LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kiyipma

Kiyipma (au Kibaruya) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayipma. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiyipma imehesabiwa kuwa watu 6600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyipma iko katika kundi la Kiangan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyipma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyipma
lugha ya Kiyipma katika Glottolog
lugha ya Kiyipma kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyoidik

Kiyoidik ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayoidik. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyoidik imehesabiwa kuwa watu 770. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyoidik iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyoidik kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyoidik
lugha ya Kiyoidik katika Glottolog
lugha ya Kiyoidik kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyongkom

Kiyongkom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayongkom. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiyongkom imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyongkom iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyongkom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyongkom
lugha ya Kiyongkom katika Glottolog
lugha ya Kiyongkom kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyopno

Kiyopno ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayopno. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiyopno imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyopno iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyopno kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyopno
lugha ya Kiyopno katika Glottolog
lugha ya Kiyopno kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyout-Wam

Kiyout-Wam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayout-Wam. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiyout-Wam imehesabiwa kuwa watu 270. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyout-Wam iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyout-Wam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyout-Wam
lugha ya Kiyout-Wam katika Glottolog
lugha ya Kiyout-Wam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kizia

Kizia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wazia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kizia imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizia iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kizia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizia
lugha ya Kizia katika Glottolog
lugha ya Kizia kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kizimakani

Kizimakani ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wazimakani. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kizimakani imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizimakani iko katika kundi la Kimarind.

Viungo vya nje
lugha ya Kizimakani kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizimakani
lugha ya Kizimakani katika Glottolog
lugha ya Kizimakani kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Lugha za Kipapua

Lugha za Kipapua ni lugha zisizo za Kiaustronesia ambazo huzungumzwa kisiwani kwa Papua nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya. Mwanzoni, wataalamu waliangalia lugha hizo kama familia moja ya kilugha, lakini tangu pale familia tofautitofauti zilibainishwa, k.m. lugha za Kitorricelli, lugha za Kisepik, lugha za Kiramu na Kisepik ya Chini au lugha za Kivuka-Guinea Mpya.

Lugha za Indonesia
Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiagob

Kiagob ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waagob. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagob imehesabiwa kuwa watu 2440. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagob iko katika kundi la Kipahoturi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiagob kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiagob 
lugha ya Kiagob katika Glottolog
lugha ya Kiagob kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Mkunde

Mkunde (Vigna unguiculata) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Mmea huu hupandwa sana katika Afrika na katika Amerika ya Kati na ya Kusini, Asia na Ulaya ya Kusini pia. Majani na mbegu zake huitwa kunde na hizi ni chakula muhimu.

Nususpishi ya mkunde, mkunde-mwitu (V. u. ssp. cylindrica), hukua porini kwa Afrika lakini hukuzwa pia kama mmea wa mazao na kutoa malisho.

Nususpishi nyingine, mkobwe (V. u. ssp. sesquipedalis), ina makaka marefu sana: sm 35-75 (maana ya "sesquipedalis" ni futi moja na nusu). Makaka hawa au makobwe huliwa kama maharagwe-mboga.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Kiainbai

Kiainbai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waainbai. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiainbai imehesabiwa kuwa watu 100, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiainbai iko katika kundi la Kibewani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiainbai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiainbai 
lugha ya Kiainbai katika Glottolog
lugha ya Kiainbai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiamanab

Kiamanab ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamanab. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiamanab imehesabiwa kuwa watu 4420. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiamanab iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamanab kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamanab 
lugha ya Kiamanab katika Glottolog
lugha ya Kiamanab kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiamto

Kiamto ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamto. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiamto imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiamto iko katika kundi la Kiamto-Musan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamto kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamto 
lugha ya Kiamto katika Glottolog
lugha ya Kiamto kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiandai

Kiandai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waandai. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiandai imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiandai iko katika kundi la Kiarafundi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiandai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiandai 
lugha ya Kiandai katika Glottolog
lugha ya Kiandai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kianem

Kianem ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanem. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kianem imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kianem iko katika kundi la “West New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kianem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianem 
lugha ya Kianem katika Glottolog
lugha ya Kianem kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiangor

Kiangor ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangor. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiangor imehesabiwa kuwa watu 1270. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiangor iko katika kundi la Kisenagi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangor kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangor 
lugha ya Kiangor katika Glottolog
lugha ya Kiangor kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiarammba

Kiarammba (pia Kiserki au Kiserkisetavi) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waarammba. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiarammba imehesabiwa kuwa watu 970. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiarammba iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiarammba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiarammba 
lugha ya Kiarammba katika Glottolog
lugha ya Kiarammba kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiaskopan

Kiaskopan ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaskopan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiaskopan imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiaskopan iko katika kundi la “North Bougainville”.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaskopan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaskopan 
lugha ya Kiaskopan katika Glottolog
lugha ya Kiaskopan kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiauwe

Kiauwe (au Kisimog) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waauwe. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiauwe imehesabiwa kuwa watu 410. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiauwe iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kiauwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiauwe 
lugha ya Kiauwe katika Glottolog
lugha ya Kiauwe kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibaibai

Kibaibai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaibai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibaibai imehesabiwa kuwa watu 340. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibaibai iko katika kundi la Kifas.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaibai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaibai 
lugha ya Kibaibai katika Glottolog
lugha ya Kibaibai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibine

Kibine ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabine. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibine imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibine iko katika kundi la “Eastern Trans-Fly”.

Viungo vya nje
lugha ya Kibine kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibine 
lugha ya Kibine katika Glottolog
lugha ya Kibine kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibiwat

Kibiwat ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabiwat. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibiwat imehesabiwa kuwa watu 3040. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibiwat iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kibiwat kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibiwat 
lugha ya Kibiwat katika Glottolog
lugha ya Kibiwat kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiblafe

Kiblafe ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wablafe. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiblafe imehesabiwa kuwa watu 670. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiblafe iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiblafe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiblafe 
lugha ya Kiblafe katika Glottolog
lugha ya Kiblafe kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibo (lugha)

Kibo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabo. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibo imehesabiwa kuwa watu 85. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibo iko katika kundi la Kiarai.

Viungo vya nje
lugha ya Kibo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibo 
lugha ya Kibun katika Glottolog
lugha ya Kibo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibun

Kibun ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabun. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibun imehesabiwa kuwa watu 480. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibun iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kibun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibun 
lugha ya Kibun katika Glottolog
lugha ya Kibun kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kichangriwa

Kichangriwa ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachangriwa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kichangriwa imehesabiwa kuwa watu 690. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichangriwa iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kichangriwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichangriwa 
lugha ya Kichangriwa katika Glottolog
lugha ya Kichangriwa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidaantanai'

Kidaantanai' ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadaantanai'. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidaantanai' imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidaantanai' iko katika kundi la Kinasioi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidaantanai' kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidaantanai' 
lugha ya Kidaantanai' katika Glottolog
lugha ya Kidaantanai' kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidaonda

Kidaonda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadaonda. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidaonda imehesabiwa kuwa watu 170. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidaonda iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kidaonda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidaonda 
lugha ya Kidaonda katika Glottolog
lugha ya Kidaonda kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidera (Indonesia)

Kidera ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia na Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadera. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidera nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 1000, na nchini Papua Guinea Mpya kuna watu 690. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidera iko katika kundi la Kisenagi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidera kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidera 
lugha ya Kidera katika Glottolog
lugha ya Kidera kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidoso

Kidoso ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadoso. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kidoso imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidoso iko katika kundi lake lenyewe la Kidoso.

Viungo vya nje
lugha ya Kidoso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidoso 
lugha ya Kidoso katika Glottolog
lugha ya Kidoso kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifas

Kifas ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inazungumzwayo na Wafas. Mwaka wa 2000 idadi ya wazungumzaji wa Kifas imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kifas iko katika kundi lake lenyewe la Kifas. Lugha la pekee linalohusiana na Kifas ni Kibaibai.

Viungo vya nje
lugha ya Kifas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifas 
lugha ya Kifas katika Glottolog
lugha ya Kifas kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigizrra

Kigizrra ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagizrra. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigizrra imehesabiwa kuwa watu 1050. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigizrra iko katika kundi la “Eastern Trans-Fly”.

