LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
320

Makala hii inahusu mwaka 320 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
319

Makala hii inahusu mwaka 319 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
318

Makala hii inahusu mwaka 318 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
317

Makala hii inahusu mwaka 317 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
316

Makala hii inahusu mwaka 316 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
315

Makala hii inahusu mwaka 315 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
Sirili wa Yerusalemu, mwanateolojia na askofu mtakatifu wa mji wa Yerusalemu (mwaka wa 313 kulingana na mapokeo mengine)

Waliofariki 

Karne ya 4
314

Makala hii inahusu mwaka 314 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 10 au 11 Januari - Papa Miltiades

Karne ya 4
312

Makala hii inahusu mwaka 312 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
28 Oktoba - Maxentius, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 4
311

Makala hii inahusu mwaka 311 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 25 Novemba - Mtakatifu Petro wa Aleksandria, Papa wa Kanisa la Kikopti

Karne ya 4
310

Makala hii inahusu mwaka 310 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Julai - Maximian, Kaisari wa Dola la Roma

bila tarehe
 Papa Eusebius

Karne ya 4
309

Makala hii inahusu mwaka 309 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

bila tarehe
 Papa Marcello I

Karne ya 4
308

Makala hii inahusu mwaka 308 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
307

Makala hii inahusu mwaka 307 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
306

Makala hii inahusu mwaka 306 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Efrem wa Syria

Waliofariki 
 25 Julai - Constantius Chlorus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 4
305

Makala hii inahusu mwaka 305 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
304

Makala hii inahusu mwaka 304 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Papa Damaso I

Waliofariki 
 1 Aprili - Papa Marcellino

Karne ya 4
303

Makala hii inahusu mwaka 303 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
302

Makala hii inahusu mwaka 302 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
301

Makala hii inahusu mwaka 301 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4
300

Makala hii inahusu mwaka 300 BK.

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Zeno wa Verona, askofu Mkatoliki nchini Italia

Waliofariki 

Karne ya 3
299

Makala hii inahusu mwaka 299 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
298

Makala hii inahusu mwaka 298 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
297

Makala hii inahusu mwaka 297 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
296

Makala hii inahusu mwaka 296 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
22 Aprili - Papa Caio

Karne ya 3
295

Makala hii inahusu mwaka 295 BK.

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Atanasi wa Aleksandria, patriarki Mkatoliki na mwalimu wa Kanisa nchini Misri

Waliofariki 

Karne ya 3
294

Makala hii inahusu mwaka 294 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
293

Makala hii inahusu mwaka 293 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
292

Makala hii inahusu mwaka 292 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
291

Makala hii inahusu mwaka 291 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
290

Makala hii inahusu mwaka 290 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
289

Makala hii inahusu mwaka 289 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
288

Makala hii inahusu mwaka 288 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
287

Makala hii inahusu mwaka 287 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
286

Makala hii inahusu mwaka 286 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
285

Makala hii inahusu mwaka 285 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
284

Makala hii inahusu mwaka 284 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Novemba - Numerian, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
283

Makala hii inahusu mwaka 283 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 2 Machi - Mtakatifu Eusebius wa Vercelli, askofu Mkatoliki nchini Italia

Waliofariki 
Julai/Agosti - Carus, Kaisari wa Dola la Roma
7 Desemba - Papa Eutychian

Karne ya 3
282

Makala hii inahusu mwaka 282 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Septemba/Oktoba - Probus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
281

Makala hii inahusu mwaka 281 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
280

Makala hii inahusu mwaka 280 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
279

Makala hii inahusu mwaka 279 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
278

Makala hii inahusu mwaka 278 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
277

Makala hii inahusu mwaka 277 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
276

Makala hii inahusu mwaka 276 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Juni - Tacitus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
275

Makala hii inahusu mwaka 275 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Septemba - Aurelian, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
274

Makala hii inahusu mwaka 274 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
30 Desemba - Papa Felix I

Karne ya 3
273

Makala hii inahusu mwaka 273 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
272

Makala hii inahusu mwaka 272 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 27 Februari - Flavius Valerius Constantinus atakayejulikana kama Kaisari Konstantino Mkuu na kumaliza mateso ya Wakristo katika Dola la Roma

Waliofariki 

karne ya 3
271

Makala hii inahusu mwaka 271 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
270

Makala hii inahusu mwaka 270 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Januari - Claudius II, Kaisari wa Dola la Roma

bila tarehe
Quintillus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
269

Makala hii inahusu mwaka 269 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
26 Desemba - Papa Dionysius

Karne ya 3
268

Makala hii inahusu mwaka 268 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Septemba - Galienus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
267

Makala hii inahusu mwaka 267 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
266

Makala hii inahusu mwaka 266 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
265

Makala hii inahusu mwaka 265 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
264

Makala hii inahusu mwaka 264 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
263

Makala hii inahusu mwaka 263 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
262

Makala hii inahusu mwaka 675 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
261

Makala hii inahusu mwaka 261 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
260

Makala hii inahusu mwaka 260 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

bila tarehe
Valerian, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3

als:260er#260
259

Makala hii inahusu mwaka 259 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
258

Makala hii inahusu mwaka 258 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
6 Agosti - Papa Sixtus II

Karne ya 3
257

Makala hii inahusu mwaka 257 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
2 Agosti - Papa Stefano I

Karne ya 3
256

Makala hii inahusu mwaka 256 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
255

Makala hii inahusu mwaka 255 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
254

Makala hii inahusu mwaka 254 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki
4 Machi - Papa Lucius I

Karne ya 3
253

Makala hii inahusu mwaka 253 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Juni - Papa Kornelio
Agosti - Trebonianus Gallus, Kaisari wa Dola la Roma
Septemba - Aemilianus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
252

Makala hii inahusu mwaka 252 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
251

Makala hii inahusu mwaka 251 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki
Juni - Decius, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
250

Makala hii inahusu mwaka 250 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

31 Machi - Constantius Chlorus, Kaisari wa Dola la Roma

Waliofariki 

Karne ya 3
249

Makala hii inahusu mwaka 249 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
Aprili/Mei - Philippus Mwarabu, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
248

Makala hii inahusu mwaka 248 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
247

Makala hii inahusu mwaka 247 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
246

Makala hii inahusu mwaka 246 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
245

Makala hii inahusu mwaka 245 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
244

Makala hii inahusu mwaka 244 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 11 Februari - Gordian III, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
243

Makala hii inahusu mwaka 243 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
242

Makala hii inahusu mwaka 242 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
241

Makala hii inahusu mwaka 241 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
240

Makala hii inahusu mwaka 240 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
239

Makala hii inahusu mwaka 239 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
238

Makala hii inahusu mwaka 238 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
12 Aprili - Gordian I, Kaisari wa Dola la Roma aliuawa
12 Aprili - Gordian II, Kaisari wa Dola la Roma aliuawa
24 Juni - Maximinus Thrax, Kaisari wa Dola la Roma
29 Julai - Balbinus, Kaisari wa Dola la Roma aliuawa
29 Julai - Pupienus, Kaisari wa Dola la Roma aliuawa

Karne ya 3
237

Makala hii inahusu mwaka 237 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
236

Makala hii inahusu mwaka 236 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
235

Makala hii inahusu mwaka 235 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
18 au 19 Machi - Alexander Severus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
234

Makala hii inahusu mwaka 234 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
233

Makala hii inahusu mwaka 233 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

Porphyrios, Kigiriki mwanafalsafa.
Chen Shou, mwandishi.

Waliofariki 

Karne ya 3
232

Makala hii inahusu mwaka 232 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
231

Makala hii inahusu mwaka 231 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
230

Makala hii inahusu mwaka 230 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 23 Mei - Mtakatifu Papa Urban I

karne ya 3
229

Makala hii inahusu mwaka 229 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 3
228

Makala hii inahusu mwaka 228 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
227

Makala hii inahusu mwaka 227 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 3
226

Makala hii inahusu mwaka 226 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
225

Makala hii inahusu mwaka 225 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

20 Januari - Gordian III, Kaisari wa Dola la Roma

Waliofariki 

Karne ya 3
224

Makala hii inahusu mwaka 224 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
223

Makala hii inahusu mwaka 223 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
222

Makala hii inahusu mwaka 222 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
11 Machi - Elagabalus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
221

Makala hii inahusu mwaka 221 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
220

Makala hii inahusu mwaka 220 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
219

Makala hii inahusu mwaka 219 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 3
218

Makala hii inahusu mwaka 218 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 18 Mei - Elagabalus ametangazwa kuwa Kaisari wa Dola la Roma
 8 Juni - Pigano la Elagabalus, Kaisari wa Dola la Roma, kumshinda Kaisari Macrinus

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Juni - Macrinus, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
217

Makala hii inahusu mwaka 217 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 8 Aprili - Caracalla, Kaisari wa Dola la Roma

Karne ya 3
216

Makala hii inahusu mwaka 216 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Galenos aliyekuwa tabibu mashuhuri mjini Roma

Karne ya 3
215

Makala hii inahusu mwaka 215 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
214

Makala hii inahusu mwaka 214 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 9 Septemba - Aurelian, Kaisari wa Dola la Roma

Waliofariki 

Karne ya 3
213

Makala hii inahusu mwaka 213 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
212

Makala hii inahusu mwaka 212 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
211

Makala hii inahusu mwaka 211 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 4 Februari - Septimius Severus, Kaisari wa Roma (tangu 193)

Karne ya 3
210

Makala hii inahusu mwaka 210 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
209

Makala hii inahusu mwaka 209 BK.

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
208

Makala hii inahusu mwaka 208 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

1 Oktoba - Alexander Severus, Kaisari wa Dola la Roma

Waliofariki 

Karne ya 3
207

Makala hii inahusu mwaka 207 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
206

Makala hii inahusu mwaka 206 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
205

Makala hii inahusu mwaka 205 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
204

Makala hii inahusu mwaka 204 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
203

Makala hii inahusu mwaka 203 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
202

Makala hii inahusu mwaka 202 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
201

Makala hii inahusu mwaka 201 (Baada ya Kristo).

Matukio
Mfalme Abgar VIII ni mtawala wa kwanza katika historia anayepokea Ukristo na kuifanya dini rasmi ya milki yake ya Osrohoene

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 3
199

Makala hii inahusu mwaka 199 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
198

Makala hii inahusu mwaka 198 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
197

Makala hii inahusu mwaka 197 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
196

Makala hii inahusu mwaka 196 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
195

Makala hii inahusu mwaka 195 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
194

Makala hii inahusu mwaka 194 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
193

Makala hii inahusu mwaka 193 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 1 Juni - Didius Julianus, Kaisari wa Roma (193)

Karne ya 2
192

Makala hii inahusu mwaka 192 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
191

Makala hii inahusu mwaka 191 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
190

Makala hii inahusu mwaka 190 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
Romulus Augustus

Flavius Romulus Augustus (takriban 463 – baada ya 476) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 31 Oktoba, 475 hadi 4 Septemba, 476. Alimfuata Julius Nepos akiwa kaizari wa mwisho wa dola hilo upande wa Magharibi. Hali yake baada ya kuondoshwa madarakani haijulikani kwa uhakika.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 463
Waliofariki 476
Julius Nepos

Julius Nepos (takriban 430 – 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwezi wa Juni 474 hadi 28 Agosti 475. Alimfuata Glycerius. 

Baada ya kuondoshwa madarakani aliendelea kutambuliwa kama Kaizari katika sehemu za Dalmatia ambapo alikaa, na za Gallia hadi kifo chake. Tarehe ya kifo chake haijulikani kwa uhakika.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 430
Waliofariki 480
Dalmatia

Dalmatia (kwa Kikroatia: Dalmacija; kwa Kiitalia: Dalmazia) ni jina la eneo la pwani ya Bahari ya Adria kusini mwa Kroatia. 

Inaanza kwenye kisiwa cha Rab upande wa kaskazini na kuendelea hadi mpaka wa Montenegro upande wa kusini. Upande wa bara mwisho wake ni mpaka wa Bosnia na Herzegovina.

Wakazi wengi huishi pwani lakini sehemu za bara kuna watu wachache. 

Uchumi unategemea hasa utalii: watalii kutoka pande nyingi za Ulaya wanakuja hapa kwa burudani kando ya bahari katika miezi pasipo baridi. Kati ya watalii milioni 10 - 11 wanaofika Kroatia kila mwaka idadi kubwa kabisa inalenga pwani ya Dalmatia. 

Kihistoria hili lilikuwa eneo la miji-dola kwenye pwani iliyostawi kutokana na biashara ya baharini. Kati ya miji hiyo kuna Split, Zadar, Šibenik na Dubrovnik. 

Kwa karne 3 kati ya mwaka 1400 hadi 1797 pwani ya Dalmatia ilikuwa chini ya utawala wa jamhuri ya Venezia. Hii inaeleza hali ya kwamba miji mingi ya pwani inafanana na miji ya Italia kutokana na namna ya ujenzi ya nyumba na makanisa na mpangilio wa miji. 

Tangu 1797 hadi 1918 Dalmatia ilikuwa jimbo la Milki ya Austria, baadaye Austria-Hungaria. 

Baada ya 1918 imekuwa sehemu ya Kroatia ndani ya Yugoslavia hadi kuporomoka kwa Yugoslavia mwaka 1991.

Jina la "Dalmatia" limetokana na zamani za Roma ya Kale na hasa kabila la "Dalmatae" waliopigana na Waroma wa Kale. 

Lakini leo hii wakazi walio wengi ni Wakroatia, ambao ni jamii ya Waslavi.

Tanbihi

Kroatia
Maeneo ya Biblia
Hekalu la Artemis mjini Efeso

Hekalu la Artemis mjini Efeso (kwa Kigiriki ὁ ναὸς τῆς Ἀρτέμιδος Ἐφεσίης, τὸ Ἀρτεμίσιον (ho naòs tês Artémidos Ephesíês, tò Artemísion), kwa Kilatini: Templum Dianae Ephesi(n)ae au Artemisium Ephesi(n)um) lilikuwa jengo kubwa la kidini lililojulikana kote katika mazingira ya Mediteraneo wakati wa Ugiriki wa Kale na Roma ya Kale.

Hekalu hilo lilihesabiwa kati ya maajabu saba ya dunia.

Historia
Lilijengwa mjini Efeso kwa muda wa miaka 120 kuanzia mwaka 560 KK. Mfalme Kroisos wa Lidia ndiye aliyeanzisha ujenzi huu. 

Hekalu lilikuwa na urefu wa mita 115 na upana wa mita 55. Nguzo zake zilisimama mita 18. 

Liliharibika na kujengwa upya mara kadhaa. Mwaka 262 BK liliharibiwa kabisa wakati wa uvamizi wa Wagodoni. 

Leo hii kuna nguzo moja tu inayoonekana.

A
Efeso
189

Makala hii inahusu mwaka 189 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
188

Makala hii inahusu mwaka 188 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
187

Makala hii inahusu mwaka 187 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
186

Makala hii inahusu mwaka 186 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 4 Aprili - Caracalla, Kaisari wa Dola la Roma

Waliofariki 

Karne ya 2
185

Makala hii inahusu mwaka 185 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
184

Makala hii inahusu mwaka 184 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
183

Makala hii inahusu mwaka 183 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
182

Makala hii inahusu mwaka 182 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
181

Makala hii inahusu mwaka 181 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
180

Makala hii inahusu mwaka 180 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
179

Makala hii inahusu mwaka 179 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
178

Makala hii inahusu mwaka 178 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
177

Makala hii inahusu mwaka 177 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

bila tarehe
Wafiadini wa Lyon waliouawa

Karne ya 2
176

Makala hii inahusu mwaka 176 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
175

Makala hii inahusu mwaka 175 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
174

Makala hii inahusu mwaka 174 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
173

Makala hii inahusu mwaka 173 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
172

Makala hii inahusu mwaka 172 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
171

Makala hii inahusu mwaka 171 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
170

Makala hii inahusu mwaka 170 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
169

Makala hii inahusu mwaka 169 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#169
168

Makala hii inahusu mwaka 168 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#168
167

Makala hii inahusu mwaka 167 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#167
166

Makala hii inahusu mwaka 166 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:160er#166
165

Makala hii inahusu mwaka 165 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#165
164

Makala hii inahusu mwaka 164 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#164
163

Makala hii inahusu mwaka 163 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#163
162

Makala hii inahusu mwaka 162 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
161

Makala hii inahusu mwaka 161 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:160er#161
160

Makala hii inahusu mwaka 160 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:160er#160
159

Makala hii inahusu mwaka 159 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:150er#159
158

Makala hii inahusu mwaka 158 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
157

Makala hii inahusu mwaka 157 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
156

Makala hii inahusu mwaka 156 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2

als:150er#156
155

Makala hii inahusu mwaka 155 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
23 Februari Polikarpo Mtakatifu, askofu wa mji wa Smirna (au 166/167 kulingana na mapokeo mengine)

Karne ya 2

als:150er#155
154

Makala hii inahusu mwaka 154 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:150er#154
153

Makala hii inahusu mwaka 153 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:150er#153
152

Makala hii inahusu mwaka 152 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:150er#152
151

Makala hii inahusu mwaka 151 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:150er#151
150

Makala hii inahusu mwaka 150 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2

als:150er#150
149

Makala hii inahusu mwaka 149 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
148

Makala hii inahusu mwaka 148 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
147

Makala hii inahusu mwaka 147 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
146

Makala hii inahusu mwaka 146 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

11 Aprili - Septimius Severus, Kaisari wa Roma (193-211)

Waliofariki 

Karne ya 2
145

Makala hii inahusu mwaka 145 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
144

Makala hii inahusu mwaka 144 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
143

Makala hii inahusu mwaka 143 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
142

Makala hii inahusu mwaka 142 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
141

Makala hii inahusu mwaka 141 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
140

Makala hii inahusu mwaka 140 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
139

Makala hii inahusu mwaka 139 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
138

Makala hii inahusu mwaka 138 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
137

Makala hii inahusu mwaka 137 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
136

Makala hii inahusu mwaka 136 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
135

Makala hii inahusu mwaka 135 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
134

Makala hii inahusu mwaka 134 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
133

Makala hii inahusu mwaka 133 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
132

Makala hii inahusu mwaka 132 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
131

Makala hii inahusu mwaka 131 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
130

Makala hii inahusu mwaka 130 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Ireneo, Askofu wa Lyons

Waliofariki 

Karne ya 2
129

Makala hii inahusu mwaka 129 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 Galenos alizaliwa mjini Pergamon atakayekuwa tabibu mashuhuri wa enzi ya kale

Waliofariki 

Karne ya 2
128

Makala hii inahusu mwaka 128 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
127

Makala hii inahusu mwaka 127 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
126

Makala hii inahusu mwaka 126 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
125

Makala hii inahusu mwaka 125 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
124

Makala hii inahusu mwaka 124 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
123

Makala hii inahusu mwaka 123 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
122

Makala hii inahusu mwaka 122 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
121

Makala hii inahusu mwaka 121 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
120

Makala hii inahusu mwaka 120 (Baada ya Kristo).

Matukio
Dola la Roma
Kaisari Hadrian anasafiri kwenda Britania.
Suetonius ameajiriwa kuwa mwandishi wa Kaisari Hadrian.

Waliozaliwa 

Irenaeus, askofu Mkristo

Waliofariki 
Plutarch, mwanahistoria Mgiriki
Dio Chrysostom, mwanahistoria Mgiriki

Karne ya 2
Sayyid

Sayyid (سيد) ni cheo cha heshima cha Kiarabu kinachomaanisha hasa ukoo wa kiume wa Mtume Mohammad.

Maana ya Kiarabu 
Kimsingi "sayyid" yamaanisha "Bwana": ni namna ya kumtaja mtu kwa heshima. Hutumiwa hivyo katika nchi nyingi za Waarabu. Katika lahaja ya Moroko yafupishwa kuwa "sidi" (kutoka sayyidi - Bwana wangu).

Maana ya Kiislamu 
Hata nje ya Waarabu neno linatumiwa kati ya Waislamu kama cheo cha heshima kwa ukoo wa Mtume Muhammad. Mara nyingi lataja wote wanaohusiana na Husain na Hasan wajukuu wa Mtume kupitia binti yake Fatima na Ali ibn Abi Talib. 

Mara nyingi ni watu wa ukoo wa Husain tu wanaoitwa "sayyid" ilhali hao wamepewa cheo cha "sharif". Lakini siku hizi "sayyid" hutumiwa pia kwa wote.

Mabinti wa sayyid wa kiume huitwa "sayyida" isipokuwa watoto wa sayyida na baba asiye sayyid hawapokei cheo hiki.

Kati ya Dawoodi Bohra cheo "syyedina" hutumiwa kwa kiongozi mkuu wao kwa maana ya kimsingi ya Kiarabu "Bwana wetu" hata kama yeye hatoki katika ukoo wa Fatima.

Masayyid wa uwongo 
Katika historia watu wengi walijipatia cheo hiki kwa sababu ya heshima na pia faida za kiuchumi kwa sababu masayyid walisamehewa kodi mbalimbali katika milki ya Osmani. 

Hivyo Waosmani waliunda ofisi ya kusimamia Masayyid na kukinga cheo hiki dhidi ya "muhtasayyid" yaani masayyid wa uwongo.

Tovuti ya nje 
 Harun Yahya kuhusu Sayyid

Cheo
Uislamu
Ali ibn Abu Talib

Ali Ibn Abu Talib (Kar.: علي ابن أبي طالب * mnamo 600 BK Makka - + Januari 661 Kufah / Irak) alikuwa mkwe wa mtume Muhammad, khalifa wa nne wa Uislamu na imamu wa Shia wa kwanza. Alikuwa pia baba wa wajukuu wa pekee wa mtume. 

Aheshimiwa na Washia kama mfuasi wa kweli wa pekee wa mtume.

Binamu na mkwe wa Mtume 
Ali alikuwa binamu wa Mohammed na kati ya wafuasi wa kwanza wa mtume. Alimwoa Fatimah binti wa mtume akazaa naye watoto watano: * Hasan ibn Ali (imamu wa pili wa Shia) 
 Husain ibn Ali (imamu wa tatu wa Shia) 
 Zainab bint Ali
 Umm Kulthum bint Ali.

Swali la khalifa 
Baada ya kifo cha Muhammad mwaka 632 swali la kiongozi mpya wa umma wa Waislamu likaleta fitina kati ya wafuasi wa Ali na wengine iliyosababisha hadi leo mgawanyo kati ya Wasunni na Washia.

Mkutano wa viongozi Waislamu ulimchagua Abu Bakr kuwa khalifa wa kwanza badala ya Ali aliyedai ya kwamba aliteuliwa na mtume mwenyewe kuwa kiongozi baada yake. Hata baada ya kifo cha Abu Bakr wakateuliwa mara mbili makhalifa wengine yaani Umar ibn al-Khattab kama khalifa wa pili halafu Uthman ibn Affan kama khalifa wa tatu.

Khalifa wa nne 
Ni baada ya kuuawa kwa Uthman tu ya kwamba Ali alichaguliwa khalifa wa nne. Alihamia Kufa nchini Irak penye kituo kikubwa cha jeshi la Uislamu.

Tangu mwanzo aliona upinzani wa vikundi mbalimbali si Waislamu wote waliomkubali:
 wengine walimshatki ya kwamba alishiriki katika mauaji ya Uthman
 Aisha mjane wa mtume alikusanya jeshi kutoka Makka dhidi yake akamshambulia Ali katika mapigano ya ngamia lakini alishindwa naye
 Muawiya jemadari Mwislamu wa Dameski na ndugu wa Uthman aliyeuawa aliasi dhidi ya Ali. Mwaka 657 majeshi yao yalikutana Siffin na Ali alipaswa kukubali amani bila kuweza kumwondoa Muawwiyya.
 Tendo la kupatana na Muawiyya likasababisha Wakharijiya kuasi dhidi ya Ali

Kifo na kutokea kwa Shia 
Tar. 22 Januari 661 Ali aliuawa na Mkharijiya huko Kufa. Watoto wake Hasan na Husain walishindwa kumfuata kwa sababu Muawiya alichukua utawala akiwa khalifa wa tano.

Swali hili la uongozi ulisababisha fitina na mgawanyo kati ya Waislamu. "Shiat Ali" (chama cha Ali) ilikuwa sasa mwendo wa pekee ndani ya Uislamu uliodai ya kwamba uongozi wapaswa kuwa mkononi wa familia ya mtume hivyo wa watoto na wajukuu wa Ali na Fatimah.

Ali
Khalifa
Kufa

Kufa (pia: Kofa; kwa Kiarabu الكوفة, al-kūfah) ni mji wa Irak wenye wakazi 110,000 . 

Uko takriban 170 km kusini kwa Baghdad na 10 km kaskazini kwa Najaf kando ya mto Frati. 

Kama mahali pa mauti ya Imam Ali, Kufa pamoja na Samarra, Karbala na Najaf ni kati ya miji minne mitakatifu ya Washia nchini Irak.

Historia 
Mji ulijulikana kwa jina la Surestan katika milki ya Uajemi wa Kale. 

Baada ya uvamizi wa Kiislamu mwaka 637 palikuwa na kambi kubwa la kijeshi lililoendelea kuwa mji mkuu wa kwanza wa Uislamu. Wanajeshi Waislamu 30,000 walipelekwa hapo kama walowezi. Khalifa Ali ibn Abu Talib alipeleka makao makuu yake hapo mwaka 656 akafa mjini mwaka . 

Mwaka 749 Waabbasi baada ya kupindua Wamuawiya walifanya Kufa mji mkuu wa khilafa hadi 762 walipohamia Baghdad. 

Umuhimu wa Kufa ulipungua kisiasa lakini uliendelea kiutamaduni hadi karne ya 11. Mji ulikuwa kitovu cha teolojia ya Kiislamu na masomo ya Kurani. Abu Hanifa, mwanzilishi wa mkondo wa maelezo ya fiq, alikuwa mtu wa Kufa. Mtindo wa kwanza wa mwandiko wa Kiarabu huitwa "Mwandiko wa Kufa" hadi leo.

Baada ya karne ya 11 mji uliharibiwa vitani mara kwa mara ukaanza kupungua sana hadi kukua tena katika karne ya 20.

Miji ya Iraq
Shia
Abu Bakr

Abu Bakr (kwa Kar.: أبو بكر‎‎ Abū Bakr al-Ṣiddīq; Makka, 573 kwa jina la ʿAbd Allah; Madina, 23 Agosti 634) alikuwa khalifa wa kwanza katika Uislamu baada ya kifo cha Mtume Muhammad. Alikuwa baba wa Aisha, mke mdogo wa Muhammad. 

Abu Bakr alikuwa kati ya wafuasi wa Mtume Muhammad walioshikamana naye tangu mwanzo na kuongozana naye wakati wa hijra.

Baada ya kifo cha mtume huyo alichaguliwa kuwa kiongozi mpya kwa msaada wa Umar ibn al-Khattab na Wakuraish. Abu Bakr akatumia cheo cha "mfuasi wa mtume wa Allah" (khalifatu-rasuli-llah) au khalifa. 

Kati ya kazi zake za kwanza ilikuwa vita za riddah dhidi ya makabila ya Waarabu walioona ya kwamba baada ya kifo cha Muhammad hawakuwa na wajibu kwa kiongozi mpya. Wengine walikataa malipo ya zakat, wengine walirudia dini zao za awali.

Baada ya kushinda vita hizi Abu Bakr alituma jeshi lake dhidi ya Bizanti na Uajemi. Hapo kaskazini Waarabu walikutana na milki mbili kubwa zilizochoka baada ya vita ya mnamo mwaka wa 30 kati yao. Zaidi ya hapo Wajemi walikuwa katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe. Jemadari Khalid bin Walid alishambulia Hira katika Mesopotamia na upande wa Bizanti jeshi la Waarabu likaingia katika Palestina. 

Kwa upande wa dini Abu Bakr alimpa Umar bin Khattab kazi ya kukusanya mapokeo ya Korani. Kabla ya kuaga dunia alimtaja Umar kama mwandamizi wake.
Alifariki mjini Madinamnamo mwaka 634 akazikwa kando ya Muhammad katika Masjid al Nabawi.

Historia ya Uislamu
Waislamu
Khalifa
Umar ibn al-Khattab

Umar ibn al-Khattab (Kar.: عمر بن الخطاب) (mn. 584 – 7 Novemba 644) alikuwa khalifa wa pili wa Uislamu. Alitawala baada ya Abu Bakr kati ya 634 hadi 644.

Umar alizaliwa kati ya Wakuraish wa Makka. Anasemekana ya kuwa awali alimchukia Muhammad na mahubiri yake lakini alivutwa na uzuri wa sura ya 20 katika Kurani akawa Muislamu. Akaongozana na mtume wakati wa hijra mwaka 622 akawa mshauri wake katika mambo ya siasa na vita. 

Mwaka 625 binti yake Hafsah aliolewa na Muhammmad.

Abu Bakr aliyekuwa khalifa wa kwanza alimteua Umar amfuate akathebitishwa 634.

Umar aliuawa 644 na mtumwa Mwajemi mjini Madina. Alifuatwa na Uthman ibn Affan.

Uenezaji wa Uislamu 
Wakati wa uongozi wa Umar eneo la Waarabu likakua sana. Jeshi zilitwaa Mesopotamia na Uajemi. Milki ya Uajemi iliporomoka kabisa baada ya ushindi wa Waislamu mwaka 642. Majimbo ya Palestina, Syria, Misri na Afrika ya Kaskazini yalitwaliwa na Bizanti lakini milki hii ilifaulu kujitetea katika eneo lililopungukiwa. 

Yerusalemu ikatwaliwa mwaka 637; kwa jumla Waislamu waliheshimu makanisa ya Wakristo ila tu walianzisha msikiti ya Al Aqsa kwenye mlima wa hekalu. 

Kwenye Bara Arabu aliamuru kufukuzwa kwa Waarabu Wakristo na Wayahudi wa Najran na Khaybar wasiopokea Uislamu.

Mwaka 639 alianzisha # Kalenda ya Kiislamu kwa kuagiza hesabu mpya ya miaka kuanzia hijra.

Historia ya Uislamu
Khalifa
Uthman ibn Affan

Uthman ibn Affan kar.:  عثمان بن عفان‎,‎ (* 574 mjini Makka - + 17 Julai 656 Madina) alikuwa khalifa wa tatu wa Uislamu aliyemfuata Umar ibn al-Khattab.

Ukoo wa Banu Umayya
Alizaliwa Makka katika familia tajiri ya koo la Banu Umayya بنو أمية  katika kabila la Wakuraish. Biashara ya vitambaa ilimletea utajiri kabla hajajiunga na Uislamu. Alioa mabinti wawili wa Muhammad.

Uenezaji wa eneo la Uislamu
Uenezaji wa Uislamu uliendelea chini yake kwa kuvamia Libya ya leo na maeneo ya Uajemi wa mashariki. Alipanga utawala upya akiteua magavana kwa maeneo mapya badala ya viongozi wa jeshi tu waliowahi kutwaa sehemu zile. Alipendelea ndugu zake wa Banu Umayya  hali iliyosababisha upinzani dhidi yake kwa sababu ya ugawaji wa mapato ya vita mbalimbali. Alishtakiwa pia kujitajirisha kutokana na mapato ya umma na kuwazawadisha ndugu zake.

Alimfanya binamu yake Muawiya aliyekuwa baadaye khalifa wa tano kuwa gavana wa Shamu mjini Dameski.

Kukusanya Kurani
Uthman akumbukwa hasa kwa kazi ya kukamilisha Kurani kama maandiko. Kufuatana na mapokeo ya Kiislamu Muhammad alikuwa alitangaza sura za Kurani zilizoshikwa na wasikilizaji na wengine waliandika walichosikia. 

Wakati wa Uthman tofauti zilionekana kuhusu mapokeo ya sura mbalimbali kati ya maeneo mbalimbali. Madina, Dameski au Kufa zilianza kuonyesha mapokeo tofauti. Uthman aliunda kamati iliyoongozwa na Zaid ibn Thabit iliyopewa kazi ya kukusanya maandiko yote yenye sura au maneno ya Kurani na kuyachungulia. Kamati iliamua ni yapi yaliyofaa na kutengeneza hivyo nakala kamili ya Kurani mara ya kwanza. 

Baadaye Uthman alituma nakala zake kote katika miji ya Waislamu akaamuru nakala za awali ziangamizwe.

Ieleweke ya kwamba maelezo haya hayakubaliwi na wataalamu wote; wengine walio nje ya nchi za Uislamu wanafundisha ya kuwa Kurani ilikamilika baada ya makhalifa wa kwanza.

Mwisho wake
Upendeleo wa ndugu zake ulisababisha chuki dhidi ya Uthman. Wapinzani walianza kukutana mbele ya nyumba yake waliodai ajiuzulu. Ugomvi uliongezeka mwishowe wapinzani walivunja nyumba ya khalifa wakamwua tar. 17 Julai 656. 

Baada ya kifo chake Ali ibn Abi Talib akachaguliwa khalifa wa nne. Lakini uchaguzi huu haukutambuliwa na binamu yake Uthman Muawiya hasa kwa sababu ndugu za Ali walishtakiwa kuwa walishirikii katika mauaji ya Uthman. 

Uislamu
Khalifa
Septimius Severus

Lucius Septimius Severus (11 Aprili, 146 – 4 Februari, 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Aprili, 193 hadi kifo chake. Alimfuata Didius Julianus. Alikuwa Kaizari wa Roma wa kwanza kutoka Afrika ya Kiroma aliyezaliwa huko Leptis Magna (Libya ya leo).

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 146
Waliofariki 211
Didius Julianus

Marcus Didius Salvius Julianus Severus (133 au 137 – 1 Juni 193) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Machi 193 hadi kifo chake. 

Alimfuata Pertinax aliyemuua lakini akaondoshwa madarakani na Septimius Severus na kuuawa kisheria.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliofariki 193
Leptis Magna

Leptis Magna ilikuwa mji muhimu wa Dola la Roma katika jimbo la Afrika. Magofu yake yapo takriban kilomita 130 mashariki ya Tripoli (Libya).

Mji ulianzishwa na Wafinisia ikawa chini ya Karthago halafu ikaingizwa katika Dola la Roma. Ilikuwa kitovu muhimu ya biashara kati ya  Sahara na Roma ikapanuka hadi kufikia wakazi 100,000.

Kaisari Septimius Severus aliyekuwa mwenyeji wa mji aliupamba kwa majengo mazuri na kuupa haki ya mji wa Italia iliyomaanisha ilisamehewa kodi. 

Katika karne ya tatu mji ulirudi nyuma baada ya kushambuliwa mara kwa mara na makabila ya Sahara. Baada ya uvamizi wa Wavandali mwaka 455 halafu wa Waarabu mwaka 647 wakazi wote waliondoka.

Magofu yake yalihifadhiwa katika hali ya hewa yabisi hadi leo hii.

Tazama pia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Miji ya Dola la Roma
Historia ya Libya
Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Afrika ya Kiroma

Afrika hapo awali lilikuwa jina la jimbo la Dola la Roma katika mwambao wa Mediteranea huko Afrika Kaskazini miaka 146 KK - 698 BK.
Eneo lake lilikuwa takriban Tunisia ya kaskazini pamoja na pwani ya Libya ya magharibi na Algeria ya mashariki.

Jimbo lilikuwa maarufu kama "ghala ya ngano" ya Roma.

Watu wa Afrika ya Kaskazini kiasili walikuwa hasa Waberber.

Miji muhimu ilikuwa Karthago na Leptis Magna. 

Bara la Afrika limepokea jina lake kutoka jimbo hili. Waarabu waliendelea kutawala eneo lake kwa jina la jimbo la Ifriqiya ambalo ni matamshi yao ya "Afrika".

Jina
Neno "Afrika" limetokana na lugha ya Kilatini ya Roma ya Kale ambalo Waroma kwa jina hilo (Africa Proconsularis) hawakumaanisha bara lote bali eneo la Tunisia ya leo na kandokando yake upande wa Libya na Algeria. 

Inasemekana asili ya jina hilo ni kabila la "Afrig" lililoishi sehemu zile, lakini kuna pia maelezo mengine tofautitofauti.

Wakati huo Wagiriki wa Kale walitumia zaidi jina la Libya kwa ajili ya nchi kusini kwa Bahari ya Mediteraneo. 

Maeneo ya ndani kuelekea kusini mara nyingi yaliitwa kwa jina la "Ethiopia" linalomaanisha labda nchi ya watu weusiweusi (kwa Kigiriki "aithiops": aliyechomwa na jua).

Katika ramani za kale kutoka Ulaya maneno yote matatu ya "Afrika", "Lybia" na "Ethiopia" yanapatikana yakitumika kama jina la bara zima. Jina la "Afrika" limekuwa la kawaida kuanzia karne ya 16 BK.

Tanbihi

Vyanzo

Marejeo mengine

 Orietta Dora Cordovana, Segni e immagini del potere tra antico e tardoantico: I Severi e la provincia Africa proconsularis. Seconda edizione rivista ed aggiornata (Catania: Prisma, 2007) (Testi e studi di storia antica)
 Elizabeth Fentress, "Romanizing the Berbers," Past & Present, 190 (2006), pp. 3–33.
 Erich S. Gruen, Rethinking the Other in Antiquity (Princeton, PUP, 2010), pp. 197–222.
 Lennox Manton, Roman North Africa (1988).
 Susan Raven, Rome in Africa, 3rd ed. (London, 1993).
 Duane R. Roller, The World of Juba II and Kleopatra Selene: Royal Scholarship on Rome's African Frontier (New York and London, Routledge, 2003).
 John Stewart, African states and rulers (2006)
 Dick Whittaker, "Ethnic discourses on the frontiers of Roman Africa", in Ton Derks, Nico Roymans (ed.), Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition (Amsterdam, Amsterdam University Press, 2009) (Amsterdam Archaeological Studies, 13), pp. 189–206.

Viungo vya nje
 Roman Africa at www.unrv.com

Dola la Roma
Historia ya Afrika
Historia ya Tunisia
Historia ya Algeria
Historia ya Libya
Jimbo la Kiroma

Jimbo la Kiroma (Kilatini: provincia) lilikuwa kitengo kikubwa cha utawala cha Dola la Roma nje ya Italia.  
 
Majimbo ya kwanza yalikuwa visiwa vya Sisilia na Sardinia. Roma ilimtuma afisa mwenye cheo cha praetor pamoja na kikosi cha wanajeshi kwa ulinzi wa maeneo haya mapya.

Majimbo yalitawaliwa na wanasiasa Waroma waliowahi kuwa na cheo cha juu kama vile konsul au praetor. Kwa kawaida magavana hawa walipewa nafasi hii kwa muda wa mwaka moja tu. Hii ilikuwa pia tatizo la uatawala wa Kiroma wakati wa jamhuri kwa sababu maafisa wale walijaribu mara nyingi kujitajirisha katika muda wa mwaka mmoja. Palikuwa na usemi "Maskini alifika kwenye jimbo tajiri, na tajiri aliondoka katika jimbo maskini."

Wakati wa Makaisari utaratibu ulibadilishwa. Kaisari aliangalia utawala pia akajitahidi kuzuia unyonyaji mkali. Augustus alitofautisha majimbo ya senati ambako magavana waliteuliwa na Senati na majimbo ya Kaisari alikomteua gavana mwenyewe.

Wakati wa Diokletiano majimbo yalipangwa katika dayosisi 12.
Bad Urach

Bad Urach ni mji mdogo katika wilaya ya Reutlingen, Baden-Württemberg, Ujerumani. Iko kwenye bonde la mto Erms kilomita kumi na nne mashariki ya Reutlingen na inajulikana kwa ajili ya mapumziko na kuogelea.

Miji ya Baden-Württemberg
Sardinia

Sardinia (kwa Kiitalia: Sardegna) ni kisiwa kikubwa cha pili katika bahari ya Mediteranea chenye eneo la km² 23,821. 

Pamoja na visiwa vidogo vya karibu ni mkoa wenye katiba ya pekee wa Italia. Kwa sasa umegawanyika katika wilaya 8, lakini mwaka 2012 wananchi walipiga kura ya kuzifuta.

Kuna wakazi milioni 1.663 (2015).

Mji mkuu ni Cagliari.

Tazama pia 
 Mikoa ya Italia

Viungo vya nje 

  Tovuti rasmi

Visiwa vya Mediteranea
Visiwa vya Italia
Mikoa ya Italia
119

Makala hii inahusu mwaka 119 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
118

Makala hii inahusu mwaka 118 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
117

Makala hii inahusu mwaka 117 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
9 Agosti - Traian, Kaisari wa Roma (98-117)

Karne ya 2
116

Makala hii inahusu mwaka 116 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
115

Makala hii inahusu mwaka 115 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
114

Makala hii inahusu mwaka 114 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
113

Makala hii inahusu mwaka 113 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
112

Makala hii inahusu mwaka 112 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
111

Makala hii inahusu mwaka 111 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
110

Makala hii inahusu mwaka 110 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
109

Makala hii inahusu mwaka 109 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
108

Makala hii inahusu mwaka 108 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
107

Makala hii inahusu mwaka 107 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
106

Makala hii inahusu mwaka 106 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 2
105

Makala hii inahusu mwaka 105 (Baada ya Kristo).

Matukio
 Dola la Roma:  Kaisari Traian aanzisha vita ya pili dhidi ya Dakia (Romania ya leo)

Waliozaliwa

Waliofariki
 Evaristus aliyekuwa papa wa kanisa katoliki
karne ya 2
104

Makala hii inahusu mwaka 104 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki

karne ya 2
103

Makala hii inahusu mwaka 103 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki

karne ya 2
102

Makala hii inahusu mwaka 102 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki

karne ya 2
101

Makala hii inahusu mwaka 101 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 2
99

Makala hii inahusu mwaka 99 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
 Traiani aingia Roma mara ya kwanza kama Kaisari.

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Papa Klementi I kama mshahidi wa imani ya kikristo mjini Roma

Karne ya 1

als:90er#Johr 99
98

Makala hii inahusu mwaka 98 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
27 Januari - Nerva, Kaisari wa Roma (tangu 96)

Karne ya 1

als:90er#Johr 98
97

Makala hii inahusu mwaka 97 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 28 Oktoba - Kaisari Nerva wa Roma amteua Traiano kama mfuasi wake kwa kusudi la kuzuia uasi wa kijeshi.
 Koloni ya Curculum yaanzishwa na Waroma wa Kale huko Numidia - leo ni mji wa Djemila katika Aljeria.
 Halmashauri ya sanhedrini ya Jamnia pamoja na cheo cha Nasi yatambuliwa na Kaisari Nerva kama mwakilishi wa Wayahudi katika Dola la Roma.
 
 Jeshi la China lafika Bahari ya Kaspi likiongozwa na jemadari Ban Chao na kuanzisha ubalozi katika Parthia lakini haiendelei hadi eneo la Roma jinsi ilivyokusudiwa.

Waliozaliwa

Waliofariki 
 Mnamo 97: Timotheo aliyekuwa mwanafunzi wa Mtume Paulo 
 Mnamo 97: Tito aliyekuwa mwanafunzi wa Mtume Paulo

Karne ya 1

als:90er#Johr 97
96

Makala hii inahusu mwaka 96 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 18 Septemba - Nerva ametangazwa kuwa Kaisari wa Roma (hadi 98)

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 96
95

Makala hii inahusu mwaka 95 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 95
94

Makala hii inahusu mwaka 94 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 94
93

Makala hii inahusu mwaka 93 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 93
92

Makala hii inahusu mwaka 92 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 92
91

Makala hii inahusu mwaka 91 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 91
90

Makala hii inahusu mwaka 90 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:90er#Johr 90
89

Makala hii inahusu mwaka 89 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 89
88

Makala hii inahusu mwaka 88 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 88
87

Makala hii inahusu mwaka 87 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 87
86

Makala hii inahusu mwaka 86 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 86
85

Makala hii inahusu mwaka 85 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 85
84

Makala hii inahusu mwaka 84 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 84
83

Makala hii inahusu mwaka 83 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 83
82

Makala hii inahusu mwaka 82 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 82
81

Makala hii inahusu mwaka 81 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 81
80

Makala hii inahusu mwaka 80 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:80er#Johr 80
79

Makala hii inahusu mwaka 79 (Baada ya Kristo).

Matukio
 24 Agosti - Mlipuko wa volkeno Vesuvio unaharibu miji ya Pompei na Herkulaneo nchini Italia karibu na Napoli.

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 79
78

Makala hii inahusu mwaka 78 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 78
77

Makala hii inahusu mwaka 77 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 77
76

Makala hii inahusu mwaka 76 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 76
75

Makala hii inahusu mwaka 75 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 1

als:70er#Johr 75
74

Makala hii inahusu mwaka 74 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 74
73

Makala hii inahusu mwaka 73 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 73
72

Makala hii inahusu mwaka 72 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 72
71

Makala hii inahusu mwaka 71 (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

karne ya 1

als:70er#Johr 71