LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Pakistan

Pakistani ni nchi ya Asia ya Kusini. Imepakana na Ghuba ya Uarabuni upande wa kusini, Afuganistani na Uajemi upande wa magharibi, Uhindi upande wa mashariki na Uchina kaskazini-mashariki.

Mipaka yake na Uhindi na Uchina haitambuliki kimataifa. Pakistan na Uhindi zote mbili zinadai eneo la Kashmir zikitawala kila moja sehemu za eneo hili.

Jina la Pākistān lina maana ya "nchi ya watu safi" kwa Kiurdu.

Pakistani ina nafasi ya sita kati ya nchi duniani zenye watu wengi.

Ni nchi yenye Waislamu wengi duniani baada ya Indonesia.

Historia

Wakati wa ukoloni
Pakistani ilikuwa sehemu ya Uhindi wa Kiingereza hadi 1947.

Mwaka 1857 Wahindi walipinga utawala wa Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki. Matokeo yake utawala ulishikwa na serikali yenyewe ya Uingereza kama koloni (1858).

Mwisho wa karne ya 19 harakati za Wahindi kutafuta uhuru zilianza upya. Mwaka 1885 chama cha INC (Indian National Congress) kiliundwa na Wahindu na Waislamu pamoja waliodai uhuru. 

Mwaka 1906 viongozi Waislamu walitoka katika INC na kuunda "Shirikisho la Waislamu". 

Mwaka 1917 Uingereza ulitamka ya kwamba ulitaka kuelekea polepole hali ya kujitawala kwa Wahindi. Viongozi wa wenyeji hawakuridhika na mkasi wa mabadiliko. Chini ya uongozi wa Mahatma Ghandi mwendo wa kupigania uhuru bila mabavu ulipata nguvu. Ghandi alipigania hasa umoja wa Wahindu na Waislamu lakini alipingwa na viongozi wenye itikadi kali wa pande zote mbili.

Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Waingereza walikubali kujiondoa katika Uhindi. Swali kubwa lilikuwa kama nchi itabaki kama nchi moja au kama maeneo ya Waislamu yatajitenga.

Baada ya uhuru
Tarehe 14/15 Agosti 1947 utawala wa Uingereza ulikwisha. Bara Hindi iligawanywa katika nchi mbili za Uhindi na Pakistan. Mgawanyo wa Uhindi ulikuja na vita na kumwaga kwa damu nyingi. 

Tarehe 30 Januari 1948 Ghandi mwenyewe aliuawa na Hindu mkali aliyemchukia kwa sababu alitaka usawa wa Waislamu na Wahindu. 

Wakati ule ilikuwa nchi moja pamoja na Bangla Desh ya leo, lakini mwaka 1971 hizo pande mbili zilitengana baada ya vita kati yao.

Utawala
Nchi ni shirikisho la majimbo manne ya Punjab, Sindh, Jimbo la mpaka wa kaskazini-magharibi na Baluchistan, mbali ya maeneo matatu.

Watu
Lugha rasmi nchini Pakistan ni Kiurdu na Kiingereza. Lugha nyingine ni zaidi ya 60, lakini ni ndogo, zenye wasemaji wachache; karibu zote ni lugha za Kihindi-Kiulaya (angalia orodha ya lugha za Pakistan). Robo tatu za wakazi wanaelewa Kiurdu.

Asilimia 96.4 za wakazi ni Waislamu, hasa Wasuni. Ndiyo dini rasmi. Wahindu ni 2.14% na Wakristo 1.27%.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi
 
 Pakistan  from UCB Libraries GovPubs
 
 Pakistan from the BBC News
 Pakistan at Encyclopædia Britannica
 
 Key Development Forecasts for Pakistan from International Futures
 Population Of Pakistan 
 World Bank Pakistan Summary Trade Statistics

 
Nchi za Asia
Jumuiya ya Madola
Pak sarzamin shad bad

Pak sarzamin shad bad (Kiajemi „Ibarikiwe ardhi iliyo safi“) ni wimbo wa taifa wa Pakistan.

Musiki ilitungwa na Ahmed G. Chagla (1902-1953), maneno na Abul Asar Hafeez Jullundhri. Pak sarzamin shad bad ilikuwa wimbo wa taifa mwaka 1954.

(Wikipedia ya Kiingereza Tarana inataja wimbo la "Quaumi Tarana" kama wimbo rasmi na kuongeza "Pak sarzamin shad bad" kama "wimbo mpya" lakini bila kueleza badiliko lilitokea lini)

Viungo vya nje
 Sauti (Real Player)

Wimbo wa Taifa
Pakistan
Jamhuri

Jamhuri inataja aina za serikali zisizo na mfalme, malkia, sultani au mtemi wowote.

Mara nyingi wananchi humchagua kiongozi wao akiitwa mara nyingi rais. Kuna pia vyeo vingine.

Katika nadharia jamhuri inatakiwa kufuata muundo wa demokrasia. Lakini kuna pia jamhuri pasipo na serikali inayochaguliwa zikifuata kwa mfano muundo wa udikteta au utawala wa kijeshi. 

Kinyume chake kuna pia muundo wa ufalme pamoja na demokrasia, kwa mfano Uingereza au Uswidi.

Siasa
Serikali
Kashmir

Kashmir (Kihindi: कश्मीर, Kiurdu: کشمیر) ni eneo katika kazkazini ya Bara Hindi kwenye milima ya Himalaya. Eneo hili limegawiwa kati ya Pakistan na Uhindi tangu 1947. Sehemu ndogo katika milima ya juu ya Kazkazini imevamiwa na Uchina tangu 1962.

Fitina ya Kashmir imesababisha tayari vita tatu za 1947, 1965 na 1999 kati ya India na Pakistan. Imekuwa pia chanzo cha ugaidi ndani ya Uhindi.

Jiografia 
Kijiografia kiini cha "Kashmir" ni Bonde la Kashmir ambalo ni bonde kubwa la mto Jheam lenye rutba kati ya Himalaya ya Juu na milima ya Pir Panjal. Katika karne ya 19 bonde liliunganishwa na maeno jirani ya Jammu na Ladakh jumla 222,236 km² penye milima na chanzo cha mto Indus (Hindi). Eneo hili liligawiwa 1947. 

 Sehemu ya Kihindi ni jimbo la kujitawala ndani ya shirikisho la Uhindi linatumia jina la kihistoria "Jammu na Kashmir". Eneo lake ni km² 101,387 kuna wakazi milioni 10.1. 
 Sehemu ya Pakistan inaitwa Asad Kaschmir ("Kashmir Huru"). Eneo lake ni km² 83.888 kuna wakazi milioni 1.3. 
 Sehemu ya kichina ni Aksai Chin. Eneo hili ni jangwa baridi la chumvi lenye km² 38,000 kwenye kimo cha m 5000. Wakazi ni wachache sana.

Historia 
Hadi 1947 sehemu zote za Kashmir zilikuwa eneo la dola la maharaja wa "Jammu na Kashmir". Alitawala chini ya ulinzi wa Uingereza. 

Mwaka 1947 Uhindi wa Kiingereza iligawanywa kuwa madola mawili mapya ya Pakistan na Uhindi. Sheria ya Uingereza ilisema ya kwamba maeneo penye Waislamu wengi wangekuwa upande wa Pakistan na maeneo penye Wahindu wengi upande wa Uhindi. Madola ya kitemi chini ya ulinzi wa Uingereza yalitakiwa kujiunga na upande mmoja. 

Maharaja Hari Singh wa Jammu na Kashmir alijaribu kutetea uhuru wa utemi wake bila kujiunga na upande wowote. Lakini Pakistan ilichochea upinzani ikadai ya kwamba eneo hili lenye Waislamu kiasi cha 70% ya wakazi ilipaswa kuwa sehemu ya Pakistan. Aliposhambuliwa na wanamgambo Waislamu waliosaidiwa na kungozwa na jeshi la Pakistan maharaja alitangaza kujiunga na shirikisho la Uhindi akaomba msaada wa kijeshi. Vita ilipiganiwa kati ya Oktoba 1947 hadi mwisho wa mwaka 1948. Tokeo lake lilikuwa mgawanyiko wa Kashmir kwenye mstari wa mapigano.

 Uhindi
Pakistan
Bara Hindi

Bara Hindi (Kiing. Indian subcontinent) ni eneo kubwa la Asia kusini kwa milima ya Himalaya lenye kilomita za mraba milioni 4.5. Eneo hili huitwa pia mara nyingi "Asia ya Kusini".

Inaingia ndani ya bahari Hindi kama rasi kubwa sana lenye umbo la pembetatu.

Nchi za Bara Hindi 
Nchi zifuatazo ni sehemu za Bara Hindi:
 India
 Pakistan
 Bangladesh
 Nepal
 Bhutan

Pia kuna nchi zifuatazo katika visiwa vya jirani:
 Maldivi
 Sri Lanka

Jiografia 
Kijiografia kuna sehemu tatu:
 maeneo ya Himalaya (kaskazini mwa Uhindi na mwa Pakistan, Nepal, Bhutan)
 rasi ya Uhindi 
 maeneo ya visiwa vya Bahari Hindi (Sri Lanka, Maldivi)
 
Kijiolojia Bara Hindi si sehemu ya Asia. Inakaa juu ya Bamba la Uhindi ambalo ni bamba la gandunia lililokuwa kama kisiwa kikubwa ndani ya Bahari Hindi hadi kujisukuma dhidi ya Bamba la Asia takriban miaka milioni 10 iliyopita. Mshtuko wa mgongano huu ulisababisha kukunja kwa ganda la dunia na kutokea kwa nyororo za milima ya Himalaya ambayo inazidi kurefuka kidogokidogo kila mwaka.

Bara
Asia
Rasi za Asia
Bamba la Uhindi

Bamba la Uhindi ni bamba dogo katika ganda la dunia. Bara Hindi yenye nchi za Uhindi, Pakistan, Bangla Desh, Nepal pamoja na nchi visiwa za Sri Lanka na Maledivi iko juu ya bamba hilo.

Mipaka na mabamba jirani
Bamba la Uhindi limepakana na bamba la Ulaya-Asia, Bamba la Australia, Bamba la Afrika na bamba la Uarabuni.

Lilisogea chini ya bamba la Ulaya-Asia takriban miaka milioni 10 iliyopita na kusababisha kujikunja kwa ganda la dunia na kutokea kwa milima ya Himalaya na Karakoram.

Bamba la Uhindi limepimwa kuwa na mwendo wa kuelekea kaskazini wa sentimita 5 kwa mwaka. Linaendelea kusogea chini ya bamba la Ulaya-Asia na kulikunja zaidi.

Chini ya Bahari Hindi linakutana na Bamba la Afrika kwenye mgongo kati wa Bahari Hindi.

Matetemeko ya Ardhi 
Mwendo huo na msuguano kati ya mabamba husababisha mishtuko inayojitokeza kama tetemeko la ardhi. Kati ya matetemeko makubwa kulikuwa na:

Tetemeko chini ya Bahari Hindi ya Krismasi 2004 
Tarehe 26 Desemba 2004 lilitokea tetemeko kubwa la ardhi chini ya Bahari Hindi kwenye mstari ambako bamba la Uhindi linasogea chini ya bamba dogo la Burma. Siku ile km 1,200 za pembizo la bamba la Uhindi zilisogea mbele katika muda wa dakika chache kwa urefu wa takriban m 15 chini ya bamba la Burma. Bamba la juu lilisukumwa na kupaa juu takriban mita 30. Mshtuko huo ulianzisha wimbi kubwa chini ya bahari lililotokea juu kwa umbo la tsunami lililoua takriban watu 275,000.

Tetemeko la Kashmir 2005 
Tarehe 8 Oktoba 2005 mwendo wa bamba la Uhindi chini ya Himalaya ulisababisha tetemeko la ardhi lililoua takriban watu 60,000 na kuharibu nyumba za watu milioni 2.5. Kitovu cha mshtuko kilikuwako karibu na Muzaffarabad katika eneo la Azad Kashmir upande wa Pakistani wa Kashmir.

Viungo vya Nje 
 The collision of India and Asia (90 mya — present), by Christopher R. Scotese, from the Paleomap Project. Retrieved 28 Desemba 2004.
 Magnitude 9.0 off W coast of northern Sumatra Sunday, December 26, 2004 at 00:58:49 UTC: Preliminary earthquake report , from the U.S. Geological Survey. Retrieved 28 Desemba 2004.

Jiografia
Gandunia
Asia
Bahari ya Hindi
Bamba la Afrika

Bamba la Afrika ni kati ya mabamba makubwa ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bara la Afrika na chini ya sehemu za bahari zinazopakana nalo yaani tako la bara.

Bamba hilo limepakana na bamba la Ulaya-Asia, bamba la Uarabuni, bamba la Uhindi, bamba la Australia, bamba la Antaktika na bamba la Amerika ya Kaskazini. Inawezekana ya kwamba limepakana na mabamba madogo mengine yasiyojulikana bado.

Bamba la Afrika lina mwendo wa kuelekea kaskazini unaopimwa kuwa sm 2.15 kwa mwaka. Kwa mkasi huo bara la Afrika litagusana na Hispania ya Kusini baada ya miaka 650,000 na kufunga mlango wa bahari wa Gibraltar na hivyo kuifanya Mediteranea kuwa ziwa.

Bamba la Afrika lenyewe liko katika mwendo wa kupasuka kwenye mstari wa ufa la Afrika ya Mashariki kutoka Eritrea kupitia Ethiopia, Kenya, Tanzania, Malawi na mwishowe katika Msumbiji. Sehemu hizo mbili za bamba la Afrika huitwa na wataalamu bamba la Afrika ya Kinubia na la Afrika ya kisomalia.

Marejeo

Afrika
Gandunia
Sayansi za dunia
Tajikistan

Tajikistan ni nchi ndogo ya Asia ya Kati ambayo haina pwani kwenye bahari yoyote.

Imepakana na Uchina, Afghanistan, Uzbekistan na Kyrgyzstan. 

Eneo lake ni km² 143,100. 

Idadi ya wakazi ni milioni 9.3.

Jiografia
Sehemu kubwa ya nchi ni milima ya Pamir yenye kimo kati ya mita 3600 na 4400.

Historia 
Kihistoria maeneo ya Tajikistan yalitawaliwa na madola mbalimbali, hasa na Uajemi. 

Uislamu ulifika huko mnamo mwaka 800 BK. 

Mwaka 1868 Tajikistan ilivamiwa na Urusi na kuwa sehemu ya Dola la Urusi, halafu sehemu ya Umoja wa Kisovyet baada ya mapinduzi ya 1917. Tangu mwaka 1929 iliitwa Jamhuri ya Kisovyet ya Kisoshalisti ya Tajikistan.

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisoviet, Tajikistan ilipata uhuru wake mwaka 1991. 

Kati ya mwaka 1992 hadi 1997 kulikuwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ambayo ilisababisha Warusi wengi kuondoka na ilikwisha kwa kuunda serikali ya umoja wa kitaifa.

Baada ya mashambulio ya kigaidi ya tarehe 11 Septemba 2001 jeshi la Marekani lilipata nafasi ya kutumia vituo vya kijeshi kwa ajili ya vita katika Afghanistan.

Watu
Wakazi wengi ni Watajiki na kuongea Kitajiki (84.2%), lugha ambayo inahusiana na Kiajemi. Ndiyo lugha rasmi na ya kawaida. Kabila linalofuata kwa ukubwa ni Wauzbeki (13.9%). Angalia pia orodha ya lugha za Tajikistan.

Wananchi wengi ni Waislamu (96.7%), hasa Wasuni, na ndiyo dini rasmi tangu mwaka 2009; Washia ni 3%. Wakristo ni 1.6%, hasa Waorthodoksi na Waprotestanti.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

 Tajikistan  at UCB Libraries GovPubs
 
 
 Tajikistan profile from the BBC News
 
 Key Development Forecasts for Tajikistan from International Futures

 
Nchi za Asia
Dushanbe

Dushanbe (Kitajiki: Душанбе, دوشنبه) ni mji mkuu wa Tajikistan ikiwa na wakazi 562,000.

Jina limetokana na neno la Kiajemi kwa "Jumatatu" (du "mbili" + shanbe "siku" yaani "siku ya pili") kwa sababu mji ulianzishwa kama mahali pa soko kwenye siku ya Jumatatu.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Tajikistan
Bendera ya Tajikistan

Bendera ya Tajikistan imepatikana tangu mwaka 1992 yaani mwaka mmoja baada ya uhuru wa Tajikistan. 
Ina milia mitatu ya nyekundu, nyeupe na kijani. Mlia mweupe ni pana kuliko milia mingine. Katikati kuna alama ya rangi dhahabu ya taji lenye nyota saba.

Rangi za bendera ni sawa na rangi za bendera ya Uajemi. Utamaduni na lugha za nchi hizi mbili ni karibu sana.

Tajikistan
Tajikistan
Bamba la Uarabuni

Bamba la Uarabuni ni kati ya mabamba madogo ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya rasi ya Uarabuni hadi Uturuki na tako la bara.

Bamba hilo limepakana na 
Bamba la Afrika 
Bamba la Ulaya-Asia
Bamba la Uhindi

Bamba la Uarabuni lilikuwa sehemu ya bamba la Afrika hadi kuachana nalo takriban miaka milioni 30 iliyopita. Lina mwendo wa polepole kuelekea Uturuki - Ulaya.

Jiografia
Gandunia
Asia
1722

Makala hii inahusu mwaka 1722 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 18
1723

Makala hii inahusu mwaka 1723 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 16 Juni - Adam Smith, mwanafalsafa kutoka Uskoti

Waliofariki 

Karne ya 18
1724

Makala hii inahusu mwaka 1724 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
29 Mei - Uchaguzi wa Papa Benedikto XIII

Waliozaliwa

Waliofariki 
7 Machi - Papa Innocent XIII

Karne ya 18
1725

Makala hii inahusu mwaka 1725 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
8 Februari - Tsar Peter I wa Urusi

Karne ya 18
1726

Makala hii inahusu mwaka 1726 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 6 Aprili - Mtakatifu Jeradi Majella, bradha wa shirika la Mkombozi kutoka Italia

Waliofariki 

Karne ya 18
1727

Makala hii inahusu mwaka 1727 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
31 Machi - Isaac Newton (mwanasayansi maarufu duniani kutoka Uingereza)
 9 Julai - Mtakatifu Veronika Giuliani, mmonaki wa Wakapuchini nchini Italia

Karne ya 18
1728

Makala hii inahusu mwaka 1728 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

27 Oktoba - James Cook, mpelelezi kutoka Uingereza

Waliofariki

Karne ya 18
1729

Makala hii inahusu mwaka 1729 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 16 Novemba - Mtakatifu Egidi Maria wa Mt. Yosefu, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Waliofariki 
 11 Januari - Mtakatifu Thomas wa Cori, padri wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Karne ya 18
1730

Makala hii inahusu mwaka 1730 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
12 Julai - Uchaguzi wa Papa Klementi XII

Waliozaliwa

Waliofariki 
21 Februari - Papa Benedikt XIII

Karne ya 18
1731

Makala hii inahusu mwaka 1731 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 18
1732

Makala hii inahusu mwaka 1732 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

22 Februari - George Washington, Rais wa kwanza wa Marekani
 31 Machi au 1 Aprili - Joseph Haydn, mtungaji wa muziki kutoka Austria

Waliofariki 
24 Septemba - Reigen, Mfalme Mkuu wa Japani

Karne ya 18
1733

Makala hii inahusu mwaka 1733 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 18
1734

Makala hii inahusu mwaka 1734 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 5 Machi - Mtakatifu Yohane Yosefu wa Msalaba, padre kutoka Italia

Karne ya 18
1735

Makala hii inahusu mwaka 1735 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

30 Oktoba - John Adams, Rais wa Marekani (1797-1801)

Waliofariki 

Karne ya 18
1736

Makala hii inahusu mwaka 1736 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 19 Januari - James Watt, mhandisi kutoka Uskoti

Waliofariki 

Karne ya 18
1737

Makala hii inahusu mwaka 1737 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 10 Mei - Nakamikado, Mfalme Mkuu wa 114 wa Japani (1709-1735)

Karne ya 18
1738

Makala hii inahusu mwaka 1738 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 18
1739

Makala hii inahusu mwaka 1739 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 26 Julai - George Clinton, Kaimu Rais wa Marekani

bila tarehe
 Mtakatifu Antoni wa Mt. Ana, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo nchini Brazil

Waliofariki 
 30 Oktoba - Mtakatifu Anjelo wa Acri, padri wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Italia

Karne ya 18
1740

Makala hii inahusu mwaka 1740 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
17 Agosti - Uchaguzi wa Papa Benedikto XIV

Waliozaliwa 

14 Agosti - Papa Pius VII
23 Septemba - Go-Sakuramachi, Mfalme Mkuu wa 117 wa Japani (1762-1771)

Waliofariki 
6 Februari - Papa Klementi XII
 19 Mei - Mtakatifu Teofilo wa Corte, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia
20 Oktoba - Kaisari Karoli VI wa Ujerumani

Karne ya 18
1741

Makala hii inahusu mwaka 1741 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 13 Machi - Kaisari Joseph II wa Ujerumani
 14 Aprili - Momozono, Mfalme Mkuu wa 116 wa Japani (1747-1762)

Waliofariki 
 28 Julai - Antonio Vivaldi, mtungaji wa muziki kutoka Italia

Karne ya 18
1742

Makala hii inahusu mwaka 1742 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 29 Novemba - Mtakatifu Fransisko Antoni Fasani, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Karne ya 18
1743

Makala hii inahusu mwaka 1743 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 2 Aprili - Thomas Jefferson, Rais wa Marekani (1801-1809)

Waliofariki 

Karne ya 18
1744

Makala hii inahusu mwaka 1744 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 17 Julai - Elbridge Gerry, Kaimu Rais wa Marekani

Waliofariki 
 5 Aprili - Mtakatifu Maria Kresensya Hoess, mmonaki kutoka Ujerumani

Karne ya 18
1745

Makala hii inahusu mwaka 1745 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 20 Januari - Karoli VII, Mfalme Mkuu wa Ujerumani
 18 Machi - Robert Walpole, Waziri Mkuu wa kwanza wa Uingereza
 19 Oktoba - Jonathan Swift (mwandishi)

Karne ya 18
1746

Makala hii inahusu mwaka 1746 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 30 Machi - Francisco de Goya, mchoraji kutoka Hispania

Waliofariki 

Karne ya 18
1747

Makala hii inahusu mwaka 1747 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 5 Mei - Kaisari Leopold II wa Ujerumani

Waliofariki 

Karne ya 18
1748

Makala hii inahusu mwaka 1748 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 25 Machi - Mtakatifu Benedikto Yosefu Labre

Waliofariki 

Karne ya 18
1749

Makala hii inahusu mwaka 1749 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

28 Agosti - Johann Wolfgang von Goethe, mwandishi, mwanafalsafa na mwanasiasa kutoka Ujerumani
 17 Novemba, Nicolas Appert

Waliofariki 

Karne ya 18
354

Makala hii inahusu mwaka 354 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 13 Novemba - Augustinus Mtakatifu (Aurelius Augustinus)

Waliofariki 

Karne ya 4
430

Makala hii inahusu mwaka 430 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
Julius Nepos, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (hadi 475)

Waliofariki 
28 Agosti - Augustinus Mtakatifu (Aurelius Augustinus)

Karne ya 5
1483

Makala hii inahusu mwaka 1483 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 6 Aprili - Raphael, msanii kutoka Italia
 26 Oktoba - Hans Buchner (mtungaji wa muziki Mjerumani)
 10 Novemba - Martin Luther

Waliofariki 

Karne ya 15
1546

Makala hii inahusu mwaka 1546 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 14 Desemba - Tycho Brahe, mwanafalaki kutoka Denmark

Waliofariki 
 18 Februari - Martin Luther

Karne ya 16
Chansela (elimu)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Chansela (maana)
Chansela (kutoka neno la Kiingereza: Chancellor) ni kiongozi wa chuo kikuu. 

Matumizi ya cheo hiki katika Kiswahili na lugha nyingine yanatokana na mapokeo ya Uingereza yaliyoenea kupitia makoloni yake na kuendelea katika idadi ya nchi huru. Vinginevyo mkuu wa chuo kikuu mara nyingi huitwa "rais wa chuo".

Vyuo vingi katika Jumuiya ya Madola huwa na chansela ambaye si mtendaji mkuu. Katika hali hiyo, mtendaji mkuu huwa ni makamu wake.

Cheo
Elimu
323 KK



Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki
11 Juni - Aleksander Mashuhuri anafariki mjini Babeli

Viungo vya nje 

Karne ya 4 KK
333 KK

Makala hii inahusu mwaka 333 KK (Kabla ya Kristo).

Matukio

Ugiriki wa Kale / Uajemi
 Aleksander Mkuu anaendelea na vita katika Anatolia dhidi ya Uajemi. Anafungua fundo la Gordion kwa kuikata. 
 Novemba - Mapigano ya Issos, Aleksander anashinda jeshi la Mfalme Mkuu Darius III wa Uajemi. Mfalme anakimbia lakini mke na watoto wake wanakamatwa na Wagiriki.

Roma ya Kale
 Publius Cornelius Rufinus anachaguliwa kuwa dikteta wa jamhuri ya Roma.

Waliozaliwa
 Zenon wa Kition ni mwanafalsafa Mgiriki na mwanzisilishaji wa falsafa ya stoa († 264 KK)

Waliofariki
 Memnon wa Rhodos aliyekuwa jemadari Mgiriki wa kukudoshwa 

Karne ya 4 KK
332 KK

Makala hii inahusu mwaka 332 KK (Kabla ya Kristo).

Matukio

Ugiriki wa Kale / Uajemi
 Aleksander Mkuu anavamia Shamu, Palestina na Misri. Wayahudi wanamkubali kama mtawala mkuu na makuhani wa Misri wanampokea kama Mungu aliye hai.

 Mfalme wa Uajemi Dareios III ni tayari kushirikiana utawala wake na Aleksander asiyekubali.

Waliozaliwa

Waliofariki
 Antiphanes, mshairi Mgiriki (* 408 KK)

Karne ya 4 KK
753 KK

Makala hii inahusu mwaka 753 KK (kabla ya Kristo).

Matukio 
 21 Aprili ni tarehe ya kimapokeo ya kuundwa kwa mji wa Roma na ndugu pacha Romulo na Remo. Romulo alimuua Remo na kuwa mfalme wa kwanza wa Roma hadi 715 KK. 

 Mwanzo wa hesabu ya miaka katika kalenda ya Kiroma: "ab urbe condita" =aUC (kwa Kilatini: tangu kuundwa kwa mji)

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8 KK
776 KK



Matukio
 Ugiriki: Michezo ya Olimpiki ya kwanza ambayo kumbukumbu yao imeandikwa. Michezo hii huaminiwa kuwa na historia ndefu zaidi lakini hakuna kumbukumbu ya mapema. 
 Mwanzo wa hesabu ya kwanza ya miaka katika kalenda ya kigiriki kufuatana na vipindi vya miaka minne kati ya michezo miwili ya Olimpiki.

Waliozaliwa

Waliofariki
 

Karne ya 8 KK
Michezo ya Olimpiki

Michezo ya Olimpiki ni mashindano makubwa ya michezo mbalimbali duniani inayofanyika kila baada ya miaka minne.

Michezo ya Olimpiki imekuwa na historia ndefu katika vipindi viwili:

 Michezo ya Olimpiki ya Kale ilifanyika tangu tarehe isiyojulikana lakini kwa uhakika kuanzia mwaka 776 KK hadi mwaka 393 BK katika mtaa wa mahekalu wa Olimpia kwenye rasi ya Peloponesi nchini Ugiriki. 

 Michezo ya Olimpiki ya Kisasa ya kwanza ilitokea mwaka 1896 mjini Athens (Ugiriki). Mwanzilishi alikuwa Mfaransa Pierre de Coubertin aliyetaka kutumia kielelezo cha michezo ya kale kwa kujenga uhusiano mzuri kati ya vijana wa nchi mbalimbali na kuwapatia nafasi ya kushindana kwenye uwanja wa michezo badala ya uwanja wa vita. Coubertin alianzisha Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki (International Olympic Committee - IOC).

Michezo hii ya kisasa imeendelea kila baada ya miaka minne isipokuwa 1916, 1940 na 1944 kwa sababu ya Vita Kuu ya Kwanza na ya Pili ya Dunia. 

Michezo ya kisasa hufanyika katika mji tofauti kila safari. Michezo ya 2004 ilifanyika Athens, ya 2008 huko Beijing na ya 2012 London.

Kuna tofauti kati ya michezo ya kiangazi na michezo ya majira ya baridi. 

Washindi watatu wa kwanza wa kila mashindano hupewa medali ya dhahabu, fedha au shaba.

Pete olimpiki 
Pete tano za Olimpiki ni alama na nembo ya michezo tangu mwaka 1913. Pete tano zenye rangi tofauti humaanisha mabara matano. Zote zinashikamana kumaanisha ushirikiano wa kimataifa.

Viungo vya Nje 
 Tovuti rasmi ya Michezo ya Olimpiki

Michezo
!
Ankara

Ankara ni mji mkuu wa Uturuki. Iko katika kitovu cha Anatolia kwenye kimo cha 938 m juu ya UB. Huu ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Ankara.

Ankara ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya Istanbul. Kuna wakazi 4,319,167 (2005).

Historia 
Ankara ilianzishwa katika milenia ya pili KK na tangu karne ya tatu KK ilijulikana kwa jina la Ancyra. Wakatai wa Dola la Roma ilikuwa mji mkuu wa jimbo la Galatia. Mji uliendelea katika Dola la Bizanti (Roma ya Masahriki).

Tangu mwaka 1071 makabila ya Waturuki walianza kuvamia Anatolia na Sultani Alparslan alitwaa mji mwaka 1073 ukawa sehemu ya falme mbalimbali ya kituruki hadi kuja kwa Dola la Uturuki wa Waosmani.

Baada ya kushindwa kwa Uturuki katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia nchi washindi hasa Uingereza, Ufaransa, Italia na Ugiriki zilianza kugawa mabaki ya Dola la Uturuki. Kiongozi wa upinzani wa kitaifa wa Kituruki jenerali Kemal Atatürk alichagua Ankara kama makao makuu ya upinzani mwaka 1919. 

Baada ya vita ya uhuru wa Uturuki mwaka 1923 nchi ilitangazwa kuwa jamhuri na Ankara mji wake mkuu badala ya Istanbul iliyowahi kuwa mji wa masultani.

Miji ya Uturuki
Miji Mikuu Asia
 
Miji ya Dola la Roma
Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk (Thesalonike, leo nchini Ugiriki, 1881; Istanbul, Uturuki, 10 Novemba 1938) alikuwa mwanzilishi na rais wa kwanza wa Jamhuri ya Uturuki. Jina lake lilikuwa Mustafa Kemal. Baadaye alipewa cheo cha "Atatürk", kinachomaanisha "Baba wa Waturuki".

Maisha
Alizaliwa mjini Thesalonike katika Ugiriki ya Kaskazini iliyokuwa sehemu ya Milki ya Osmani hadi 1913. 

Alipata kuwa mwanajeshi. Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia aliongoza utetezi wa Waturuki dhidi ya mashambulio ya Uingereza na Ufaransa kwenye mlango wa bahari ya Dardanili na kujipatia sifa nyingi. Baada ya kuporomoka kwa Milki ya Osmani wakati wa mwisho wa vita Atatürk aliongoza upinzani wa kitaifa dhidi ya majaribio ya Ugiriki kujipatia sehemu kubwa ya Anatolia ya magharibi.

Atatürk alimpindua Sultani, alitangaza Uturuki kuwa jamhuri na kuhamisha mji mkuu kwenda Ankara kutoka Istanbul. Baadaye alifuta cheo cha Khalifa kilichokuwa kiliunganishwa na cheo cha Sultani tangu mwaka 1517.

Atatürk aliamini ya kwamba sababu za kushindwa kwa Uturuki vitani zilikuwa desturi na imani za kale. Hivyo aliamua kubadilisha tabia za taifa lake. 

Alifuta sharia ya Kiislamu na mahakama ya kadhi. Badala yake alianzisha sheria mpya zilizofuata mifano ya Uswisi na Italia. Sheria ilitangaza usawa wa jinsia na kuwapa wanawake haki ya kupiga kura.

Shule zilianzishwa kwa watoto wote. Mwaka 1928 ilifutwa alfabeti ya Kiarabu iliyotumiwa kuandika Kituruki na vitabu vipya vilionyesha maandishi ya lugha ya taifa kwa alfabeti ya Kilatini. Idadi ya watu waliojifunza kusoma ilipanda kutoka 20% kufikia 90%.

Tarehe 10 Novemba 1938 alikufa mjini Istanbul.

Waliozaliwa 1881
Waliofariki 1938
Historia ya Uturuki
Marais wa Uturuki
587 KK

Makala hii inahusu mwaka 587 KK (kabla ya Kristo).

Matukio
 Yerusalemu inashambuliwa na kuvamiwa na jeshi la mfalme wa Babeli Nebukadreza II. Wakazi wanapelekwa mbali hadi uhamisho wa Babeli. Hekalu la Suleimani linaharibika kabisa.

Waliozaliwa

Waliofariki

Karne ya 6 KK
Nebukadreza II

Nebukadreza II (642 KK hivi – 7 Oktoba 562 KK) alikuwa mfalme bora wa Babeli katika karne ya 6 KK. 

Alitawala sehemu kubwa ya Mashariki ya kati kuanzia Agosti 605 KK mpaka tarehe 7 Oktoba 562 KK.

Ni maarufu hasa kwa sababu aliwahi kuuvunja mji wa Yerusalemu mwaka 587 KK na kuwapeleka sehemu kubwa ya Wayahudi katika uhamisho wa Babeli. 

Ndiye aliyejenga bustani za kupendeza katika enzi hizo zinazojulikana kama bustani za kuning'inia za Babeli, ambazo ni moja ya maajabu saba ya dunia.

Marejeo

Viungo vya nje

 

Watu wa Iraq
Watu wa Biblia
Babeli

Babeli ulikuwa mji wa kale katika Mesopotamia, muhimu kwa karne nyingi kama mji mkuu wa milki zilizotawala maeneo makubwa ya Mashariki ya Kati. 

Inatajwa mara nyingi katika Biblia, hasa kwa jina la Babuloni.

Maghofu yake hupatikana karibu na mji wa kisasa wa Al Hillah (Irak) kando ya mto Frati km 90 kusini kwa Baghdad.

Historia
Orodha ya wafalme wake ilianza mnamo mwaka 2300 KK. Mfalme mashuhuri wa kwanza alikuwa Hammurabi.  

Babeli ulikuwa mji mkuu wa milki mbili kubwa kabla na baada ya kipindi cha enzi ya Ashuru. 

Kati ya miaka 1770 KK na 1670 KK na mara ya pili kati ya miaka 612 KK na 320 KK inaaminika ulikuwa mji mkubwa zaidi duniani.

Wakati wa Milki ya pili ya Babeli mfalme Nebukadreza II alitawala nchi zote kati ya Palestina (Kanaani au Israeli) hadi Ghuba ya Uajemi. 

Bustani ya malkia Semiramis ilikuwa moja ya maajabu saba ya dunia. 

Piramidi au zigurat kubwa za mji zilikuwa maarufu na mfano wao ni mnara wa Babeli unaotajwa katika kitabu cha Mwanzo 11:1-9 (katika Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania, na katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo).

Wakati ule jeshi la Babeli liliteka mji wa Yerusalemu mwaka 587 KK, lilibomoa hekalu la Suleimani na kuwapeleka Wayahudi hadi Mesopotamia kwa uhamisho wa Babeli. 

Inaaminika ya kwamba sehemu kubwa za Biblia ya Kiebrania ziliandikwa uhamishoni kule Babeli.

Mwaka 539 KK Waajemi walivamia Dola la Babeli na kuliteka. Babeli uliendelea kuwa mji muhimu katika Dola la Uajemi. 

Baada ya ushindi wa Aleksanda Mkuu juu ya mfalme Mwajemi Darius III, Babeli ulikuwa chini ya utawala wa Wagiriki. Aleksanda alikufa Babeli mwaka 323 KK katika jumba la kifalme la Nebukadreza. 

Mwaka 275 KK Wagiriki walijenga mji mkuu mpya wakawalazimisha wakazi wa Babeli kuhamia huko Seleukia. Huo ulikuwa mwisho wa mji ule mkubwa.

Mataifa ya kale walikumbuka mji wa Babeli kwa muda mrefu. 

Barua ya kwanza ya Petro na kitabu cha Ufunuo wa Yohane katika Agano Jipya (kilichoandikwa mnamo mwaka 90 BK) vinatumia jina la Babeli kama jina la fumbo kuashiria Roma.

Madola
Historia ya Iraq
Babeli
Miji ya Biblia
Nchi za kihistoria za Asia
Mesopotamia
1497

Makala hii inahusu mwaka 1497 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
26 Julai - Katika safari yake ya kwanza, Vasco da Gama anafikia visiwa vya Cabo Verde.
22 Novemba - Vasco da Gama anapita ncha ya Kusini ya Afrika katika safari yake kutoka Ureno kwenda Uhindi.

Waliozaliwa 

26 Januari - Go-Nara, mfalme mkuu wa Japani (1526-1557)

Waliofariki 

Karne ya 15
1498

Makala hii inahusu mwaka 1498 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
7 Aprili - Vasco da Gama anafikia mji wa Mombasa katika safari yake kutoka Ureno kwenda Uhindi.
14 Aprili - Vasco da Gama anafikia mji wa Malindi.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 15
1502

Makala hii inahusu mwaka 1502 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 14 Juni - Vasco da Gama anafikia bandari ya Sofala katika safari yake ya pili kutoka Ureno kwenda Uhindi.

Waliozaliwa 

 7 Januari - Papa Gregori XIII aliyekuwa papa kati ya 1572 na 1585 († 1585) aliyeanzisha Kalenda ya Gregori.

Waliofariki 

Karne ya 16
1524

Makala hii inahusu mwaka 1524 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Benedikto Mwafrika, mtawa Mwafrika wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia
 Luís de Camões, mshairi Mreno

Waliofariki 
 31 Mei - Batista Varano, bikira mtawa wa Italia
 24 Desemba - Vasco da Gama

Karne ya 16
1517

Makala hii inahusu mwaka 1517 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 31 Oktoba - Martin Luther alitolea "Hoja 95 dhidi ya madekezo" na kuanzisha Mageuzo ya Kanisa.

Waliozaliwa 

 18 Juni - Ogimachi, mfalme mkuu wa Japani (1557-1586)

Waliofariki 

Karne ya 16
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Hii ni orodha ya nchi huru zote, maeneo ya kujitegemea na maeneo mengine yanayotambuliwa na UM na pia Taiwan kufuatana na idadi ya wakazi.

Namba zinazotajwa zimenakiliwa kutoka (en:wikipedia List of countries by population (United Nations)) mnamo Oktoba 2017 bila kuhakikisha kama takwimu ni sawa.

Orodha ya nchi na maeneo kufuatana na idadi ya wakazi

Ramani

Marejeo

Tazama pia 
 Orodha ya nchi zote

Viungo vya Nje 
 World Population Prospects, the 2022 Revision
 Data sources for the World Population Prospects 2022
 Methodology of the United Nations Population Estimates and Projections 2022, PDF 2,7 MB

Nchi
Jiografia
Demografia
Nchi
1616

Makala hii inahusu mwaka 1616 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 
27 Machi - Beata Maria de Jesus Ruano, mwandishi wa kikristo kutoka Hispania
 Desemba - Bartolomé Esteban Murillo, mchoraji kutoka Hispania

bila tarehe
 Antonio de Bellis, mchoraji kutoka Italia

Waliofariki 
23 Aprili - Washairi Mwingereza William Shakespeare na Mhispania Miguel de Cervantes walikufa wote tarehe 23 Aprili 1616 ingawa Shakespeare alikufa siku 11 baada ya Cervantes - lakini mmoja alikufa nchini Hispania (kalenda ya Gregori) na mwingini nchini Uingereza (bado kalenda ya Juliasi)
 2 Julai - Mtakatifu Bernardino Realino, S.J., padri wa Italia

Karne ya 17
997

Makala hii inahusu mwaka 997 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
23 Aprili - Adalbert wa Prague

Karne ya 10
999

Makala hii inahusu mwaka 999 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
18 Februari - Papa Gregori V
16 Desemba - Adelaide wa Italia

Karne ya 10
1568

Makala hii inahusu mwaka 1568 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 9 Machi - Aloysius Gonzaga, mtawa kutoka Italia

bila tarehe
 Papa Urban VIII

Waliofariki 

Karne ya 16
1591

Makala hii inahusu mwaka 1591 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
 29 Oktoba - Uchaguzi wa Papa Innocent IX

Waliozaliwa

Waliofariki 
 21 Juni - Aloysius Gonzaga, mtawa kutoka Italia
 16 Oktoba - Papa Gregori XIV
 30 Desemba - Papa Innocent IX

Karne ya 16
New Delhi

New Delhi (yaani Delhi Mpya; kwa Kihindi: |नई दिल्ली, kwa Kiurdu: نئی دلی) ni mji mkuu wa Uhindi na kitovu cha jiji kubwa la Delhi. Pamoja na Delhi yote kuna wakazi zaidi ya milioni kumi.

Jiografia
Iko kaskazini mwa nchi kwenye kingo za mto Yamuna katika tambarare ya bonde la Ganga. Mji huo uko m 216 juu ya UB kwa wastani.

Historia
Delhi ina historia ndefu sana iliyoanza mnamo mwaka 1200 KK. Iliharibiwa mara nyingi na kujengwa upya na kubadilisha jina pamoja na wakazi na watawala wake. Katika karne zilizopita ilikuwa mji mkuu wa Dola la Moghul na tangu mwaka 1911 wa Uhindi wa Kiingereza. 

Delhi Mpya ilianzishwa baada ya azimio la George V, mfalme wa Uingereza na Kaisari wa Uhindi, la kuhamisha mji mkuu kutoka Kolkata kwenda Delhi. Mji mpya ulijengwa kando ya Delhi ya Kale na kukabidhiwa mwaka 1931. Ulisanifiwa na wasanifu Waingereza Edwin Lutyens (1869-1944) na Herbert Baker (1862-1946).

Tangu mwaka 1947 New Delhi ni mji mkuu wa Uhindi huru.

Viungo vya nje

Miji ya Uhindi
Miji Mikuu Asia
Mto Ganga
Ganga (mto)

Ganga (Kisanskrit गङ्गा, gaṅga) ni mto mkubwa katika Uhindi wa Kaskazini. 
Mto una uefu wa 2,511 km unapita nchi za Uhindi na Bangla Desh (Asien).

Chanzo chake ni katika milima ya Himalaya inapokutana mito ya Alaknanda na Bhagirathi. 
Kutoka hapa inaendelea kuelekea kusini-mashariki hadi tambarare ya Bengali.  Nchini Bangla Desh inaunganika na mto Brahmaputra na kuwa na delta kubwa hadi kuingia katika Bahari Hindi.

Ganga na dini 
Katika imani ya Uhindu Ganga ni mto mtakatifu. Huabudiwa pia kama mungu wa kike. Wafuasi wa dini ya Uhindu mara nyingi wanajaribu kuhiji mtoni kabla ya kufa wakitumaini ya kwmaba maiti itachomwa na majivu kumwagika mtoni. Kuoga mtoni kunatazamiwa kama bafu ya kuondoa dhambi.
   

Mito ya Uhindi
Uhindu
 
Miungu wa Uhindu
Azori

Azori (kwa Kireno: Ilhas dos Açores - Visiwa vya vipanga) ni funguvisiwa la Ureno lenye visiwa tisa vikubwa na vingine vidogo katika Atlantiki takriban km 1,500 magharibi ya Ulaya na 3,600 mashariki ya Amerika ya Kaskazini. 

Ni jimbo la kujitawala la Ureno (Região Autónoma dos Açores) na sehemu ya Umoja wa Ulaya.

Visiwa vyote ni vya asili ya kivolkeno; hali halisi ni vilele vya milima mirefu sana vinavyotoka nje ya maji kutoka sakafu ya bahari. Milima hii ya kivolkeno ni sehemu ya mgongo kati wa Atlantiki yanapokutana mabamba ya gandunia ya Amerika ya Kaskazini na Afrika.

Mlima Pico kwenye kisiwa cha Pico ni mlima mrefu wa Ureno wenye kimo cha m 2,351 juu ya UB.

Visiwa viligunduliwa na mabaharia Wareno mwaka 1427: vilipatikana bila wanadamu. Wakazi wa kwanza walifika kutoka Ureno mwaka 1439.

Viungo vya nje
 Azores Info 

Azori
Ureno
Visiwa vya Atlantiki
Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki

Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki ilianza mwaka 1600 kama shirika ya binafsi ya biashara kati ya Uingereza na Uhindi ikaendelea kuchukua utawala juu ya sehemu kubwa ya nchi hadi kuwa serikali kuu ya maeneo karibu yote ya Bara Hindi (Uhindi, Pakistan na Bangla Desh ya leo) mpaka mwaka 1857.

Utawala wa kampuni uliporokoa katika uasi wa askari Wahindi wa jeshi lake mwaka 1857. Mwaka 1858 mali na madaraka ya kiutawala ya kampuni yalichukuliwa na serikali ya Ufalme wa Maungano iliyoendelea kutawala Uhindi kama koloni lake.

Tazama pia
 Uhindi wa Kiingereza

Makampuni ya Uingereza
Historia ya Uhindi
Historia ya Pakistan
Historia ya Bangladesh
Historia ya Uingereza
651

Makala hii inahusu mwaka 651 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 31 Agosti - Aidan Mtakatifu

Karne ya 7
1012

Makala hii inahusu mwaka 1012 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Papa Benedikto IX

Waliofariki 
 19 Aprili - Alphege Mtakatifu
 12 Mei - Papa Sergio IV

Karne ya 11
1109

Makala hii inahusu mwaka 1109 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 21 Aprili - Anselm wa Canterbury

Karne ya 12
379

Makala hii inahusu mwaka 379 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
1 Januari - Basil wa Caesarea

Karne ya 4
735

Makala hii inahusu mwaka 735 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 25 Mei - Bede Mheshimiwa

Karne ya 8
1577

Makala hii inahusu mwaka 1577 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 28 Juni - Peter Paul Rubens, mchoraji kutoka Uholanzi

Waliofariki 
 30 Novemba - Cuthbert Mayne (padre Mkatoliki na shahidi Mtakatifu)

Karne ya 16
Church Missionary Society (CMS)

Church Missionary Society (CMS) (Shirika la kimisionari la kanisa) ni shirika la umisionari la Kanisa Anglikana lililoanzishwa mwaka 1799 huko London (Uingereza).

Mianzo ya CMS
CMS haikuwa shirika la kwanza ya misioni katika Kanisa Anglikana. Lilitokea katika harakati ya kiinjili yaani maungano ya Wakristo (si chombo cha uongozi wa kanisa) waliotaka kuchangia katika ujenzi wa kanisa kwa hiari yao. Walikazia imani kufuatana na jinsi walivyoelewa Biblia, kupokea imani kwa moyo na maisha kulingana na maadili ya imani.

Kazi katika Freetown
CMS ilianzishwa  mwaka 1799 kwa jina la "Shirika la misioni kwa Afrika na Mashariki" (Society for Missions in Africa and the East)
Ilikuwa na mwanzo mgumu kwa sababu katika miaka kumi ya kwanza ilikosa kabisa Waingereza waliojitolea kupokea wito la kwenda Afrika. Kwa hiyo CMS ilianza na Wajerumani Waluteri wawili Melchior Renner kutoka Wurtemberg na Peter Hartwig kutoka Prussia waliokubali kwenda 31 Januari 1804 kwenda Freetown (Sierra Leone) na kuanza kazi na watoto Waafrika waliokombolewa kutoka utumwani.

Hadi mwaka 1813 CMS ilituma Freetown wamisionari 8 -wote Wajerumani Waluteri- pamoja na wakristo raia kama wakulima na walimu ikatunza watoto 120 walionunuliwa kutoka utumwani au kuokelewa na jeshi la Uingereza kutoka jahazi za wafanyabiashara ya watuma.

Shirika la kikanisa
Mwaka 1812 Shirika lilibadilisha jina kuwa "The Church Missionary Society for Africa and the East". Liliendelea kupanusha maeneo yake ya kazi hadi Uhindi na New Zealand.

Mwaka 1841 shirika lilijiweka kabisa chini ya maaskofu wa Kanisa Anglikana.

CMS katika Afrika ya Mashariki

Ethiopia
1837 shirika lilianza kazi katika Ethiopia kwa matumaini kuchangia katika maendeleo ya kanisa la liorthodoksi na kuhubiri injili kati ya makabila ya Wagalla katika kusini ya nchi. Lakini wasiwasi kati ya viongozi wa Ethiopia kuhusu kuongezeka kwa wageni nchini ziliwapasa Waprotestant kuondoka 1842.

Uswahilini
Mmoja kati ya wamisionari kutoka Ethiopia Mjerumani Dr. Ludwig Krapf aliamua kuwalenga Wagalla kutoka pwani la Afrika ya Mashariki. 1844 alifika Zanziibar akajipatia kibali cha Sultani Sayyid Said cha kuanzisha kituo cha misioni huko Mombasa. 1844 Krapf alifika Mombasa akianza mara moja kujifunza Kiswahili pamoja na lugha ya Mijikenda walio wazalendo wa eneo hili. Hapa Mombasa mke na mtoto waliugua Malaria wakafa. Krapf akahamia ndani ya bara akaanzisha kituo cha Rabai Mpya. 1846 misionari mwingine Johannes Rebmann alikuja na kufanya kazi pamoja naye. Hapa Rabai Mpya Krapf alitunga kamusi na sarufi ya Kiswahili ya kwanza. Krapf hakufaulu kuwafikia Wagalla wala kuwabatiza watu wengi tena lakini aliweka msingi muhimu kwa maendeleo ya kanisa la kikristo pia kwa jamii yote ya Afrika ya Mashariki kwa kazi yake ya kilugha.

Kwa ujumla CMS ilianzisha kanisa la kikristo mahali pengi duniani. Katika Afrika ya Magharibi iliwahi kuwabariki Waafrika kuwa mapadre na 1864 huko Nigeria Samuel Ajayi Crowther alibarikiwa kuwa askofu wa kwanza Mwafrika katika Kanisa Anglikana pia katika makanisa ya kiprotestant yote.

Marejeo
Taarifa juu ya wamisionari wa kwanza wa CMS 

Waanglikana
Historia ya Ukristo
Wamisionari
Muskat

Maskat (Kiarabu: مسقط) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Omani. Mji una takriban wakazi 650,000.

Maskat ina historia ndefu. Tangu karne ya 2 ulijulikana kama bandari ya biashara ya kimataifa hasa ya uvumba.

Mwaka 1507 ulivamiwa na Wareno waliokaa hadi kufukuzwa mwaka 1649 na Sultani bin Saif. Baadaye mji ulishambuliwa na Waajemi pia na Waarabu Wahabiyya lakini Sultani Sayyid Said alifaulu kutetea utawala wake. Sayyid Said alihamisha baadaye mji mkuu wake kwenda Zanzibar. Tangu wakati huo mji ulirudi nyuma.

Serikali ya Sultani Qaboos bin Said iliweza kuboresha maisha ya wananchi tangu mwaka 1970 hasa kutokana na mapato ya mafuta ya petroli. Mji wa Maskat ulianza kukua na kupanuka sana.

Viungo vya nje

Miji Mikuu Asia
Miji ya Omani
Uvumba

Uvumba (pia: ubani) ni utomvu mkavu (uliokauka) wenye harufu ya kupendeza ukichomwa. Unapatikana kutoka miti ya aina Boswellia thurifera (pia: Boswellia sacra).

Matumizi ya kidini 
Matumizi yake ni katika ibada za kidini lakini pia nyumbani. 

Mataifa ya kale ya Mashariki ya Kati yalitumia uvumba mahekaluni kwa mfano Wamisri, Wayahudi na Waroma wa Kale. 

Kutoka kawaida ya Uyahudi, lakini pia ya Dola la Roma, matumizi yake yameingia katika Ukristo na katika liturujia za Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi. 

Waprotestanti huwa hawaitumii isipokuwa sehemu za Waanglikana na Walutheri wenye mwelekeo wa kukazia urithi wa kiliturujia.

Matumizi ya kiganga 
Kuna pia matumizi kama dawa ya kumeza kwa kusudi la kuimarisha akili na kumbukumbu lakini pia kwa kupambana na ugonjwa wa jongo. 

Wamisri wa Kale waliitumia kwa kutunza maiti ya marehemu.

Biashara ya uvumba 
Miti ya Boswellia hustawi katika maeneo yabisi kama Yemen, Omani, Somalia, Ethiopia na sehemu za Bara Hindi mbali na nchi zenye rutuba nzuri na watu wengi. Hivyo uvumba ulitafutwa sana na kufanyiwa biashara kama bidhaa ya thamani.

Katika taarifa za Injili ya Mathayo (kitabu cha Biblia ya Kikristo) uvumba ulikuwa kati ya zawadi zilizoletwa na mamajusi wa mashariki huko Bethlehemu kama zawadi kwa mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa.

Mimea
Dini
Liturujia
Madawa
Fritz Pregl

Fritz Pregl  (3 Septemba 1869 huko Laibach (leo Lubljana - Slovenia) -  13 Desemba 1930  Graz – Austria) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Austria. Aligundua mbinu za umikrokemia yaani uchambuzi wa kikemia penye kiasi cha dutu kidogo sana jinsi ilivyo mara nyingi katika uchambuzi wa sampuli za seli au viowevu vya kibinadamu kwenye maabara ya hospitali.  Mwaka wa 1923 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1869
Waliofariki 1930
Wanasayansi wa Austria
Tuzo ya Nobel ya Kemia
694

Makala hii inahusu mwaka 694 (Baada ya Kristo).

Matukio
 9 Novemba - Mfalme Egica, mfalme wa WaVisigoth wa Hispania, anawashtaki Wayahudi kuwasaidia Waislamu, na anawaadhibu kuwa watumwa.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7
1282

Makala hii inahusu mwaka 1282 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
9 Novemba - Papa Martin IV anamtenga Mfalme Peter III wa Aragon na kanisa.

Waliozaliwa 

 2 Machi - Mtakatifu Agnes wa Praha, bikira Mfransisko nchini Ucheki

Waliofariki 
 [Machi 22]] - Mtakatifu Benvenuto Scotivoli, askofu kutoka Italia

Karne ya 13
1494

Makala hii inahusu mwaka 1494 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 5 Septemba - Mkataba wa Tordesillas: Hispania na Ureno chini ya uongozi wa Papa Alexander VI zapatana ugawajai wa dunia kati yao 
 9 Novemba - Akina de Medici wanaanza kuwa watawala wa mji wa Florence.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 15
146 KK

Makala hii inahusu mwaka 146 KK (Kabla ya Kristo).

Matukio
 mji wa Karthago unatekwa na jeshi la Roma na kuharibiwa kabisa kwa amri ya Senati ya Roma. Mwisho wa vita ya tatu dhidi ya Wafinisia na mwisho wa Dola la Karthago. 

 mji wa Korintho unatekwa na jeshi la Roma na kuharibiwa kabisa.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2 KK
647

Makala hii inahusu mwaka 647 (Baada ya Kristo).

Matukio 
 Afrika ya Kazkazini: Waarabu Waislamu wanavamia kutoka Misri eneo la Kiroma katika Libya na Tunisia ya leo na kuiteka

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7
698

Makala hii inahusu mwaka 698 (Baada ya Kristo).

Matukio
 Tiberius III anampindua Leontius na kuwa Kaisari wa Bizanti (Roma ya Mashariki).
 Waarabu Waislamu wanavamia na kuteka Karthago na kuibomoa kabisa.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7
698
732

Makala hii inahusu mwaka 732 (Baada ya Kristo).

Matukio
 10 Oktoba - Mapigano ya Tours na Poitiers (Ufaransa) - uvamizi wa Waarabu katika Ulaya ya Magharibi unasimamishwa na jeshi la Wafranki linaloongozwa na Karolo Martell. Jemadari Mwarabu Abdul Rahman Al Ghafiqi anauawa, Waarabu wanarudi Hispania.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8
Mapigano ya Tours na Poitiers

Mapigano ya Tours na Poitiers ilikuwa vita ya mwaka 732 kati ya jeshi la Waarabu Waislamu kutoka Hispania na jeshi la Wafaranki katika Ufaransa ya Kati.

Waarabu katika Ulaya 

Waarabu walikuwa wamevuka mlango wa Gibraltar na kuvamia Hispania kuanzia mwaka 711. Mwaka 719 walivuka milima ya Pirenei na kuingia katika Gallia (leo: Ufaransa) ya kusini walipounda jimbo chini ya utawala wao. Wakati ule watawala wa sehemu za kusini wa Gallia-Ufaransa bado walikuwa Wagermanik Wavisigothi waliogawiwa kwa madola madogo ilhali kutoka kaskazini utawala wa Wafranki ulienea. Kutoka huko waliendelea na vita za kuteka nyara katika maeneo ya Wakristo. 

Mwaka 732 jeshi kubwa linalokadiriwa kuwa na wanajeshi kati ya 30,000 na 80,000 likiongozwa na jemadari Abdul Rahman Al Ghafiqi likaelekea kaskazini kwa nia ya kupora mji tajiri wa Tours, kitovu cha kidini na cha kiutamaduni cha Gallia-Ufaransa.

Wafranki
Mtemi Mvisigothi wa sehemu zile aliitwa Odo akamwendea waziri mkuu wa Wafaranki Karolo Nyundo akaomba msaada wake na kumkubali kama mkuu wake. Karolo aliwahi kuimarisha utawala wa Wafaranki juu ya sehemu kubwa za Ujerumani na Ufaransa na kuwa na jeshi hodari la askari waliozoea kumfuata na kumtii. Karolo alijua ya kwamba askari wapandafarasi Waarabu walikuwa hatari sana akaona jeshi lake lililokuwa hasa wa askari waendao kwa miguu lilihitaji kupigana nao katika eneo lililofaa na hasa lenye vizuizi kwa farasi. Aliposikia kuwa Waarabu walikaribia, Karolo alikusanya jeshi lake juu ya mlima wenye miti mingi na kuwaamuru kusubiri palepale hadi Waarabu washambulie.

Waarabu walishtuka kukutana na jeshi kubwa kiasi lililosimama bila kuwashambulia. Kwa siku 6 majeshi mawili yalitazamana na kuwa na mapigano madogo tu. Ilikuwa mwezi wa Oktoba na hali ya hewa ilianza kuwa baridi. Askari Waarabu hawakuzoea sana kukaa katika baridi, tofauti na Wafaranki. Hivyo jemadari Mwarabu aliamua kushambulia ili wanajeshi waweze kupora katika mji wa Tours halafu kurudi kwao Hispania.

Mapigano 
Jeshi la Wafaranki (kabila kubwa la Wagermanik lililotawala Ufaransa) chini ya makamu wa mfalme Karolo Nyundo lilikutana nao karibu na miji ya Tours na Poitiers. Karolo aliwasubiri wanajeshi wa nyongeza kutoka kwa Wasaksonia na Walangobardia, Waarabu waliwasubiri Wafaranki watoke nje ya misitu walipokuwa na kambi yao. Mwishowe Waarabu walishambulia siku ya saba lakini walishindwa kuvunja msimamo wa Wakristo. Jemadari Abdul Rahman Al Ghafiqi aliuawa mapiganoni, jeshi lake likakimbia na kurudi Hispania.

Umuhimu kwa historia ya Ulaya na ya Uislamu 
Ushindi huu wa Wafaranki hutazamwa mara nyingi kama hatua muhimu ya kuzuia uenezaji wa Uislamu katika Ulaya ya Magharibi. Hata kama Waarabu walirudi miaka mitatu baadaye walishindwa tena wakikutana na Wafaranki waliojiamini wakishikamana kuzuia majaribio yote ya Waarabu kueneza utawala wao nje ya Hispania. 

Waarabu waliendelea kukaa Hispania kwa karne zilizofuata lakini uenezaji wao ulisimamishwa.

Historia ya Ufaransa
Uenezaji wa Uislamu
Vita
Centre
711

Makala hii inahusu mwaka 711 (Baada ya Kristo).

Matukio
 Jeshi la Waarabu Waislamu likiongozwa na jemadari Muhammad bin Qasim linavamia Uhindi na kuunda usultani wa Sind katika bonde la mto Indus. 
 
30 Aprili - Jeshi la Waarabu Waislamu likiongozwa na jemadari Tariq ibn Ziyad linavuka mlango wa bahari wa Gibraltar na kuanza uvamizi wa Hispania. 
19 Julai - Waarabu wanashinda jeshi la Wagoti wa Magharibi na kuangusha dola la Wagoti.

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 8
814 KK

Makala hii inahusu mwaka 814 KK (kabla ya Kristo).

Matukio
 Karthago inaundwa na walowezi Wafinisia kutoka Tiro karibu na eneo la Tunis wa leo.

Waliozaliwa

Waliofariki

Karne ya 9 KK