Viungo vya nje
lugha ya Kigizrra kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigizrra 
lugha ya Kigizrra katika Glottolog
lugha ya Kigizrra kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiguntai

Kiguntai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waguntai. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiguntai imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiguntai iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguntai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguntai 
lugha ya Kiguntai katika Glottolog
lugha ya Kiguntai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiguriaso

Kiguriaso ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waguriaso. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiguriaso imehesabiwa kuwa watu 160. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiguriaso iko katika kundi la Kikwomtari.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguriaso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguriaso 
lugha ya Kiguriaso katika Glottolog
lugha ya Kiguriaso kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiharuai

Kiharuai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waharuai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiharuai imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiharuai iko katika kundi la Kipiawi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiharuai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiharuai
lugha ya Kiharuai katika Glottolog
lugha ya Kiharuai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiidi

Kiidi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waidi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiidi imehesabiwa kuwa watu 1610. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiidi iko katika kundi la Kipahoturi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiidi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiidi 
lugha ya Kiidi katika Glottolog
lugha ya Kiidi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiimonda

Kiimonda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waimonda. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiimonda imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiimonda iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kiimonda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiimonda 
lugha ya Kiimonda katika Glottolog
lugha ya Kiimonda kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiisaka

Kiisaka (pia Kikrisa) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waisaka. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiisaka ilihesabiwa kuwa watu 420. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiisaka iko katika kundi la Kiskou.

Viungo vya nje
lugha ya Kiisaka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiisaka 
lugha ya Kiisaka katika Glottolog
lugha ya Kiisaka kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiiteri

Kiiteri ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waiteri. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiiteri imehesabiwa kuwa watu 480, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiiteri iko katika kundi la Kiarai.

Viungo vya nje
lugha ya Kiiteri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiiteri 
lugha ya Kiiteri katika Glottolog
lugha ya Kiiteri kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikairak

Kikairak ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakairak. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kikairak imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikairak iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kikairak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikairak 
lugha ya Kikairak katika Glottolog
lugha ya Kikairak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikarkar-Yuri

Kikarkar-Yuri ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakarkar-Yuri. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kikarkar-Yuri imehesabiwa kuwa watu 1140. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikarkar-Yuri iko katika kundi la Kipauwasi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikarkar-Yuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikarkar-Yuri 
lugha ya Kikarkar-Yuri katika Glottolog
lugha ya Kikarkar-Yuri kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikilmeri

Kikilmeri ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakilmeri. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikilmeri imehesabiwa kuwa watu 1970. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikilmeri iko katika kundi la Kibewani.

Viungo vya nje
lugha ya Kikilmeri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikilmeri 
lugha ya Kikilmeri katika Glottolog
lugha ya Kikilmeri kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikol (PNG)

Kikol ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakol. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikol imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikol haihusiani na lugha nyingine.

Viungo vya nje
lugha ya Kikol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikol 
lugha ya Kikol katika Glottolog
lugha ya Kikol kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikoromira

Kikoromira ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakoromira. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikoromira imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikoromira iko katika kundi la Kinasioi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikoromira kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikoromira 
lugha ya Kikoromira katika Glottolog
lugha ya Kikoromira kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikunja

Kikunja ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakunja. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikunja imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikunja iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kikunja kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikunja 
lugha ya Kikunja katika Glottolog
lugha ya Kikunja kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikuot

Kikuot ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakuot. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikuot imehesabiwa kuwa watu 2400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikuot haihusiani na lugha nyingine.

Viungo vya nje
lugha ya Kikuot kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikuot 
lugha ya Kikuot katika Glottolog
lugha ya Kikuot kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikwomtari

Kikwomtari ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakwomtari. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikwomtari imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikwomtari iko katika kundi lake lenyewe la Kikwomtari.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwomtari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwomtari 
lugha ya Kikwomtari katika Glottolog
lugha ya Kikwomtari kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kikyenele

Kikyenele ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakyenele. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikyenele imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikyenele iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kikyenele kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikyenele 
lugha ya Kikyenele katika Glottolog
lugha ya Kikyenele kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kilangam

Kilangam ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Walangam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kilangam imehesabiwa kuwa watu 420. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilangam iko katika kundi la Kimongol-Langam.

