LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kimouwase

Kimouwase ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamouwase. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimouwase imehesabiwa kuwa watu 450. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimouwase iko katika kundi la Kikaser.

Viungo vya nje
lugha ya Kimouwase kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimouwase 
lugha ya Kimouwase katika Glottolog
lugha ya Kimouwase kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimubami

Kimubami ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamubami. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimubami imehesabiwa kuwa watu 1730. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimubami iko katika kundi la Kiminanibai.

Viungo vya nje
lugha ya Kimubami kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimubami 
lugha ya Kimubami katika Glottolog
lugha ya Kimubami kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimulaha

Kimulaha ilikuwa lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya iliyozungumzwa na Wamulaha. Imekadiriwa kuwa hakuna wasemaji wa Kimulaha tangu miaka ya 1950, yaani lugh imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimulaha iko katika kundi la Kikwalean.

Viungo vya nje
lugha ya Kimulaha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimulaha 
lugha ya Kimulaha katika Glottolog
lugha ya Kimulaha kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimum

Kimum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamum. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimum imehesabiwa kuwa watu 3290. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimum iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kimum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimum
lugha ya Kimum katika Glottolog
lugha ya Kimum kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimungkip

Kimungkip ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamungkip. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimungkip imehesabiwa kuwa watu 12 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimungkip iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kimungkip kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimungkip 
lugha ya Kimungkip katika Glottolog
lugha ya Kimungkip kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimunit

Kimunit ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamunit. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimunit imehesabiwa kuwa watu 910. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimunit iko katika kundi la Kikokon.

Viungo vya nje
lugha ya Kimunit kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimunit 
lugha ya Kimunit katika Glottolog
lugha ya Kimunit kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimuratayak

Kimuratayak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamuratayak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimuratayak imehesabiwa kuwa watu 810. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimuratayak iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuratayak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuratayak 
lugha ya Kimuratayak katika Glottolog
lugha ya Kimuratayak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimurupi

Kimurupi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamurupi. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimurupi imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimurupi iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kimurupi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimurupi 
lugha ya Kimurupi katika Glottolog
lugha ya Kimurupi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimusak

Kimusak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamusak. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimusak imehesabiwa kuwa watu 360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimusak iko katika kundi la Kiemuan.

Viungo vya nje
lugha ya Kimusak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimusak 
lugha ya Kimusak katika Glottolog
lugha ya Kimusak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimusar

Kimusar ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamusar. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimusar imehesabiwa kuwa watu 680. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimusar iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kimusar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimusar 
lugha ya Kimusar katika Glottolog
lugha ya Kimusar kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinabak

Kinabak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanabak. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kinabak imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinabak iko katika kundi la Kihuon.

Viungo vya nje
lugha ya Kinabak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinabak 
lugha ya Kinabak katika Glottolog
lugha ya Kinabak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiherero

Kiherero ni lugha ya Kibantu nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Waherero. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiherero imehesabiwa kuwa watu 206,000 nchini Namibia na watu 31,000 nchini Botswana. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiherero iko katika kundi la R30.

Viungo vya nje
lugha ya Kiherero kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiherero 
lugha ya Kiherero katika Glottolog
lugha ya Kiherero kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Kikwambi

Kikwambi ni lugha ya Kibantu nchini Namibia inayozungumzwa na Wakwambi. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikwambi imehesabiwa kuwa watu 32,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikwambi iko katika kundi la R20.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwambi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwambi 
lugha ya Kikwambi katika Glottolog
lugha ya Kikwambi kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Kimbalanhu

Kimbalanhu ni lugha ya Kibantu nchini Namibia inayozungumzwa na Wambalanhu. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimbalanhu imehesabiwa kuwa watu 200 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbalanhu iko katika kundi la R20.

Viungo vya nje
lugha ya Kimbalanhu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimbalanhu 
lugha ya Kimbalanhu katika Glottolog
lugha ya Kimbalanhu kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Kiyeyi

Kiyeyi ni lugha ya Kibantu nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wayeyi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiyeyi imehesabiwa kuwa watu 35,000 nchini Namibia na watu 20,000 nchini Botswana. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyeyi iko katika kundi la R40.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyeyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyeyi
lugha ya Kiyeyi katika Glottolog
lugha ya Kiyeyi kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Kihaiǁom

Kihaiǁom (pia Kiheikom) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia inayozungumzwa na Wahaiǁom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kihaiǁom nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 18,400. Hata hivyo kuna Wahaiǁom 30,000 nje ya Namibia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihaiǁom kiko katika kundi la Kikhoekhoe.

Viungo vya nje
lugha ya Kihaiǁom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihaiǁom 
lugha ya Kihaiǁom katika Glottolog
lugha ya Kihaiǁom kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Kituo cha umeme

Kituo cha umeme ni kiwanda ambako umeme unatengenezwa. Kwa kawaida kina idadi ya majenereta yanayotumia teknolojia ya sumakuumeme. Mara nyingi nguvu ya kuzungusha jenereta inapatikana kwa kutumia mvuke wa maji yaani mwendo wa mvuka huzungusha rafadha inayoendesha jenerata.

Mvuke huu hutengenezwa kwa moja ya njia zifuatazo:
 kuchoma fueli kisukuu kama makaa mawe, gesi asilia au petroliamu ili kuchemsha maji 
 Tanuri la nyuklia na joto lake linachemsha maji hadi kuwa mvuke
 kutumia Joto kutoka ardhi kwa kuchemsha maji
 kutumia joto la jua kwa mitambo inayokusanya joto hili kuchemsha maji 

Vituo vingine vinatumia miendo asilia kama vile
 Umememaji ambako nguvu ya mwendo wa maji kutoka mahali pa juu kutelemka chini inazungusha rafahda za jenereta 
 Kutumia nguvu ya upepo vilevile na vituo vyake vimeenea katika miaka ya nyuma kwa uzalishaji umeme

Injini ya mwako ndani inaweza pia kuendesha majenereta. 

Katika miaka iliyopita vituo vikubwa vya umemejua vimejengwa na vimekuwa vyanzo muhimu vya umeme katika nchi mbalimbali.

nishati
Kijuǀ’hoan

Kijuǀ’hoan ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wajuǀ’hoan. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kijuǀ’hoan nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 28,600. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Botswana (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijuǀ’hoan kiko katika kundi la Kikx'a.

Viungo vya nje
lugha ya Kijuǀ’hoan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijuǀ’hoan 
lugha ya Kijuǀ’hoan katika Glottolog
lugha ya Kijuǀ’hoan kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Kikung-Ekoka

Kikung-Ekoka ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Angola inayozungumzwa na Wakung-Ekoka. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikung-Ekoka nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 3400. Pia kuna wasemaji 1760 nchini Namibia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikung-Ekoka kiko katika kundi la Kikx'a.

Viungo vya nje
lugha ya Kikung-Ekoka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikung-Ekoka 
lugha ya Kikung-Ekoka katika Glottolog
lugha ya Kikung-Ekoka kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Angola
Kinaro

Kinaro (au Kinharo) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wanaro. Mwaka wa 2014 idadi ya wasemaji wa Kinaro nchini Botswana imehesabiwa kuwa watu 8000. Pia kuna wasemaji 4000 nchini Namibia (1998). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinaro kiko katika kundi la Kikhoe.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaro 
lugha ya Kinaro katika Glottolog
lugha ya Kinaro kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Kisekele

Kisekele (pamoja na Kimaligo na Ki!o!ung, pia Ki!kung ya Kaskazini) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Angola inayozungumzwa na Wasekele. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisekele nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 5630. Pia kuna wasemaji 61,300 nchini Namibia (2006), wengi wao wakimbizi kutoka Angola wakati wa vita nchini pale. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisekele kiko katika kundi la Kikx'a.

Viungo vya nje
lugha ya Kisekele kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisekele
lugha ya Kisekele katika Glottolog
lugha ya Kisekele kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Angola
Khitini

Khitini (ing. chitin, kutoka gir. χιτών khiton "ganda, kinga") ni dutu ngumu nusu angavu inayofanya kiunzi nje ya wadudu na arithropodi wengine.

Inapatikana pia katika kuta ya seli za fungi. 

Kikemia ni aina ya polisakaridi yaani molekuli ndefu ya kabohidrati ya (C8H13O5N)n.

Marejeo

Other websites 
 Chitin Product Information from China GreatVista Chemicals 
 Horseshoe Crab Chitin Research

Viungo vya Nje 

 Horseshoe Crab Chitin Research 
 Information about Chitin (Heppe Medical Chitosan)
 

Kemia
Manii

Manii (pia: shahawa; kwa Kiing. sperm, spermatozoa) ni mbegu za madume wa wanyama zinazozalishwa katika korodani. Kila chembe ya manii (spermatozoo) ni seli inayoweza kusogea nje ya mwili.

Kazi yake ni kubeba kromosomu zenye taarifa za jenetikia (yaani sifa za mwili inakotoka) na kupitia uterasi ya jike na kuingia ndani ya virijaova (virija vya uzazi vya jike) huko ndani ya yai. Kuingia kwa spermatozoo ndani ya yai kunasababisha ungano la ADN ya yai na spermatozoo na mgawanyo wa yai ambalo ni chanzo cha kiumbehai mpya.

Umbo la spermatozoo linaundwa na "kichwa" kidogo kinachobeba ADN na mkia mrefu ambao mwendo wake unasogeza seli mbele. Umbo hilo linafanana na kiluwiluwi mdogo lakini ni seli 1 tu.

Manii ya binadamu huzalishwa katika korodani za mwanamume. Kila seli ya manii ina kromosomu 23. Seli za mwili huwa na kromosomu 46, kwa hiyo spermatozoo inabeba nusu ya taarifa zinazohitajika kwa kuanzisha kiumbe kipya. Nusu nyingine inapatikana katika yai la mwanamke ambako spermatozoo inaelekea kuingia.

Wakati wa tendo la ndoa manii yanachanganyika kwa viowevu kutoka kibofushahama na tezi za shahawa na mchanganyiko huo unafyatuliwa nje ya mboo. Kama hii inatokea ndani ya kuma ya mwanamke, shahawa inasambaa na kuenea ndani ya kuma. Ilhali idadi ya spermatozoo ni kubwa sana, yaani seli zaidi ya milioni mia nne (400,000,000), uwezekano ni mkubwa kwamba seli kadhaa zitafika hadi virijaova na kukuta yai lililo tayari. Si zaidi ya seli 100 kati ya milioni zilizotoka ambazo zinafika kwenye yai.

Yai lililo tayari linapokea spermatozoo moja tu. Hapo kromosomu 23 ndani ya yai zinaunganishika na kromosomu 23 za spermatozoo na kufanya jumla ya 46 zinazotosha kuanzisha kiumbe kipya.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Slower conception 'leads to boys'
 Human Sperm Under a Microscope

uzazi
mwili
jinsia
Pembe kali

Pembe kali (ing. acute angle) ni pembe ambayo kiwango chake ni kubwa kuliko nyuzi 0° lakini pungufu ya nyuzi 90°.

Mifano

Viungo vya Nje
Acute angles on math-is-fun

jiometria
Pembe butu

Pembe butu (ing. obtuse angle) ni pembe ambayo ni kubwa kuliko pembe mraba (=nyuzi 90°) na ndogo kuliko nyuzi 180°.

Mifano ya pembe butu

Viungo vya Nje
Obtuse angles on math-is-fun

jiometria
Pembe nyoofu

Pembe nyoofu (ing. straight angle) ni pembe ambayo kiwango chake ni nyuzi 180° kamili.

Kama hujui ni pembe inaonekana kama mstari nyoofu.

Mifano

Viungo vya Nje
Straight angles on math-is-fun

jiometria
Pembe kuu

Pembe kuu (ing. reflex angle) ni pembe ambayo kiwango chake ni kubwa kuliko nyuzi 180° lakini pungufu ya nyuzi 360°.

Mifano

Viungo vya Nje
Reflex angles on math-is-fun

jiometria
Maigizo

Maigizo ni mpangilio wa maneno unaombatana na utendaji wa wahusika. Wahusika huwa wanaiga mambo ambayo yanafanywa na jamii husika na kuyaonesha mbele ya hadhira. Pia maneno yanayosemwa na wahusika yanalingana na yale ya jamii husika. 

Hivyo basi katika sanaa hii hutumika vitendo, misegeo/mijongeo ya mwili na miondoko mbalimbali kwa umbo lenye kuvutia hadhira. Wakati mwingine maigizo huambatana na nyimbo. Utanzu wa maigizo hujumuisha vipera kama vile: matambiko, majigambo, ngonjera, ngoma, vichekesho, michezo ya jukwaani na kadhalika.

Tazama pia
Fasihi

Vyanzo

 Boleslavsky, Richard. 1933 Acting: the First Six Lessons. New York: Theatre Arts, 1987. ISBN 0-87830-000-7.
 Brustein, Robert. 2005. Letters to a Young Actor New York: Basic Books. ISBN 0-465-00806-2.
 Csapo, Eric, and William J. Slater. 1994. The Context of Ancient Drama. Ann Arbor: The U of Michigan P. ISBN 0-472-08275-2.
 Darius, Adam. 1998. Acting – A Psychological and Technical Approach. Kolesnik Production OY, Helsinki. ISBN 952-90-9146-X
 Hagen, Uta. 1973. Respect for Acting. New York: Macmillan. ISBN 0-02-547390-5.
 Hodge, Alison, ed. 2000. Twentieth Century Actor Training. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-19452-0.
 Marston, Merlin, ed. 1987. Sanford Meisner on Acting New York: Random House. ISBN 0-394-75059-4.
 O'Brien, Nick. 2010. Stanislavski In Practise. London: Routledge. ISBN 978-0415568432.
 Spolin, Viola 1963. "Improvisation for the Theater" Northwestern University press, Illinois
 Stanislavski, Konstantin. 1938. An Actor’s Work: A Student’s Diary. Trans. and ed. Jean Benedetti. London: Routledge, 2008. ISBN 978-0-415-42223-9.
 Zarrilli, Phillip B., ed. 2002. Acting (Re)Considered: A Theoretical and Practical Guide. Worlds of Performance Ser. 2nd edition. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-26300-X.

Viungo vya nje

 Backstage Magazine – Large website and subscription service for actors.

Sanaa
Fasihi
Vigano

Vigano ni hadithi fupifupi zinazosimuliwa kwa lengo la kueleza makosa au maovu ya watu fulani ili kutoa maadili mema yanayofaa kwa wanajamii. 

Masimulizi ya vigano mara nyingi hutumia methali kama msingi wake wa maadili. Methali hiyo ndiyo hujengewa masimulizi yanayolenga kumwonya mwanajamii anayetenda kinyume na maadili ya jamii yake. 

Kwa kawaida vigano hujengwa juu ya tukio (kisa kimoja) moja ambalo hutumiwa kuelezea maisha halisi ya jamii husika.

Tazama pia
Fasihi simulizi

Fasihi
Sanaa
Visakale

Visakale (vilevile: tarihi) ni hadithi fupifupi zinazosimulia matukio ya maalumu ya kihistoria. Matukio haya yanaweza kuwa ya kweli au ya kubuni. Tarihi inaweza kuhusu historia ya wafalme, koo za utawala, kumbukumbu za kutokea kwa koo fulani, magonjwa, vita, njaa na kadhalika. Hivyo basi wahusika wake mara nyingi huwa ni binadamu ambao hupewa uwezo mkubwa au mdogo mno kulingana na matukio yanayosimuliwa.
Dhima ya tarihi ni kuikumbusha au kuitahadharisha jamii juu ya tukio fulani ili lieziwe au likomeshwe. Kama ilivyo ngano, tarihi, pia huanza kwa "Paukwa.... pakawa"....

Tazama pia
Fasihi simulizi

Fasihi
Sanaa
Mari

Mari (leo hii Tell Hariri nchini Syria) ilikuwa dola-mji wa ustaarabu wa Mesopotamia baina ya miaka 2900 - 1760 hivi KK.

Mji huo ulikuwa kando ya mto Frati, takriban katikati ya kitovu cha Mesopotamia na pwani ya Mediteranea na hivyo kitovu muhimu cha biashara ya kimataifa ya wakati ule.

Ulikuwa pia kitovu muhimu cha utamaduni na sanaa na kwa vipindi kadhaa ulitawala milki kubwa, ukishindana hasa na Ebla.

Katika mabaki yake yamepatikana maandishi mengi katika vigae.

Sanaa kutoka Mari

Marejeo
  
   

 

 
 

 
 
 
 
 

 
 

Mesopotamia
Historia ya Syria
Historia ya kale
Kinakame

Kinakame (au Kinakama) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanakame. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kinakame imehesabiwa kuwa watu 980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinakame iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinakame kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinakame 
lugha ya Kinakame katika Glottolog
lugha ya Kinakame kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinake

Kinake ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanake. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kinake imehesabiwa kuwa watu 170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinake iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kinake kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinake 
lugha ya Kinake katika Glottolog
lugha ya Kinake kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinamiae

Kinamiae ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanamiae. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinamiae imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinamiae iko katika kundi la Kibaraiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinamiae kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinamiae 
lugha ya Kinamiae katika Glottolog
lugha ya Kinamiae kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinankina

Kinankina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanankina. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kinankina imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinankina iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinankina kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinankina 
lugha ya Kinankina katika Glottolog
lugha ya Kinankina kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinarak

Kinarak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanarak. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinarak imehesabiwa kuwa watu 6220. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinarak iko katika kundi la Kijimi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinarak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinarak
lugha ya Kinarak katika Glottolog
lugha ya Kinarak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinawaru

Kinawaru ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanawaru. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kinawaru imehesabiwa kuwa watu 190. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinawaru iko katika kundi la Kiyareban.

Viungo vya nje
lugha ya Kinawaru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinawaru 
lugha ya Kinawaru katika Glottolog
lugha ya Kinawaru kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Oscar Fanuel Joshua

Oscar Fanuel Joshua (amezaliwa 6 Aprili 1986) ni mchezaji wa kandanda kutoka Tanzania akicheza nafasi ya beki wa kushoto. Pia anaichezea klabu mashuhuri nchini Tanzania Yanga S.C.

Kuhusu timu ya taifa
Oscar amewahi itwa katika kikosi cha timu ya Taifa ya Tanzania huku akicheza michezo 14 ya Timu ya taifa ya Taifa stars mchezo wa mwisho kucheza Oscar wa timu ya Taifa ulikuwa ni mchezo kati ya Taifa Stars dhidi ya Misri Taifa stars ikifungwa 3 bila mchezo huo

Klabu alizowahi chezea
Moro United-2006-2009
Ruvu Shooting-2010-2011
Yanga Sc-2012-

Viungo vya nje
picha ya Oscar Fanuel Joshua ndani ya timu ya Yanga 

Wachezaji mpira wa Tanzania
Waliozaliwa 1986
Watu walio hai
Kinek

Kinek ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanek. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kinek imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinek iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinek kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinek 
lugha ya Kinek katika Glottolog
lugha ya Kinek kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinekgini

Kinekgini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanekgini. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kinekgini imehesabiwa kuwa watu 430. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinekgini iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinekgini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinekgini 
lugha ya Kinekgini katika Glottolog
lugha ya Kinekgini kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kineko

Kineko ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waneko. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kineko imehesabiwa kuwa watu 640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kineko iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kineko kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kineko 
lugha ya Kineko katika Glottolog
lugha ya Kineko kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinend

Kinend ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanend. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kinend imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinend iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kinend kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinend 
lugha ya Kinend katika Glottolog
lugha ya Kinend kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinete

Kinete ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanete. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinete imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinete iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kinete kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinete 
lugha ya Kinete katika Glottolog
lugha ya Kinete kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiǃxóõ

Ki!xóõ (au Kitsasi) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wa!xóõ. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Ki!xóõ nchini Botswana imehesabiwa kuwa watu 2000. Pia kuna wasemaji 500 nchini Namibia (2014). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Ki!xóõ kiko katika kundi la Kituu.

Viungo vya nje
lugha ya Ki!xóõ kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Ki!xóõ
lugha ya Ki!xóõ katika Glottolog
lugha ya Ki!xóõ kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Kiseroa

Kiseroa ilikuwa lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini iliyozungumzwa na Waseroa. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiseroa tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiseroa kiko katika kundi la Kituu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiseroa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiseroa
lugha ya Kiseroa katika Glottolog
lugha ya Kiseroa kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Kixam

Kixam ilikuwa lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini iliyozungumzwa na Waxam. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kixam tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kixam kiko katika kundi la Kituu.

Viungo vya nje
lugha ya Kixam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kixam
lugha ya Kixam katika Glottolog
lugha ya Kixam kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Kixegwi

Kixegwi ilikuwa lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini iliyozungumzwa na Waxegwi. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kixegwi tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kixegwi kiko katika kundi la Kituu.

Viungo vya nje
lugha ya Kixegwi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kixegwi
lugha ya Kixegwi katika Glottolog
lugha ya Kixegwi kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Kixiri

Kixiri ni lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Waxiri. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kixiri imehesabiwa kuwa watu 87 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kixiri kiko katika kundi la Kikhoekhoe.

Viungo vya nje
lugha ya Kixiri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kixiri
lugha ya Kixiri katika Glottolog
lugha ya Kixiri kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Historia andishi

Historia andishi ni kipindi cha historia ya binadamu kuanzia walipobuni uandishi miaka 3,300 hivi KK huko Mesopotamia.

Hatua hiyo imewezesha kutunza kumbukumbu kwa makusudi na hivyo kuchangia sana maendeleo ya fani ya historia.

Marejeo

Viungo vya nje
 Taarifa zaidi kuhusu maandishi ya zamani katika tovuti Ancientscripts.com

Historia
Kingaing

Kingaing ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wangaing. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingaing imehesabiwa kuwa watu 2020. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingaing iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kingaing kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingaing 
lugha ya Kingaing katika Glottolog
lugha ya Kingaing kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kingalum

Kingalum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wangalum. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kingalum nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Papua Guinea Mpya (1981). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingalum iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kingalum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingalum 
lugha ya Kingalum katika Glottolog
lugha ya Kingalum kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinii

Kinii ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanii. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kinii imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinii iko katika kundi la Kiwahgi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinii kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinii
lugha ya Kinii katika Glottolog
lugha ya Kinii kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinimi

Kinimi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanimi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinimi imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinimi iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinimi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinimi
lugha ya Kinimi katika Glottolog
lugha ya Kinimi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kininggerum

Kininggerum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya na Indonesia inayozungumzwa na Waninggerum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kininggerum imehesabiwa kuwa watu 5150. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kininggerum iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kininggerum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kininggerum
lugha ya Kininggerum katika Glottolog
lugha ya Kininggerum kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Lugha za Indonesia
Moluska

Moluska ni wanyama wasio na mifupa ambao wanaishi zaidi majini, ambamo ni asilimia 23 za wanyama wote walioainishwa. Lakini wengine wanaishi katika nchi kavu, kama vile konokono wengi. Baharini wako pia kama kome na chaza.

Siku hizi kuna spishi 85,000 za wanyama hao, nazo ni tofauti sana. Spishi nyingine zimekoma.

Jina lilienea kuanzia Kifaransa mollusque, kutoka neno la Kilatini molluscus, ambalo mzizi wake ni mollis, yaani laini. Aristotle aliwahi kutumia neno la Kigiriki τα μαλακά, ta malaka, "vitu laini", kwa aina ya mnyama wa baharini wa jamii ya pweza.

Tanbihi

Viungo vya nje

 Researchers complete mollusk evolutionary tree; 26 October 2011
 Hardy's Internet Guide to Marine Gastropods
 Rotterdam Natural History Museum Shell Image Gallery
Mussel Watch Programme 
Online biomonitoring of bivalve activity, 24/7: MolluSCAN eye 

Moluska
Biolojia
Orodha ya wakuu wa nchi Guinea

Ifuatayo ni orodha ya wakuu wa nchi wa Guinea tangu nchi imekuwa huru kutoka kwa Ufaransa mnamo 1958.

Orodha ya Wakuu wa Nchi wa Guinea

(Tarehe zilizowekewa mlalo zinaashiria uendelezo wa kuwa ofisini "bila kupingwa")

Kwa Viongzo wa Kikoloni kabla ya uhuru, tazama: Viongo wa Kikoloni wa Guinea

Ushirikishwaji

Tazama pia
Guinea

Viungo vya nje
 Serikali
 Official site of the Guinean government 
Guinea's state structure 

Guinea, orodha ya marais wa
Guinea
Ahmed Sékou Touré

Ahmed Sékou Touré (au Ahmed Sheku Turay; 9 Januari 1922 - 26 Machi 1984) alikuwa kiongozi wa kisiasa; mkuu wa PDG kutoka nchini Guinea. 

Alichaguliwa kama Rais wa kwanza wa Guinea akatumikia kuanzia mwaka 1958 hadi kifo chake 1984. Touré alikuwa miongoni mwa wazalendo wa awali wa Guinea waliojishughulisha katika harakati za kupigania uhuru wa nchi kutoka mikononi mwa Wafaransa. 

Mwaka wa 1960, alitangaza chama chake cha Parti démocratique de Guinée (PDG) kuwa chama halali pekee nchini humo na kuongoza tangu hapo kwa utawala wa kiimla. Alichaguliwa kwa maneno tu kwa vipindi saba vya miaka saba, lakini Guinea haikuwa na chama kingine cha kisiasa, na aliwafunga au kuwafukuza nchini viongozi wakubwa wa upinzani dhidi yake .  

Alikuwa kitukuu wa Samori Ture, mwanzilishi wa Dola la Wasulu.

Mnamo Oktoba 2021, kwenye hafla ya maadhimisho ya miaka 50 ya mauaji ya Oktoba 1971, jamaa za watu 70 wa Guinea walioangamizwa chini ya utawala wa Sekou Touré walimwomba Rais Mamady Doumbouya ukarabati na mazishi ya heshima kwa waathiriwa.

Marejeo
 Henry Louis Gates, Anthony Appiah (eds). Africana: The Encyclopedia of the African and African, "Ahmed Sékou Touré," pp1857–58. Basic Civitas Books (1999). ISBN 0-465-00071-1
 Molefi K. Asante, Ama Mazama. Encyclopedia of Black Studies. Sage Publications (2005) ISBN 0-7619-2762-X
  Ibrahima Baba Kake. Sékou Touré. Le Héros et le Tyran. Paris, 1987, JA Presses. Collection Jeune Afrique Livres. 254 p
 Lansiné Kaba. "From Colonialism to Autocracy: Guinea under Sékou Touré, 1957–1984;" in Decolonization and African Independence, the Transfers of Power, 1960-1980. Prosser Gifford and William Roger Louis (eds). New Haven: Yale University Press, 1988.
 Phineas Malinga. "Ahmed Sékou Touré: An African Tragedy" 
 Baruch Hirson. "The Misdirection of C.L.R. James", Communalism and Socialism in Africa, 1989.
 John Leslie. Towards an African socialism, International Socialism (1st series), No.1, Spring 1960, pp. 15–19.
  Alpha Mohamed Sow, "Conflits ethnique dans un État révolutionnaire (Le cas Guinéen)", in Les ethnies ont une histoire, Jean-Pierre Chrétien, Gérard Prunier (ed), pp. 386–405, KARTHALA Editions (2003) ISBN 2-84586-389-6
 Parts of this article were translated from French Wikipedia's :fr:Ahmed Sékou Touré.

Viungo vya Nje
   1959 Time Magazine cover story about Sékou Touré
 WebGuinee - Sekou Toure  Publishes full text of books and articles as well photos of Sekou Toure
 Camp Boiro Memorial. Extensive list of reports and articles on the notorious political prison where thousands of victims of the dictatorship of Sekou Toure disappeared between 1960 and 1984.
 More information about Ahmed Sékou Touré (French) 
 BBC Radio: President Sekou Toure Defends One-Party Rule (1959).
 Conflict history: Guinea , 11 May 2007. International Crisis Group.
1st page on the French National Assembly website
2nd page on the French National Assembly website

Waliozaliwa 1922
Waliofariki 1984
Wanasiasa wa Guinea
Marais wa Guinea
Viongozi wa Afrika
Muungano wa Madola ya Afrika

Muungano wa Madola ya Afrika ni wazo lililopendekezwa kwa ajili ya shirikisho la baadhi ya nchi zote huru 54 za katika bara la Afrika. 

Wazo hili linatokana na shairi la Marcus Garvey la mwaka wa 1924, Hail, United States of Africa.

Kiongozi wa zamani wa Libya Muammar al-Gaddafi, ambaye 2009 alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Afrika (UA), aliendeleza wazo la Muungano wa Madola ya Afrika katika mikutano mwili ya kanda ya Afrika: wa kwanza mwezi Juni 2007 mjini  Conakry, Guinea, halafu tena mnamo mwezi wa Februari mwaka 2009 mjini Addis Ababa, Ethiopia. Gaddafi awali alisukuma kuanzishwa kwa suala hili katika mkutano uliofanyika mwaka 2000 mjini Lomé, Togo, aliealeza UA kama kushindwa kwa baadhi ya mambo; Gaddafi alidai ya kwamba muungano wa kweli pekee ndiyo unaweza kutupatia uthabiti na utajiri kwa Afrika yetu. 
Baadhi ya viongozi wakuu wa UA walikubaliana na shirikisho lililopendekezwa, wakiamini ya kwamba ingeliweza kuleta amani katika Afrika mpya. Alpha Oumar Konaré, Rais wa zamani wa Mali na mwenyekiti wa zamani wa Tume ya Umoja wa Afrika, alizungumzia wazo hili katika sherehe za Siku ya Afrika, mnamo Mei 25, 2006.

Tazama pia
 Umoja wa Afrika
 Umoja wa Waarabu
 Demografia ya Afrika

Marejeo

Umoja wa Afrika
Historia ya Afrika
Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika

Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika ni mkuu wa Tume ya Umoja wa Afrika.

Historia

Orodha

Tazama pia
Mwenyekiti wa Umoja wa Afrika

Marejeo
Kinobonob

Kinobonob ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanobonob. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinobonob imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinobonob iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kinobonob kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinobonob
lugha ya Kinobonob katika Glottolog
lugha ya Kinobonob kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinomane

Kinomane ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanomane. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinomane imehesabiwa kuwa watu 6700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinomane iko katika kundi la Kichimbu.

Viungo vya nje
lugha ya Kinomane kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinomane
lugha ya Kinomane katika Glottolog
lugha ya Kinomane kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinomu

Kinomu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanomu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinomu imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinomu iko katika kundi la Kihuon.

Viungo vya nje
lugha ya Kinomu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinomu
lugha ya Kinomu katika Glottolog
lugha ya Kinomu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinuk

Kinuk ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanuk. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kinuk imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinuk iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinuk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinuk
lugha ya Kinuk katika Glottolog
lugha ya Kinuk kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinukna

Kinukna ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanukna. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kinukna imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinukna iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinukna kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinukna
lugha ya Kinukna katika Glottolog
lugha ya Kinukna kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinumanggang

Kinumanggang ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanumanggang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinumanggang imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinumanggang iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kinumanggang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinumanggang
lugha ya Kinumanggang katika Glottolog
lugha ya Kinumanggang kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiodoodee

Kiodoodee ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waodoodee. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiodoodee imehesabiwa kuwa watu 490. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiodoodee iko katika kundi la “East Strickland”.

Viungo vya nje
lugha ya Kiodoodee kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiodoodee
lugha ya Kiodoodee katika Glottolog
lugha ya Kiodoodee kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Benedictus

Benedictus ni neno la Kilatini lenye maana ya "Asifiwe". Ni maarufu kama jina la wimbo wa Kiinjili unaotumika kila siku katika Masifu ya asubuhi ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo. 

Jina hilo linatokana na kwamba ndilo neno la kwanza katika tafsiri ya Kilatini ya wimbo huo ambao, kadiri ya Lk 1:68-79, Zakaria aliutunga siku ya kumtahiri ya mtoto wake, Yohane Mbatizaji. Katika nafasi hiyo alifungua tena kinywa chake na kutoa unabii. 

Kabla ya hapo, kwa zaidi ya miezi tisa Zakaria alikuwa bubu na kiziwi kama adhabu ya kutosadiki mara maneno ya Malaika Gabrieli aliyetumwa na Mungu kumpasha habari ya kwamba sala zake na za mke wake Elisabeti zimekubalika, hivyo watazaa mtoto wa kiume, ingawa wote wawili ni wakongwe na Elisabeti ni tasa.

Tanbihi

Viungo vya nje

 List of available settings at Choral Public Domain Library.
 Order for Morning Prayer in the Book of Common Prayer
 Pope John Paul II, "Reflection on Canticle of Zechariah", General Audience, October 1, 2003

Yohane Mbatizaji
Injili ya Luka
Liturujia
Yesu Kristo
Magnificat

Magnificat (neno la Kilatini lenye maana ya: "Inatukuza") ni jina la utenzi unaotumika sana katika liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo, hasa katika Masifu ya jioni. Jina hilo linatokana na neno la kwanza la wimbo huo katika tafsiri ya Kilatini.

Wimbo huo ni maarufu pia kama Wimbo wa Maria, kutokana na mtunzi wake kadiri ya Injili ya Luka 1:46-55.

Ni mmojawapo kati ya nyimbo nne zinazopatikana katika Injili hiyo.  

Humo tunasoma kwamba Bikira Maria alitoa moyoni maneno hayo ya sifa kwa Mwenyezi Mungu akiwa na mimba ndogo ya Yesu baada ya kumshangiliwa na jamaa yake Elisabeti aliyeangazwa na Roho Mtakatifu kuhusu hali yake ya ujauzito na kuhusu ukuu wa mtoto huyo hata akamuita "Mama wa Bwana wangu". Elisabeti alimpongeza Maria kwa baraka hiyo aliyoipata, kubwa kuliko ile ya wanawake wengine wote. Pia alimpa heri kwa imani yake.

Maneno yake ni haya: 
Nafsi yangu yatangaza ukuu wa Bwana, 
roho yangu inamshangilia Mungu, mwokozi wangu; 
kwa sababu ameona unyonge wa mtumwa wake. 

Tangu sasa vizazi vyote vitanipongeza, 
Kwa sababu Mwenyezi amenitendea makuu; 
jina lake takatifu, 
ne rehema zake hufikia uaminifu wake 
kutoka kizazi hadi kizazi. 

Hufanya ushujaa kwa mkono wake: 
huwatawanya wenye kiburi moyoni, 
huwaangusha wenye nguvu kutoka katika viti vyao vya enzi 
na kuwainua wanyonge, 
huwashibisha wenye njaa vitu vyema, 
na matajiri huwafukuza mikono mitupu, 

Umsaidie Israeli, mtumishi wake, 
akikumbuka rehema kama alivyowaahidi baba zetu. 
Kwa neema ya Ibrahimu  
na kizazi chake milele.

Tazama pia
 Ziara ya Bikira Maria

Tanbihi

Viungo vya nje 

 The Magnificat
 Exegesis and Sermon Study of Luke 1:46-55: The Magnificat, by Curtis A. Jahn 
 ChoralWiki: Magnificat
 
 Officium pro defunctis, following the unrevised Vulgate text

Liturujia
Bikira Maria
Injili ya Luka
Nunc dimittis

Nunc dimittis (kwa Kilatini "Sasa ruhusu") ni maneno ya kwanza ya wimbo wa mzee Simeoni (Lk 2:29-32) katika tafsiri ya Kilatini.
Ndiyo sababu yanatumika kama jina la wimbo huo, mmojawapo kati ya zile nne zinazopatikana mwanzoni mwa Injili ya Luka.

Nafasi asili ya wimbo huo ni kwamba Yosefu na Bikira Maria walikwenda hekaluni Yerusalemu kwa ajili ya utakaso uliotakiwa na sheria ya Musa kwa kila mwanamke aliyejifungua. 

Ilikuwa siku 40 baada ya Maria kumzaa Yesu na kwa kuwa mtoto huyo alikuwa wa kiume na wa kwanza kwa mama yake ilibidi atolewe kwa Mungu halafu kukombolewa kwa sadaka ya kondoo au, kwa mafukara, njiwa wawili (Kut 13:12-15; Law 12:1-8).

Kumbe, walipoingia hekaluni, mzee Simeoni, akiongozwa na Roho Mtakatifu, aliwalaki, akamtambua mtoto kuwa ndiye Masiya aliyetarajiwa, akampakata  ili kumbariki, akamuomba kwa furaha Mungu amruhusu afe, mradi amemuona aliye wokovu wa mataifa yote.

Maneno yake yalivyoripotiwa na Luka mwinjili ndiyo yanayotumika katika liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo, hasa katika Sala ya mwisho kabla ya kwenda kulala.

Biblia
Liturujia
Injili ya Luka
Gloria

Gloria (kwa Kilatini Utukufu; kirefu ni Gloria in excelsis Deo, yaani Utukufu kwa Mungu juu kabisa) ni mwanzo wa wimbo maarufu wa Misa ambao unatokana na kunyambua ule wa malaika ambao, kadiri ya Injili ya Luka (2:14), waliwapasha wachungaji habari njema ya kuzaliwa Yesu katika zizi la Bethlehemu.

Inasemekana kwamba wimbo huo ulitafsiriwa na Hilari wa Poitiers kutoka Kigiriki.

Kwa sasa maneno yake ni haya: 
Glória in excélsis Deo
et in terra pax homínibus bonae voluntátis.
Laudámus te,
benedícimus te,
adorámus te,
glorificámus te,
grátias ágimus tibi propter magnam glóriam tuam,
Dómine Deus, Rex cæléstis,
Deus Pater omnípotens.
Dómine Fili Unigénite, Iesu Christe,
Dómine Deus, Agnus Dei, Fílius Patris,
qui tollis peccáta mundi, miserére nobis;
qui tollis peccáta mundi, súscipe deprecatiónem nostram.
Qui sedes ad déxteram Patris, miserére nobis.
Quóniam tu solus Sanctus, tu solus Dóminus, tu solus Altíssimus,
Jesu Christe, cum Sancto Spíritu: in glória Dei Patris. Amen.

Tanbihi

Viungo vya nje

Liturujia
Injili ya Luka
Masifu ya jioni

Masifu ya jioni ni kipindi muhimu zaidi cha Sala ya Kanisa katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo.

Ni sala rasmi inayofanyika wakati wa jua kuelekea kutua ili kumshukuru Mungu kwa siku inayokaribia kwisha.

Katika utaratibu wa Kanisa la Roma, unaofuatwa na majimbo karibu yote ya Kanisa Katoliki la Kilatini, sehemu kuu za sala hiyo, kati ya utangulizi na baraka ya mwisho, ni utenzi, zaburi mbili (au moja ndefu iliyogawiwa pande mbili), wimbo kutoka Nyaraka za Mitume au kitabu cha Ufunuo, somo fupi au refu kutoka Agano Jipya, kiitikizano, wimbo wa Bikira Maria, maombezi, Baba Yetu na sala ya kumalizia.

Kati ya sehemu hizo, kilele ni maneno ya Injili (wimbo wa Bikira Maria na Baba Yetu).

Tanbihi

Viungo vya nje

 The text of Vespers for today's date (Roman Catholic)
 The Roman Catholic General Instruction for the Liturgy of the Hours 
 An explanation of First Vespers 
 Vespers in the Orthodox Church 
 Sunday Vespers in Latin and with Gregorian chant (Ordinary Form of the Roman Rite) 
 An Order for Methodist Evening Prayer  (PDF)
 Byzantine Catholic Archeparchy of Pittsburgh

Liturujia
Sala
Masifu ya asubuhi

Masifu ya asubuhi ni kipindi muhimu cha Sala ya Kanisa katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo, kwa kuwa kinaonyesha kwamba sala ndiyo kazi ya kwanza ya binadamu siku yoyote.

Ni sala rasmi inayofanyika wakati wa jua kupambazuka ili kumtolea Mungu sifa kwa siku mpya inayoanza, ambayo inadokeza pia ufufuko wa Yesu.

Katika utaratibu wa Kanisa la Roma, unaofuatwa na majimbo karibu yote ya Kanisa Katoliki la Kilatini, sehemu kuu za sala hiyo, kati ya utangulizi na baraka ya mwisho, ni utenzi, zaburi moja (au kipande chake) inayotaja asubuhi, wimbo kutoka Agano la Kale, zaburi nyingine ambayo daima ni ya kusifu Mungu, somo fupi au refu kutoka Biblia ya Kikristo, kiitikizano, wimbo wa Zakaria, maombi, Baba Yetu na sala ya kumalizia.

Kati ya sehemu hizo, kilele ni maneno ya Injili (wimbo wa Zakaria na Baba Yetu).

Tanbihi

Viungo vya nje

Lauds for today's date (Roman Catholic)
Daily Lauds  may be said here.

Sala
Liturujia
Lemma

Lemma (gir. λῆμμα, lemma), pia kidahizo, ni neno la kutaja umbo la kimsingi la neno. Latumika hasa kwa majina au vichwa vya makala za kamusi ambako maneno hupangwa kufuatana na a-b-c kwa umbo la kimsingi yaani lemma.

Kwa hiyo mtungaji wa kamusi anahitaji kuamua ni nini umbo la neno ambalo litapatikana : 
"kiti" (si: viti)
"kupiga" (si walipiga).

Mfano kutoka kamusi ya English-Swahili Dictionary (TUKI)
angry adj 1 -enye hasira, -enye 
chuki, -enye hamaki be ~ kasirika. 2 (of a cut, wound) 
-enye kupwita. 3 (sea, sky, clouds) -a kutisha,
iliochafuka. angrily adv kwa hasira/ghadhabu 
chuki.

Hapo lemma ni "angry" na inaonyeshwa kwa maana tofautitofauti kulingana matumizi tofauti. Umbo la "angrily" limeongezwa kama lemma ndogo.

Lemma katika wikipedia
Katika wikipedia "lemma" ni sawa na jina la makala. Lemma ya makala hii unayosoma ni "Lemma" jinsi inavyoonekana katika kichwa. 

Ni muhimu kuangalia tahajia ya lemma au jina. Maana ukianzisha makala kwa jina fulani unaunda lemma katika mkusanyiko wa data wa wikimedia. Umbo hili ni muhimu baadaye maana wakati mtu anaweka kiunganishi kwa makala ulioyoanzisha anahitaji kurudia lemma hivihivi bila tofauti. Kama lemma "Julius Nyerere" imeanzishwa lazima utumie tahajia hii si "Julius nyerere" ambayo haitambuliwi katika kiunganishi. Hata hovyo inawezekana kuandaa maumba mbadala kwa njia ya vielekezo ("redirect") na kuzihifadhi kama makala za pekee, mfano Mwalimu Nyerere, Mwalimu Julius Nyerere, Julius Kambarage Nyerere ambazo zote zimeandaliwa kuelekeza kwa "Julius Nyerere" iliyoundwa kama lemma.  

Lugha
Kiogea

Kiogea ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waogea. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiogea imehesabiwa kuwa watu 2210. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiogea iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiogea kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiogea
lugha ya Kiogea katika Glottolog
lugha ya Kiogea kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kioksapmin

Kioksapmin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waoksapmin. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kioksapmin imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioksapmin iko katika kundi lake lenyewe la Kioksapmin.

Viungo vya nje
lugha ya Kioksapmin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kioksapmin
lugha ya Kioksapmin katika Glottolog
lugha ya Kioksapmin kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiömie

Kiomie ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waomie. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiomie imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiomie iko katika kundi la Kikoiarian.

Viungo vya nje
lugha ya Kiomie kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiomie
lugha ya Kiomie katika Glottolog
lugha ya Kiomie kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kionjob

Kionjob ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waonjob. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kionjob imehesabiwa kuwa watu 150, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kionjob iko katika kundi la Kidagan.

Viungo vya nje
lugha ya Kionjob kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kionjob
lugha ya Kionjob katika Glottolog
lugha ya Kionjob kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiono

Kiono ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waono. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiono imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiono iko katika kundi la Kihuon.

Viungo vya nje
lugha ya Kiono kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiono
lugha ya Kiono katika Glottolog
lugha ya Kiono kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kionobasulu

Kionobasulu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waonobasulu. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kionobasulu imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kionobasulu iko katika kundi la Kibosavi.

Viungo vya nje
lugha ya Kionobasulu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kionobasulu
lugha ya Kionobasulu katika Glottolog
lugha ya Kionobasulu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiontenu

Kiontenu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waontenu. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiontenu imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiontenu iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiontenu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiontenu
lugha ya Kiontenu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya