LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Njiri

Njiri ni ndege wadogo wa jenasi Nesocharis, Nigrita na Parmoptila katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanafana na mishigi wenye rangi za nyeusi, kijivu na kahawia, pengine nyekundu au buluu. Hula wadudu, matunda madogo na mbegu. Tago lao ni tufe la manyasi, nyuzinyuzi na vigoga lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-6.

Spishi
 Nesocharis ansorgei, Njiri Mkufu-mweupe (White-collared Oliveback)
 Nesocharis capistrata, Njiri mashavu-meupe (Grey-headed Oliveback)
 Nesocharis shelleyi, Njiri Kichwa-cheusi (Shelley's Oliveback)
 Nigrita bicolor, Njiri Kidari-kahawiachekundu (Chestnut-breasted Negrofinch)
 Nigrita canicapillus, Njiri Utosi-kijivu (Grey-headed Negrofinch)
 Nigrita fusconotus, Njiri Kidari-cheupe (White-breasted Negrofinch)
 Nigrita luteifrons, Njiri Paji-njano (Pale-fronted Negrofinch)
 Parmoptila jamesoni, Njiri wa Jameson (Jameson's Antpecker)
 Parmoptila rubrifrons, Njiri Paji-jekundu (Red-fronted Antpecker)
 Parmoptila woodhousei, Njiri Koo-jekundu (Woodhouse's Antpecker)

Picha

Shomoro na jamaa
Osasco

Osasco ni a mji la Brazil katika jimbo la São Paulo takriban 16 km kutoka mji huu. Kuna wakati 718,646.

Miji ya Brazil
Jimbo la São Paulo
Yoshikatsu Kawaguchi

Yoshikatsu Kawaguchi (川口 能活; alizaliwa 15 Agosti 1975) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Kawaguchi alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 13 Februari 1997 dhidi ya Uswidi. Kawaguchi alicheza Japani katika mechi 116.

Takwimu

Tanbihi

Wachezaji mpira wa Japani
Mtolondo

Mitolondo au bwerenda ni ndege wadogo wa jenasi Lagonosticta katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanafana na mishigi lakini madume wana rangi za nyekundu, kahawa na kijivu, pengine pamoja na madoa meupe madogo. Majike wana rangi za kahawa na kijivu kwa kawaida lakini mara nyingi wana sehemu nyekundu pia na madoa meupe kidarini. Hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi na majani lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-6. Spishi nyingi ni wateswa wa vinili ambao huyataga mayai yao katika matago ya mitolondo.

Spishi
 Lagonosticta landanae, Mtolondo wa Landana (Landana Firefinch)
 Lagonosticta larvata, Mtolondo Uso-mweusi (Black-faced Firefinch)
 Lagonosticta nitidula, Mtolondo Kahawia (Brown Firefinch)
 Lagonosticta rara, Mtolondo Tumbo-jeusi (Black-bellied Firefinch)
 Lagonosticta rhodopareia, Mtolondo wa Jameson (Jameson's Firefinch)
 Lagonosticta rubricata, Mtolondo biliwili (African Firefinch)
 Lagonosticta rufopicta, Mtolondo Kidari-madoa (Bar-breasted Firefinch)
 Lagonosticta sanguinodorsalis, Mtolondo-miamba (Rock Firefinch)
 Lagonosticta senegala, Mtolondo Domo-jekundu (Red-billed Firefinch)
 Lagonosticta umbrinodorsalis, Mtolondo wa Chadi (Chad Firefinch)
 Lagonosticta virata, Mtolondo wa Mali (Mali Firefinch)

Picha

Shomoro na jamaa
Mtolondo-misitu

Mitolondo-misitu ni ndege wadogo wa jenasi Cryptospiza katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanafana na mitolondo lakini ndege hawa ni wekundu juu na kijivu chini na kichwani. Hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi, nyuzinyuzi na vigoga lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-4.

Spishi
 Cryptospiza jacksoni, Mtolondo-misitu wa Jackson (Dusky Crimsonwing)
 Cryptospiza reichenovii, Mtolondo-misitu Uso-mwekundu (Red-faced Crimsonwing)
 Cryptospiza salvadorii, Mtolondo-misitu Habeshi (Abyssinian Crimsonwing)
 Cryptospiza shelleyi, Mtolondo-misitu wa Shelley (Shelley's Crimsonwing)

Picha

Shomoro na jamaa
Assen

Assen ni mji wa mkoa wa Drenthe nchini Uholanzi. Idadi ya wakazi wake ni takriban .

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uholanzi

Miji ya Uholanzi
Drenthe
Isaac Mendez

Isaac Méndez ni jina la kutaja uhusika wa katika tamthilia ya Heroes ambayo inarushwa hewani na televisheni ya NBC. Uhusika umechezwa na Santiago Cabrera, ana uwezo wa kuchora matukio ya baadaye.

Muhtasari wa uhusika

Genesis
Hadithi ya Isaac Méndez inaanza katika sehemu ya kwanza, ambapo anajitafutia, na msanii mwenye mateso aishiye huko kwa tabu huko mjini New York City. Mpenzi na mnunuzi wake mkuu ni Simone Deveaux. Mendez ametawaliwa na heroini, na alifanikiwa kiasi kuacha matumizi haya mabaya kabisa, anaweka mkazo juu ya mahusiano yake na Simone. Mkazo huu umeharibika wakati Isaac anagundua kwamba anaweza kuona na kuchora matukio ya baadaye—lakini akiwa katika hali ya ulevi wa heroini tu. Hapo awali, Isaac anafikiri michoro ile kuwa ni "ushetani" na hata kujaribu kuziangamiza, lakini Simone anaziona kama ni mvuto wa kisaniii. Karibia na mwishoni mwa sehemu ya kwanza, Isaac anajidunga dawa kupita kiasi. Simone analeta msaada wa mwuguzi ambaye ni Peter Petrelli, ambaye anagundua kwamba Isaac amechora picha ya Peter bila hata ya kuonana naye hapo awali. Kwa msaada wa Peter, Isaac ananusurika katika kujikita dawa kupita kiasi.

Marejeo

Wahusika wa Heroes

fi:Luettelo televisiosarjan Heroes hahmoista#Isaac Mendez
pl:Postacie z serialu Herosi#Isaac Mendez
Mtolondo-kanga

Mitolondo-kanga ni ndege wadogo wa jenasi mbalimbali katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanafana na mitolondo lakini ndege hawa wana madoa meupe mengi tumboni. Wana rangi mbalimbali kama nyekundu, machungwa, kijani, kahawia, kijivu na nyeusi. Hula mbegu hasa na beri na wadudu pia. Tago lao ni tufe la manyasi, nyuzinyuzi na vigoga lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 4-6.

Spishi
 Amadina erythrocephala, Mtolondo-kanga Kichwa-chekundu (Red-headed Finch)
 Amadina fasciata, Tararita au Mtolondo-kanga Koo-damu (Cut-throat Finch)
 Clytospiza monteiri, Mtolondo-kanga Mgongo-kahawia (Brown Twinspot)
 Euschistospiza cinereovinacea, Mtolondo-kanga Mweusi (Dusky Twinspot)
 Euschistospiza dybowskii, Mtolondo-kanga Tumbo-jeusi (Dybowski's Twinspot)
 Hypargos margaritatus, Mtolondo-kanga Koo-pinki (Pink-throated Twinspot)
 Hypargos niveoguttatus, Mtolondo-kanga Koo-jekundu (Peters's or Red-throated Twinspot)
 Mandingoa nitidula, Mtolondo-kanga Mgongo-kijani (Green au Green-backed Twinspot)

Spishi za mabara mengine
 Emblema pictum (Painted Finch au Firetail)
 Stagonopleura bella (Beautiful Firetail)
 Stagonopleura guttata (Diamond Firetail)
 Stagonopleura oculata (Red-eared Firetail)
 Taeniopygia bichenovii (Double-barred Finch)
 Taeniopygia guttata (Zebra Finch)

Picha

Shomoro na jamaa
Adam Monroe

Adam Monroe, pia anajulikana kama Takezo Kensei (剣聖 武蔵 - Kensei Takezō) katika Japani yenye mgogoro, ni jina la kutaja uhusika uliochezwa na David Anders kwenye mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Heroes kinachorushwa hewani na kituo cha TV cha NBC. Muhusika huyu alianza kuonekana kwa mara ya kwanza katika sehemu ya "Four Months Later..." ya msimu wa pili wa mfululizo, japokuwa hekaya za Kensei zimekuwa zikitajwa mara kwa mara katika msimu wa kwanza. Kipawa chake cha kujitengeneza upya kumesimamisha kukua kwa umri wake, unamfanya aonekane katika karne za kale na za sasa katika mfululizo. Yeye ni adui mkubwa wakati wa msimu wa pili.

Muhtasari wa muhusika

Genesis

Takezo Kensei 
Jina la "Kensei" linamaanisha "Mtakatifu wa Upanga" na "Takezo" ni jina la kihistoria la bwanapanga Miyamoto Musashi – Kensei linatokana na hekaya kadha wa kadha za watalaamu wa kupambana kwa mapanga wa Kijapani, hiyo ikiwa pamoja na Musashi. Kulingana na hekaya, Kensei alikuwa mshujaa wa Kijapani, anafahamika zaidi kwa kuiokoa Japani kutoka kwa  katika karne ya 17. Hata hivyo, anajithibitisha kuwa ni Mwingereza aliyekuja Japani kujitafutia riziki. 

Hiro anataja hekaya za Takezo Kensei mara kibao katika msimu wa kwanza, ilihusiana kiasi tu hadi hapo alipokuja kufundishwa kendo na baba yake katika sehemu ya "Landslide". Awali, katika "Godsend" na "The Fix", Hiro amesema kwamba ule upanga – ambao alikuwa akihangaikia kuuiba kutoka kwa Mr. Linderman – umemsaidia Kensei kuzingatia nguvu zake. Pia amesema kwamba baba yake amekuwa akimwambia hadithi za Kensei, huenda ni pamoja na Hiro kumwambia Kensei mara kwa mara katika msimu wa pili. Wakati anafunzwa na baba yake kwa ajili ya sehemu yake ya "Saving the World" kabla ya mtiti na Sylar huko mjini New York, Hiro anahusisha hadithi ya "Kensei and the Dragon" na kutambua kwamba, ikiwa anataka kushinda, hana budi kuwa na nguvu za kutosha ikiwa hata kujitoa muhanga.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Yamagato fellowship Kensei documentary 

Wahusika wa Heroes

fi:Luettelo televisiosarjan Heroes hahmoista#Adam Monroe
Mbanjambegu

Wabanjambegu (kutoka Kiing.: seedcracker) ni ndege wadogo wa jenasi Pyrenestes katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Ndege hawa ni baina ya wakubwa kabisa wa familia hii na wana domo mfupi na nene sana. Wanafanana na madomobuluu lakini domo lao ni jeusi. Kichwa, kidari na mkia ni nyekundu na tumbo na mabawa ni nyeusi, kahawia au zaituni kijani. Hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi au matete lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-4.

Spishi
 Pyrenestes minor, Mbanjambegu Mdogo (Lesser Seedcracker)
 Pyrenestes ostrinus, Mbanjambegu Tumbo-jeusi (Black-bellied Seedcracker)
 Pyrenestes sanguineus, Mbanjambegu Tumbo-kahawia (Crimson Seedcracker)

Shomoro na jamaa
Domobuluu

Madomobuluu (kutoka Kiing.: bluebill) ni ndege wadogo wa jenasi Spermophaga katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Ndege hawa ni baina ya wakubwa kabisa wa familia hii na wana domo fupi na nene sana. Wanafanana na wabanjambegu lakini domo lao ni buluu lenye ncha nyekundu. Kidari ni chekundu, mabawa na mkia ni nyeusi au kahawia na tumbo ni jeusi au kahawia lenye madoa meupe. Hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi, nyuzinyuzi na vigoga lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-4.

Spishi
 Spermophaga haematina, Domobuluu Magharibi (Western Bluebill)
 Spermophaga poliogenys, Domobuluu wa Grant (Grant's Bluebill)
 Spermophaga ruficapilla, Domobuluu Kichwa-chekundu (Red-headed Bluebill)

Picha

Shomoro na jamaa
Mwili

Mwili ni kile kinachofanya binadamu aonekane na kuishi katika ulimwengu, kwa kufanana na wanyama ambao pia wana mwili. 

Tofauti kubwa iliyopo kati ya viumbehai hao, yaani mtu na mnyama, upande wa uwezo wa akili na utendaji pengine inaelezwa na dini, falsafa n.k. kwa kudai uwepo wa roho pia katika umbile la binadamu.

Mwili wa binadamu unaundwa na kiwiliwili pamoja na viungo kwa mfano kichwa, shingo, kifua, mikono mgongo na miguu. Mwili una mifupa 206 ingawa binadamu anapozaliwa huwa na mifupa 270 ambayo baadaye huungana .  

Umbo lake linategemea urithi lakini pia maisha ya mtu yalivyo. Urefu unategemea mambo mbalimbali, kama vile jinsia, kwa maana kwa kawaida wanaume ni warefu kuliko wanawake. 

Kabla ya kufikia utu uzima, mwili unaundwa na seli bilioni 100.000. 

Baada ya kufa, mwili wa binadamu unaitwa maiti, wakati ule wa mnyama unaitwa mzoga.

Elimu ya mwili huitwa anatomia.

Marejeo 

Mwili
Falsafa
Dini
Tunguridi

Tunguridi ni ndege wadogo wa jenasi Pytilia katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanafana na mishigi na wana rangi mbalimbali kama nyekundu, machungwa, njano na/au kijani. Hula mbegu hasa lakini wadudu pia, hususa makinda. Tago lao ni tufe la manyasi lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 3-4.

Spishi
 Pytilia afra, Tunguridi Mabawa-machungwa (Orange-winged Pytilia)
 Pytilia hypogrammica, Tunguridi Mabawa-njano (Red-faced or Yellow-winged Pytilia)
 Pytilia lineata, Tunguridi Domo-jekundu (Red-billed Pytilia)
 Pytilia melba, Tunguridi Mabawa-kijani (Green-winged Pytilia au Melba Finch)
 Pytilia phoenicoptera, Tunguridi Mabawa-mekundu (Red-winged Pytilia)

Picha

Shomoro na jamaa
Tongo

Tongo ni ndege wadogo wa jenasi mbalimbali katika familia Estrildidae ambao wanatokea Afrika na Asia. Wanafanana na mishigi lakini rangi zao ni nyeusi, kijivu, kahawia na nyeupe tu. 

Hula mbegu hasa, lakini wadudu pia, hususa makinda. 

Tago lao ni tufe la manyasi lenye mwingilio kwa kando. Jike huyataga mayai 2-7.

Spishi za Afrika
 Euodice cantans, Tongo Domo-fedha (African Silverbill)
 Lepidopygia nana, Tongo Bukini (Madagascar Mannikin)
 Spermestes bicolor, Tongo Rangi-mbili (Black-and-white Mannikin)
 Spermestes cucullata, Tongo Pofu (Bronze Mannikin)
 Spermestes fringilloides, Tongo Simba (Magpie Mannikin)
 Spermestes griseicapilla, Tongo Kichwa-kijivu (Grey-headed Silverbill)
 Spermestes nigriceps, Tongo Kanga (Red au Rufous-backed Mannikin)
 Padda oryzivora, Tongo Zawaridi (Java Sparrow) imewasilishwa

Spishi za Asia
 Euodice malabarica (Indian Silverbill)
 Heteromunia pectoralis (Pictorella Mannikin)
 Lonchura atricapilla (Chestnut au Black-headed Munia)
 Lonchura caniceps (Grey-headed Mannikin)
 Lonchura castaneothorax (Chestnut-breasted Mannikin)
 Lonchura ferruginosa (White-capped Munia)
 Lonchura flaviprymna (Yellow-rumped Mannikin)
 Lonchura forbesi (Forbes's Mannikin)
 Lonchura fuscans (Dusky Munia)
 Lonchura grandis (Great-billed Mannikin)
 Lonchura hunsteini (Hunstein's Mannikin)
 Lonchura kelaarti (Black-throated Munia)
 Lonchura leucogastra (White-bellied Munia)
 Lonchura leucogastroides (Javan Munia)
 Lonchura maja (White-headed Munia)
 Lonchura malacca (Tricoloured Munia)
 Lonchura melaena (Buff-bellied Mannikin)
 Lonchura molucca (Black-faced Munia)
 Lonchura montana (Western Alpine Mannikin)
 Lonchura monticola (Eastern Alpine Mannikin)
 Lonchura nevermanni (Grey-crowned Mannikin)
 Lonchura nigerrima (New Hanover Munia)
 Lonchura pallida (Pale-headed Munia)
 Lonchura pallidiventer (Cream-bellied Munia)
 Lonchura punctulata (Scaly-breasted Munia)
 Lonchura quinticolor (Five-coloured Munia)
 Lonchura spectabilis (Hooded Mannikin)
 Lonchura striata (White-rumped Munia)
 Lonchura stygia (Black Mannikin)
 Lonchura teerinki (Black-breasted Mannikin)
 Lonchura vana (Grey-banded Mannikin)
 Mayrimunia leucosticta (White-spotted Mannikin)
 Mayrimunia tristissima (Streak-headed Mannikin)
 Padda fuscata (Timor Finch)

Picha

Shomoro na jamaa
Hiro Nakamura

ni jina kutaja uhusikai wa tamthilia ya Heroes inayorushwa hewani na televisheni ya NBC. Muhusika huyu na uwezo wa kuchezea wakati. Hii ina maana ya kwamba Hiro ana uwezo wa kubadili mtiririko wa muda. Awali, uwezo wake ulimruhusu aweze kwenda mahali popote atakapo, kusimamisha wakati, au kusafiri kupitia wakati, lakini matukio ya hivi karibuni ya mfululizo yamezuia kupata nguvu zake kama awali. Uhusika huu umechezwa na mwigizaji filamu wa Kijapani-Kiamerika Masi Oka.

Kulingana na kitabu cha vichekesho cha mtandao kupitia NBC.com, Hiro amepatiwa jina baada ya Hiroshima, hivyo basi daima familia itakumbuka shambulio la bomu la atomiki la Hiroshima na Nagasaki. Tim Kring amenukuliwa akisema, "Si kama bahati kumwita jina la Hiro... hakika yu katika safari ya kishujaa." Mwenzake katika safari ya kishujaa ni Ando.

Marejeo 

Wahusika wa Heroes

fi:Luettelo televisiosarjan Heroes hahmoista#Hiro Nakamura
pl:Postacie z serialu Herosi#Hiro Nakamura
Beida

Al Bayda au Beida (kwa Kiarabu البيضاء ) ni mji mkubwa wa nne nchini Libya na mji mkubwa wa pili katika sehemu ya mashariki baada ya Benghazi. Mwaka 2020 ilikuwa na wakazi 250,000.

Historia
Mji huo ulianzishwa kama mji wa Kigiriki miaka 2000 iliyopita.

Jina la kisasa limetokea katika karne ya 19 wakati wa harakati ya Wasenussi waliojenga chuo kikubwa (zawiyya) kwenye mlima juu ya mji; kutokana na rangi yake nyeupe mji wote ulianza kuitwa "Zawiyya al-baida" na hatimaye "Al-Baida" pekee.

Ilikuwa makao makuu ya serikali wakati wa Ufalme wa Libya hadi mwaka 1969.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Libya

Marejeo

Viungo vya nje

Miji ya Libya
Köping

Köping ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 17 358 (mwaka 2005).

Jiografia 
Eneo lake ni 11.85 km².

Viungo vya nje 
 www.koping.se 

Miji ya Uswidi
Härnösand

Härnösand ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 18 003 (mwaka 2005).

Jiografia 
Eneo lake ni 10.90 km².

Viungo vya nje 
 www.harnosand.se

Miji ya Uswidi
Höganäs

Höganäs ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 13 550 (mwaka 2005).

Jiografia 
Eneo lake ni 8.81 km².

Viungo vya nje 
 www.hoganas.se

Miji ya Uswidi
Enon

Enon – John Schmersal, Toko Yasuda  – walikuwa bendi ya muziki wa rock kutoka New York katika Marekani.

Muziki

Albamu 
 1998 Long Play
 1999 Believo!
 2002 High Society
 2003 Hocus Pocus
 2004 Onhold
 2005 Lost Marbles and Exploded Evidence (+DVD)
 2007 Grass Geysers...Carbon Clouds

7" 
 1998 „Fly South“
 1999 „Motor Cross“
 2001 „Listen (While You Talk)“
 2001 „Marbles Explode“
 2001 „The Nightmare Of Atomic Men“
 2002 „Enon [Self-Titled]“
 2002 „Drowning Appointment“
 2003 „In This City“
 2003 „Evidence“
 2003 „Because Of You“
 2003 „Starcastic“

Masomo zaidi 
 Allmusic.com Enon Bio

Viungo vya nje 
 www.enon.tv

Muziki wa rock
Mataifa ya ushirikiano

Mataifa ya ushirikiano (kwa Kiing.: Allied powers, Allies of WW II) ni jina la kutaja mataifa yaliyoungana dhidi ya Ujerumani na nchi zilizoshikamana nayo hasa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia na pia wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

Ujerumani ilishambulia Poland tarehe 1 Septemba 1939. Ufaransa na Uingereza ziliwahi kutia saini mikataba ya ulinzi pamoja na Poland, hivyo zilitangaza hali ya vita dhidi ya Ujerumani. Kanada, Australia, New Zealand na Afrika Kusini zilizokuwa nchi huru ndani ya British Commonwealth zilifuata kutangaza vita dhidi ya Ujerumani katika siku za kwanza za Septemba 1939.

Ufaransa na Uingereza zilikuwa na makoloni yao, hivyo sehemu kubwa ya eneo la dunia lilijumlishwa tayari katika juhudi za mataifa ya ushirikiano. Ni hasa Uhindi wa Kiingereza (Uhindi, Pakistan na Bangla Desh leo) iliyochangia mali na watu wengi katika vita. Maaskari Waafrika kutoka majeshi ya kikoloni waliungwa pia na juhudi hizi.

Baada ya mashambulio ya Ujerumani dhidi ya Denmark, Norwei, Ubelgiji na Uholanzi nchi hizo zilitazamwa kama sehemu ya mataifa ya ushirikiano hata kama yalitekwa na kutawaliwa na Ujerumani.

Mwaka 1941 uliona vita ya Ujerumani na Italia dhidi ya Umoja wa Kisovyeti (Urusi) na nchi za Ulaya kusini-mashariki kama Ugiriki na Yugoslavia. Marekani ilikuwa bado nje ya vita lakini serikali yake ilikuwa inatoa tayari misaada mingi kwa Uingereza.

Mwezi wa Novemba 1941 viongozi wa nchi kubwa Franklin D. Roosevelt (Marekani), Winston Churchill (Ufalme wa Maungano- Uingereza) na Stalin (Umoja wa Kisovyeti - Urusi) walikutana mjini Teheran (Uajemi) wakajadili ushirikiano wao na mipango ya vita.

Tarehe 7 Desemba 1941 Japan ilishambulia bandari ya Kimarekani ya Pearl Harbour, Hawaii. Ujerumani ilitangaza hali ya vita dhidi ya Marekani. Tangu hapo nchi nyingi za Amerika yote zilijiunga na mataifa ya ushirikiano. Mwisho wa vita nchi zote za dunia isipokuwa Hispania, Ureno, Uswidi, Uswisi, Eire, Afghanistan na Tibet zilijiunga na mataifa ya ushirikiano dhidi ya Ujerumani, Japani, Hungaria na Bulgaria. Italia ilikuwa imejitenga tayari na Ujerumani mwaka 1943  isipokuwa sehemu kubwa ilikuwa bado chini ya utawala wa jeshi la Ujerumani.

