LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Wilaya ya Nyeri

Wilaya ya Nyeri ilikuwa wilaya mojawapo ya mkoa wa Kati wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Nyeri.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Nyeri.

Wilaya hiyo ilikuwa na ukubwa wa eneo la kilomita mraba 3,356  katika maeneo ya kusini mashariki mwa Mlima Kenya. 

Ilikuwa na jumla ya wakazi 661,156. Wenyeji ni haswa wa kabila la Wakikuyu.

Serikali za Mitaa

Maeneo ya utawala

Maeneo Bunge 
Wilaya hii ina maeneo bunge sita: 

 Eneo Bunge la Tetu
 Eneo Bunge la Kieni
 Eneo Bunge la Mathira
 Eneo Bunge la Othaya
 Eneo Bunge la Mukurweini
 Eneo Bunge la Nyeri Town

Marejeo

Viungo vya nje 
 http://www.aridland.go.ke/bulletins/July%202006-Nyeri.pdf

Nyeri
Mkoa wa Kati, Kenya
Wilaya ya Thika

Wilaya ya Thika ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kati wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Thika.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kiambu.

Wilaya ilipakana na Nairobi upande wa kaskazini mashariki. Idadi ya wakazi ilikuwa 645.713. Wakikuyu ndio waliozidi kwa idadi wilayani.

Wakazi wa wilaya hasa ni wa kijijini, lakini wakazi wake wa mjini wanazidi kuongezeka pale mji wa Nairobi unapozidi kupanuka. 

Wilaya ina majimbo ya uchaguzi manne: 

Eneo bunge la Gatanga (lina Gatanga na Kakuzi divisions)
Eneo bunge la Gatundu Kusini
Eneo bunge la Gatundu Kaskazini
Eneo bunge la Juja

Marejeo

Viungo vya nje 
 Sensa ya Kenya 
 Matokeo ya utafiti - THIKA Wilaya 
 Eneo bunge la Gatanga 

Kaunti ya Kiambu
Mkoa wa Kati, Kenya
T
Wilaya ya Kiambu

Wilaya ya Kiambu ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kati wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kiambu.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kiambu.

Marejeo

Mkoa wa Kati, Kenya
K
Wilaya ya Bungoma

Wilaya ya Bungoma ilikuwa mojawapo ya wilaya za Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi mwaka 2010.  

Makao makuu yalikuwa Bungoma mjini. 

Kwa sasa imekuwa Kaunti ya Bungoma.

Marejeo

Kaunti ya Bungoma
Mkoa wa Magharibi, Kenya
B
Wilaya ya Kakamega

Wilaya ya Kakamega ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kakamega.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kakamega.

Marejeo
  

kaunti ya Kakamega
Mkoa wa Magharibi, Kenya
K
Wilaya ya Lugari

Wilaya ya Lugari ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Lugari.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kakamega.

Wilaya hii imesheheni jamii kadhaa, baadhi yake ni: Tachoni, Maragoli, Banyala, Basoko na zinginezo. Jamii hizi mara nyingi hujihusisha na shughuli za ukulima na biashara.

Baadhi ya mimea inayokuzwa kwa wingi ni:miwa,  mahindi, viazi vitamu, ndizi, wimbi, mtama,  maharagwe, njugu, ndengu na kadhalika. 

Licha ya kwamba wilaya hii haina chuo kikuu, kuna taasisi kadhaa za kielimu zilizianzishwa na hivi karibuni zitaanza kutoa mafunzo mbalimbali ya kitaaluma kwa wasomi punde tu wanapotamatisha masomo yao ya kidato cha nne. Kuna mikakati inaendelea ya kujenga chuo cha kadri katika mji wa Lugari ambacho kitatoa mafunzo ya ualimu hadi kiwango cha diploma. Tayari kuna kimoja kilichokamilika katika mji wa Likiyani nyanda za juu mwa wilaya ya Lugari. Taasisi hii hutoa mafunzo mbalimbali kwa vijana na watu wazima kwa ujumla. 

Historia ya wilaya hii kwa ufupi ni kwamba sehemu hii iitwayo Lugari kitambo ilikuwa ikijulikana kama wilaya ya kakamega. Baadaye kwa sababu kakamega ilikuwa sehemu kubwa sana ndiposa ikakawanywa kuwa wilaya mbili,  Lugari ya sahi na Malava iliyorudi upande wa Kakamega. Jina lenyewe Lugari linamaanisha mahali ambapo gari la moshi hupita na kusimama. Kulingana na historia wakati wa enzi za ukoloni,  reli inayojulikana kama Kenya-uganda railway ilijengwa mwaka wa elfu moja mia tisa na moja. Reli hii ilipita mahali ambapo hivi sasa panajulikana kama mji wa lugari. iwapo utafika katika mji huu,  utakunduwa kwamba reli imepita katikati mwa mji huu na kuukawa katika sehemu mbili. Wakati huo wa enzi za ukoloni,  gari la moshi lilipita na kupewa jina ligari katika lahaja ya kiluhya. Hili jina lilitokana jina la wakoloni wafanyibiashara- gari la moshi. Kwa hivyo hivi ndivyo baadaye jina Lugari lilipatikana. 

Watu wa wilaya hii wana utamaduni mbalimbali kama tohara kwa vijana sherehe inayofanyika kila baada ya miaka miwili kwanzia mwezi wa nane, kwa kiluhya,  sherehe hii huitwa okhusevana. Sherehe hii hukamilika mwezi wa desemba pale ambapo vijana waliopashwa tohara hupelekwa mtoni na wazee wa jamii kufunzwa maneno muhimu ya utu uzima na mila za jamii. 

Wakati wa sherehe hizi mwanamke au kijana ambaye hajatahiri hawaruhusiwi kuandama na msafara huu kwa sababu ni hatia kubwa kulingana na mila na desturi za waluhya. Iwapo yeyote ataghairi na kupatikana, anaitwa mbele ya kikao cha wazee wa jamii wanaweza kumfanyiya chochote ambacho chaweza kumletea madhara makubwa maishani mwake. Kikao cha wazee wa jamii kinaheshimiwa sana katika jamii ya waluhya maana kuna tetesi kwamba chochote wanachosema hutendeka kwa sababu watu huamini kwamba wana nguvu na uwezo wa kimiungu kutoka kwa waanjilisha wa jamii ya waluhya.

Marejeo

Kaunti ya Kakamega
Mkoa wa Magharibi,  Kenya
L
Wilaya ya Mlima Elgon

Wilaya ya Mlima Elgon ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kapsokwony.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Bungoma.

Marejeo

Kaunti ya Bungoma
Mkoa wa Magharibi, Kenya
M
Wilaya ya Teso

Wilaya ya Teso ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Teso.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Busia.

Marejeo

Kaunti ya Busia
Mkoa wa Magharibi, Kenya
T
Wilaya ya Vihiga

Wilaya ya Vihiga ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Vihiga.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Vihiga.

Marejeo

Kaunti ya Vihiga
Mkoa wa Magharibi, Kenya
V
Georges Charpak

Georges Charpak (1 Agosti 1924 - 29 Septemba 2010) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Poland. Baadaye, alihamia na kufanya kazi Ufaransa. Hasa alibuni vifaa kwa ajili ya kugundua na kuchunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1992 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1924
Watu walio hai
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Wilaya ya Butere/Mumias

Wilaya ya Butere/Mumias ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Butere.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kakamega.

Marejeo

Kaunti ya Kakamega
Mkoa wa Magharibi, Kenya
B
Wilaya ya Gucha

Wilaya ya Gucha (pia: Wilaya ya Kisii Kusini au Wilaya ya Ogembo) ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba ya katiba mpya ya nchi (2010). Jina limetokana na mto Gucha

Makao makuu yalikuwa Ogembo, yenye wakazi zaidi ya elfu moja na wageni zaidi ya elfu moja ambao huitembelea kila siku.

Kwa sasa imekuwa kaunti ndogo ya kaunti ya Kisii ikiwa na South Bogirango Gucha North Bogirango.

Wakazi wake walikuwa takriban 461,000 (1999) . Idadi kubwa ya watu ni Wakisii, lakini hupakana na ardhi ya Wamasai huko kusini-mashariki. Kumekuwa na mapigano kadhaa ya kikabila baina yao.

Kilimo ndiyo sekta kuu. Mbali ya mashamba mengi madogo madogo, kuna mashamba makubwa ya miwa. 

Wilaya hii ilikuwa na majimbo matatu: South Mugirango, Bomachoge na Bobasi. Katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2002 viti vyote vitatu vilishindwa na chama cha Ford-People.

Marejeo

Viungo vya nje
[http://www.ekegusii.org  Lugha ya Kisii - Kisii / Tafsiri ya Kiingereza-Ekegusii

Kaunti ya Kisii
Wilaya ya Homa Bay

Wilaya ya Homa Bay ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Homa Bay.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Homa Bay.

Marejeo

Mkoa wa Nyanza
H
Wilaya ya Kisii Kati

Wilaya ya Kisii Kati ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza, Kusini Magharibi mwa Kenya, hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kisii ambao una wakazi Wakisii.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kisii.

Tarafa na Maeneo ya Utawala

Majimbo ya Ubunge Wilayani
Wilaya ya Kisii ina Majimbo manne ya Ubunge:
Kitutu Chache
Nyaribari Chache
Bonchari
Nyaribari Masaba

Uchumi
Wakazi wengi wa wilaya hii wanategemea kilimo kwa chakula na mapato ya Kifedha. 

Pia kuna biashara, hasa uuzaji wa mapato ya Kilimo. Baadhi ya mimea inayokuzwa ni mahindi, Ndizi na Chai.

Tazama Pia
Wilaya ya Gucha (Kisii Kusini)
Wilaya ya Nyamira (Kisii Kaskazini)
Mji wa Kisii

Marejeo

Viungo vya Nje
Tovuti ya Kisii.com
NPR Masimulizi kuhusu Lugha ya Kikisii
Mradi wa Fulda-Mosocho 

Kaunti ya Kisii
Mkoa wa Nyanza
K
Wilaya ya Kisumu

Wilaya ya Kisimu ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kisumu.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kisumu.

Marejeo

Kaunti ya Kisumu
Mkoa wa Nyanza
K
Wilaya ya Kuria

Wilaya ya Kuria ilikuwa wilaya mojawapo (miaka 2007-2010 zilikuwa mbili: Kuria Magharibi na Kuria Mashariki) ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Kuria ni eneo lililobarikiwa kwa kilimo na biashara na linalojaribu kupinga utamaduni na kuenzi elimu kuwa ndiyo ufunguo wa maisha.

Makao makuu yalikuwa mjini Kehancha.

Kwa sasa imekuwa sehemu kaunti ya Migori.

Marejeo

Kaunti ya Migori
Mkoa wa Nyanza
K
Wilaya ya Migori

Wilaya ya Migori ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Migori.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Migori.

Marejeo

Kaunti ya Migori
Mkoa wa Nyanza
M
Wilaya ya Nyamira

Wilaya ya Nyamira ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Ilikuwa sehemu ya Wilaya ya Kisii na kuitwa pia Kisii Kaskazini. Wilaya hii ilikuwa na watu 492,102 kulingana na sensa ya mwaka 1999.

Makao makuu yalikuwa mji wa Nyamira wenye watu takribani 10,000 kulingana na hesabu ya 1999.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Nyamira.

Maeneo ya Utawala ya Wilaya

Majimbo ya Uchaguzi
Wilaya ya Nyamira ina majimbo matatu ya Uchaguzi:
Eneo Bunge la Kitutu Masaba
Eneo Bunge la Mugirango Kaskazini
Eneo Bunge la Mugirango Magharibi

Tazama Pia
Wilaya ya Kisii
Nyamira
Mkoa wa Nyanza
Mugirango Kaskazini
Nyamira

Marejeo

Kaunti ya Nyamira
Mkoa wa Nyanza
N
Wilaya ya Nyando

Wilaya ya Nyando ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Awasi.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kisumu.

Marejeo

Kaunti ya Kisumu
!
Mkoa wa Nyanza
N
Wilaya ya Rachuonyo

Wilaya ya Rachuonyo ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Oyugis.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Homa Bay.

Marejeo

Mkoa wa Nyanza
R
Wilaya ya Siaya

Wilaya ya Siaya ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Siaya.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Siaya.

Marejeo

Mkoa wa Nyanza
S
Wilaya ya Suba

Wilaya ya Suba ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Mbita.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Homa Bay.

Marejeo

Kaunti ya Homa Bay
Mkoa wa Nyanza
S
Wilaya ya Bondo

Wilaya ya Bondo ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Nyanza wa Jamhuri ya Kenya tangu mwaka 1998 hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Bondo.

Kwa sasa imerudi kuwa sehemu ya kaunti ya Siaya.

Marejeo

Kaunti ya Siaya
Mkoa wa Nyanza
B
Wilaya ya Kilifi

Wilaya ya Kilifi ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kilifi.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kilifi.

Marejeo

Mkoa wa Pwani, Kenya
K
Wilaya ya Kilindini

Wilaya ya Kilindini ilikuwa wilaya ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya. Makao makuu yake yalikuwa Mombasa mjini.

K
Wilaya ya Kwale

Wilaya ya Kwale ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Kwale.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kwale.

Marejeo

Mkoa wa Pwani, Kenya
K
Wilaya ya Malindi

Wilaya ya Malindi ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Malindi.

Kwa sasa imekuwa sehemu ya kaunti ya Kilifi.

Marejeo

Mkoa wa Pwani, Kenya
M
Kaunti ya Kwale
Wilaya ya Mombasa

Wilaya ya Mombasa ilikuwa wilaya ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya. 

Makao makuu yake ilikuwa Mombasa mjini. 

Baada ya katiba mpya kupatikana, imekuwa kaunti ya Mombasa.

Marejeo

Kaunti ya Mombasa
Mkoa wa Pwani, Kenya
M
Wilaya ya Mto Tana

Wilaya ya Mto Tana ilikuwa wilaya mojawapo ya  Mkoa wa Pwani, mashariki mwa Jamhuri ya Kenya, hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Hola (wakati mwingine hujulikana kama Galole).

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Tana River. Jina lake limetokana na Mto Tana.

Ilikuwa na ukubwa wa eneo wa kilomita mraba 38,446 na wakazi 180,901 kulingana na sensa ya 1999. Kabila kuu ni Wapokomo, ambao wengi ni wakulima, na Waorma na Wawardey, ambao hutegemea ufugaji wa kuhamahama. 

Kwa jumla, wilaya hii ni kavu na huwa na ukame. Mvua si za hakika, msimu wa mvua huja miezi za Machi-Mei na Oktoba-Desemba. Kumekuwa na migogoro kati ya wakulima na wafugaji wahamaji juu ya maji. Mafuriko pia ni tatizo la kawaida, yakisababishwa na mvua nzito katika maeneo ya juu ya Mto Tana.

Utafiti wa hivi karibuni ulioandaliwa na ALMRP, Wilaya ya Mto Tana na kukabidhiwa kwa Kamati ya Maendeleo ya Wilaya ya Tana River (2004), iligundua kuwa wilaya hii ina 79% ukosefu wa chakula na huku kiwango cha umaskini kikifika hadi 62% . 

Wilaya ya Tana ilijumuisha maeneo kadhaa ya misitu, vichaka na mapori ambayo ni maeneo madogo ya makazi. Misitu huteuliwa kama Hifadhi ya Kitaifa ikiwa ina zaidi ya aina nne za mimea mikuu na zaidi ya aina saba za wanyama wakubwa (IUCN, 2003). Licha ya udhahiri wa maliasili ya kutosha, eneo hili bado limetengwa katika maeneo mengine ya nchi. Juhudi za maendeleo daima huzunguka eneo kubwa la Mto Tana, licha ya kutokuweko kwa mafanikio katika miradi ya awali ya kunyunyisha maji katika wilaya, yaani, miradi za kunyunyishia maji za Bura, Hola na mradi wa kukuza mpunga wa Tana delta ambao haukufanikiwa baada ya kuharibiwa na maji ya mvua za El Nino mwaka wa 1998.

Divisheni za Wilaya
Licha ya ukubwa wa wilaya ya Tana River, serikali ya mitaa yake ya kipekee ni Baraza ya Mji wa Tana River . Wilaya hii ina maeneo bunge matatu: Garsen, Galole na Bura.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Ofisi ya Kuratibu Masuala ya Kibinadamu - Kenya AdminLevels 1-4 
 Wilaya ya Tana River: kiwango cha migogoro juu ya maliasili katika ITDG
 Ramani ya Wilaya ya Tana River

Kaunti ya Tana River
Mkoa wa Pwani, Kenya
M
Wilaya ya Taita-Taveta

Wilaya ya Taita-Taveta ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Pwani wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 

Makao makuu yalikuwa mjini Voi.

Kwa sasa imekuwa kaunti ya Taita-Taveta.

Marejeo

Mkoa wa Pwani, Kenya
T
Orodha ya miji ya Kanada

Hii ni orodha ya miji ya Kanada.

Marejeo

Viungo vya nje 
 City population: Canada

 
Kanada
Russell Hulse

Russell Alan Hulse (amezaliwa 28 Novemba 1950) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua aina fulani ya nyota iitwayo "binary pulsar" kwa Kiingereza. Mwaka wa 1993, pamoja na Joseph Taylor alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1950
Watu walio hai
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Joseph Taylor

Joseph Hooton Taylor, Jr. (amezaliwa 29 Machi 1941) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza aina fulani ya nyota zinazosaidia kueleza nguvu za mvutano. Mwaka wa 1993, pamoja na Russell Alan Hulse alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1941
Watu walio hai
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Orodha ya majimbo ya Brazil

Orodha ya majimbo ya Brazil ni kama ifuatavyo:

Tazama pia 
 Brazil

Marejeo 

Brazil
 
Brazil
Wikipedia ya Kiafrikaans

Wikipedia ya Kiafrikaans (kwa Kiafrikaans: Afrikaanse Wikipedia) ni toleo la kamusi elezo huru ya Wikipedia kwa lugha ya Kiafrikaans. Mradi huu ulianzishwa tarehe 16 Novemba 2001, na ilikuwa Wikipedia ya 11 kuanzishwa. 

Tarehe 13 Mei 2009, toleo hili lilipita makala 12,000 na mwaka 2021 limezidi makala ya 100,000, likiwa toleo la 71 kwa ukubwa. 

Awali lilikuwa toleo kubwa la Wikipedia katika lugha za Kiafrika, na pia lilikuwa toleo la kwanza la Wikipedia ya lugha za Kiafrika kupita makala zaidi 10,000. Kwa sasa toleo la Kiarabu cha Misri linaongoza kwa mbali sana. Baada ya  Kiafrikaans, zinafuata Wikipedia ya Kimalagasi na Wikipedia ya Kiswahili.

Mbali na Waafrika Kusini, Wikipedia pia uhaririwa na watu wa kule Uholanzi, Ubelgiji, Namibia, Ujerumani na baadhi yao kutoka nchi za Skandinavia.

Marejeo

Viungo vya nje

 Statistics for Afrikaans Wikipedia by Erik Zachte
 Afrikaans Wikipedia a tiny giant 

Wikipedia kwa lugha tofauti
You Rock My World

"You Rock My World" ni wimbo wa msanii wa rekodi za muziki wa pop kutoka nchini Marekani, Michael Jackson. Hii ilikuwa single yake ya kwanza kutoka katika albamu yake ya mwaka wa 2001, Invincible. 	Wimbo umeshika #10 kwenye chati za  Billboard na Hot 100, na kuufanya iwe wimbo wa mwisho wa Jackson kuingia kwenye kumi bora za nchini Marekani.

Pia, wimbo ulipata kuchaguliwa kuingia kwenye ugawaji wa tuzo za Grammy Award kwa ajili ya Mwimbaji Bora wa Kiume wa Pop.  Muziki wa video wa wimbo huu ndiyo wa mwisho kuonekana kwa Jackson kwenye albamu hii; wimbo unaofuata ni "Butterflies", haukuwa na video, na hakuonekana kwenye video ya wimbo wa "Cry". Huu ulikuwa wimbo pekee kutoka kwenye albamu yake ya Invincible kuwahi kuuimba laivu. Wimbo huu unatazamiwa kama miongoni mwa vibao vikali vya mwisho vya Jackson kutamba kabla ya kifo chake.

Chati

Orodha ya Nyimbo

US single 
 Intro - 0:32
 "You Rock My World" (Album Version) – 5:08
 "You Rock My World" (Radio edit) – 4:28
 "You Rock My World" (Instrumental) – 5:07
 "You Rock My World" (A cappella) – 5:00

UK single 
 Intro/"You Rock My World" – 5:39
 "You Rock My World" (Radio edit) – 4:25
 "You Rock My World" (Instrumental) – 5:06
 "You Rock My World" (A cappella) – 4:47

Toleo la Kihispania 
 "El Mundo Frente A Ti Akiwa na Jayko (Michael Jackson Tribute) - 3:49

Single za Ulaya na Australia 
 Intro – 0:32
 "You Rock My World" (Album version) – 5:07
 "You Rock My World" (Radio edit) –  4:25
 "You Rock My World" (Instrumental) – 5:07
 "You Rock My World" (A cappella) – 5:01

Official remix featuring Jay-Z

Marejeo

Viungo vya Nje 

Nyimbo za 2001
Nyimbo za Michael Jackson
Cry

"Cry" ni wimbo kutoka katika albamu ya Michael Jackson ya mwaka wa 2001, Invincible, wimbo umetungwa na mwimbaji wa R&B na mtunzi, R. Kelly, ambaye ndiye aliyekuwa akiimba sauti za nyuma. Wimbo huu ni miongoni mwa nyimbo tatu zilizotungwa na Kelly kwa ajili ya Jackson. Mingine yake ni pamoja na "One More Chance" na "You Are Not Alone".

Muziki wa Video 
Muziki wa video wa "Cry" unaonyesha watu wengi wakishikana mikono katika sehemu mbalimbali. Baadhi ya vipande vya mashairi kutoka wimboni: If we all cry, at the same time tonight. Muziki wa video wa wimbo huu uliongozwa na Nick Brandt ambaye pia aliyepiga video za "Childhood" na "Earth Song" kwa ajili ya Michael.

Orodha ya Nyimbo 
 "Cry" (R. Kelly) – 5:00
 "Shout" (M. Jackson/T. Riley/C. Forbes/S. Hoskins/C. Lampson/R. Hamilton) – 4:17
 "Streetwalker" (Jackson) – 5:49

Chati

Marejeo

Viungo vya Nje 
 http://www.allmichaeljackson.com/lyrics/cry.html 
 http://www.mtv.co.uk/artists/michael-jackson/video/cry 

Nyimbo za 2001
Nyimbo za Michael Jackson
Shirikisho la Soka Tanzania

Shirikisho la Soka Tanzania (au Shirikisho la Mpira wa Miguu Tanzania; kwa Kiingereza: Tanzania Football Federation au kifupi: TFF) ni shirikisho la kitaifa linalosimamia masuala ya mpira wa miguu nchini Tanzania, ikihusisha Ligi Kuu Tanzania Bara na timu ya taifa ya Tanzania Taifa Stars. Ilianzishwa mwaka 1945 na kusajiliwa kuwa mwanachama wa FIFA mwaka 1964. Raisi wa sasa wa shirikisho ni Wallace Karia.

Shule za Michezo
Mnamo Januari 2008 shirikisho la soka Tanzania kupitia udhamini wa Peter Johnson walianzisha shule ya michezo nchini Tanzania mahususi kwa ajili ya mpira wa miguu maarufu kwa jina la (TSA), shule hoii inalenga kukuza vipaji vya soka nchini Tanzania na inatoa udhamini wa kimasomo kwa wachezaji wadogo.

Uwanja wa Taifa
Uwanja wa taifa wa Tanzania upo jijini Dar es Salaam. Ulifunguliwa mwaka 2007 ukiwa umepakana na uwanja wa Uhuru, ambao ndio uliokua uwanja wa taifa hapo kabla. Michezo mingi ya Ligi Kuu Tanzania Bara pamoja na michezo ya nyumbani ya timu ya taifa inachezewa katika uwanja huo.

Maraisi
Ali Chambuso 1967-1974
Said El MaaBwny 1974-1987
Mohamed Mussa 1987-1992
Muhidn Ndolanga 1992-2004
Leodgar Tenga 2004-2013
Jamal E Malinzi 2013-2017
Wallace Karia 2017–hadi sasa

Ligi Kuu Tanzania Bara
Ligi Kuu Tanzania Bara ina jumla ya timu 16 zinazoshiriki katika mashindano, Timu hizo ni pamoja na:
Yanga S.C.
Simba S.C.
Kagera Sugar F.C. 
Ihefu F.C.
Tabora United F.C.
Mtibwa Sugar F.C. 	
Azam F.C.
Tanzania Prisons F.C.
Costal Union
Dodoma F.C.
Namungo FC
JKT Tanzania F.C.
MASHIJAA F.C
KMC F.C.

Marejeo

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi 
 Tovuti katika African Soccer Union 
  Tanzania katika FIFA.com 
 Tanzania Sports
 Tanzania katika CAF Online

Michezo nchini Tanzania
Mpira wa Miguu
Orodha ya benki Tanzania

Hii ni orodha ya benki za biashara Tanzania:

Standard Chartered Bank (T)
Stanbic Bank (T)
Citibank (T)
FBME Bank
Bank of Africa
Diamond Trust (T)
Exim Bank (T)
National Bank of Commerce
National Microfinance Bank
CRDB Bank
People's Bank of Zanzibar
Akiba Commercial Bank
Kenya Commercial Bank
International Commercial Bank (T)
Habib African Bank
Barclay's Bank (T)
African Banking Corporation (T)
Commercial Bank of Africa
CF Union Bank
Savings and Finance Commercial Bank
Azania Bancorp
Bank of Baroda (T)
Bank M (T)
Access Bank Tanzania
Bank of India Tanzania

Orodha ya benki ya sehemu ya Tanzania:
Kilimanjaro Co-operative Bank
Dar es Salaam Community Bank
Mbinga Community Bank
Kagera Farmers Co-operative Bank
Uchumi Commercial Bank

Tazama pia
 Benki
 Benki Kuu ya Tanzania

Marejeo

!
Orodha za benki
Diskografia ya single za Michael Jackson

Ukurasa huu unataja orodha ya diskografia ya Michael Jackson, ambayo inajumlisha nafasi za chati ya single zilizotolewa na Jackson kwa nchi zifuatazo, Marekani (US), Uingereza (UK), Kanada (CA), Australia (AU), Ujerumani (DE), Ufaransa (FR) na Ireland (IE).

Albamu zake

Tuzo

Tazama pia
Diskografia ya albamu za Michael Jackson'

Tanbihi

Marejeo
 Michael Jackson charts 1  contains singles sales information.
 Michael Jackson charts 2  contains Motown sales information.

Nyimbo za Michael Jackson
Diskografia
Wilaya za Eire

Hii ni orodha ya wilaya za Eire:

Tazama pia 
 Eire

Marejeo

Viungo vya nje 
 Eire (Ireland) katika Statoids.com 
 Central Statistics Office, Eire 

Ireland
Jimmy Jam na Terry Lewis

James Samuel "Jimmy Jam" Harris III (amezaliwa mnamo 6 Juni 1959, mjini Minneapolis, Minnesota) na Terry Steven Lewis (amezaliwa mnamo 24 Novemba 1956, mjini Omaha, Nebraska) ni watayarishaji wa muziki wa  R&B na pop, na watunzi kutoka nchini Marekani. Wanafahamika zaidi kwa kushirikiana sana na msanii wa kike Bi. Janet Jackson. Watayarishaji hawa, walitamba sana kuna miaka ya 1980 na wamefanyakazi na wasanii kibao.

Historia

Discografia 
Orodha ya nyimbo zilizotayarishwa na Jimmy Jam na Terry Lewis

Marejeo

Viungo vya Nje
Jimmy Jam biography at Yahoo.com 
Terry Lewis biography at Yahoo.com 
Flyte Tyme Productions 
BBC Interview, May 2005

Wanamuziki wa Marekani
Watayarishaji muziki wa Marekani
Watu walio hai
Wilaya ya Carlow

Wilaya ya Carlow (Kiing.: County Carlow) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Carlow.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi 

Carlow
Carlow
Wilaya ya Cavan

Wilaya ya Cavan (Kiing.: County Cavan) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Cavan.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Cavan
Cavan
Wilaya ya Clare

Wilaya ya Clare (Kiing.: County Clare) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Ennis.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Clare
Clare
Wilaya ya Cork

Wilaya ya Cork (Kiing.: County Cork) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Cork.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Cork
Cork
Wilaya ya Donegal

Wilaya ya Donegal (Kiing.: County Donegal) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Lifford.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi 
  Tovuti rasmi 

Donegal
Donegal
Wilaya ya Dublin

Wilaya ya Dublin (Kiing.: County Dublin) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Dublin.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi 

Dublin
Dublin
Wilaya ya Galway

Wilaya ya Galway (Kiing.: County Galway) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Galway.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Galway
Galway
Wilaya ya Kerry

Wilaya ya Kerry (Kiing.: County Kerry) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Tralee.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Kerry
Kerry
Wilaya ya Kildare

Wilaya ya Kildare (Kiing.: County Kildare) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Naas.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Kildare
Kildare
Wilaya ya Kilkenny

Wilaya ya Kilkenny (Kiing.: County Kilkenny) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Kilkenny.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Kilkenny
Kilkenny
Wilaya ya Laois

Wilaya ya Laois (Kiing.: County Laois) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Portlaoise.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
   Tovuti rasmi

Laois
Westmeath
Wilaya ya Leitrim

Wilaya ya Leitrim (Kiing.: County Leitrim) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Carrick on Shannon.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Leitrim
Leitrim
Wilaya ya Limerick

Wilaya ya Limerick (Kiing.: County Limerick) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Limerick.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi 

Limerick
Limerick
Wilaya ya Longford

Wilaya ya Longford (Kiing.: County Longford) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Longford.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Longford
Longford
Wilaya ya Louth

Wilaya ya Louth (Kiing.: County Louth) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Dundalk.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
   Tovuti rasmi

Louth
Louth
Wilaya ya Mayo

Wilaya ya Mayo (Kiing.: County Mayo) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Castlebar.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
   Tovuti rasmi

Mayo
Mayo
Wilaya ya Meath

Wilaya ya Meath (Kiing.: County Meath) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Trim.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Meath
Meath
Wilaya ya Monaghan

Wilaya ya Monaghan (Kiing.: County Monaghan) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Monaghan.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Monaghan
Monaghan
Wilaya ya Offaly

Wilaya ya Offaly (Kiing.: County Offaly) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Tullamore.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Offaly
Offaly
Wilaya ya Roscommon

Wilaya ya Roscommon (Kiing.: County Roscommon) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Roscommon.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi

Roscommon
Roscommon
Wilaya ya Sligo

Wilaya ya Sligo (Kiing.: County Sligo) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Sligo.

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi

Sligo
Sligo
Wilaya ya Tipperary

Wilaya ya Tipperary (Kiing.: County Tipperary) ni wilaya za Eire.  Mji mkuu ni Clonmel (kusini) na Nenagh (kaskazini).

Tazama pia
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi - Tipperary Kusini
  Tovuti rasmi - Tipperary Kaskazini

Tipperary
Tipperary
Wilaya ya Waterford

Wilaya ya Waterford (Kiing.: County Waterford) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Waterford.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi 

Waterford
Waterford
Wilaya ya Westmeath

Wilaya ya Westmeath (Kiing.: County Westmeath) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Mullingar.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Westmeath
Westmeath
Wilaya ya Wexford

Wilaya ya Wexford (Kiing.: County Wexford) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Wexford.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi 

Wexford
Wexford
Wilaya ya Wicklow

Wilaya ya Wicklow (Kiing.: County Wicklow) ni wilaya za Eire. Mji mkuu ni Wicklow.

Tazama pia 
 Wilaya za Eire

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Wicklow
Wicklow
Barbra Streisand

Barbra Streisand (amezaliwa na jina la Barbara Joan Streisand mnamo tar. 24 Aprili 1942) ni mwimbaji na mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani. Pia amepata kufahamika zaidikama  mtunzi, mwanaharakati huria wa kisiasa, mtayarishaji wa filamu, na mwongozaji. Ameshinda tuzo mbili za Academy, tisa za Grammy, nne za Emmy, Special Tony Award, na ni mmoja kati ya waburudishaji wachache waliowahi kupata tuzo zote hizi, ingawa bado hajapata kushinda tuzo za ushindani za  Tony.

Marejeo

Soma zaidi

Viungo vya Nje 
 BarbraStreisand.com, the Official Site
 BarbraNews.com
 Barbra-Archives.com
 BJSMusic.com 

 
 
 
 

Wanamuziki wa Marekani
Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Blandina wa Lyon

Blandina (kwa Kifaransa: Blandine; alifariki Lyon, leo nchini Ufaransa, 177) alikuwa mwanamke mtumwa aliyeuawa katika dhuluma wa kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Wakristo.

Barua iliyotufikia kutoka kwa walionusurika kuuawa wakati huo inaleta ripoti kali lakini sahihi ya mauaji hayo ya wafiadini wa Lyon yaliyofanyika katika mji mkuu wa Gallia. Yeye alikuwa wa mwisho kuuawa: baada ya kuhamasisha wenzake wastahimili mateso pamoja na mwenyewe kuyapata kuliko wote, alichinjwa kwa upanga.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira na mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Juni pamoja na ya wenzake 47: askofu Potinus wa Lyon, Aleksanda, Attalus, Vezi Espagati, Maturus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, Jeminiani, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Blandina
Mabikira
Blandina
Blandina
Wafiadini wa Lyon

Wafiadini wa Lyon ndio Wakristo wafiadini wa kwanza wa Ufaransa.

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lugdunum (siku hizi Lyon).

Kati yao, ni maarufu hasa askofu Potinus wa Lyon na mtumwa bikira Blandina wa Lyon. 

Wengine ni: Aleksanda, Attalus, Vezi Espagati, Maturus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, JeminianI, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia.

Nusu yao walikuwa wenyeji, nusu nyingine walowezi kutoka Frigia, leo nchini Uturuki.

Wakiwa gerezani, walimuandikia Papa Eleuteri barua nzuri sana kuhusu kudumisha amani ya Kanisa.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 2 Juni.

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Kitabu V, I cha Historia ya Kanisa iliyoandikwa na Eusebi wa Kaisarea, kinapatikana katika site de l'antiquité latine et grecque
 Kitabu I, 49 cha Vitabu vitano vya miujiza kilichoandikwa na Gregori wa Tours, kinapatikana katika site de l'antiquité latine et grecque

Waliofariki 177
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Uturuki
Potinus wa Lyon

Potinus (kwa Kifaransa Pothin; Frigia, katika Uturuki wa leo, 87 - Lyon, katika Ufaransa wa leo, 177) alikuwa askofu wa Lyon aliyeuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo.

Askofu Ireneo alimtaja kama mtangulizi wake mjini Lyon katika barua ambayo anadhaniwa kuwa aliwaandikia Wakristo wa mkoa wake wa asili, Asia Ndogo, ili kueleza majaribu yaliyowapata. 

Kadiri yake, Potinus alitumwa na Polikarpo wa Smirna kufanya umisionari Ulaya magharibi pamoja na Wakristo wengine.

Anahesabiwa kuwa askofu wa kwanza wa Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini kwa kuwa akiwa na umri wa miaka 90 alifariki mara baada ya kufungwa gerezani.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Juni pamoja na wenzake 47: mtumwa bikira Blandina wa Lyon, Aleksanda, Attalus, Vezi Espagati, Maturus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, Jeminiani, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani kama yeye, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Catholic Online: Pothinus

Waliozaliwa 87
Waliofariki 177
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Watakatifu wa Ufaransa
Dhuluma

Dhuluma ya kidini, ya kisiasa, ya kikabila n.k. ni kati ya makosa ya jinai dhidi ya utu yanayolaaniwa kimataifa, k.mf. katika Nuremberg Principles.

Mtu anayetenda hivyo anaitwa dhalimu, kama yeyote anayewakosea haki wengine.

Jamii
Dini
Bikira

Bikira ni mwanamke yeyote asiyewahi kuingiliwa kijinsia na mwanamume. Kwa sababu hiyo kizinda kinacholinda tumbo la uzazi hakijaondolewa, bali kinabaki kama ushahidi wa hali hiyo.

Katika utamaduni wa makabila mbalimbali, kufikia ndoa katika hali hiyo ni jambo linalothibitisha msimamo wa mwanamwali unaotumainisha atakuwa mwaminifu kwa mume wake. 

Kati ya wote waliokuwa na sifa hiyo, maarufu zaidi ni mama wa Yesu wa Nazareti ambaye kwa heshima anaitwa kwa kawaida Bikira Maria. 

Kufuatana na mfano wake, Wakristo wengi kuanzia karne ya 1 waliamua kutunza hali hiyo maisha yao yote, hasa katika utawa.

Viungo vya nje
'Consecrated virgins and widows', katika Katekisimu ya Kanisa Katoliki kwa Kiingereza

Biolojia
Jinsia
Maadili
Katekisimu ya Kanisa Katoliki

Katekisimu ya Kanisa Katoliki (kwa kifupi KKK) ni kitabu rasmi cha kufundishia dini ya Ukristo kadiri ya imani na maadili ya Kanisa Katoliki kutokana na Mtaguso wa pili wa Vatikano.

Ilikubaliwa na Papa Yohane Paulo II kwanza tarehe 11 Oktoba 1992, halafu moja kwa moja 15 Agosti 1997.

Katika mtandao inapatikana katika lugha zifuatazo:
 Kilatini 
 Kiitalia 
 Kiingereza 
 Kijerumani .
 Kifaransa 
 Kihispania

Vitabu vilivyotangulia 

Vitabu vya kufundishia dini ya Kikristo vilitolewa kuanzia Mababu wa Kanisa, lakini neno maalumu katekisimu lilianza kutumiwa na Martin Luther mwaka 1529.

Wakati wa Mtaguso wa Trento ilitolewa katekisimu kwa ajili ya maparoko ili waweze kufundisha vizuri imani katoliki. Katekisimu ya Trento ilipitishwa na Papa Pius V ikaenea katika Kanisa Katoliki lote.

Baada yake, hakukuwa na katekisimu nyingine ya kimataifa, ingawa kuanzia mwaka 1905 ilienea sana ile iliyoandikwa na Papa Pius X kwa jimbo la Roma.

Walengwa 

Katekisimu ya Kanisa Katoliki inatarajiwa kutumika hasa kama msingi kwa utunzi wa katekisimu za kila lugha na aina kadiri ya mahitaji ya watu.

Yaliyomo 

Katekisimu ya Kanisa Katoliki ina sehemu kuu nne:
 Ungamo la imani (ufafanuzi wa Kanuni ya imani ya mitume)
 Adhimisho la fumbo la Kikristo (liturujia na hasa sakramenti saba)
 Maisha ya Kikristo (maadili yakitegemea Amri za Mungu)
 Sala ya Kikristo (hasa ile ya Baba Yetu)

Mafundisho yote yanaendana na madondoo mengi, hasa ya Biblia, Mababu wa Kanisa, Mitaguso ya kiekumene, Mapapa na watakatifu.

Ufupisho Makini 

Papa Benedikto XVI, ambaye alipokuwa kardinali (Joseph Ratzinger) aliongoza utunzi wa KKK, mwaka 2005 alitoa Ufupisho wake, uliotafsiriwa katika Kiswahili kwa jina la Ufupisho Makini.

Katika mtandao anapatikana kwa lugha mbalimbali, k. mf. kwa Kiingereza: Compendium of the Catechism of the Catholic Church

Kanisa Katoliki
Maadili

Maadili ni mafundisho yanayotolewa katika nafasi mbalimbali, hasa katika malezi, ili kuelekeza binadamu atende namna ambayo imjenge yeye na jamii nzima.

Maadili yanayohitajiwa na watu wote kimsingi ni yaleyale, lakini mazingira yanaweza kudai yatekelezwe kwa namna tofauti kiasi. 

Pamoja na hayo, watu tangu zamani wametoa maadili namna maalumu kulingana na dini, utamaduni, falsafa n.k.

Mmomonyoko wa maadili
Mmomonyoko wa maadili ni hali ya kukiukwa kwa maadili ya jamii fulani. Mmomonyoko wa maadili umesambaa kwa kasi sana, kwa vijana kuliko wazee, hiyo yote ni kwa sababu ya vyanzo vifuatavyo.

Utandawazi: huo ni hali ya mabadiliko katika nyanja mbalimbali za maisha kwa mwanadamu, kama vile siasa, uchumi n.k. ili kuwa na mfanano mmoja. Lakini mabadiliko hayo yamechangia kwa kiasi kikubwa kuporomoka kwa maadili kwani vijana wamekuwa watu wa kujifananisha na maisha ya watu wa nchi nyingine, kwa mfano wanaiga namna ya mavazi. Mavazi mengi ya nyakati hizi ni mavazi ambayo yanaporomosha maadili.
Teknolojia: usambaaji wa teknolojia na mawasiliano kurahisishwa kwa kupitia aina mbalimbali za mitandao ya kijamii kumekuwa ni changamoto kwa vijana. Wamekuwa wakitumia muda mwingi kwa kuperuzi mitandaoni na kufuatilia habari za wasanii ambazo haziwahusu kabisa. Lakini pia vijana wameweza kujiingiza kwenye vitendo vya ubakaji, kutokana na picha au video za ngono zinazooneshwa au kupakuliwa kwenye baadhi ya mitandao na kutazamwa na vijana, kwa hiyo teknolojia nayo imechangia kwa kiasi kikubwa kuporomosha maadili ya vijana.
Wazazi kutotimiza wajibu wao: wazazi wengi hawafuatilii watoto: huondoka nyumbani asubuhi na kurudi usiku ambapo huwakuta wamelala, lakini hawa watoto wanaweza wakashawishiwa kununua laptop na simujanja, ambapo huweza kuporomosha maadili yao hadi watakapokuwa wakubwa kwa sababu ni kama samaki ambaye hakukunjwa angali mbichi. 
Makundi ya rika: rika ni watu ambao wana umri mmoja au kukaribiana; mtu wa kundirika anaweza kuwa rafiki, jirani au hata mwanafunzi mwenzako. Makundi hayo kwa wakati huo inabidi yatazamwe kwa jicho la tatu, kwani huongelea zaidi mambo ya ngono, tofauti na zamani ambapo makundi hayo yalikuwa yanashauriana kuhusu upendo, usawa, haki na jinsi ya kujitegemea katika familia zao. 

Njia zinazopendekezwa ili kutatua mmomonyoko wa maadili hasa kwa vijana ni kama vile:	
kuelimisha juu ya matumizi sahihi ya mitandao ya kijamii
kutoa elimu kwa wazazi juu ya namna bora ya malezi ya watoto
kuweka adhabu kwa watakaokiuka sheria au kutenda mambo yasio na maadili 
kutoa hamasa kwa taasisi za dini juu ya msisitizo wa maadili na malezi ya watoto
kuhamasisha vijana kujiajiri ili kuepuka matumizi mabaya ya muda

Maadili
elimu jamii
Aleksanda wa Lyon (+ 177)

Aleksanda wa Lyon ni mmojawapo kati ya wafiadini wa Lyon wanaoheshimiwa kama watakatifu. 

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lyon.

Kati yao, ni maarufu hasa askofu Potinus wa Lyon na bikira Blandina wa Lyon. Wengine ni huyo Aleksanda, halafu Attalus wa Lyon, Espagathus wa Lyon, Maturus wa Lyon, Sanctius wa Lyon na wengine 41. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 2 Juni.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 177
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Attalus wa Lyon

Attalus wa Lyon, mwenye asili ya Pergamo, leo nchini Uturuki, ni mmojawapo kati ya wafiadini wa Lyon wanaoheshimiwa kama watakatifu .

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lugdunum (siku hizi Lyon).

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Juni, pamoja na wenzake 47: askofu Potinus wa Lyon na mtumwa bikira Blandina wa Lyon, Aleksanda, Vezi Espagati, Maturus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, JeminianI, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 177
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Uturuki
Espagathus wa Lyon

Espagathus wa Lyon ni mmojawapo kati ya wafiadini wa Lyon wanaoheshimiwa kama watakatifu.

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lugdunum (siku hizi Lyon).

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Juni, pamoja na wenzake 47: askofu Potinus wa Lyon na mtumwa bikira Blandina wa Lyon, Aleksanda, Attalus, Maturus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, JeminianI, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 177
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Maturus wa Lyon

Maturus wa Lyon alikuwa Mkristo tangu muda mfupi alipopata kuwa mmojawapo kati ya wafiadini wa Lyon wanaoheshimiwa kama watakatifu wafiadini wa kwanza wa Ufaransa wa leo.

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lugdunum (siku hizi Lyon).

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Juni, pamoja na wenzake 47: askofu Potinus wa Lyon na mtumwa bikira Blandina wa Lyon, Aleksanda, Vezi Espagati, Attalus, shemasi Sanctius, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, JeminianI, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 177
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Sanctius wa Lyon

Sanctius wa Lyon ni mmojawapo kati ya wafiadini wa Lyon wanaoheshimiwa kama watakatifu. 

Ni kwamba mwaka 177 dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius dhidi ya Ukristo ilisababisha mauaji makubwa katika mji mkuu wa Gallia, jina lake Lyon.

Kati yao, ni maarufu hasa askofu Potinus wa Lyon na bikira Blandina wa Lyon. Wengine ni huyo Sanctius, shemasi, halafu Alexander wa Lyon.Attalus wa Lyon, Espagathus wa Lyon, Maturus wa Lyon, padri Zakaria, Makari, Asklibiade, Silvio, Primo, Ulpio, Vitale, Komino, Oktoba, Filomeno, Gemino, Julia, Albina, Grata, Emilia, Potamia, Pompea, Rodana, Biblis, Kwarsya, Materna, Elpis, Pontiko, Isto, Aristeo, Korneli, Zosimo, Tito, Julius, Zotiko, Apoloni, JeminianI, Julia mwingine, Ausona, Emilia mwingine, Iamnika, Pompea mwingine, Domna, Yusta, Trofima na Antonia. Baadhi walifia gerezani, baadhi waliuawa katika kiwanja cha michezo mbele ya maelfu ya watazamaji, ama kwa kwa kukatwa kichwa ama kwa kutupwa waliwe na wanyamapori.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 177
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Mitaguso ya Lyon

Huko Lyon (Ufaransa) ulifanyika mara mbili mtaguso unaohesabiwa na Kanisa Katoliki kuwa mtaguso mkuu:

Mtaguso I wa Lyon (1245)

Mtaguso II wa Lyon (1274)

Mitaguso
Lyon
Mtaguso wa kwanza wa Lyon

Mtaguso wa kwanza wa Lyon uliitishwa na Papa Inosenti IV (1243-1254) tarehe 24 Juni 1245 akiwa huko Lyon (Ufaransa), alipokimbilia usalama. Waliushiriki karibu viongozi 150 wa Kanisa Katoliki, ambalo linauhesabu kuwa mtaguso mkuu wa 13.

Mazingira 
Baada ya mashindano makali kati ya mamlaka ya kiroho ya Papa na ile ya kisiasa ya kaisari huko Ulaya, mtaguso huo uliitishwa ili kumhukumu moja kwa moja kaisari Federiko II kuwa Mpinga Kristo.

Kazi ya mtaguso na maamuzi yake 
Mtaguso ulianza tarehe 28 Juni 1245 wakiwepo maaskofu 144, halafu ukawa na vikao viwili vingine tena tarehe 5 Julai na 17 Julai. Hatimaye maaskofu walikuwa 225.

Mwanzoni Papa alitangaza matatizo 5 yanayotesa Kanisa:
 kuharibika kwa imani na maadili;
 kushindwa kuikomboa Nchi takatifu (Yerusalemu ulitekwa tena na Waturuki mwaka 1244);
 kudumu kwa farakano la Waorthodoksi;
 kujitokeza hatari ya kuvamiwa na Watartari;
 kupambana na Federiko II.

Maamuzi yalitangazwa tarehe 25 Agosti tu, baada ya papa na wasaidizi wake kurekebisha miswada, yakapokewa na kufafanuliwa na vyuo vikuu. Lakini uamuzi wa kumuondoa madarakani kaisari haukuweza kutekelezwa hata kwa vita.

Marejeo 
 Conciliorum oecumenicorum decreta, a cura di G. Alberigo, Bologna 1973.

Viungo vya nje 
 Mtaguso wa kwanza wa Lyon katika Catholic Encyclopedia.
 [http://www.documentacatholicaomnia.eu/01_10_1245-1245-_Concilium_Lugdunense_I.html Kanuni zilizotolewa na mtaguso huo.

Mitaguso
Lyon
Historia ya Ukristo
Historia ya Ulaya
1245