote za serikali zinaendeshwa kwa jina la mfalme lakini mamlaka yapo mkononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge ambalo limetoke katika kura ya wananchi wote. Hapo mfalme hana athira kubwa katika siasa. Nafasi yake iko hasa pale ambako vikundi vikundi ndani ya bunge havikubaliani kuhusu serikali mpya na hakuna upande mwenye kura nyingi kabisa. Hapo ni mfalme anayemteua mwanasiasa atakayejaribu kukusanya kura za kutosha kwa ajili ya serikali mpya. Kama chama fulani kina wabunge wa kutosha kitamtaja kiongozi wake na mfalme hana cha kufanya ila tu kumpa huyu wito wa kuunda serikali.

Mfalme kama kiongozi mkuu chini ya katiba
Katika nchi kadhaa nafasi ya mfalme inafanana na maraisi watendaji. Kwa mfano katika nchi kama Moroko au Yordani mfalme anaamua kama bunge linavunjwa au la na kumteua kiongozi wa serikali kwa hiari yake.

Serikali
Israel

Kwa maana mbalimbali za jina Israeli katika Biblia tazama Israeli (maana)

Israel (kwa Kiebrania: מדינת ישראל - Medinat Yisra'el; kwa Kiarabu: دَوْلَةْ إِسْرَائِيل - dawlat Isrā'īl) ni nchi ya Mashariki ya Kati kwenye mwambao wa mashariki wa Mediteranea. 

Imepakana na Lebanon, Syria, Yordani, Misri na maeneo yaliyo chini ya mamlaka ya serikali ya Palestina.

Historia
Nchi ya kisasa ilianzishwa tarehe 14 Mei 1948 lakini nyuma kuna historia ndefu, ambayo kwa sehemu muhimu inasimulia na Biblia kama kiini cha historia ya wokovu. 

Mji mkuu umekuwa Yerusalemu tangu mwaka 1950 lakini nchi nyingi hazikubali kuwa hivyo kwa sababu hali yake kadiri ya Sheria ya kimataifa haieleweki.

Watu
Takriban 74.9% za wakazi ni Wayahudi ambao wengi wao wanafuata dini ya Uyahudi, na 20.7 % ni Waarabu ambao wengi ni Waislamu (16%) lakini pia Wakristo (2% za raia wote: kati ya Wakristo hao karibu 80% ni Waarabu). Wahamiaji wengi wasiopata uraia ni Wakristo.

Lugha rasmi ni Kiebrania na Kiarabu. Lugha nyingine zinazotumika sana nyumbani ni Kirusi, Kifaransa na Kiamhari, mbali ya Kiingereza.

Tazama pia
Israeli ya Kale
Mapambano kati ya Israeli na Palestina
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

   na Kiebrania Tovuti ya serikali
 Israel blog 

 
Nchi za Asia
Maeneo ya Biblia
Mashariki ya Kati
An Spidéal

An Spidéal (Kiingereza: Spiddal) ni parokia ya County Galway, Ireland.

Ireland
Macau

Macau (tamka: Makau; kwa Kichina: 澳門; pinyin: Àomén; Jyutping: Ou3 Mun4) ni eneo dogo la Jamhuri ya Watu wa China lenye utawala wa pekee kwenye pwani ya Bahari ya Kusini ya China.  

Hali halisi eneo ni rasi ya Macau pamoja na visiwa viwili vidogo, jumla ni km² 32.9 na kuna wakazi 667,400 (mwishoni mwa mwaka 2018). Msongamano wa Macau wenye watu 21,340 kwa kilomita ya mraba ndio msongamano mkubwa kabisa duniani kote. 

Tarehe 23 Oktoba 2018 rais wa China Xi Jinping alizindua rasmi daraja la baharini refu kuliko yote duniani (kilometa 55) linalounganisha Hong Kong, Macau na China bara (mji wa Zhuhai).

Koloni la Ureno 
Macau ilikuwa kituo cha Ureno tangu karne ya 16 na Wareno wakaikodi tangu mwaka 1670. 

Macau kama koloni ilithibitishwa katika Mkataba wa Beijing wa mwaka 1887 kati ya China na Ureno.

Macau kama eneo la pekee la China 
Mwaka 1999 ilirudishwa mikononi mwa serikali ya China lakini kwa hali ya pekee inayofanana na ile ya eneo la jirani la Hong Kong. 

Hivyo Macau inaendendelea kuratibu yenyewe mambo yake kwa ndani, lakini madaraka kuhusu usalama, jeshi na siasa ya nje yako Beijing.

Watu
Wakazi wengi (88.4%) ni Wachina asilia, 1.8% ni Wareno. Kwa kuwa uzazi ni mdogo sana, kuna wahamiaji wengi, hasa Wafilipino (4.6%) na Wavietnam (2.4%).

Lugha rasmi ni Kichina na Kireno. Katika matumizi ya kawaida, Kichina cha Canton kinaongoza (87.5%), na Kiingereza kina waongeaji wengi (2.8%) kuliko Kireno (0.7%).

Upande wa dini, 58.9% wanafuata dini za jadi za Kichina (mchanganyiko wa Ukonfusio na Utao), 17.3% ni Wabuddha au Watao, 7.2% ni Wakristo. 15.4% hawana dini yoyote.

Uchumi
Uchumi wa Macau hutegemea utalii na hasa michezo ya kamari. Kuna pia viwanda vya nguo.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

 Serikali
 Portal of the government of Macau
 Government Information Bureau
 Macau Yearbook
 Cultural Affairs Bureau
 Gaming Inspection and Coordination Bureau

 Taarifa za jumla
 
 Macau  from UCB Libraries GovPubs
 
 Macau profile from the BBC News
 
 Country Study: Macau from the United States Library of Congress (August, 2000)
 Dr Howard M Scott "Macau"

 Utalii
 Macau Government Tourist Office
 Macau City Guide

 Malezi
 Macau Child Development Association

 Michezo
 Rink Hockey in Macau

Miji ya China
Mto Lulu
Bahari ya Kusini ya China

Bahari ya Kusini ya China ni bahari ya kando ya Pasifiki mbele ya pwani la kusini ya China.
Imepanuka kati ya Taiwan upande wa kaskazini na Singapur upande wa kusini. Upande wa mashariki hupakanwa na visiwa vya Indonesia na Ufilipino, upande wa magharibi na Asia bara.

Nchi zinazopakana na Bahari ya Kusini ya China ni: China, Macau, Hong Kong, Taiwan, Ufilipino, Malaysia, Brunei, Indonesia, Singapur, Uthai, Kambodia na Vietnam.

Mito mikubwa inayomwaga maji yao baharini ni pamoja na Mto Lulu, Min, Jiulong, Mto Mwekundu, Mekong, Pahang na Pasig.

Kati ya nchi jirani kuna uvutano kuhusu mipaka na hasa haki juu ya visiwa vidogo vya Spratley na Paracelsus visivyo na wakazi lakini vina dalili za kuwa na maliasili kama mafuta ya petroli.

Visiwa hivyi vyote vina pia umuhimu wa kijeshi na kisaisa kwa sababu njia za maji zinazotumiwa zaidi dunaini zinapita humo. Kila ugomvi au vita inaweza kuhatarisha mawasilano na uchumi wa nchi zinazotegemea usafiri huu. 

 Eneo: km² 2,975,000
 Kina kikubwa: m 5,016

Bahari
Pasifiki
Bahari ya pembeni
1304

Makala hii inahusu mwaka 1304 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 24 Februari - Ibn Battuta (msafiri, mpelelezi na mtaalamu Mwarabu kutoka Moroko)

Waliofariki 
 7 Julai - Papa Benedikto XI
 17 Agosti - Go-Fukakusa, mfalme mkuu wa Japani (1246-1259)

Karne ya 14
Mto Mwekundu

Mto Mwekundu ni mto mkubwa wa Vietnam ya Kaskazini. Inaanzia katika jimbo la Yunnan la China na kupita sehemu ya kaskazini ya Vietnam hadi kuishia katika Bahari ya Kusini ya China. Urefu wake ni km 1149. 
Tawimto kubwa ni Mto Mweusi. 

Hanoi mji mkuu wa Vietnam iko kando la Mto Mwekundu. Maji yake huwezesha kilimo cha mpunga katika tambarare za Vietnam ya Kaskazini.

Miji

China 
 Honghe 
 Nansha

Vietnam 
 Hanoi
 Haiphong

Mito ya China
Mito ya Vietnam
Mekong (mto)

Mto Mekong ni kati ya mito mikubwa ya dunia na mto mkubwa wa tatu wa bara la Asia. Mkondo wake ni mkondo mkubwa wa kumi duniani.

Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Tibet kwenye kimo cha zaidi ya mita 5,000. Mwendo wake una urefu wa zaidi ya km 4000 na beseni ina eneo la kilomita za mraba 795,000. 

Kutoka chanzo katika milima ya Himalaya (Tibet) mto unapita jimbo la Yunnan (China) ukijulikana kama Meigong kwa Kichina. Halafu unakuwa mpaka wa Myanmar na Laos. Baada ya km 200 unakutana na tawimto Ruak kwenye eneo linaloitwa "pembetatu ya dhahabu". Kuanzia hapa mto ni mpaka kati ya Uthai na Laos. Hapa unaitwa "Maè Nam Khong" katika nchi zote mbili. Kuanzia mji wa Luang Prabang unatumika kwa usafiri wa maboti na meli ndogo. Baada ya kupita mji Vientiane Mekong iko ndani ya eneo la Laos kwa kilomita chache. Kabla ya kuingia Kambodia mto unapita maporomoko ya Khone yanayozuia usafiri kwa meli kati sehemu za juu na chini za mto.

Nchini Kambodia Mekong inapita kwenye mji mkuu Pnomh Penh. Baadaye inajigawa katika mikono miwili: Mekong yenyewe na mkono unaoitwa Bassac. 

Delta ya Mekong inaendelea katika kusini ya Vietnam hadi kuishia baharini.

Miji mikubwa mtoni 

 Phnom Penh
 Vientiane
 Luang Prabang

Mito ya China
Mito ya Laos
Mito ya Myanmar
Mito ya Uthai
Mito ya Kambodia
Mito ya Vietnam
Tibet

Tibet ni nchi katika milima ya Himalaya ya Asia. 

Mji mkuu ni Lhasa. 

Upande wa dini, Watibet walio wengi ni Wabuddha.

Tibet imekuwa sehemu ya Jamhuri ya Watu wa China tangu miaka ya 1950. 

Ni kwamba mwaka 1951 China ilishambulia jeshi la Tibet ikalazimisha serikali ya Tibet kukubali ya kwamba ni sehemu ya China kwa ahadi ya kwamba mambo ya ndani yataendelea jinsi yalivyokuwa awali. 

Lakini mnamo 1958 maafisa wa China walianza kumtendea Dalai Lama (kiongozi wa Tibet) kwa dharau. Dalai Lama alikimbilia Uhindi na jeshi la China likakandamiza harakati ya watu ya kurudisha uhuru wa nchi.

Tangu mwaka 1959 kuna Watibet wengi wanaokaa Nepal na Uhindi kama wakimbizi. Ndani ya Tibet idadi ya walowezi Wachina iliongezeka. 

Uchina
Tibet
Himalaya
Asia ya Kaskazini

Asia ya Kaskazini ni kanda ya kaskazini ya bara la Asia. Kuna maelezo ya kutofautiana lakini kwa jumla ni sehemu kubwa ya Siberia au sehemu ya Kiasia ya Urusi.

Wengine wanahesabu Mongolia humo.

Tazama pia 
 Siberia

Asia
Wikimedia Commons

Wikimedia Commons (pia huitwa "Wikicommons") ni hazina ya kuhifadhia na kutumia faili za picha, za sauti na nyinginezo. 

Utumiaji wa faili hizo ni huru kwa wikipedia za lugha zote; tena si lazima kuzipakia kwenye wikipedia mojamoja kwa vile zinapatikana kutoka wikipedia zote. 

Wikimedia Commons ni mradi wa Wikimedia Foundation.

Picha Bora Katika Mradi Wa Wikimedia Commons

Ukabidhi wa Wikipedia
Karne ya 14

Karne ya 14 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 1301 hadi 1400. Kikamilifu kilianza tar. 1 Januari 1301 na kuishia 31 Desemba 1400. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya kibinadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu - hali halisi maendeleo na mabadiiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.

Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii.

Watu na matukio

Karne ya saa za kwanza 
Labda badiliko kubwa lilikuwa uenezi wa saa za kimekanika kwenye minara ya miji ya Ulaya. Tofauti na saa za jua au saa za maji ziliwaonyesha watu wengi wakati tena bila ya kutegemea hali ya hewa. Wataalamu wengi huamini ya kwamba hakuna mitambo mingine iliyobadilisha utamaduni wa binadamu kuliko saa.

Karne ya kifo katika Ulaya 
Ulaya iliathiriwa mara ya kwanza na ugonjwa wa kuambukiza wa tauni. Tauni iliua wakulima wengi ikasababisha njaa kali; zote pamoja zikaua zaidi ya theluthi ya wakazi wote wa Ulaya.
Vifo vingi vilisababisha hofu kubwa kati ya watu. Wayahudi walishtakiwa kuwa sababu ya maradhi na vifo wakauawa na kudhulumiwa katika nchi nyingi za Ulaya.

Uenezaji wa milki ya Waturuki Waosmani 
Udhaifu wa Ulaya katika karne hii ilisaidia uenezaji wa milki ya Waturuki Waosmani kutoka Anatolia kujiandaa kuingia nchi za Balkani (Ulaya ya Kusini-Mashariki). Hivyo utawala wa Kiislamu ulielekea kuenea hata katika mashariki ya Ulaya utakaokuwepo kwa karne tano zilizofuata. Baadaye athira yake ilifikia pwani za Uswahilini na Uganda.

Milki za Afrika 
Katika Afrika ya Magharibi Wahaussa wanaunda milki zao za kwanza. Mali inapanuka. Majengo makubwa ya Zimbabwe Kuu yanaanzishwa.

14
Kimaasai

Kimaasai (au Kimaa) ni lugha ya Kiniloti inayozungumzwa na Wamaasai nchini Kenya na Tanzania. 

Lugha hiyo huandikwa kwa herufi za Alfabeti ya Kilatini.

Marejeo 
 Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. The languages of Tanzania: a bibliography. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
 Hinde, Hildegard. 1901. The Masai language: grammatical notes together with a vocabulary. Cambridge: University Press. Kurasa 75.
 König, Christa. 1993. "Aspekt im Maa". Afrikanistische Monographien 3. Köln: Institut für Afrikanistik, Chuo Kikuu cha Köln. Kurasa 383.
 Mol, Frans. 1995. Lessons in Maa: a grammar of Maasai language. Lemek (Kenya): Maasai Centre Lemek. Kurasa 317.
 Mol, Frans. 1996. Maasai language and culture: dictionary. Lemek (Kenya): Maasai Centre Lemek. Kurasa xvii, 411.

Viungo vya nje 
lugha ya Kimaa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimaasai 
lugha ya Kimaasai katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mas Orodha ya Ethnologue
http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html  Tovuti ya Chuo Kikuu cha Göteborg, Uswidi
http://www.isp.msu.edu/AfrLang/language.php?id=38  Kitabu cha Mtandao kuhusu Lugha za Kiafrika

Lugha za Kenya
Lugha za Tanzania
Lugha za Kiniloti
Lugha za Kinilo-Sahara
Asia ya Kusini-Mashariki

Asia ya Kusini-Mashariki ni kanda la bara la Asia lenye nchi zifuatazo:

 Brunei
 Myanmar (zamani Burma)
 Kambodia
 Timor ya Mashariki
 Indonesia
 Laos 
 Malaysia
 Ufilipino 
 Singapur
 Uthai (zamani Siam)
 Vietnam

Maeneo ya kibara -bila visiwa- yanajulikana pia kwa jina la Indochina.

Tazama pia 
 Asia ya Kati
 Asia ya Mashariki
 Asia ya Kusini
 Asia ya Magharibi

Asia
Asia ya Kusini

Asia ya Kusini ni sehemu ya Asia yenye nchi zifuatazo:

 Uhindi
 Pakistan
 Nepal
 Bhutan
 Bangladesh 

halafu nchi za visiwani
 Sri Lanka
 Maldivi

Umoja wa Mataifa umehesabu pia Afghanistan na Uajemi katika kanda hili.

Jiografia 
Asia ya Kusini jinsi ilivyoelezwa hapo juu (bila Uajemi na Afghanistan) ni karibu sawa na Bara Hindi. Tofauti ni ya kwamba Asia ya Kusini hujumuisha nchi zinazotajwa ilhali Bara Hindi ni eneo linalokaa ju ya bamba la Uhindi. Kuna sehemu hasa za Pakistan yasiyo juu ya bambala Uhindi bali kwenye mitelemko ya nyanda za juu za Uajemi. 

Asia ya Kusini imetengwa na maeneo mengine ya Asia kwa safu za milima mikubwa. 

Eneo lake ni takriban kilomita za mraba milioni 4,5 au 10 % za bara lote la Asia. Takriban 20 % za wakazi wa dunia huishi hapo.

Tazama pia 
 Asia ya Kati
 Asia ya Mashariki
 Asia ya Kusini-Mashariki
 Asia ya Magharibi
Bamba la Ulaya-Asia

Bamba la Ulaya-Asia  ni bamba la gandunia kubwa katika ganda la dunia. Inabeba sehemu kubwa ya bara za Ulaya na Asia isipokuwa Bara Hindi na mashariki mwa Siberia si sehemu zake. Kwa lugha nyingine inawezekana kusema inabeba Eurasia.

Limepakana na bamba la Amerika Kaskazini, bamba la Australia, bamba la Uhindi, bamba la Uarabuni na bamba la Afrika. 

Jiografia
Gandunia
Asia
Ulaya
Ganda la dunia

Ganda la dunia (pia: gamba la dunia; pia utando wa dunia) ni tabaka ya juu ya sayari yetu. Sehemu yake ya juu kabisa ni uso wa dunia. Ni sehemu ya tabakamwamba. 

Dunia yetu hutazamiwa na sayansi kuwa na tabaka mbalimbali kama kitunguu. Tabaka ya nje ni imara yaitwa "ganda la nje la dunia". 
Chini yake ni tabaka inayoitwa "koti ya dunia" iko chini ya ganda hili la juu. Tabaka hii -inayoitwa "tabakamwamba"- inakaa juu ya tabaka moto na laini ya ndani zaidi.

Ganda la dunia si imara kabisa kama kama kipande kimoja lakini limevunika lina vipande mbalimbali. Vipande hiyi vyaitwa mabamba. Ganda ni jumla la mabamba yanayosukumwa na nguvu ya shindikizo kutoka kitovu cha dunia. Mabamba hugusana kila upande; mara yanasukumana mara bamba moja lasukumwa chini ya bamba lingine. 

Mwamba wa ganda hutokea pale ambako magma (yaani mwamba moto wa kiowevu) inapanda juu penye migongo ya kati kwenye sakafu ya bahari kama Mgongo kati wa Atlantiki inapopoa na kuganda. Nguvu ya kupanda kwa magma husukuma mabamba ya ganda.

Kinyume chake sehemu za ganda la dunia huzama chini pale ambako bamba moja linajisukuma chini ya bamba lingine na kuyeyuka katika magma ya koti ya dunia. 

Tawi la sayansi linalochunguza dunia yetu kwa ndani hasa tabia za tabaka zake huitwa gandunia.

Jiolojia
Gandunia
Sayansi za dunia
Kuala Lumpur

Kuala Lumpur (Jawi:كوالا لمڤور) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Malaysia. Eneo lake ni km² 243.65 na idadi ya wakazi 1,453,978 (mwaka 2005).

Jiografia 
Kuala Lumpur iko km 35 kutoka pwani la magharibi la rasi ya Malay mahali panapoungana mito ya Gombak na Klang kwenye 3° 09' 35" N 101° 42' 12" O3° 09' 35" N 101° 42' 12" O.

Viungo vya Nje 
 DBKL 
 Kuala Lumpur maps

Miji Mikuu Asia
Miji ya Malaysia
Jeddah

Jeddah (kar.: جدّة jiddah huandikwa pia Jedda, Jiddah, Jidda) ni mji mkubwa wa pili nchini Saudia na bandari kwenye mwambao wa Bahari ya Shamu (21.50° N 39.1667° E). 

Kuna wakazi milioni 3.4. 

Jeddah ni kitovu cha uchumi na biashara cha Saudia.

Waislamu wengi hupita humo wakati wa hajj wakitumia uwanja wa ndege wa Jeddah kwenda kuhiji Makka na Madina.

Miji wenzake 
Mji wa Jeddah una miji wenzake 23 (kwa Kiingereza "twin towns"):

Gallery 

Miji ya Saudia
Riyad

Riyad (Kar.: الرياض‎ ar-riyāḍ) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Ufalme wa Uarabuni wa Saudia. 

Iko katikati ya Bara Arabu kwenye nyanda za juu za eneo la Najd. Kuna wakazi milioni 4.3 ambao ni karibu 20 % za watu wote katika Saudia.

Jiografia 
Mazingira ya Riyad ni jangwa lakini mahali penyewe pamekuwa na visima vya maji tangu karne nyingi kuna pia mvua kidogo. Siku hizi maji hupelekwa hasa kwa mabomba kutoka pwani penye vituo vya kuondoa chumvi kwenye maji ya baharini. 
Nyanda za juu hupokea kiasi cha mvua hasa wakati wa Aprili.

Historia 
Miji na vijiji vya mabonde yenye visima ya eneo la Riyad vilikuwa chanzo cha Saudia ya kisasa. Familia ya Saud ilitawala hapa tangu karne ya 18 na kujiunga na harakati ya Wahabiyya. Utawala huu ulivunjwa na Dola la Uturuki katika karne ya 19 lakini Wasaud walirudi mwaka 1902 na kutwaa boma la Riyad. 

Abd al Azis Ibn Saud (1880-1953) alieneza himaya yake kutoka hapo baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia (iliyoondoa Waturuki katika Uarabuni) kwa kushambulia na kutwaa maeneo mengine ya Bara Arabu na mwishowe Makka.
 

Miji Mikuu Asia
Miji ya Saudia
Astana

Astana ni mji mkuu wa Kazakhstan. Kuna wakazi 1 350 228 (mwaka 2022).

Jina
Mji uliitwa kwa jina "Akmola" ukateuliwa mwaka 1997 kuwa mji mkuu badala ya Almaty. Jina jipya la "Astana" lilimaanisha "mji mkuu". Uhamisho wa mji mkuu umesababishwa na nia ya kupeleka makao makuu ya serikali katika moyo wa nchi ilhali Almaty iko kando kabisa, mpakani mwa Kirgizia. 

Mwaka 2019 jina limebadilishwa tena kuwa Nursultan kwa heshima ya rais mstaafu Nursultan Nazarbayev.

Mnamo septemba 17, 2022, Rais Tokayev alisaini amri juu ya kubadili jina la mji Mkuu Kwa Astana. Amri ilianza kutumika tangu tarehe ya kuchapishwa.

Miji Mikuu Asia
Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Kazakhstan
Almaty

Almaty (Kikazakhi: Алматы/- Almaty ; hadi 1994 Alma-Ata) ni mji mkubwa wa Kazakhstan na kitovu chake cha uchumi, elimu na utamaduni. Idadi ya wakazi ni milioni 2. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 1996 lakini tangu 1997 serikali ilihamia Astana.

Historia 
Eneo la mji lilikaliwa na watu tangu milenia kabla ya Kristo. 

Tangu karne ya 10 BK lilikua hapa mji wa Almatu. Jina lake limepatikana kutokana na sarafu ya Dirham ya mwaka 684 BH (1285 BK). Mji ulistawi kutokana na biashara kwenye barabara ya hariri hadi kuharibiwa kwa biashara hii katika karne ya 14. 

Mwaka wanajeshi Warusi walijenga boma karibu na maghofu ya Almatu wakati Urusi ulipoeneza himaya yake katika Asia ya Kati. Mji mpya ulianzishwa kwa jina Verny ((Верный)) ukaitwa hivyo hadi 1921. Baada ya mapinduzi wa kibolsheviki jina likabadilishwa kuwa Alma-Ata. Mji ukawa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kikazakh ndani ya Umoja wa Kisovyeti.

Tangu 1991 Alma-Ata ilikuwa mji mkuu wa nchi huru mpya Kazakhstan ikabadilishwa jina kuwa Almaty. Serikali iliamua kuhamisha makao makuu ya serikali kwenda katika kitovu cha kijiografia ya nchi na tangu 1997 Almaty si mji mkuu tena.

Lakini makampuni makubwa, vyuo na taasisi za utamaduni vimebaki Almaty.

Miji ya Kazakhstan
Makka

Makka (rasmi: Makkah al-Mukarramah; Kar.: مكة المكرمة‎) ni mji wa Ufalme wa Uarabuni wa Saudia. Ina wakazi 1,294,167 (mwaka 2004). Mji uko kwenye bonde la Ibrahimu mnamo km 80 kutoka pwani la Bahari ya Shamu na bandari ya Jeddah. Mazingira ya mji ni jangwa mahali penyewe kuna visima vilivyowezesha kuwepo kwa mji tangu kale.

Makka kama mahali patakatifu wa Uislamu 
Makka ni mji mtakatifu wa Uislamu. Kila mwaka mamilioni wa Waislamu wanahiji kwenda Makka. Wakati huu wa hajj wanajaribu kufuata nyayo za mtume Muhammad. Makka ni mji uliofungwa kwa wasio Waislamu.

Kwa Waislamu Makka ni mji wa kuzaliwa kwake mtume Muhammad pia mahali alipokaa alipoanza kupokea aya za Kurani. Mjini kuna pia jengo la Kaaba linaloaminiwa ni msikiti iliyojengwa na Adamu na kutengenezwa upya na Ibrahimu (Abrahamu). 

Hajj ya kwenda Makka ni moja kati ya nguzo tano za Uislamu.

Tovuti za Nje 
 Kibla ya Makka (kiing.) 
 Tovuti ya serikali

Miji ya Saudia
Uislamu
Bahari ya Shamu
Usultani

Usultani ni nchi au eneo chini ya mamlaka ya Sultani. Katika mazingira ya Kiislamu jina limelingana mara nyingi na "Ufalme" ingawa limetumiwa pia na watawala wa ngazi za chini.

Uislamu
Serikali
Sultani

Sultan (kar.  سلطان  sultân:) ni cheo cha kiislamu cha mtawala wa nchi anayerithi nafasi yake kama mfalme.

Maana ya neno
Neno lenyewe lamaanisha "nguvu", "mamlaka" au "utawala" likawa baadaye kama cheo cha mtawala wa kiislamu mwenye kujitegemea bila kuwa na mwingine juu yake.

Masultani katika historia
Kiasili cheo cha Sultan ilikuwa ngazi moja chini ya Khalifa. Lakini watawala wa Milki ya Osmani waliendelea kujiita "sultani" hata baada ya kupokea cheo cha khalifa pia.

Baadaye cheo cha sultani kilitumiwa katika nch mbalimbali na watawala wa ngazi mbalimbali.

Katika historia ya Uswahilini "sultani" ilikuwa mara nyingi neno lingine kwa chifu mkubwa kama yeye alikuwa Mwislamu.

Katika historia sehemu ya watawala wa Kiislamu walipendelea cheo cha mfalme (kar.: malik) au Emir / Amir (mwenye amri).

Masultani leo
Leo hii kuna nchi mbili zinazotawaliwa na mfalme mwenye cheo cha Sultani ni Omani na Brunei.

Masultani wengine wenye madaraka ni watawala wa majimbo tisa ya shirikisho la Malaysia (Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Perak, Selangor na Terengganu).

Kuna watawala wa jadi katika nchi mbalimbali wanaoendelea kutumia cheo lakini hawana madaraka tena.

Watawala wa nchi Moroko (tangu 1956), Uarabuni wa Saudia, Yordani (tangu 1946) wanatumia cheo cha mfalme (malik). Nchi za Libya, Misri, Irak na Yemeni zilikuwa na wafalme.

Nchi kama Kuwait na falme za Kiarabu hutawaliwa na watawala wanaorithi cheo lakini wanatumia cheo cha "amiri".

 
Cheo
Uislamu
Uswahilini

Uswahilini ni jina la nchi ya "Waswahili" yaani eneo kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki ambako lugha ya Kiswahili inatumiwa na desturi pia utamaduni vya watu vinaonyesha tabia jinsi zilivyo kawaida kati ya Waswahili .

Uswahilini ni makazi yanayokaliwa na Waswahili hasa wakizungumza lugha ya kiswahili ambayo imezaliwa hasa katika pwani ya Afrika mashariki na visiwa vilivyomo pembeni mwa pwani hiyo. Uswahilini ni makazi yaliyotapakaa hasa nchini Tanzania ambapo inamaanisha hasa msongamano wa nyumba za hali ya chini, tofauti na Uhindini na Uzunguni, mitaa inayokaliwa na Wahindi na Wazungu. Dar es Salaam ni moja ya miji iliyotapakaa na Uswahili ambapo wenyeji wenyewe husema ni Uswahili.

Waswahili
Afrika ya Mashariki
Tashkent

Tashkent (Тошкент kwa Kiuzbeki -Toshkent-, Ташкент kwa Kirusi; maana yake ni "mji wa mawe") ni mji mkuu wa Uzbekistan. Mwaka 1999 ilikuwa na wakazi 2,142,700.

Tashkent imekuwa na makazi ya kibindadamu tangu angalau miaka 1,500. Mji ulistawi kwa biashara kwenye barabara ya hariri. Baada ya kutawaliwa na Waarabu na Wamongolia mji ulitwaliwa na Urusi mwaka 1865 ukawa makao makuu ya jimbo la Turkestan.

Baada ya mapinduzi ya kibolsheviki Tashkent ilifikishwa katika Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki ingawa mazingira yake upande wa kaskazini yakawa sehemu ya Kazakhstan. 1930 imekuwa mji mkuu wa jamhuri.

Tangu 31 Agosti 1991 mji umekuwa mji mkuu wa Uzbekistan huria.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Uzbekistan
Kikazakhi

Kikazakhi ni moja ya lugha za Kiturki za magharibi nchini Kazakhstan, Uchina, Uajemi, Mongolia, Uturuki na Uzbekistan inayozungumzwa na Wakazakh. 

Kwa lugha yenyewe kuna majina "Қазақ Тілі (kasak tili), Қазақша (kazaksha) kwa mwandiko wa kikirili; Qazaq tili, Qazaqşa kwa mwandiko wa Kilatini, au قازاق ڌﻳل (kazak tili) kwa mwandiko wa Kiarabu. 

Kikazakhi ni lugha rasmi katika nchi za Kazakhstan, Uchina na Urusi.

Wasemaji 
Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikazakh nchini Kazakhstan imehesabiwa kuwa watu karibu milioni kumi. Pia kuna wasemaji 1,250,000 nchini Uchina (2000), 500,000 nchini Urusi (2002), 992,000 nchini Uzbekistan (2010), 7700 nchini Uturuki (2014), 3000 nchini Uajemi (1982), na kuna Wakazakh 106,000 nchini Mongolia (2010) ambao wengi wao huongea Kimongolia ya Halh lakini.

Mwandiko 
Kihistoria Kikazakhi kiliwahi kuandikwa kwa herufi za asili ya Kiaramu. Katika karne zilizopita alfabeti za Kikirili, Kiarabu na Kilatini zilitumiwa.

Katika Kazakhstan na Mongolia lugha inandikwa kwa herufi za Kikirili. Huko China wasemaji wa kikazakhi hutumia alfabeti ya Kiarabu. 

Mwaka 2006 serikali ilipeleka mapendekeazo ya kutumia herufi za Kilatini.

Viungo vya nje
lugha ya Kikazakh kwenye Multitree
ramani ya Kikazakh
makala za OLAC kuhusu Kikazakh 
lugha ya Kikazakh katika Glottolog
lugha ya Kikazakh kwenye Ethnologue

Lugha za Kazakhstan
Lugha za China
Lugha za Urusi
Lugha za Uajemi
Lugha za Mongolia
Lugha za Uturuki
Lugha za Uzbekistan
Lugha za Kiturki
Bukhara

Buckara (Kiuzbeki Buxoro; Kiajemi: بُخارا bukhārā, Kirusi Бухара/Buchara) ni kati ya miji muhimu ya Uzbekistan. Idadi ya wakazi ilikuwa 237,900 (mwaka 1999).

Historia 
Bukhara ni kati ya miji ya kihistoria iliyostawi tangu miaka elfu mbili mia tano kwenye barabara ya hariri kati ya China na nchi za magharibi. Bukhara ilikuwa hasa sehemu ya milki za Uajemi na kwa muda wa karne mbili mji mkuu wa milki ya Samaniya waliokuwa Wajemi. Tangu mapigano ya Talas mwaka 751 Bukhara pamoja na Asia ya Kati iliingizwa katika himaya ya Uislamu. 

Baadaye mji ulikuwa mkononi mwa Wamongolia lakini tabia ya Kiajemi (au kwa lugha nyingine: Kitajiki) ya wakazi wake imebaki hadi leo. 
Katika karne za 16 na 17 Bukhara ikawa tena mji mkuu wa milki ikapambwa na misikiti, madarasa na majengo mengine mazuri. 

Wakati wa upanuzi wa Urusi katika Asia ya Kati dola la Bukhara likawa nchi lindwa chini na jirani mkubwa lakini ilibaki na madaraka kwa ndani hadi kufika kwa jeshi la mapinduzi ya Kibolsheviki katika Uzbekistan mwaka 1920. Bukhara ikatangazwa kuwa jamhuri na 1924 ikaingizwa katika Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki na hivyo katika Umoja wa Kisovyeti.

Utamaduni 
Kuna majengo mazuri ambayo ni sababu ya kuandikishwa kwa Bukhara katika orodha la urithi wa dunia la UNESCO.

Wakazi walio wengi wanatumia lugha ya Kitajiki.

Picha za Bukhara 

Miji ya Uzbekistan
Barabara ya hariri
Kiuzbeki

Kiuzbeki ni moja ya lugha za Kiturki za mashariki na lugha ya Kiturki yenye wasemaji wengi katika Asia ya Kati. 

Kwa lugha yenyewe kuna majina "O‘zbek tili" kwa mwandiko wa Kilatini, "Ўзбек тили" (uzbek tili) kwa mwandiko wa kikirili; au "ئۇزبېك تىلى" (o'zbek tili) kwa mwandiko wa Kiarabu.

Wasemaji 
Kiuzbeki ni lugha rasmi nchini Uzbekistan ambako kuna wasemaji milioni 21.

Wasemaji wengine wa lugha hii wako Tajikistan (milioni 1.2), Afghanistan (milioni 1), Kyrgyzstan (550,096), Kazakhstan (332,017) na Turkmenistan (317,333).

Mwandiko 
Tangu uenezaji wa Uislamu Kiuzbeki iliandikwa kwa herufi za Kiarabu.

Mapinduzi ya kibolsheviki yalileta mwandiko wa Kilatini kati ya 1929 na 1940 kwa kuiga mfano wa Uturuki. Lakini tangu 1940 siasa ikabadilika tena na lugha ikahamishwa kwa mwandiko wa kikirili kama Kirusi. 

Tangu uhuru wa mwaka 1991 mipango ilijadiliwa kurudi kwa mwandiko wa Kilatini. Azimio lilifanywa 1995 kutumia alfabeti ya Kilatini. Lakini hadi sasa mwandiko wa Kikirili bado unapatikana. Waislamu wengine wameendelea kutumia herufi za Kiarabu. 

Shule zinatakiwa kufundisha miandiko yote mitatu ili vijana waweze kuendelea kusoma maandishi ya miaka ya nyuma.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kiuzbeki
lugha ya Kiuzbeki katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/uzb

Lugha za Kiturki
Uzbekistan
Orhan Pamuk

Ferit Orhan Pamuk (amezaliwa 7 Juni 1952) ni mwandishi kutoka nchi ya Uturuki. Katika hadithi zake anajaribu kuunganisha riwaya ya Ulaya ya kisasa na mapokezi ya nchi za Mashariki. Mwaka wa 2006 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Viungo vya nje 
 (en:) Tovuti yake rasmi
 Habari za Deutsche Welle kuhusu Pamuk

Waliozaliwa 1952
Waandishi wa Uturuki
Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Serbia

Serbia (kwa Kiserbokroatia: Република Србија au Republika Srbija) ni nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani. 

Imepakana na Hungaria, Bulgaria, Romania, Masedonia Kaskazini, Kosovo (au Albania), Montenegro, Bosnia na Herzegovina na Kroatia.

Mji mkuu ni Belgrad, wenye watu milioni 1,2. 

Nchi ni mwanachama wa Umoja wa Mataifa na inatarajia kujiunga na Umoja wa Ulaya.

Historia
Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

Kati yao, Waserbia waliunda falme mbalimbali mwanzoni mwa Karne za Kati. 

Mwaka 1217 Ufalme wa Serbia ulitambuliwa na Roma na Bizanti
na mwaka 1346 ulifikia kilele cha ustawi wake kama Dola la Serbia. 

Hali hiyo haikudumu muda mrefu, tena katikati ya karne ya 16 eneo lote la Serbia ya leo lilitekwa na Waosmani, ingawa pengine sehemu yake ilitawaliwa na Dola la Wahabsburg. 

Mwanzoni mwa karne ya 19, mapinduzi ya Serbia ilileta ufalme wa kikatiba wa kwanza katika Balkani. 

Ufalme huo ulizidi kuenea na baada ya vita vikuu vya kwanza vilivyosababisha vifo vingi vya raia zake, Serbia iliungana na makabila kuanzisha Yugoslavia iliyodumu hadi miaka ya 1990 iliposambaratika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

Mwaka 2006 hata Montenegro ilitengana na Serbia, ila kwa amani. 

Mwaka 2008 bunge la jimbo la Kosovo lilijitangazia uhuru.

Watu
Nchi, ukiondoa Kosovo, ina wakazi 7,186,862 kwenye eneo la km² 88.361. Wengi wao wana asili ya Kislavoni.

Upande wa dini 85% ni Waorthodoksi, 5% Wakatoliki, 3% Waislamu, 1% Waprotestanti.

 
Balkani
Yugoslavia
Nchi za Ulaya
Serbia na Montenegro

Serbia na Montenegro (Kiserbia Србија и Црна Гора / Srbija i Crna Gora) ilikuwa nchi ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani kati ya 2003 hadi 2006.

Ilikuwa aina ya shirikisho la madola ya Serbia na Montenegro. Shirikisho hili lilikuwa yote yaliyobaki ya Yugoslavia ya awali. Serbia na Montenegro ziliwahi kuwa jamhuri za Yugoslavia zikabaki baada ya kuondoka kwa jamhuri zote nyingine kama vile Kroatia, Slovenia, Masedonia na Bosnia-Herzegovina hadi mwaka 1992. 

Tangu 1992 Serbia na Montenego ziliendela kushikamana kwa jina la Shirikisho la Jamhuri ya Yugoslavia. Mwaka 2003 zilipatana kuunda jumuiya mpya ya madola yao kwa jina la "Serbia na Montenegro" iliyokuwa ushirikiano wa nchi mbili zilizojitegemea. 

Kila nchi ilikuwa na pesa yake.

Mwaka 2006 wananchi wa Montenegro walipiga kura kuondoka katika umoja huu na kuwa nchi ya pekee kabisa.

Nchi za kihistoria za Ulaya
Yugoslavia
Historia ya Serbia
Historia ya Montenegro
Vatikani

Mji wa Vatikani ni dola-mji lenye eneo la kilomita za mraba 0,44 tu. Hivyo ni nchi ndogo kuliko zote duniani. Pande zote inazungukwa na Italia.

Idadi ya wakazi ni 791; raia ni 565 tu (mnamo Oktoba 2008).

Ni nchi ya Papa ambaye ni askofu wa Roma na mkuu wa Kanisa Katoliki duniani kote.

Jina limetokana na kilima cha Vatikani (kwa Kilatini: Mons Vaticanus) ndani ya jiji la Roma, upande wa magharibi wa mto Tiber. 

Pamoja na Basilika la Mt. Petro, jengo la kanisa kubwa kuliko yote duniani, Vatikani ina makanisa mengine saba, jumba la Vatikani, ofisi za utawala wa Kanisa Katoliki, mabustani, stesheni ya treni, nyumba za kuishi, hosteli kwa ajili ya mafukara na makumbusho yenye hazina kubwa za sanaa kiasi kwamba nchi nzima inahesabiwa na UNESCO kuwa Urithi wa dunia (tangu mwaka 1984).

Historia

Mabaki ya Dola la Papa 
Mji wa Vatikani ni mabaki ya Dola la Papa lililotawala sehemu kubwa ya Italia ya Kati kwa karne nyingi hadi 1870. 

Tangu 1860 baadhi ya maeneo hayo yalitwaliwa na Ufalme mpya wa Italia uliolenga kuunganisha sehemu zote za peninsula ya Italia. 

Utawala wa Papa juu ya mji na mkoa wa Roma ulilindwa na Ufaransa hadi 1870. 

Vita ya 1870 kati ya Ujerumani na Ufaransa ililazimisha Ufaransa kuondoa jeshi lake Roma, ambao hivyo ulitekwa na jeshi la Italia tarehe 20 Septemba 1870. 

Wakati huo serikali ya Italia ilitaka kumuachia Papa Pius IX sehemu ya mji wa Roma kama eneo lake lakini Papa alikataa akitumaini Wakatoliki wa Italia na nchi nyingine duniani watalazimisha serikali ya Italia kumrudishia mji wote.

Kwa miaka 57 Mapapa walijifungia ndani ya jumba la Vatikani.

Mkataba wa Laterani 1929 
Mwaka 1929 serikali ya Benito Mussolini ilitafuta amani na Papa Pius XI aliyekuwa tayari kukubali mabadiliko. 

Mkataba wa Laterani wa 11 Februari 1929 ukampa Papa mamlaka na madaraka ya nchi huru juu ya basilika la Mt. Petro pamoja na maeneo mengine.

Serikali 
Mkuu wa Dola ni Papa mwenyewe, kwa sasa Papa Fransisko (Jorge Mario Bergoglio). Nafasi yake ni kama mfalme wa kuchaguliwa asiyebanwa na katiba au masharti yoyote. Mambo ya utawala yako mkononi mwa gavana anayeteuliwa na Papa pia.

Vatikani ina uhusiano wa kibalozi na nchi 180 duniani kote kupitia Ukulu mtakatifu.

Vatikani ina jeshi dogo kabisa lakini lenye historia ndefu kabisa duniani. Ni kikosi cha Walinzi Waswisi ambacho kipo tangu mwaka 1506 na chenye wanajeshi 100 hivi. Wote ni Wakatoliki raia wa Uswisi kwa kuzaliwa. 

Vatikani ina Posta pia, ikitoa stempu na hata sarafu za euro.

 
Nchi za Ulaya
Roma
Kanisa Katoliki
Urithi wa Dunia
Budapest

Budapest ni mji mkuu wa Hungaria, pia mji wake mkubwa wenye wakazi milioni 1.7. 

Mto Danubi unatiririsha maji kupitia Budapest. 

Mji wa leo ulianzishwa mwaka 1873 kwa kuunganisha miji mitatu ya jirani ya Buda, Obuda na Pest.

Jiografia 
Bupapest iko mahali ambako mto Danubi umetoka katika milima ya Hungaria ya Kati na kuingia katika tambarare. Mahali pa juu mjini ni mlima Janos wenye kimo cha mita 527.

Picha

Utamaduni 
 Budapest tourism info Portal
 Info Budapest
 Information portal about Budapest 
 History of Budapest 
 Budapest tourist map 

Miji ya Hungaria
Miji Mikuu Ulaya
Cotonou

Cotonou ni mji mkubwa wa Benin na kitovu chake cha kiuchumi. Rasmi si mji mkuu wa nchi ambao kisheria ni mji wa Porto Novo. Lakini hali halisi wizara nyinga zina ofisi zao hapa siyo Porto Novo.

Mji una wakazi zaidi ya milioni moja. Uko katika kusini ya nchi kati ya pwani la Atlantiki na ziwa Nokoue kwenye 6°22'N 2°26'E.

Mji una pia bandari kuu ya Benin. Coutounou iko katika Mkoa wa Littoral. 

Benin
Lobamba

Lobamba ni kati ya miji mikuu miwili ya Eswatini. Lobamba ni mji mkuu wa mfalme na pia makao ya bunge la nchi. Serikali inakaa Mbabane.

Lobamba inaona sherehe kubwa ya kitaifa kila mwaka ni ngoma ya Umhlanga au ngoma ya mafunjo ambako wasichana wanachukuwa mafunzo na kuzipeleka kwa ikulu ya ntombi (mama wa mfalme). Ni kawaida ya kwamba mfalme anaweza kumteua mke mpya kati ya wasichana hawa wakicheza.

Majengo maalumu ni pamoja na ikulu, boma la kifalme, jumba la mama wa mfalme, Makumbusho wa Kitaifa ya Uswazi, Bunge na makumbusho ya mfalme Sobhuza II.

Eswatini
Miji ya Eswatini
Antigua na Barbuda

Antigua na Barbuda ni nchi ya visiwani ya Amerika kwenye bahari ya Karibi. Ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Madola. 

Inaundwa na visiwa viwili vya  Antigua na Barbuda vinavyokaliwa na watu pamoja na visiwa vingine vidogo kama cha Redonda visivyo na wakazi. 

Antigua na Barbuda ni sehemu ya funguvisiwa la Antili Ndogo pamoja na Guadeloupe, Dominica, Martinique, Saint Lucia, Saint Vincent na Grenadini, Barbados, Grenada, Trinidad na Tobago upande wa kusini halafu Montserrat, Saint Kitts na Nevis, Saint Barthélemy, Saint Martin na Anguilla upande wa magharibi.

Watu
Idadi ya wakazi ni watu 100,772 (2020). Wengi wao hukaa Antigua. Barbuda ina watu 1,638 tu. 

Walio wengi sana (91 %) wametokana na watumwa kutoka Afrika waliopelekwa hapa wakati wa ukoloni, lakini kuna mchanganyiko mkubwa wa damu.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wengi wanazungumza Krioli na 10,000 hivi Kihispania, hasa wahamiaji.

Upande wa dini, 92.7% ni Wakristo, hasa Waanglikana (17.6%), wakifuatwa na Waadventista Wasabato, Wapentekoste, Wamoravian, Wamethodisti, Wakatoliki, Wabaptisti n.k. Wengine ni Rastafari (3.6%), Baha'i (1.1%) n.k.

Utawala
Nchi hufuata utaratibu wa ufalme wa Kikatiba. Mkuu wa dola ni mfalme Charles III wa Uingereza anayewakilishwa na Gavana Mkuu. 

Serikali imo mikononi mwa waziri mkuu anayetegemea kura za bunge.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Karibi
Nchi za Amerika ya Kati
Nchi za Amerika ya Kaskazini
Jumuiya ya Madola
Nchi za visiwa
St. John's (Antigua na Barbuda)

St John's ni mji mkuu wa Antigua na Barbuda katika Antili Ndogo za Bahari ya Karibi (Amerika ya Kati).
Mji uko kwenye kisiwa cha Antigua. Kuna wakazi 24,226 (mwaka 2000) hivyo ni pia mji mkubwa kabisa wa nchi ndogo.

Viungo vya Nje 
 Ramani ya St. John's kwa Caribbean-On-Line.com

Miji Mikuu Amerika
Antigua na Barbuda
Yerevan

Yerevan (pia: Erevan, Erivan; kwa Kiarmenia: Երեւան au Երևան) ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Armenia. 

Idadi ya wakazi ni juu ya milioni moja (mwaka 2004). 

Iko kando ya mto Hrazdan na kutazama mlima Ararat ambao ni mlima mtakatifu wa Waarmenia.

Mji ni wa kale: ulianzishwa kama boma la Erevuni katika milki ya Urartu mnamo 782 KK.

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi

Miji ya Armenia
Miji Mikuu Asia
Miji Mikuu Ulaya
Tirana

Tirana (Kialbania: Tiranë au Tirana) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Albania. Idadi ya wakazi imekadiriwa kuwa kati ya 350,000 (kadirio rasmi ya mwaka 2003) na milioni moja.

Jiografia 
Mji uko karibu na mlima Dajti (m 1611 juu ya UB) takriban km 30 kutoka mwabao wa Adria.

Madhehebu 
Kihistoria Tirana ilikuwa kasa mji wa Kiislamu wakati wa utawala wa Waturuki Waosmani. Kuna pia maaskofu wa kikristo wa kanisa orthodoksi na kanisa katoliki. Siku hizi kuna madhehebu yote kutokana na uhamiaji ndani ya nchi. Dini zote zilipigwa marufuku katika Albania wakati wa utawala wa ukomunisti hadi 1990. Maisha ya kidini imejengwa upya tangu kurudi wa uhuru huu. Tirana ni pia makao makuu ya jumuiya ya kiislamu ya Bektashi.

Historia 
Tirana ilianzishwa na Waosmani Waturuki mnamo 1614. Ikawa mji mkuu baada ya uhuru wa Albania mwaka 1920. 

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Albania
Bahari ya Adria

Bahari ya Adria au kwa kifupi "Adria" ni ghuba ya Mediteranea kati ya Rasi ya Italia na Rasi ya Balkani.

Nchi zinazopakana nayo ni Italia upande wa magharibi, halafu Slovenia, Kroatia, Bosnia na Herzegovina, Montenegro na Albania upande wa mashariki.

Adria huelekea kaskazini magharibi kutoka 40°N hadi 45° 45' N. Urefu wake ni km 770 na upana waka kwa wastani ni km 160. Sehemu nyembamba ni mlangobahari wa Otranto wenye upana wa km 85. Eneo lake ni mnamo km² 160,000. 

Mwambao wa kaskazini una visiwa zaidi ya 1,300, hasa mbele ya pwani ya Kroatia.

Bahari
Ulaya
Ghuba za Mediteranea
Jiografia ya Italia
Jiografia ya Slovenia
Jiografia ya Kroatia
Jiografia ya Bosnia na Herzegovina
Jiografia ya Montenegro
Jiografia ya Albania
Ulaya ya Mashariki

Ulaya ya Mashariki ni sehemu ya mashariki ya bara la Ulaya lakini hakuna maelewano juu ya mipaka yake hasa upande wa magharibi.

Ulaya ya Mashariki kufuatana na Umoja wa Mataifa 
Umoja wa Mataifa hujumuisha nchi zifuatazo humo:

 Belarus
 Bulgaria
 Hungaria
 Moldova
 Poland
 Romania
 Slovakia
 Ucheki
 Ukraine
 Urusi

Orodha hii imejumlisha nchi zote za Ulaya zilizokuwa sehemu za Umoja wa Kisovyeti au zilizoshikamana nao kisiasa hadi mwaka 1989 (isipokuwa Ujerumani ya Mashariki). Tatizo lake ni ya kwamba watu wa Poland, Hungaria, Ucheki na Slovakia zinajihesabu kuwa sehemu za Ulaya ya Kati.

Ulaya ya Mashariki kijiografia 
Kijiografia mara zinatajwa humo nyingi nchi za Ukraine, Belarus, Moldova na sehemu ya Ulaya wa Urusi. Isipokuwa sehemu za kaskazini za Urusi huhesabiwa mara nyingi upande wa Ulaya ya Kaskazini.

Ulaya ya Mashariki kiutamaduni 
Mara nyingi nchi zinazokaliwa na watu wenye lugha za Kislavoni huhesabiwa humo. Lakini kwa njia hii Romania na Hungaria si nchi za Ulaya ya Mashariki lakini Ucheki, Slovenia na Kroatia zimo. Kihistoria hata sehemu za Ujerumani zilikaliwa na Waslavoni, na Wasorbi katika mashariki bado hutumia lugha yao.

Hivyo kuna nji ya pili inayosema: Nchi zote zenye lugha za Kislavoni zilizoguswa hasa na Kanisa la Kiorthodoksi kama vile Urusi, Ukraine, Belarus.

Ulaya
Nchi za visiwa

Nchi za visiwa ni nchi zilizopo kabisa kwenye eneo la kisiwa au visiwa mbalimbali bila kuwa na eneo barani. Kuna nchi 47 za aina hii duniani ambazo ni robo za nchi zote za dunia. Nchi nyingi za aina hii ni ndogo sana. Kuna nchi za aina hii zilizopo kwenye kisiwa kimoja tu kama Kupro; nyingine zina visiwa vingi kama Indonesia.

Nchi kubwa za visiwani 
Nchi kwenye visiwa vikubwa vinafanana katika mengi na nchi za barani. Eneo linatosha kwa kilimo kinacholisha idadi kubwa ya wakazi. Mifano yake nio nchi kama Japani, Sri Lanka, Ufilipino, Kuba, Uingereza, Iceland na Madagaska. Nchi kubwa kabisa ya visiwani ni Indonesia.

Nchi ndogo za visiwani 
Nchi ndogo za visiwani hasa kama ni ndogo sana zina tabia za pekee. Mara nyingi ardhi haitoshi kulisha watu wengi hivyo idadi ya wakazi ni ndogo na wengi wamehamia nje. Siku hizi nchi nyingi za aina hii zimetegemea hasa utalii. Mifano yake ni Komori, Bahamas, Tonga na Maldivi.

nchi huru za visiwani 
 Antigua na Barbuda
 Bahamas
 Bahrain
 Barbados
 Brunei
 Kabo Verde
 Komori
 Kuba
 Kupro
 Dominica
 Jamhuri ya Dominika
 Timor ya Mashariki
 Shirikisho la Mikronesia
 Fiji
 Grenada
 Haiti
 Iceland
 Indonesia
 Eire
 Jamaika
 Japani
 Kiribati
 Madagaska
 Maldivi
 Malta
 Visiwa vya Marshall
 Morisi
 Nauru
 New Zealand
 Palau
 Papua Guinea Mpya
 Ufilipino
 Jamhuri ya China (Taiwan)
 Saint Kitts na Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent na Grenadini
 Samoa
 São Tomé na Príncipe
 Shelisheli
 Singapur
 Visiwa vya Solomon
 Sri Lanka
 Tonga
 Trinidad na Tobago
 Turks na Caicos
 Tuvalu
 Ufalme wa Maungano (Uingereza)
 Vanuatu
 Zanzibar

 
Nchi
Jiografia
Gaza

Gaza (kwa Kiarabu: غزة; kwa Kiebrania: עזה‎ 'azzah) ni mji mkubwa wa Ukanda wa Gaza ambao ni kati ya maeneo chini ya mamlaka ya Palestina. Ni makao ya ofisi nyingi za serikali ya Palestina.

Una wakazi 590,481 (2017). 

Miji ya Palestina
Miji ya Biblia
Ramallah

Ramallah (kwa Kiarabu رام الله اﷲ, yaani "mlima wa Mungu") ni mji wa Palestina katika eneo la magharibi ya Yordani. 

Mji uko kilometa 10 kaskazini kwa Yerusalemu.

Idadi ya wakazi ni 57,000 hivi, wengi wao wakiwa Waislamu na asilimia 25 Wakristo. 

Mjini kuna ofisi za serikali ya Mamlaka ya Palestina pamoja na moja kati ya ikulu mbili za Rais, Mahammod Abbas. 

Miji ya Palestina
Tuul (mto)

Tuul (kwa Kimongolia: Туул гол) ni mto muhimu wa Mongolia. Mto una urefu wa km 704 na beseni la km² 49,840. 

Chanzo chake ni ambapo matawimto ya Namiya na Nergui inaungana kwenye mtelemko wa mlima Khentei. Tuul inapeleka maji yake kwenda ziwa Baikal kupitia mto Selenge. Inapita katika mji mkuu Ulanbaatar.

Beseni la Tuul ni asilimia 3.19 tu za eneo la Mongolia lakini zaidi ya nusu ya wakazi wa nchi huishi humo.

Viungo vya Nje 
Kuhusu beseni ya Tuul

Mito ya Mongolia
Yerusalemu ya Mashariki

Yerusalemu ya Mashariki ni ile sehemu ya mji wa Yerusalemu iliyotawaliwa na Yordani kati ya 1948 na 1967 halafu kutwaliwa na Israel wakati wa vita ya siku sita ya 1967. Sehemu hii ni pamoja na "mji wa kale" na mahali patakatifu pa dini tatu za Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Baada ya vita ya Kiarabu-Kisraeli ya 1948 Yerusalemu iligawiwa kwa pande mbili:
 Yerusalemu ya Magharibi au "mji mpya" ikawa upande wa Israel
 Yerusalemu ya Mashariki au "mji wa kale" ikawa upande wa Yordani.

Wayahudi waliokaa upande wa mashariki (mtaa wa Kiyahudi katika mji wa Daudi) walipaswa kuondoka, vivyo hivyo wakazi Waarabu waliokaa upande wa magharibi. 

Mji ulikua sana upande wa Israel ukawa mji mkuu wa nchi. Sehemu ya mashariki haikuona maendeleo makubwa kama mji mmojawapo wa Yordani.

Baada ya vita ya 1967 Israeli iliingiza sehemu ya mashariki katika manisipaa yake ya Yerusalemu ya Israel, kwa jumla 6.4 km² ya Yerusalemu ya Yordani na 64 km² za vijiji vya eneo la magharibi ya Yordani. Wakazi wa mji wa mashariki hawakuulizwa na jumuiya ya kimataifa haikubali hatua hiyo.

Mamlaka ya Palestina inatumaini ya kwamba siku moja sehemu ya mashariki ya Yerusalemu itakuwa mji mkuu wa Palestina. Israel inasimama imara ya kwamba mji hutagawiwa tena.

Yerusalemu
Palestina
Baku

Baku (Kiazeri: Bakı) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Azerbaijan. Iko kando la Bahari Kaspi kwenye rasi ya Apsheron kwa 40°23′N 49°52′E. Rundiko la mji lina wakazi milioni tatu pamoja na wakimbizi wengi kutokana na vita katika Kaukazi. 

Mji una pande tatu:
 Mji wa Kale (İçəri Şəhər)
 Mji mpya uliojengwa tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli katika karne ya 19 hadi 1920
 Mji wa Kisovyeti uliojengwa wakati wa utawala wa Umoja wa Kisovyeti.

Mji wa kale umezungukwa na ukuta kama boma. Sehemu hii iliingizwa na UNESCO katika orodha la urithi wa dunia.

Tangu 1872 Baku ilikuwa mahali pa maendeleo ya haraka sana kutokana na upatikanaji wa mafuta ya petroli. Kabla ya vita kuu ya kwanza ya dunia nusu ya mafuta yaliyopatikana duniani yalitokea Baku. 

Miji Mikuu Asia
Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Azerbaijan
Azerbaijan
Orodha ya Marais wa Misri

Orodha hii inataja marais wa Misri tangu kutangazwa jamhuri tarehe 18 Juni 1953:

{| class="wikitable" width=60%
|- bgcolor="#cccccc"
|-
|Ali Muhammad Nagib
|18 Juni 1953 – 14 Novemba 1954
|-
|Gamal Abdel Nasser
|14 Novemba 1954 – 28 Septemba 1970
|-
|Anwar as-Sadat
|28 Septemba 1970 – 6 Oktoba 1981
|-
|Sufi Abu Taleb
|6 Oktoba 1981 – 14 Oktoba 1981 (mtendaji tu)
|-
|Muhammad Hosni Mubarak
|14 Oktoba 1981 - 2011
|-
|Mohamed Hussein Tantawi
|11 Februari 2011 - 2012
|-
||Mohamed Morsi
|30 Juni 2012 - 2013
|-
|Adly Mansour
|4 Julai 2013 - 2014
|-
|Abdel Fattah el-Sisi
|8 Juni 2014 - hadi leo
|-

Misri
Manama

Manama ni mji mkuu wa Bahrain pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 150.000.  Iko katika kaskazini ya nchi ambako kuna ardhi yenye rutba kiasi tofauti na jangwa tupu katika kusini.

Historia 
Manama imejulikana tangu karne ya 14 ilipotajwa katika maandiko. Ilitawaliwa na Ureno katii ya 1521 hadi 1602, na Uajemi kati ya 1602 hadi 1783. Baadaye imekuwa makao ya familia ya kifalme ya Al-Khalifa inayotawala nchi. Tangu 1971 imekuwa mji mkuu wa Bahrain.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Bahrain
Dhaka

Dhaka ni mji mkuu wa Bangladesh pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 12,560,000 (mwaka 2005).  Iko kando la mto Dhaleswari inayoendelea kuleta mafurko mara kwa mara wakati wa mvua za monsuni. 

Miji ilipatikana katika eneo la Dhaka tangu karne ya 7 BK. Kabla ya kuja kwa Uislamu utamaduni wa eneo lilikuwa la Kihindu na Kibuddha. 
Wakati wa utawala wa Wamoghul idadi ya Waislamu iliongezeka. Dhaka ilikuwa na mchanganyiko wa dini hadi mgawanyo wa Uhindi wa 1947 wakati ambapo Wahindu walikimbia au kufukuzwa katika sehemu hii ya nchi si wengi tena waliobaki.   

1947 Dhaka ilikuwa mji mkuu wa sehemu ya mashariki ya Pakistan. Baada ya uasi wa Pakistan ya Mashariki ikawa mji mkuu wa nchi mpya ya Bangladesh.

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi

Miji ya Bangladesh
Miji Mikuu Asia
Andorra la Vella

Andorra la Vella (Kikatalani: Andorra ya Kizee) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Andorra yenye wakazi 22,035. 

Iko katika bonde la milima ya Pirenei kwa kimo cha m 1409. Uchumi unategemea sana utalii hasa ski miezi ya baridi.

Andorra la Vella hana uwanja wa ndege wala kituo cha treni lakini kuna huduma ya basi kwenda nje ya nchi.

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Andorra