Ushirikiano huo ulikuwa chanzo cha Umoja wa Mataifa ulioundwa mwaka 1945 mara baada ya mwisho wa vita.

Vita Vikuu vya Pili
Pearl Harbor

Pearl Harbor (Kiing. "bandari ya lulu"; Kihawaii: Pu'uloa) ni bandari ya kijeshi ya Marekani kwenye kisiwa cha Oahu katika jimbo la visiwani la Hawaii (Marekani). 

Kituo hiki cha kijeshi kipo ndani ya kidaka iliyo bandari asilia ambako meli na manowari zinakaa salama wakati wa dhoruba. Katikati ya kidaka kuna kisiwa kinachoitwa Ford Island ambayo ni kitovu cha kituo cha kijeshi. Tangu Marekani kutwaa Hawaii na vita ya Marekani dhidi Hispania mwaka 1898 bandari hii ilikuwa makao makuu ya kundi la manowari za Marekani katika Bahari Pasifiki.

Pearl Harbor ilikuwa maarufu kutokana na mashambulizi ya ghafla ya Japani dhidi ya manowari za Marekani yaliyotokea hapa tar. 7 Desemba 1941. Hatua hii ilisababisha Marekani kuingia katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia na kujiunga rasmi na mataifa ya ushirikiano.

Katika siku kabla ya 7 Desemba wanamaji wa Japani walifaulu kukaribia funguvisiwa na kundi la manowari pamoja na manowari ndege 6. Eropleni 350 kutoka manowari ndege hizi zilishambulia kituo cha Pearl Harbor katika masaa ya mapema ya 7 Desemba zikafaulu kuzamisha manowari 9 na kuleta uharibifu mkubwa kwa manowari 21 nyingine, tatu kati hizi hazikuweza kutengenezwa tena. Wamarekani 2350 waliuawa. Pia ndege nyingi za kijeshi za kimarekani ziliangamizwa.

Shabaha ya shambulio la Japani ilikuwa kuharibu uwezo wa manowari za Marekani kuingilia katika upanuzi wa mamlaka ya Japani katika Pasifiki hasa kwenye maeneo chini ya utawala wa Uingereza, Uholanzi, Ufaransa na China. Lakini shambulio halikugusa kituo cha nyambizi, akiba za fueli, karahana za kijeshi na ofisi za viongozi vya jeshi. Pia manowari ndege zilizokuwa sehemu ya kundi ya Pearl Harbor hazikuharibiwa kwa sababu zote tatu hazikuwepo Hawaii wakati wa shambulio.

Kwa hiyo uwezo wa Pearl Harbor kuhudumia kundi la manowari haukuharibiwa na baadaye Marekani ilitumia kituo hiki pamoja na visiwa vya Hawaii kama msingi wa vita yake dhidi Japani.

Viungo vya Nje 
 WW2DB: Attack on Pearl Harbor

Vita Vikuu vya Pili
Historia ya Marekani
Hawaii
Fumbwe

Fumbwe ni ndege wadogo wa jenasi Vidua katika familia Viduidae ambao wanatokea Afrika tu. Spishi bila mkia mrefu na yenye rangi ya nili wanaitwa kinili pia. Wakati wa kuzaa madume wana rangi ya nyeusi na nyeupe na pengine rangi nyingine au rangi ya nili tu, na spishi kadhaa zina mkia mrefu. Lakini wakati wengine wana rangi za majike, kahawia na nyeupe, wenye michirizi miwili kwa utosi, na mkia wao una urefu wa kawaida. Hula mbegu za manyasi hasa lakini wadudu pia, kumbikumbi aghalabu.

Ndege hawa hawajengi tago lao lenyewe lakini huyataga mayai yao katika matago ya ndege wa familia Estrildidae (udusio wa kiota, Kiing. brood parasitism). Kila spishi inadusia spishi yake ya Estrildidae. Vinili wadusia mitolondo, mshigi tombo au mshigi kidari-machungwa, na fumbwe wengine wadusia tunguridi, tunguhina au mishigi mbalimbali. Kinyume na kekeo fumbwe hawaharibu mayai ya mwenye tago. Huyataga mayai 2-4 kwa kuzidi yaliyomo. Mayai ya fumbwe ni meupe kama yale ya mwenyeji lakini wakubwa zaidi. Ndani ya domo la makinda inafanana na ile ya makinda ya mwenyeji na dume anaiga wimbo wake.

Spishi
 Vidua camerunensis, Kinili wa Kameruni (Cameroon Indigobird)
 Vidau chalybeata, Kinili-kaya (Village Indigobird)
 Vidua codringtoni, Kinili Kijani (Zambezi au Green Indigobird)
 Vidua fischeri, Fumbwe Mkia-njano (Straw-tailed Whydah)
 Vidua funerea, Kinili Mweusi (Dusky au Variable Indigobird)
 Vidua hypocherina, Fumbwe Buluu (Steel-blue Whydah)
 Vidua interjecta, Fumbwe Mgutaji (Exclamatory Paradise Whydah)
 Vidua larvaticola, Kinili Barka (Barka Indigobird)
 Vidua macroura, Fumbwe Mkia-mwembamba (Pin-tailed Whydah)
 Vidua maryae, Kinili wa Jos (Jos Plateau Indigobird)
 Vidua nigeriae, Kinili wa Nijeria (Quailfinch Indigobird)
 Vidua obtusa, Fumbwe Mkia-mpana (Broad-tailed Paradise Whydah)
 Vidua orientalis, Fumbwe wa Saheli (Sahel Paradise Whydah)
 Vidua paradisaea, Fumbwe Mkia-mrefu (Long-tailed au Eastern Paradise Whydah)
 Vidua purpurascens, Kinili Miguu-myeupe (Purple Indigobird)
 Vidua raricola, Kinili wa Jambandu (Jambandu Indigobird)
 Vidua regia, Fumbwe Mfalme (Shaft-tailed Whydah)
 Vidua togoensis, Fumbwe wa Togo (Togo Paradise Whydah)
 Vidua wilsoni, Kinili wa Wilson (Wilson's Indigobird)

Picha

Shomoro na jamaa
Kinili

Vinili ni ndege wadogo wa jenasi Vidua katika familia Viduidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanaitwa fumbwe pia pamoja na spishi nyingine za Vidua. Wakati wa kuzaa madume wana rangi ya nili, lakini wakati wengine wana rangi za majike, kahawia na nyeupe, wenye michirizi miwili kwa utosi. Hula mbegu za manyasi hasa lakini wadudu pia, kumbikumbi aghalabu.

Ndege hawa hawajengi tago lao lenyewe lakini hutaga mayai yao katika matago ya mtolondo, mshigi tombo au mshigi kidari-machungwa (udusio wa kiota, Kiing. brood parasitism). Kila spishi ya kinili inadusia spishi yake ya mtolondo au mshigi. Kinyume na kekeo vinili hawaharibu mayai ya mwenye tago. Huyataga mayai 2-4 kwa kuzidi yaliyomo. Mayai ya vinili ni meupe kama yale ya mwenyeji lakini wakubwa zaidi. Ndani ya domo la makinda inafanana na ile ya makinda ya mwenyeji na dume anaiga wimbo wake.

Spishi
 Vidua camerunensis, Kinili wa Kameruni (Cameroon Indigobird)
 Vidau chalybeata, Kinili-kaya (Village Indigobird)
 Vidua codringtoni, Kinili Kijani (Zambezi au Green Indigobird)
 Vidua funerea, Kinili Mweusi (Dusky au Variable Indigobird)
 Vidua larvaticola, Kinili Barka (Barka Indigobird)
 Vidua maryae, Kinili wa Jos (Jos Plateau Indigobird)
 Vidua nigeriae, Kinili wa Nijeria (Quailfinch Indigobird)
 Vidua purpurascens, Kinili Miguu-myeupe (Purple Indigobird)
 Vidua raricola, Kinili wa Jambandu (Jambandu Indigobird)
 Vidua wilsoni, Kinili wa Wilson (Wilson's Indigobird)

Picha

Shomoro na jamaa
Simfoni

Simfoni (kutoka Kigir. σύμφωνος simphōnos ‚sauti za pamoja‘ kupitia Kiitalia sinfonia) ni muziki iliyoandikwa kwa ajili ya okestra. 

Aina hii ya muziki ilianzishwa huko Italia katika karne ya 17. Hapa jina "sinfonia" lilibuniwa. Hadi leo hii majina ya mitindo mbalimbali inayotumia ndani ya sinfonia ni ya kiitalia.

Kwa kawaida kuna sehemu tatu au nne zinazotofautishwa kwa kasi na tabia ya muziki, kwa mfano haraka-polepole-haraka au kinyume chake polepole-haraka-polepole. Watungaji muziki kama Joseph Haydn (simfonia 104), Wolfgang Amadeus Mozart (simfonia zaidi ya 50) na Ludwig van Beethoven (simfonia 9) waliboresha na kukamilisha muziki dhati ya simfonia. Beethoven alikuwa mtungaji wa kwanza aliyeingiza pia sauti za kibinadamu katika simfonia yake ya 9.

Mitindo inayotumiwa ndani ya sehemu za simfonia ni pamoja na sonata, minuet, scherzo au rondo. 

Okestra kubwa mara nyingi huitwa "okestra ya simfonia" wakati okestra ndogo huitwa "okestra ya chumba".

Watungaji mashuhuri wengine wa simfonia walikuwa Franz Schubert, Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Anton Bruckner, Johannes Brahms, Pyotr Tchaikovsky, Gustav Mahler, Jean Sibelius na Dmitri Shostakovich.

Muziki
Kim Young-sam

Kim Young-sam (Kikorea: 김영삼 金永三)  (20 Desemba 1927 - ) ni mwanasiasa Mkorea aliyekuwa rais wa kumi na nne wa nchi ya Korea Kusini, 1993 na 1998.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Kim Young-sam Presidential Museum 

Marais wa Korea Kusini
Maisha ya wakfu

Maisha ya wakfu ni ufupisho wa "Maisha yaliyowekwa wakfu kwa kushika mashauri ya Kiinjili". Unaeleza hali ya pekee ya baadhi ya Wakristo ndani ya Kanisa inayotokana na uamuzi wao wa kumfuata Yesu katika mtindo wake wa maisha ya useja, ufukara na utiifu.

Mara nyingi wanaoishi hivyo wanaunda shirika la kitawa, ingawa si lazima, na wanajifunga kwa nadhiri au matamko yanayofanana nayo.

Viungo vya nje
  Aina za maisha ya wakfu katika Kanisa Katoliki zinavyoelezwa na tovuti ya idara ya Papa inayoyashughulikia.

Mashirika ya kitawa
Sheria za Kanisa
York

York ni mji wa Ufalme wa Maungano ulioko kaskazini mwa Uingereza, kando ya mto Ouse (Yorkshire). 

Hutazamwa kama makao makuu ya Yorkshire ingawa kiutawala si sehemu ya Yorkshire tena, bali eneo la pekee. Kuna wakazi wapatao 130,000.

Historia
Ni mji wa kale sana: ulikuwepo tayari zamani za utawala wa Dola la Roma katika Uingereza ukaitwa Eboracum. 

Waviking waliovamia sehemu hii ya Uingereza katika karne ya 9 wakaita mahali "Jorvik" iliyomaanisha "bandari ya chifu" katika lugha yao.

Baada ya uvamizi wa Wanormani katika karne ya 11 polepole matamshi ya jina la Kinormani yakawa "York".

Hadi leo mji una nyumba nyingi za kihistoria. 

Jengo kuu ni kanisa kuu maarufu la Anglikana lililokamilishwa mwaka 1472. 

Askofu Mkuu wa York ana nafasi ya pili ya kiheshima ndani ya Kanisa Anglikana la Uingereza. 

Tangu mwaka 2005 John Sentamu mwenyeji wa Uganda amekuwa askofu mkuu.
 
Kando ya mji wa kihistoria kuna maeneo ya Chuo Kikuu cha York kilichoanzishwa mwaka 1963.

Vivutio
York katika nchi ya Uingereza ni mji wa kupendeza sana kutokana na vivutio vilivyoko. Unapotembea mjini York, utafurahishwa na mahali kama:

The Shambles 
The Shambles ni vijia vidogo vidogo vilivyoko mkabala na manyumba mengi. Kivutio hiki hunoga maana ni kizee sana ikitajika kwamba kilianza katika karne ya 14.

York Minster 
Ziara ya York haitafana kama hutaingia katika York Minster, kivutio kingine kilichonoga sana.York Minster ni kanisa lililojengwa kwa uhandisi wa hali ya juu zaidi. Linaoenakana kuwa ilitumika ubunifu na usanii mwingi ili lisimamishwe pahala lipo.

National Railway Museum 
Ziara yako ya York itapendeza zaidi unapotembea na kuona National Railway Museum. Imesemekana kwamba hamna reli nyingine iliyojengwa kwa ustadi mwingi kama National Railywa Museum. Hii ni kwa sababu teknolojia nzuri na za kisasa zimetumika ili isimame mahala ipo.

Viungo vya Nje 
 Things to do in York

Miji ya Uingereza
Miji ya Hanse
John Sentamu

John Tucker Mugabi Sentamu (* 10 Juni 1949 mjini Kampala, Uganda) ni askofu mkuu wa York na mkuu wa jimbo la kanisa Anglikana la York linalojumlisha daiyosisi za kaskazini ya Uingereza. Ana cheo cha heshima cha pili katika kanisa Anglikana la Uingereza baada ya Askofu Mkuu wa Canterbury.

John Sentamu ni askofu mkuu wa kwanza nchini asiye Mwingereza kiasili.

Maisha 
John Sentamu alizaliwa katika kijiji karibu na Kampala akiwa mtoto wa sita kati ya 13. Alisoma sheria kwenye Chuo Kikuu cha Makerere mjini Kampala akawa mwanasheria kwenye mahakama kuu ya Uganda. Mwaka 1973 Idi Amin alimteua kuwa hakimu wa mahakama kuu. Lakini alimkasirisha diketa alipokataa kumwachisha huru binamu mmoja wa Amin. Akafungwa jela wiki tatu baada ya arusi yake kwa muda wa miezi mitatu. Baada ya kuuawa kwa rafiki yake askofu mkuu Janani Luwum aliamua kuondoka Uganda akaenda Uingereza.

Alianza kusoma theolojia kwenye Chuo Kikuu cha Cambridge akapokelewa kama padre wa Kanisa Anglikana mwaka 1979. Akapata cheo cha Ph. D. mwaka 1984. Baada ya kufanya kazi kama pdre msaidizi na padre kiongozi katika parokia kadhaa likuwa askofu msaidizi wa Stepney mwaka 1996; 2002 akawa askofu wa Birmingham. 2004 alikuwa risi wa harakati ya Youth For Christ na 2005 raisi wa YMCA. Mwaka huohuo alipewa cheo cha askofu mkuu wa York.

Sentamu alichukua uraia wa kiingereza na leo hii ni raia wa Uganda na Ufalme wa Maungano vilevile. Amemwoa Margaret Sentamu. Wana watoto wawili wakubwa Grace na Geoffrey pamoja na watoto wawili wa kulea.

Viungo vya Nje
  

Maaskofu
Watu wa Uganda
Watu wa Uingereza
Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Janani Luwum

Janani Jakaliya Luwum (1922 - 16 Februari 1977) alikuwa askofu mkuu wa Kanisa Anglikana la Uganda kati ya miaka 1974 na 1977. Alihesabiwa kuwa kati ya viongozi muhimu wa Kanisa la kikristo katika Afrika. Mwaka 1977 aliuawa ama na Idi Amin mwenyewe au kwa amri yake.

Anaheshimiwa na Waanglikana kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Februari. Sanamu yake iko kati ya zile za wafiadini wa karne ya 20 katika ukuta wa mbele wa Abasia ya Westminster, London.

Maisha
Luwum alizaliwa Wilaya ya Kitgum kaskazini mwa Uganda katika familia ya Waacholi. Akasoma shule ya sekondari na chuo cha ualimu akawa mwalimu wa shule ya msingi. 

Mwaka 1948 akawa Mkristo akaendelea kusomea uchungaji. Alikuwa dikoni mwaka 1953, akapadrishwa mwaka 1954 akihudumia kanisa lake katika dayosisi za Upper Nile na baadaye Mbale. 

Mwaka 1969 alichaguliwa kuwa askofu wa dayosisi ya Gulu katika Uganda kaskazini. 

Baada ya miaka 5 akawa askofu mkuu wa jimbo la Kanisa Anglikana katika Uganda, Rwanda, Burundi na Boga-Zaire akiwa Mwafrika wa pili aliyeshika nafasi hiyo mwaka 1974.

Kifodini
Luwum alikuwa askofu mkuu wakati wa utawala wa kidikteta wa Idi Amin aliyetwaa urais wa Uganda tangu mwaka 1971. 

Mwaka 1977 Luwum alipinga wazi matendo ya serikali iliyozidi kuwakamata na kuua wananchi ovyo. Amin alikasirika akamshutumu Luwum kuwa msaliti. Kosa lake lilikuwa kwamba hakunyamazia maovu, akiandika barua pamoja na viongozi wengine wa Kanisa kwa rais huyo kulaumu matendo mabaya ya wanajeshi wa serikali waliowatesa wananchi. Alijua hatari, lakini aliona ni wajibu wake kuwalinda Wakristo wake.

Tarehe 16 Februari 1977 Luwum alikamatwa pamoja na mawaziri 2. Wakamatwa walipelekwa mbele ya mkutano mkubwa mjini Kampala walipoonyeshwa mbele ya wananchi kama wasaliti waliotaka kumpindua Amin na kumrudisha rais wa awali Milton Obote. 

Siku iliyofuata Redio Uganda ilileta tangazo kuwa wote watatu walikufa katika ajali ya gari walipojaribu kumshika dereva katika jaribio la kukimbia.

Lakini wakati wa mazishi ya Luwum ilionekana ya kwamba mwili wake ulitobolewa na risasi. Henry Kyemba aliyekuwa waziri wa afya chini ya Amin aliandika baadaye "Askofu mkuu alipigwa risasi mdomoni na mara tatu kifuani". 

Mashahidi waliokuja mbele baada ya utawala wa Amin walisema ya kwamba wafungwa walipelekwa kwenye kambi la kijeshi walipopigwa na kuuawa. Wengine walisema ni Amin mwenyewe aliyepiga risasi, lakini wengine hawakukubali.

Luwum aliacha na mjane Mary Lawinyo Luwum na watoto 9.

Askofu Luwum anakumbukwa mpaka leo kama shahidi wa imani, yupo katika mfuatano wa mashahidi wengi tangu mwanzo wa Ukristo. Kifo chake kilisikitisha sana. Lakini vilevile kiliwapa Wakristo moyo wa kutonyamaza mbele ya uongo na maovu. Moyo huo umeonekana tangu mwanzo katika Ukristo.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Viungo vya nje 
 Maisha yake
 
Waliozaliwa 1922
Waliofariki 1977
Maaskofu
Waanglikana
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uganda
Wamanyema

Wamanyema (Una-Ma-Nyema, yaani Wala-samaki), ni shirikisho la makabila 12 ya Kibantu yanayopatikana kusini mashariki mwa beseni la mto Kongo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na katika mkoa wa Kigoma nchini Tanzania.

(Manyema Association) imeundwa miaka ya 1930, na inajumuisha makabila 18 ya Wamanyema yaliyounganishwa kwa imani ya dini ya Kiislamu na asili ya kuhama mashariki mwa Kongo ya Kibelgiji au Kongo ya Kiarabu.

Kwa Tanzania, wanajumuisha makabila ya Wagoma, Wabwari, Wamasanze, Wabembe, Waholoholo n.k. ambao wote hujiita Wamanyema.

Kwa sehemu kubwa ya karne ya 19 waliwindwa sana na Waarabu waliofanya biashara ya watumwa.

Wamanyema walipofika Kigoma kuna ambao walipata majina katika miji kama Katonga, Kabwe, Mkabogo au Kabogo: hao wote walikuwa Wamanyema wenye asili ya Kongo.

Inafahamika kuwa Waha ni moja ya makabila kutoka Wabantu wa mashariki. Wabantu hao walipata kufika maeneo hayo hata kabla ya miaka ya 600 yaani kabla ya Wamanyema. Waha waliwapokea watani wao Wamanyema na kuanza kuishi pamoja mpaka sasa.

Hivyo Wamanyema na Waha ndio wenyeji wa Kigoma. Uenyeji huu tunaouzungumza ni miaka ya zamani sana: hata kabla ya kuanza kwa ukoloni hawa watu tayari walikuwa wakiishi pamoja na walikuwa wakipendana na kuthaminiana. Kuna vitu Waha waliwafundisha Wamanyema na pia kuna vitu Wamanyema waliwafundisha Waha na wote hawa waliipigania Tanganyika kutoka mikononi mwa serikali ya kikoloni. Hata mradi wa kuligawa bara la Afrika kati ya nchi kadhaa za Ulaya ulikuwa bado kabisa Wamanyema na Waha walikuwa wakiishi pamoja.

Watu maarufu
 Iddi Faiz, aliyekuwa mwekahazina wa chama cha TANU
 Mwami Theresa Ntare, malkia wa Waha na chifu mwanamke wa Kasulu ambaye aliipigania nchi hiyo kutoka mikononi mwa wakoloni hata ikawa taifa huru
 Sheikh Amri Abeid Karuta, meya wa kwanza wa jiji la Dar es Salaam
 Aman Walid Kabourou, mbunge wa kwanza wa Kigoma Mjini 

Makabila ya Tanzania
Mkoa wa Kigoma
Sumaku

Sumaku ni gimba inayotoa uga sumaku wa kuvuta magimba ya metali kwake au kuyasukuma mbali nayo. Nguvu hii inaitwa uga sumaku haionekani kwa macho lakini inapimwa.

Sumaku asilia na sumaku zinazotengenezwa 
Sumaku asilia ni vipande vya madini ya maginetiti vinavyoweza kuvuta na kushika vitu vya chuma. Kama kipande cha chuma au feleji ya kawaida inashikwa kwa muda fulani na sumaku asilia itaonyesha pia tabia za sumaku. Watu wamejifunza kutumia uwezo wa sumaku na kutengeneza sumaku hasa pamoja na umeme na kutengeneza vifaa vyenye uwezo mkubwa wa kisumaku vinavyotumiwa katika teknolojia mbalimbali.

Tabia za sumaku 
Usumaku ni tabia katika mada inayopatikana kiasili kufuatana na kanuni za fizikia. 
 kila sumaku huwa na ncha mbili zinazoitwa ncha hasi (negativi) na ncha chanya (positivi). 
 kama sumaku mbili zinakaribiana zikitazamana kwa ncha tofauti zinavutana na kukaa pamoja kwa nguvu. Lakini zikikaribiana na kutazamana kwa ncha ileile (zote mbili kwa ncha hasi au ncha chanya) zinasukumana zikikataa kugusana.
 sumaku ikipitishwa joto inapungua nguvu yake lakini ikipozwa inaongeza nguvu ya kisumaku.
 kipande cha chuma kinachokuwa kisumaku baada ya kukaa pamoja na sumaku kitapungua nguvu yake ya kisumaku polepole.
 waya au simu inayopitishwa na umeme huwa na uga sumaku kando lake.
 kwa kuviringisha waya nje ya chuma sumaku na kupitisha umeme mle nguvu kubwa ya kisumaku inapatikana. Mbinu huu ni msingi wa kutumia sumakuumeme katika mashine nyingi.

Aloi za chuma na feleji huvutana na sumaku. Lakini metali kama shaba, zinki au alumini hazivutwi nazo.

Historia 
Watu wa kale walitambua tayari tabia za sumaku asilia. Kuna ushahidi katika maandiko ya mwanafalsa mgiriki Thales wa Milet; Wagiriki wa kale waliita mawe yenye tabia hii "mawe ya magnesia" kutokana na mji wa Asia Ndogo yalipopatikana. Jina hili lilikuwa msingi wa jina "magnet" linalotumiwa katika lugha nyingi.

Wachina ni watu wa kwanza waliotambua matumizi ya sumaku kwa manufaa ya kibinadamu. Tangu karne ya 11 walitumia sindano ya magnetiti yenye tabia ya kisumaku iliyolea juu ya maji ndani ya dira. Ncha za sindano sumaku huathiriwa na uga sumaku wa dunia na ncha zake zinatazama kaskazini au kusini. Kwa msaada wa dira mabaharia waliweza kuvuka bahari na kulenga pwani la mbali lisiloonekana mara moja bila kupoteza njia.

Wazungu wa Ulaya walibuni mbinu huohuo kidogo baadaye tangu karne ya 12.

1819 profesa Mdenmark Hans Christian Oersted alitambua uhusiano kati ya umeme na usumaku alipoona ya kwamba umeme unaathiri sindano ya dira. Mwingereza Michael Faraday alifuata kwa kutengeneza kifaa kinachozungusha kipitishi umeme kwa sumaku; hii ilikuwa msingi kwa kubuni injini ya umeme iliyotengenezwa na wengine baadaye na 1866 injinia Mjerumani Werner Siemens alitengenea mashine ya kutengeneza umeme iliyoweka msingi kwa mapinduzi ya pili ya viwandani. Leo hii umeme ni nguvu ya kimsingi wa teknolojia ya kisasa.

Kurasa nyingine 
 Sumakuumeme

Usumaku
Teknolojia
Maginetiti

Maginetiti ni madini yenye rangi nyeusi-kijivu yenye tabia ya sumaku. Kikemia ni oksidi ya feri (chuma) yenye valensi za 2+ na 3+. Fomula yake ni Fe3+2Fe2+O4.

Inatokea mara nyingi kwa umbo la fuwele zenye urefu wa karibu sentimita 1 na kona 8. Kiwango cha feri (chuma) hufikia asilimia 72 kwa hiyo ni malighafi muhimu kwa kutengeneza chuma.

Viungo vya Nje
Mineral galleries 
Powder X-Ray Diffraction (XRD) Pattern 
Bio-magnetics
History of Magnetite Mining in the NJ Highlands
Magnetite mining in Santa Cruz 
Peruvian sand dunes

Usumaku
Madini
Dira

Dira ni kifaa cha kutambua mwelekeo. Ni chombo muhimu kwa kutafuta njia baharini au kwenye ardhi pasipo na alama zinazoonekana kama vile jangwani.

Dira sumaku 
Ndani ya dira ya kawaida kuna sindano ya chuma sumaku inayotazama muda wote kwa ncha ya kaskazini kwa sababu inaathiriwa na uga sumaku wa dunia.

Wachina walikuwa watu wa kwanza wanaojulikana kubuni dira wakati wa karne ya 11. Walitumia sindano ya maginetiti iliyoelea kwenye bakuli ya maji juu ya ubao au karatasi.

Kuna dira kavu ambako sindano ya sumaku inalala juu ya mhimili. Aina nyingine ambayo ni bora lakini ghali zaidi ni dira kiowevu ambako sindano inaelea ndani ya kiowevu cha mchanganyiko wa alikoholi na maji.

Chini ya sindano huwa na kadi yenye mchoro wa mielekeo ya dunia ya kaskazini - kusini - mashariki - magharibi.

Mtu anayeshika dira anajigeuza hadi ncha ya sindano inakaa juu ya alama ya kaskazini kwenye kadi ya dira. Sasa anaweza kujua mielekeo mingine iko wapi mahali anaposimama.

Mielekeo ya Dira 
Dira huwa na mielekeo mikuu 4 ambayo ni Kaskazini, Mashariki, Kusini na Magharibi.

Mielekeo ya kati hutajwa kama kaskazini-mashariki / kaskazini-magharibi na kusini-mashariki / kusini-magharibi (kwa Kiingereza Northeast NE/ Northwest NW na Southeast SE/ Southwest SW). 

Inawezekana kutaja mieleko makini zaidi kwa mfano Kusini-kusini-magharibi (South-south-west SSW) au Magharibi-kusini-magharibi (west-south-west WSW).

Vifaa
Usafiri
Jiografia
Pilosa

Pilosa ni jina la Kisayansi cha oda ya walasisimizi na slothi.

Mwainisho
Oda Pilosa
 Nusuoda Vermilingua
 Familia Cyclopedidae
 Cyclopes didactylus, Mlasisimizi-hariri (Silky Anteater)
 Familia Myrmecophagidae
 Myrmecophaga tridactyla, Mlasisimizi Mkubwa (Giant Anteater)
 Tamandua mexicana, Tamandua Kaskazi (Northern Tamandua)
 Tamandua tetradactyla, Tamandua Kusi (Southern Tamandua)
 Nusuoda Folivora
 Familia Bradypodidae: Slothi vidole-vitatu
 Bradypus pygmaeus, Slothi Mdogo (Pygmy Three-toed Sloth)
 Bradypus variegatus, Slothi Koo-kahawia (Brown-throated Three-toed Sloth)
 Bradypus tridactylus, Slothi Koo-jeupe (Pale-throated Three-toed Sloth)
 Bradypus torquatus, Slothi Manyoya-marefu (Maned Three-toed Sloth)
 Familia Choloepodidae: Slothi vidole-viwili
 Choloepus hoffmanni, Slothi Kaskazi (Hoffman's Two-toed Sloth)
 Choloepus didactylus, Slothi Kusi (Southern Two-toed Sloth)

Pilosa
Mlasisimizi Mkubwa

Mlasisimizi mkubwa (Myrmecophaga tridactyla) ni spishi kubwa kushinda walasisimizi wote. Spishi hii ni pekee katika jenasi Myrmecophaga.

Walasisimizi hutumia ulimi wao mrefu na wa kunata ili kukamata sisimizi na mchwa katika kichuguu cha wadudu hawa.

Walasisimizi na slothi
Tembo-bahari

Tembo-bahari (kutoka Kijerumani: see-elefant; jenasi Mirounga) ni wanyama wakubwa wa Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Kusini wenye mkonga mfupi kama tembo.

Spishi 
 Mirounga angustirostris, Tembo-bahari kaskazi (Northern elephant seal)
 Mirounga leonina, Tembo-bahari kusi (Southern elephant seal)

Sili na jamaa
Dubu barafu

Dubu barafu (Ursus maritimus, pia huitwa: Dubu Akitiki) ni dubu mkubwa mweupe wa duara ya Akitiki.

Mbwa na jamaa
Kishawishi

Kishawishi ni tendo la kumvuta binadamu kutenda jambo. Mara nyingi maana yake ni mbaya, yaani ni kumvuta atende dhambi.

Kishawishi kinaweza kujianzia au kutokana na watu wengine, lakini dini, kama vile Ukristo, zinaweza kuona nyuma yake hasa uwepo wa nguvu za giza, hususan shetani au ibilisi. 

Kishawishi chenyewe si dhambi, ila kama mtu akikikubali na kukifuata kwa hiari.

Katika Biblia
Biblia inasema sana kuhusu kishawishi na namna ya kukishinda. Vielelezo viwili, hasi na chanya, ni vile vya Adamu na Eva upande mmoja na Yesu Kristo upande mwingine.

Adamu na Eva
Katika Biblia kishawishi cha kwanza kiliwapata na kuwashinda Adamu na mke wake Eva. Tukio hilo maarufu kwa jina la dhambi ya asili limeathiri binadamu wote.

Yesu
Injili zinasimulia pia vishawishi vilivyompata Yesu, hasa vitatu vilivyosababishwa na shetani jangwani, ambavyo Yesu alivishinda moja kwa moja na hivyo kutuelekeza namna ya kuvishinda vilevile.

Yesu alishawishiwa na Shetani kwa kuwa ni mtu kweli, akamshinda kwa niaba ya watu wote, akituonyesha namna ya kumtii Mungu moja kwa moja, “hata mauti, naam, mauti ya msalaba” (Fil 2:8). 

“Kwa sababu kama kwa kuasi kwake mtu mmoja watu wengi waliingizwa katika hali ya wenye dhambi, kadhalika kwa kutii kwake mmoja watu wengi wameingizwa katika hali ya wenye haki” (Rom 5:19).

Baba Yetu
Sala ya Baba Yetu ambayo Yesu aliwafundisha mitume wake inamalizika kwa kuomba ushindi dhidi ya vishavishi na ya Yule Mwovu (Math 6:13).

Maadili
Dini
Ukristo
Mnyamapochi

Wanyamapochi ni wanyama wa ngeli ya chini Marsupialia ambao wanazaa wadogo wao katika hali changa sana yaani baada ya muda mfupi wa mimba. Baada ya kuzaa wanaendelea kubeba wadogo ndani ya pochi au mbeleko ya ngozi iliyopo nje ya mwili juu ya tumbo. Humo kuna maziwa ambako wadogo wanaweza kunywa ilhali wanatunzwa vizuri na kukaa joto.  Kadri wadogo wanavyokua wanaanza kutazama mazingira kutoka mbeleko na pia wanaanza kutembea nje wakirudi tena mbelekoni hadi wamefika umri wa kutosha wanaondoka.

Spishi zilizo nyingi ziko Australia na visiwa vya karibu kama Nyugini. Nyingine zinatokea Amerika ya Kusini. Wanyamapochi wanaojulikana zaidi ni kangaruu.

Mwainisho
 Dasyuromorphia
 Dasyuridae: Dasiuri, Kwolu, Shetani wa Tasmania
 Myrmecobiidae: Mlasisimizi-pochi
 †Thylacinidae: Chui wa Tasmania
 Didelphimorphia: Oposomu
 Diprotodontia
 Burramyidae: Posomu vibete
 Hypsiprymnodontidae: Kangaruu-panya zabadi 
 Macropodidae: Kangaruu
 Petauridae: Posomu warukaji
 Phalangeridae: Kusikusi, Posomu
 Phascolarctidae: Koala
 Potoroidae: Betongi, Kangaruu-panya, Potoruu
 Pseudocheiridae: Posomu mkia-mviringo
 Tarsipedidae: Posomu-asali
 Vombatidae: Wombati
 Microbiotheria: Kolokolo
 Notoryctemorphia: Fuko-pochi
 Paucituberculata: Oposumu-kirukanjia
 Peramelemorphia: Bandikuti, Bilbi

Picha

Wanyamapochi
Koala

Koala (kutoka Kiing.: koala, Kisayansi: Phascolarctos cinereus) ni mnyama mdogo wa Australia mwenye manyoya ya kijivu na anaofanana na dubu. Kama kangaruu na marsupialia wengine, koala wa jike huwa na pochi (ambayo inaitwa marsupiumu) ambamo mtoto humalizia kukua akiwa humo ndani.

Wombati na jamaa
Kulungu

Kulungu ni neno la kiswahili na linaweza kumaanisha:
Kulungu (Bovidae)  ni jina la wanyama wa Afrika. Dume wa spishi hii wana pembe.

Kulungu (Cervidae) ni jina la kawaida kwa wanyama wa Ulaya, Asia au Amerika wanaofanana na kulungu wa Afrika.

Makala zinazotofautisha maana
Ichiro Suzuki

Ichiro Suzuki (kwa Kijapani: 铃木 一 朗, すずき いちろう; anajulikana Marekani kama "Samurai The Silent"; amezaliwa 22 Oktoba 1973) ni mchezaji wa baseball wa Japani ambaye ana mafanikio makubwa katika Ligi Kuu ya Baseball. Anashikilia rekodi kwa idadi kubwa ya mafanikio wakati wa msimu wake katika MLB (262).

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wachezaji wa Japani
Hidetoshi Nakata

Hidetoshi Nakata (katika Kijapani: 中田 英寿) (amezaliwa 22 Januari 1977 katika Kofu, Japan) ni wa zamani wa soka Kijapani mchezaji ambaye alicheza kama kiungo na klabu kadhaa za Ulaya, na Bell Mare Hiratsuka katika nchi yake. Utendaji wake kuwa na chuma yake sifa kama mmoja wa wachezaji bora Kijapani kwa wakati.

Nakata ilikuwa mwaka 2004 kama mtu wa pekee Kijapani, kuchaguliwa kwa FIFA 100, ni daraja ya mpira wa 125 bora wanaoishi katika historia, na pia katika wawili 1,997 na 1,998 kupigiwa kura ya mchezaji bora wa mwaka katika bara la Asia.

Nakata alishinda 2001 Serie A na AS Roma na mwaka baada ya Coppa Italia na Parma FC.

Nakata alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 21 Mei 1997 dhidi ya Korea Kusini. Nakata alicheza Japani katika mechi 77, akifunga mabao 11.

Takwimu

Tanbihi

Wachezaji mpira wa Japani
Panda Mkubwa

Panda mkubwa (kutoka Kiing.: giant panda, Kisayansi: Ailuropoda melanoleuca) ni dubu mkubwa kiasi wa Uchina aliye mweusi na mweupe.

Mbwa na jamaa
Nge

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Akarabu (kundinyota)

Nge au akrabu (kutoka Kiarabu عقرب) ni arithropodi wa oda Scorpiones katika ngeli Arachnida. Spishi ndogo huitwa visusuli pia. Kama arakinida wote wana miguu minane. Pedipalpi zao ni kubwa na zina gando, na mkia ni mrefu na una msumari mkubwa mwishoni kwake. Kama kawaida kiwiliwili chao kina sehemu mbili: kefalotoraksi ( cephalothorax: kichwa na kidari) na fumbatio lakini zimeungwa vipana, siyo kwa pediseli (pedicel) nyembamba kwa umbo wa mrija kama kwa buibui. Mgongo wa kefalotoraksi ni mgumu na kwa hivyo huitwa gamba (carapace). Nge wana macho 6-12, mawili juu ya gamba la kefalotoraksi na 2-5 kwa kila upande wa kichwa. Msumari wa nge hutumika kwa kudunga windo na kuingiza sumu ndani yake. Windo akiwa amekufa, kelisera (chelicerae) za nge zinakata vipande vidogo vinavyowekwa katika kishimo mbele ya mdomo. Maji ya umeng'enyaji yakamuliwa katika kishimo hiki na baada ya kumeng'enya chakula myeyuko ufyondwa. Nge hula arithropodi wengine na wale wakubwa hula mijusi na vipanya wadogo pia.

Spishi zilizochaguliwa za Afrika ya Mashariki
 Babycurus gigas
 Babycurus wituensis
 Buthotus emini
 Buthotus trilineatus
 Hottentotta trilineatus
 Iomachus politus
 Isometrus maculatus
 Lychas asper
 Lychas burdoi
 Odonturus dentatus
 Opisthacanthus fischeri
 Opistophthalmus glabrifrons
 Pandinus bellicosus
 Pandinus viatoris
 Parabuthus liosoma
 Parabuthus pallidus
 Uroplectes fischeri

Picha 

Nge