Viungo vya nje
lugha ya Kilangam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilangam 
lugha ya Kilangam katika Glottolog
lugha ya Kilangam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimakolkol

Kimakolkol ilikuwa lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya iliyozungumzwa na Wamakolkol. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kimakolkol tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimakolkol iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kimakolkol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimakolkol 
lugha ya Kimakolkol katika Glottolog
lugha ya Kimakolkol kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimali (Papua)

Kimali ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamali. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kimali imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimali iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kimali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimali
lugha ya Kimali katika Glottolog
lugha ya Kimali kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimanem

Kimanem ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamanem. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kimanem imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimanem iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kimanem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimanem 
lugha ya Kimanem katika Glottolog
lugha ya Kimanem kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimaramba

Kimaramba ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamaramba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimaramba imehesabiwa kuwa watu 840. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimaramba iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kimaramba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimaramba 
lugha ya Kimaramba katika Glottolog
lugha ya Kimaramba kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kimekmek

Kimekmek ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamekmek. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimekmek imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimekmek iko katika kundi la Kiyuat.

Viungo vya nje
lugha ya Kimekmek kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimekmek 
lugha ya Kimekmek katika Glottolog
lugha ya Kimekmek kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Mbunge

Mbunge ni mwakilishi wa wananchi katika bunge. 

Katika nchi mbalimbali anawakilisha hasa wale wa jimbo kililomchagua.

Mara nyingi kuna wabunge wa kuchaguliwa na wale wa kuteuliwa.

Nchini Tanzania
Sehemu ya katiba ya Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania inasema: “Sehemu ya pili ya Bunge itakuwa ndicho chombo kikuu cha Jamhuri ya Muungano ambacho kitakuwa na madaraka, kwa niaba ya wananchi, kuisimamia na kuishauri Serikali ya Jamhuri ya Muungano na vyombo vyake vyote katika utekelezaji wa majukumu yake kwa mujibu wa katiba hii” 

Ibara ya 63(2), pia na Ibara ya 64(1) inaelezea kazi za Bunge, juu ya kutunga sheria.

Siasa
Sheria
Kimongol

Kimongol ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamongol. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimongol imehesabiwa kuwa watu 340. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimongol iko katika kundi la Kimongol-Langam, na inahusiana na lugha mbili nyingine tu, Kilangam na Kiyaul.

Viungo vya nje
lugha ya Kimongol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimongol 
lugha ya Kimongol katika Glottolog
lugha ya Kimongol kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinaasioi

Kinaasioi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanaasioi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinaasioi imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaasioi iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaasioi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaasioi 
lugha ya Kinaasioi katika Glottolog
lugha ya Kinaasioi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinai

Kinai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanai. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kinai imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinai iko katika kundi la Kikwomtari.

Viungo vya nje
lugha ya Kinai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinai 
lugha ya Kinai katika Glottolog
lugha ya Kinai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinakwi

Kinakwi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanakwi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinakwi imehesabiwa kuwa watu 280. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinakwi iko katika kundi la Kiarai.

Viungo vya nje
lugha ya Kinakwi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinakwi 
lugha ya Kinakwi katika Glottolog
lugha ya Kinakwi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinama (Papua)

Kinama ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanama. Isichanganywe na lugha ya Kinama inayozungumzwa nchini Namibia. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinama imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinama iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kinama kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinama 
lugha ya Kinama katika Glottolog
lugha ya Kinama kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinamat

Kinamat ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanamat. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinamat imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamat iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kinamat kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinamat 
lugha ya Kinamat katika Glottolog
lugha ya Kinamat kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Uchaguzi Mkuu wa Tanzania, 2015

Uchaguzi Mkuu wa Tanzania, 2015 ulifanyika tarehe 25 Oktoba. Wapiga kura walimchagua Rais, wabunge na Madiwani.

Tarehe 29 Oktoba mgombea wa CCM, John Pombe Magufuli alitangazwa na Tume ya Uchaguzi kuwa mshindi wa kura ya rais, akifuatwa na Lowassa wa Chadema.. Kadiri ya tume hiyo, Magufuli alipata kura 8,882,935, sawa na asilimia 58.46 na Lowassa alipata kura 6,072,848, sawa na asilimia 39.97. Hata hivyo wapinzani walikataa kukubali matokeo hayo na wasimamizi wa uchaguzi kutoka nje walilaumu sana baadhi ya taratibu na matukio.

Wagombea Urais

Uchaguzi wa Bunge 2015

Marejeo
 

Uchaguzi nchini Tanzania
2015
Kinambo

Kinambo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanambo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinambo imehesabiwa kuwa watu 710. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinambo iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kinambo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinambo 
lugha ya Kinambo katika Glottolog
lugha ya Kinambo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinanubae

Kinanubae ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wananubae. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinanubae imehesabiwa kuwa watu 1270. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinanubae iko katika kundi la Kiarafundi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinanubae kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinanubae 
lugha ya Kinanubae katika Glottolog
lugha ya Kinanubae kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kineme

Kineme ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waneme. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kineme imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kineme iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kineme kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kineme 
lugha ya Kineme katika Glottolog
lugha ya Kineme kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinen

Kinen ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanen. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinen imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinen iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kinen kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinen 
lugha ya Kinen katika Glottolog
lugha ya Kinen kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinimo

Kinimo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanimo. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kinimo imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinimo iko katika kundi la Kiarai.

Viungo vya nje
lugha ya Kinimo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinimo
lugha ya Kinimo katika Glottolog
lugha ya Kinimo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiningera

Kiningera ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waningera. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiningera imehesabiwa kuwa watu 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiningera iko katika kundi la Kibewani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiningera kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiningera
lugha ya Kiningera katika Glottolog
lugha ya Kiningera kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiodiai

Kiodiai (pia Kibusa) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waodiai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiodiai imehesabiwa kuwa watu 240. Kuhusu uainishaji wa lugha, Kiodiai hailingani na lugha nyingine.

Viungo vya nje
lugha ya Kiodiai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiodiai
lugha ya Kiodiai katika Glottolog
lugha ya Kiodiai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kioune

Kioune (au Kiounge) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waoune. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kioune imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kioune iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kioune kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kioune
lugha ya Kioune katika Glottolog
lugha ya Kioune kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiowiniga

Kiowiniga ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waowiniga. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiowiniga imehesabiwa kuwa watu 330. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiowiniga iko katika kundi la Kiarai.

Viungo vya nje
lugha ya Kiowiniga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiowiniga
lugha ya Kiowiniga katika Glottolog
lugha ya Kiowiniga kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kipagi

Kipagi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapagi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipagi imehesabiwa kuwa watu 2140. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipagi iko katika kundi la Kibewani.

Viungo vya nje
lugha ya Kipagi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipagi
lugha ya Kipagi katika Glottolog
lugha ya Kipagi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kipele-Ata

Kipele-Ata ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapele na Waata. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kipele-Ata imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipele-Ata iko katika kundi la “West New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kipele-Ata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipele-Ata
lugha ya Kipele-Ata katika Glottolog
lugha ya Kipele-Ata kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kipinai-Hagahai

Kipinai-Hagahai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapinai na Wahagahai. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kipinai-Hagahai imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipinai-Hagahai iko katika kundi la Kipiawi.

Viungo vya nje
lugha ya Kipinai-Hagahai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipinai-Hagahai
lugha ya Kipinai-Hagahai katika Glottolog
lugha ya Kipinai-Hagahai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kipuare

Kipuare ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapuare. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipuare imehesabiwa kuwa watu 35 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipuare iko katika kundi la Kiskou.

Viungo vya nje
lugha ya Kipuare kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipuare
lugha ya Kipuare katika Glottolog
lugha ya Kipuare kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiqaqet

Kiqaqet ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waqaqet. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiqaqet imehesabiwa kuwa watu 6350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiqaqet iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kiqaqet kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiqaqet
lugha ya Kiqaqet katika Glottolog
lugha ya Kiqaqet kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiramopa

Kiramopa ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waramopa. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiramopa imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiramopa iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kiramopa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiramopa
lugha ya Kiramopa katika Glottolog
lugha ya Kiramopa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kirapoisi

Kirapoisi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warapoisi. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kirapoisi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirapoisi iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kirapoisi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirapoisi
lugha ya Kirapoisi katika Glottolog
lugha ya Kirapoisi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kirawo

Kirawo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warawo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kirawo imehesabiwa kuwa watu 640. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirawo iko katika kundi la Kiskou.

Viungo vya nje
lugha ya Kirawo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirawo
lugha ya Kirawo katika Glottolog
lugha ya Kirawo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kirema

Kirema ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warema. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kirema imehesabiwa kuwa watu 12 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirema iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kirema kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirema
lugha ya Kirema katika Glottolog
lugha ya Kirema kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kirotokas

Kirotokas ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warotokas. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kirotokas imehesabiwa kuwa watu 4320. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirotokas iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kirotokas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirotokas
lugha ya Kirotokas katika Glottolog
lugha ya Kirotokas kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kisiawi

Kisiawi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasiawi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisiawi imehesabiwa kuwa watu 220. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisiawi iko katika kundi la Kiamto-Musan.

Viungo vya nje
lugha ya Kisiawi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisiawi
lugha ya Kisiawi katika Glottolog
lugha ya Kisiawi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kinamo (lugha)

Kinamo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanamo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinamo imehesabiwa kuwa watu 380. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamo iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.

Viungo vya nje
lugha ya Kinamo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinamo
lugha ya Kinamo katika Glottolog
lugha ya Kinamo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kisibe

Kisibe (au Kinagovisi) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasibe. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisibe imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisibe iko katika kundi la Kinasioi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisibe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisibe
lugha ya Kisibe katika Glottolog
lugha ya Kisibe kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kisimbali

Kisimbali ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasimbali. Mwaka wa 2012 Kisimbali imehesabiwa kuwa watu 450. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisimbali iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kisimbali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisimbali
lugha ya Kisimbali katika Glottolog
lugha ya Kisimbali kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Greenwich Mean Time

Greenwich Mean Time ni kipimo cha wakati kwa ajili ya kanda muda. Mahali pa kipimo hicho ni mji wa Greenwich ambao siku hizi ni sehemu ya jiji la London, Uingereza.

{{mbegu-sayansiLondon
Dubai (mji)

Dubai (kwa Kiarabu: دبيّ) ni mji mkuu wa ufalme wenye jina hilo katika katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni.

Uko kwenye mwambao wa Ghuba ya Uajemi kati ya Sharjah na Abu Dhabi. 

Jiji la Dubai lilikuwa mji mdogo wenye wakazi 20,000 tu hadi vita kuu ya pili ya dunia. Leo hii kuna wakazi zaidi ya 1,200,000. Nyumba zote za Dubai ni mpya. 

Kukua kwa Dubai kulitokana na mapato ya mafuta ya petroli. Lakini akiba za mafuta hayo si kubwa kama kwa majirani yake. Mapato ya mafuta ni 6% pekee za pato la taifa. 

Viongozi wa ufalme wa Dubai wamefaulu kuweka msingi mpya wa uchumi katika biashara na utalii.

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Miji ya Falme za Kiarabu
Kisimeku

Kisimeku ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasimeku. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisimeku imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisimeku iko katika kundi la Kinasioi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisimeku kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisimeku
lugha ya Kisimeku katika Glottolog
lugha ya Kisimeku kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kisiwai

Kisiwai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasiwai. Idadi ya wasemaji wa Kisiwai imehesabiwa kuwa watu 6600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisiwai iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kisiwai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisiwai
lugha ya Kisiwai katika Glottolog
lugha ya Kisiwai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kisowanda

Kisowanda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya na Indonesia inayozungumzwa na Wasowanda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisowanda nchini Papua Guinea Mpya imehesabiwa kuwa watu 970. Pia kuna watu 210 nchini Indonesia (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisowanda iko katika kundi la Kiwaris.

Viungo vya nje
lugha ya Kisowanda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisowanda
lugha ya Kisowanda katika Glottolog
lugha ya Kisowanda kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Lugha za Indonesia
Kisulka

Kisulka ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasulka. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisulka imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisulka haihusiani na lugha nyingine.

Viungo vya nje
lugha ya Kisulka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisulka
lugha ya Kisulka katika Glottolog
lugha ya Kisulka kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kitabo

Kitabo (pia Kiwaia) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watabo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitabo imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitabo iko katika kundi lake lenyewe la Kiwaia.

Viungo vya nje
lugha ya Kitabo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitabo
lugha ya Kitabo katika Glottolog
lugha ya Kitabo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kitaiap

Kitaiap ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wataiap. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitaiap imehesabiwa kuwa watu 75 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitaiap haihusiani na lugha nyingine.

Viungo vya nje
lugha ya Kitaiap kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitaiap
lugha ya Kitaiap katika Glottolog
lugha ya Kitaiap kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kitapei

Kitapei ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watapei. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kitapei imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitapei iko katika kundi la Kiarafundi.

Viungo vya nje
lugha ya Kitapei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitapei
lugha ya Kitapei katika Glottolog
lugha ya Kitapei kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Uzazi

Uzazi ni mchakato wa kibiolojia ambao kiumbe hai kipya kinapatikana kutokana na kingine au vingine. 

Uwezo wa kuzaa ni kati ya sifa kuu zinazotambulisha uwepo wa uhai; kila kiumbe hai kilichopo duniani kimetokana na uzazi. Inakadiriwa kwamba kiumbe hai kilichozaa vile vyote vilivyopo leo kiliishi miaka 3,500,000,000 hivi iliyopita.

Njia za uzazi
Kuna njia mbili za uzazi: ile isiyotegemea jinsia, na ile inayoitegemea.

Katika uzazi usiotegemea jinsia, kiumbe hai huzaa peke yake. Unatokea hasa katika viumbe vinavyoundwa na seli moja tu, lakini si hivyo tu. Kwa njia hiyo kiumbe hai kipya ni sawa na mzazi kwa sababu kimerithi jenomu ileile. 

Wanabiolojia hawajaelewa ilikuwaje kwamba katika maendeleo ya uhai (mageuko ya spishi) uzazi huo umeacha nafasi kwa ule wa kijinsia unaodai wahusika wawe wawili, na hivyo kupunguza uzazi kwa asilimia 50.

Uzazi wa kijinsia huwa unadai mchango wa wazazi wawili ambao kila mmojawao anakichangia kiumbe hai kipya kwa asilimia 50 za chembeuzi zake.

Uzazi wa binadamu
Binadamu akiwemo kati ya mamalia anazaa kwa namna inayofanana hasa na ile ya wanyama hao. Hata hivyo, akiwa na akili na utashi, anatakiwa kuratibu silika yake kuhusu uzazi ili uendane na uwajibikaji.

Tazama pia
Ubalehe
Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba
Uzazi wa mpango
Uzazi wa mpango kwa njia asilia

Tanbihi

Marejeo
 Tobler, M. & Schlupp,I. (2005) Parasites in sexual and asexual mollies (Poecilia, Poeciliidae, Teleostei): a case for the Red Queen? Biol. Lett. 1 (2): 166-168.
 Zimmer, Carl. Parasite Rex: Inside the Bizarre World of Nature's Most Dangerous Creatures, New York: Touchstone, 2001.

Marejeo mengine
Judson, Olivia (2003) Dr.Tatiana's Sex Advice to All Creation: Definitive Guide to the Evolutionary Biology of Sex. ISBN 978-0-09-928375-1
The Evolution of Sex: An Examination of Current Ideas Richard E. Michod and Bruce E. Levin, editors (1987) Sinauer Associates Inc., Publishers, Sunderland, Massachusetts ISBN 0878934596 ISBN 978-0878934591
Michod, R.E. Eros and Evolution: A natural philosophy of sex (1994).  Addison-Wesley Publishing Company, Reading, Massachusetts ISBN 0201442329 ISBN 978-0201442328

Viungo vya nje

 Asexual Reproduction 
 Journal of Biology of Reproduction
 Journal of Andrology 

Biolojia
Uzazi
Jinsia
Picha mgando

Picha mgando ni teknolojia na sanaa ya kutengeneza picha za kudumu kwa kunasa mwanga au mionzi mingine, kwa njia ya kielektroni au ya kikemia.

Kwa kawaida, lensi inatumika kuelekeza mwanga wa nje mpaka ndani ya kamera kwa muda fulani. 

Matumizi ya picha hizo leo ni makubwa katika sekta nyingi. 

Baada ya picha mgando (karne ya 19) binadamu alibuni pia picha za video (filamu).

Tanbihi

Marejeo

Utangulizi
Photography. A Critical Introduction [Paperback], ed. by Liz Wells, 3rd edition, London [etc.]: Routledge, 2004, ISBN 0-415-30704-X

Historia
 A New History of Photography, ed. by Michel Frizot, Köln : Könemann, 1998
 Franz-Xaver Schlegel, Das Leben der toten Dinge – Studien zur modernen Sachfotografie in den USA 1914–1935, 2 Bände, Stuttgart/Germany: Art in Life 1999, ISBN 3-00-004407-8.

Marejeo ya kitaalumu zaidi
 
 Hans-Michael Koetzle: Das Lexikon der Fotografen: 1900 bis heute, Munich: Knaur 2002, 512 p., ISBN 3-426-66479-8
 John Hannavy (ed.): Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography, 1736 p., New York: Routledge 2005 ISBN 978-0-415-97235-2
 Lynne Warren (Hrsg.): Encyclopedia of Twentieth-Century Photography, 1719 p., New York, NY [et.] : Routledge, 2006
 The Oxford Companion to the Photograph, ed. by Robin Lenman, Oxford University Press 2005
 "The Focal Encyclopedia of Photography", Richard Zakia, Leslie Stroebel, Focal Press 1993, ISBN 0-240-51417-3

Vitabu vingine
 Photography and The Art of Seeing by Freeman Patterson, Key Porter Books 1989, ISBN 1-55013-099-4.
 The Art of Photography: An Approach to Personal Expression by Bruce Barnbaum, Rocky Nook 2010, ISBN 1-933952-68-7.
 Image Clarity: High Resolution Photography by John B. Williams, Focal Press 1990, ISBN 0-240-80033-8.

Viungo vya nje

 World History of Photography  From The History of Art.
 Daguerreotype to Digital: A Brief History of the Photographic Process From the State Library & Archives of Florida.
 Photography Changes Everything is a collection of original essays, stories and images—contributed by experts from a spectrum of professional worlds and members of the project's online audience—that explore the many ways photography shapes our culture and our lives, by the Smithsonian Institution.
 Brief History of Photography  (Illustrated) from University of Costa Rica

Fizikia
Teknolojia
Sanaa
Franco Luambo Makiadi

François Luambo Luanzo Makiadi (6 Julai 1938 – 12 Oktoba 1989) alikuwa mtu mashuhuri wa karne ya ishirini katika muziki wa Kikongo na muziki wa Afrika kwa ujumla. Hasa huitwa Franco Luambo au, kifupi, Franco.Alijulikana sana kwa uwezo wake wa kuumiliki muziki wa rumba. Alipewa jina la utani kama "Mchawi wa Gitaa" hasa kwa juhudi zake ya upigaji wa gitaa. Akiwa kama mwanzilishi wa bendi ya muziki wa jazz OK Jazz, huhesabiwa kama moja kati ya waanzilishi muziki wa Kikongo wa kisasa.

Miaka ya awali 
Alizaliwa mnamo mwaka 1938 katika nchi ambayo awali ilijukana kama Kongo ya Kibelgiji. Mama yake alikuwa anafanya biasha katika soko moja huko mjini Ngiri-Ngiri, na hasa alikuwa anapiga hamonica na vyombo vingine ili kuvutia wateja.

Mnamo mwaka wa 1955, Franco alianzishwa bendi iliyoitwa OK Bar (ilikuwa sehemu ya Baa). Mwaka uliofuata bendi ilibadilishwa iina na kuitwa OK Jazz kwa niaba ya shemu ilipoanzia.

Miaka ya 1980 
Mwaka wa 1980, Franco alipewa jina la Mwalimu Mkuu wa Muziki wa Kizairena serikali ya Mobutu, heshima ambayo ilipelekea aonekane miongoni mwa watu walioiletea matatizo rukuki hadi ikawa ombaomba. Maudhui ya nyimbo zake zikaanza kubadilika kinagaubaga katika kipindi hiki na kuwa nyimbo za kizalendo na kusifia mashabiki wa kitajiri.  

Franco alitumbuiza mara moja tu Marekani mnamo 1983.

Mwaka wa 1985, Franco alitoa kibao chake kikali mno, Mario, kwa kuwasema vijana wanaopenda majimama ili wawekwe kinyumba

Alikufa mnamo 1989, ikapelekea mapumziko ya siku nne nchini Zaire.

Discografia 
 Wasanii wanaochangia
 The Rough Guide to Congo Gold (2008, World Music Network)

Tazama pia 
 Muziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
 Soukous

Marejeo

Jisomee 
 Congo Colossus: Life and Legacy of Franco and OK Jazz by Graeme Ewens, Publisher: Buku P. (12 Oct 1994), ISBN 978-0-9523655-0-1
 Gary Stewart (2000). Rumba on the River: A History of the Popular Music of the Two Congos. Verso. ISBN 1859843689.

Viungo vya Nje 

Waliozaliwa 1938
Waliofariki 1989
Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kiabui

Kiabui ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabui. Idadi ya wasemaji wa Kiabui imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabui iko katika kundi la Kialor.

Viungo vya nje
lugha ya Kiabui kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiabui 
lugha ya Kiabui katika Glottolog
lugha ya Kiabui kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kitaulil

Kitaulil ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wataulil. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kitaulil imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitaulil iko katika kundi la “East New Britain”.

Viungo vya nje
lugha ya Kitaulil kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitaulil
lugha ya Kitaulil katika Glottolog
lugha ya Kitaulil kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya