LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mapokeo

Mapokeo (kutoka kitenzi kupokea) ni imani au desturi zilizorithishwa katika kundi au jamii fulani zikiwa na maana maalumu tangu zamani.

Kati yake kuna sikukuu, salamu na mavazi ambayo hayafai sana kutumika lakini yana maana kijamii, hasa kwa kumtambulisha mtu aliyeyavaa (k.mf. askari, mwanasheria, mtawa).

Mapokeo yanaweza kudumu na kubadilika kwa miaka elfuelfu, lakini yanaweza kuanzishwa na kuenea haraka. 

Jina la Kiingereza "tradition" linatokana na kitenzi cha Kilatini tradere, yaani kueneza au kukabidhi.

Wazo hilo linatumika pia katika siasa, falsafa na dini, k.mf. kwa kwenda kinyume cha usasa.

Katika Ukristo
Katika Ukristo, kuna mapokeo ya Kanisa yanayozingatiwa sana na baadhi ya madhehebu (hasa Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, lakini pia Waanglikana na wengineo) kwa sababu asili yao ni wakati wa Mitume wa Yesu, ambao ulikuwa bado wakati wa Ufunuo wa Mungu katika imani ya madhehebu hayo. 

Mapokeo ya namna hiyo yanaitwa mapokeo ya Mitume kwa kuyatofautisha na mapokeo mengi yaliyotokea baadaye na ambayo yanaweza kuwa mazuri lakini pia mabayaː kwa vyovyote hayambani Mkristo kwa msingi wa imani.

Hata hivyo madhehebu mengine, hasa ya Uprotestanti, yanakataa yale yote yasiyopatikana wazi katika Biblia ya Kikristo.

Tanbihi

Elimu jamii
Dini
Afrika ya Kusini-Magharibi ya Kijerumani

Afrika ya Kusini-Magharibi ya Kijerumani (kwa Kijerumani Deutsch-Südwestafrika) ilikuwa koloni la Ujerumani katika Afrika kuanzia mwaka 1884 hadi 1915. Leo hii ni nchi ya Namibia. 

Tangu mwaka 1891 Windhuk ilikuwa mji mkuu wa koloni. Sawa na Namibia ya leo, koloni lilikuwa na eneo la kilomita za mraba 835,100. Eneo la hori ya Walfish Bay ilikuwa chini ya Uingereza, baadaye kama eneo la Afrika Kusini.

Kutokana na tabia yabisi ya nchi, maeneo makubwa yalikuwa na wakazi wachache tu. Hata hivyo Wajerumani walikuta upinzani mkali wa wenyeji, hasa Waherero na Wanama, walioshindwa katika vita vya miaka 1904-1908; takriban Waherero 80,000, Wanama 10,000 na Wajerumani 1,749 walikufa kutokana na mapigano hayo.

Mwaka 1915 nchi ilivamiwa na jeshi la Uingereza na Muungano wa Afrika Kusini na utawala wa Kijerumani ukaisha. 

Mwaka 1922 eneo likawa eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa kwa jina la Afrika ya Kusini-Magharibi (South-West Africa). Hatua hiyo ilikuwa msingi kwa uhuru wa Namibia kama nchi ya pekee nje ya Afrika Kusini.

Historia ya Namibia
Ukoloni wa Ujerumani
Kilohar cha Gade

Kilohar ya Gade ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Walohar. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilohar ya Gade imehesabiwa kuwa watu 1010. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilohar ya Gade iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kiloarki nchini Pakistan.

Viungo vya nje
lugha ya Kilohar ya Gade kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilohar ya Gade 
lugha ya Kilohar ya Gade katika Glottolog
lugha ya Kilohar ya Gade kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kilohar cha Lahul

Kilohar ya Lahul ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Walohar. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kilohar ya Lahul imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilohar ya Lahul iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kilohar ya Lahul kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilohar ya Lahul 
lugha ya Kilohar ya Lahul katika Glottolog
lugha ya Kilohar ya Lahul kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kimagahi

Kimagahi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Wamagahi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimagahi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu milioni 14. Pia kuna wasemaji 35,600 nchini Nepal Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimagahi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kimagahi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimagahi 
lugha ya Kimagahi katika Glottolog
lugha ya Kimagahi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Nepal
Kimaithili

Kimaithili ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Wamaithili. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimaithili nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu milioni 30. Pia kuna wasemaji 3,890,000 nchini Nepal (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimaithili iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kimaithili kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimaithili 
lugha ya Kimaithili katika Glottolog
lugha ya Kimaithili kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Nepal
Orodha ya lugha za Nepal

Orodha hii inaorodhesha lugha za Nepal:

Kiangika
Kiathpariya
Kiavadhi
Kibagheli
Kibahing
Kibantawa
Kibaram
Kibelhariya
Kibengali
Kibhojpuri
Kibhujel
Kibote
Kibyangsi
Kichamling
Kichantyal
Kichepang
Kichhintang
Kichhulung
Kichukwa
Kidanuwar
Kidarai
Kidhimal
Kidolpo
Kidotyali
Kidumi
Kidungmali
Kidura
Kighale ya Kaskazini
Kighale ya Kusini
Kigurung ya Magharibi
Kigurung ya Mashariki
Kihelambu
Kihindi
Kihumla
Kijerung
Kijirel
Kijumli
Kikagate
Kikaike
Kikayort
Kikhaling
Kikham ya Gamale
Kikham ya Parbate-Magharibi
Kikham ya Parbate-Mashariki
Kikham ya Sheshi
Kikharia
Kikisan
Kikoi
Kikuke
Kikulung
Kikumhali
Kikurux ya Nepal
Kikusunda
Kikyirong
Kilapcha
Kilhomi
Kilimbu
Kilohorung
Kiloke
Kilumba-Yakkha
Kimagar-Magharibi
Kimagar-Mashariki
Kimaithili
Kimajhi
Kimanangba
Kimarwari
Kimeche
Kimewahang ya Magharibi
Kimewahang ya Mashariki
Kimugali
Kimugom
Kimundari
Kimusasa
Kinaaba
Kinachering
Kinar-Phu
Kinepali
Kinewar
Kinubri
Kipalpa
Kiphangduwali
Kipuma
Kirajbanshi
Kiraji
Kiraute
Kisaam
Kisampang
Kisanskrit
Kisanthali
Kiseke
Kisherpa
Kisonha
Kisunwar
Kitamang ya Gorkha
Kitamang ya Kaskazini-Magharibi
Kitamang ya Magharibi
Kitamang ya Mashariki
Kithakali
Kithangmi
Kitharu ya Chitwania
Kitharu ya Dangaura
Kitharu ya Kathariya
Kitharu ya Kochila
Kitharu ya Rana
Kithudam
Kithulung
Kitibet
Kitichurong
Kitilung
Kitsum
Kiurdu
Kiwaling
Kiwalungge
Kiwambule
Kiwayu
Kiyakkha
Kiyamphu
Kiyamphu ya Kusini

Tazama pia
Nepal
Lango:Lugha

Viungo vya nje
http://www.ethnologue.com/country/NP

Nepal
Kiseke

Jina la Kiseke hurejea lugha mbalimbali, k.m.

 Kiseke (Mwanza), kata ya Wilaya ya Ilemela mjini Mwanza, Tanzania
lugha ya Kiseke inayozungumzwa nchini Vanuatu;
lugha ya Kiseke inayozungumzwa nchini Nepal.
Mkongoro

Mkongoro ni jina la kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47203. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  18,656 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Kigoma Vijijini
Mkoa wa Kigoma
Lugha za Kidravidi

Lugha za Kidravidi ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa upande wa Kusini wa Uhindi na pia katika kisiwa cha Sri Lanka. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni takriban 80.

Viungo vya nje
lugha za Kidravidi katika Glottolog

Lugha za Uhindi
Makundi ya lugha
Lugha za Kisino-Tibeti

Lugha za Kisino-Tibeti ni familia kubwa ya lugha ambazo huzungumzwa katika bara ya Asia, hasa nchini Uchina. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni zaidi ya 400.

Viungo vya nje
lugha za Kisino-Tibeti katika Glottolog

Makundi ya lugha
Lugha za Kitai-Kadai

Lugha za Kitai-Kadai ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika Asia ya Kusini-Mashariki, hasa nchini Uthai na Uchina. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni kati ya 90 na 100.

Viungo vya nje
lugha za Kitai-Kadai katika Glottolog

Makundi ya lugha
Lugha za Kiandamani

Lugha za Kiandamani ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika visiwa vya Andaman nchini Uhindi. Idadi ya lugha katika familia hiyo ilikuwa angalao kumi lakini siku hizi lugha nyingi za Kiandamani zimeshatoweka.

Viungo vya nje
lugha za Kiandamani katika Glottolog

Lugha za Uhindi
Makundi ya lugha
Orodha ya lugha za Pakistan

Orodha hii inaorodhesha lugha za Pakistan:

Kiaer
Kibadeshi
Kibagri
Kibalochi ya Kusini
Kibalochi ya Magharibi
Kibalochi ya Mashariki
Kibalti
Kibateri
Kibhaya
Kibrahui
Kiburushaski
Kichilisso
Kidameli
Kidari
Kidehwari
Kidhatki
Kidomaaki
Kigawar-Bati
Kighera
Kigoaria
Kigowro
Kigujarati
Kigujari
Kigurgula
Kihazaragi
Kihindko ya Kaskazini
Kihindko ya Kusini
Kiingereza
Kijadgali
Kijandavra
Kikabutra
Kikachchi
Kikalami
Kikalasha
Kikalkoti
Kikamviri
Kikashmiri
Kikati
Kikhetrani
Kikhowar
Kikohistani ya Indus
Kikoli ya Kachi
Kikoli ya Parkari
Kikoli ya Wadiyara
Kikundal-Shahi
Kilahnda
Kilasi
Kiloarki
Kimarwari
Kimemoni
Kiod
Kiormuri
Kipahari-Potwari
Kipalula
Kipashto ya Kaskazini
Kipashto ya Kati
Kipashto ya Kusini
Kipashto ya Magharibi
Kisansi
Kisaraiki
Kisavi
Kishina
Kishina ya Kohistani
Kisindhi
Kisindhi-Bhil
Kitorwali
Kiurdu
Kiushojo
Kivaghri
Kiwakhi
Kiwaneci
Kiyidgha

Tazama pia
Pakistan
Lango:Lugha

Viungo vya nje
http://www.ethnologue.com/country/PK

Pakistan
Kipucikwar

Kia-Pucikwar (au Kipucikwar) ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wapucikwar visiwani mwa Andaman. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kia-Pucikwar tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kia-Pucikwar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kia-Pucikwar
lugha ya Kia-Pucikwar katika Glottolog
lugha ya Kia-Pucikwar kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiadi (Uhindi)

Kiadi (pia Kibori) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waadi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiadi imehesabiwa kuwa watu 97,000. Pia kuna wasemaji 1090 nchini Uchina (1999); pale huitwa Kiluoba ya Boga'er na wasemaji wake huitwa Waluoba. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiadi iko katika kundi la Kitani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiadi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiadi 
lugha ya Kiadi katika Glottolog
lugha ya Kiadi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za China
Kiadi-Galo

Kiadi ya Galo (au Kigallong) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagalo. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiadi ya Galo imehesabiwa kuwa watu 62,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiadi ya Galo iko katika kundi la Kitani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiadi ya Galo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiadi ya Galo 
lugha ya Kiadi ya Galo katika Glottolog
lugha ya Kiadi ya Galo kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Bangwe

Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Bangwe (Buchosa)

Bangwe ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47102. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  15,453 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Kiagariya

Kiagariya ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Waagariya. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiagariya imehesabiwa kuwa watu 72,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiagariya iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kiagariya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiagariya 
lugha ya Kiagariya katika Glottolog
lugha ya Kiagariya kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiahom

Kiahom ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uhindi inayozungumzwa na Waahom. Ingawa kuna Waahom milioni nane, wote huzungumza Kiassam na kutumia lugha yao ya asili kwa mambo ya kidini tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiahom iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiahom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiahom 
lugha ya Kiahom katika Glottolog
lugha ya Kiahom kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaimol

Kiaimol ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waaimol. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiaimol imehesabiwa kuwa watu 2640. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiaimol iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaimol kwenye Multitree 
makala za OLAC kuhusu Kiaimol
lugha ya Kiaimol katika Glottolog
lugha ya Kiaimol kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaiton

Kiaiton ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uhindi inayozungumzwa na Waaiton. Mwaka wa 2006, idadi ya wasemaji wa Kiaiton imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiaiton iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaiton kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaiton 
lugha ya Kiaiton katika Glottolog
lugha ya Kiaiton kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Bea

Kiaka-Bea ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wabea visiwani mwa Andaman. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiaka-Bea tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Bea kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Bea 
lugha ya Kiaka-Bea katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Bea kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Bo

Kiaka-Bo ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wabo visiwani mwa Andaman. Msemaji wa mwisho wa Kiaka-Bo aliaga dunia mwaka wa 2010 yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Bo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Bo 
lugha ya Kiaka-Bo katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Bo kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Cari

Kiaka-Cari ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wacari visiwani mwa Andaman. Mwaka 1994 kulikuwa na wazee wa kike wawili walioweza kuongea Kicari lakini siku hizi hakuna wasemaji wa Kiaka-Cari tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Cari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Cari 
lugha ya Kiaka-Cari katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Cari kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Jeru

Kiaka-Jeru ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wajeru visiwani mwa Andaman. Msemaji wa mwisho wa Kiaka-Jeru aliaga dunia mwaka wa 2009 yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Jeru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Jeru 
lugha ya Kiaka-Jeru katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Jeru kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Kede

Kiaka-Kede ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wakede visiwani mwa Andaman. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiaka-Kede tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Kede kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Kede 
lugha ya Kiaka-Kede katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Kede kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Kol

Kiaka-Kol ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wakol visiwani mwa Andaman. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiaka-Kol tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Kol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Kol
lugha ya Kiaka-Kol katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Kol kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiaka-Kora

Kiaka-Kora ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wakora visiwani mwa Andaman. Msemaji wa mwisho wa Kiaka-Kora aliaga dunia mwaka wa 2009 yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaka-Kora kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaka-Kora 
lugha ya Kiaka-Kora katika Glottolog
lugha ya Kiaka-Kora kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiakar-Bale

Kiakar-Bale ilikuwa lugha ya Kiandamani nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wabale visiwani mwa Andaman. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiakar-Bale tena yaani lugha imetoweka kabisa.

Viungo vya nje
lugha ya Kiakar-Bale kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiakar-Bale 
lugha ya Kiakar-Bale katika Glottolog
lugha ya Kiakar-Bale kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiallar

Kiallar ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Waallar. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiallar imehesabiwa kuwa watu 350. Uainishaji wa Kiallar kwa ndani zaidi haijulikani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiallar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiallar 
lugha ya Kiallar katika Glottolog
lugha ya Kiallar kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiamri-Karbi

Kiamri (au Kiamri-Karbi) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wakarbi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiamri imehesabiwa kuwa watu 130,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiamri iko katika kundi la Kimikir. Wasemaji wa Kiamri huiangalia lugha yao kama lahaja ya Kikarbi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamri 
lugha ya Kiamri katika Glottolog
lugha ya Kiamri kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kianal

Kianal (pia Kinamfau) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waanal. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kianal nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 23,000. Pia kuna wasemaji 50 nchini Myanmar. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kianal iko katika kundi la Kikukish.

Viungo vya nje
lugha ya Kianal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianal
lugha ya Kianal katika Glottolog
lugha ya Kianal kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kiapatani

Kiapatani ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waapatani. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiapatani imehesabiwa kuwa watu 28,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiapatani iko katika kundi la Kitani.

Viungo vya nje
lugha ya Kiapatani kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiapatani 
lugha ya Kiapatani katika Glottolog
lugha ya Kiapatani kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Buhanda

Buhanda ni kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47106. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,629 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Businde (Kigoma)

Businde ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47119. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  2,436 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Buzebazeba

Buzebazeba ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47117. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  18,446 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Kiaranadan

Kiaranadan ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Waaranadan. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiaranadan imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaranadan iko katika kundi la Kimalayalam.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaranadan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaranadan 
lugha ya Kiaranadan katika Glottolog
lugha ya Kiaranadan kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiasuri

Kiasuri ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Waasuri. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiasuri imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiasuri iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kiasuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiasuri 
lugha ya Kiasuri katika Glottolog
lugha ya Kiasuri kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Katubuka

Katubuka ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47115. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  24,790 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Kipampa

Kipampa ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47118. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  7,917 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Kitongoni (Kigoma)

Kitongoni ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47107. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  6,973 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Machinjioni (Kigoma)

Machinjioni ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47109. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  3,465 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Kiatong (Uhindi)

Kiatong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bangladesh na Uhindi inayozungumzwa na Waatong. Isichanganywe na lugha ya Kiatong inayozungumzwa nchini Kamerun. Idadi ya wasemaji wa Kiatong imehesabiwa kuwa watu 5400 nchini Bangladesh na 4600 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiatong iko katika kundi la Kikoch.

Viungo vya nje
lugha ya Kiatong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiatong 
lugha ya Kiatong katika Glottolog
lugha ya Kiatong kwenye Ethnologue

Lugha za Bangladesh
Lugha za Uhindi
Kigoma (Kigoma Ujiji)

Kigoma ni jina la kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta 47101. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  6,908 waishio humo.

Marejeo

Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Mkoa wa Kigoma
Biharu

Biharu ni jina la kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,880 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Buhigwe
Mkoa wa Kigoma
Kibande

Kibande ni jina la kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  9,852 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Buhigwe
Mkoa wa Kigoma
Mugera

Mugera ni jina la kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  15,698 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Buhigwe
Mkoa wa Kigoma
Kibadaga

Kibadaga ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabadaga. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibadaga imehesabiwa kuwa watu 135,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibadaga iko katika kundi la Kikannada.

Viungo vya nje
lugha ya Kibadaga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibadaga 
lugha ya Kibadaga katika Glottolog
lugha ya Kibadaga kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Mwayaya

Mwayaya ni jina la kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  20,416 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Buhigwe
Mkoa wa Kigoma
Munzeze

Munzeze ni jina la kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,934 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Buhigwe
Mkoa wa Kigoma
Kibalti

Kibalti ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Pakistan na Uhindi inayozungumzwa na Wabalti. Idadi ya wasemaji wa Kibalti imehesabiwa kuwa watu 270,000 nchini Pakistan (1992) na 20,000 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibalti iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kibalti kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibalti 
lugha ya Kibalti katika Glottolog
lugha ya Kibalti kwenye Ethnologue

Lugha za Pakistan
Lugha za Uhindi
Kibantawa

Kibantawa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Wabantawa. Idadi ya wasemaji wa Kibantawa imehesabiwa kuwa watu 133,000 nchini Nepal (2011) na 14,400 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibantawa iko katika kundi la Kikiranti.

Viungo vya nje
lugha ya Kibantawa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibantawa 
lugha ya Kibantawa katika Glottolog
lugha ya Kibantawa kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Katanga (Kigoma)

Katanga ni jina la kata ya Wilaya ya Kakonko katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  10,668 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Kakonko
Mkoa wa Kigoma
Kiziguzigu

Kiziguzigu ni jina la kata ya Wilaya ya Kakonko katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  12,900 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Kakonko
Mkoa wa Kigoma
Itebula

Itebula ni jina la kata ya Wilaya ya Uvinza katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  24,807 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Uvinza
Mkoa wa Kigoma
Kazuramimba

Kazuramimba ni jina la kata ya Wilaya ya Uvinza katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  34,115 waishio humo.

Marejeo

Wilaya ya Uvinza
Mkoa wa Kigoma
Kibazigar

Kibazigar ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabazigar. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibazigar imehesabiwa kuwa watu 58,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibazigar haijaainishwa.

Viungo vya nje
lugha ya Kibazigar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibazigar 
lugha ya Kibazigar katika Glottolog
lugha ya Kibazigar kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibellari

Kibellari ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabellari. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibellari imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibellari iko katika kundi la Kitulu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibellari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibellari
lugha ya Kibellari katika Glottolog
lugha ya Kibellari kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibharia

Kibharia ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabharia. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibharia imehesabiwa kuwa watu 197,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibharia haijaainishwa. Wataalamu wengine hudai kuwa Kibharia ni lugha ya Kihindi-Kiulaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibharia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibharia 
lugha ya Kibharia katika Glottolog
lugha ya Kibharia kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibhatola

Kibhatola ni lugha nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabhatola. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibhatola imehesabiwa kuwa watu 58,200. Kuhusu uainishaji wa lugha, Kibhatola haijaainishwa.

Viungo vya nje
lugha ya Kibhatola kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibhatola 
lugha ya Kibhatola katika Glottolog
lugha ya Kibhatola kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibiete

Kibiete ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabiete. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kibiete imehesabiwa kuwa watu 19,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibiete iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kibiete kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibiete 
lugha ya Kibiete katika Glottolog
lugha ya Kibiete kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibijori

Kibijori ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabijori. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibijori imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibijori iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kibijori kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibijori 
lugha ya Kibijori katika Glottolog
lugha ya Kibijori kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibirhor

Kibirhor ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabirhor. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibirhor imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibirhor iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kibirhor kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibirhor 
lugha ya Kibirhor katika Glottolog
lugha ya Kibirhor kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibodo (Uhindi)

Kibodo (pia Kimeche) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Wabodo. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibodo nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 1,330,000. Pia kuna wasemaji 4380 nchini Nepal (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibodo iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kibodo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibodo 
lugha ya Kibodo katika Glottolog
lugha ya Kibodo kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Nepal
Kibondo (Uhindi)

Kibondo ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wabondo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibondo imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibondo iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kibondo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibondo 
lugha ya Kibondo katika Glottolog
lugha ya Kibondo kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kibyangsi

Kibyangsi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Wabyangsi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibyangsi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 2830. Pia kuna wasemaji 480 nchini Nepal (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibyangsi iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kibyangsi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibyangsi 
lugha ya Kibyangsi katika Glottolog
lugha ya Kibyangsi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Nepal
Kibugun

Kibugun ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wakhoa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibugun imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibugun iko katika kundi la Kikho-Bwa.

Viungo vya nje
lugha ya Kibugun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibugun 
lugha ya Kibugun katika Glottolog
lugha ya Kibugun kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichamling

Kichamling ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Wachamling. Mwaka wa 2011, idadi ya wasemaji wa Kichamling nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 5400. Idadi ya wasemaji nchini Uhindi haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichamling iko katika kundi la Kikiranti.

Viungo vya nje
lugha ya Kichamling kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichamling 
lugha ya Kichamling katika Glottolog
lugha ya Kichamling kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Wilaya ya Babati Vijijini

Wilaya ya Babati Vijijini ni wilaya mojawapo katika Mkoa wa Manyara, Tanzania yenye postikodi namba 27200
. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya hii ilikuwa na wakazi wapatao 312,392 waishio humo.

Eneo la mji wa Babati limepewa halmashauri yake ya pekee na hivyo kuwa wilaya ya pekee.

Marejeo 

Wilaya ya Babati Mjini
Mkoa wa Manyara
Kichangthang

Kichangthang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachangthang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichangthang imehesabiwa kuwa watu 10,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichangthang iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kichangthang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichangthang 
lugha ya Kichangthang katika Glottolog
lugha ya Kichangthang kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichaudangsi

Kichaudangsi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachaudangsi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichaudangsi imehesabiwa kuwa watu 1800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichaudangsi iko katika kundi la Kialmora.

Viungo vya nje
lugha ya Kichaudangsi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichaudangsi 
lugha ya Kichaudangsi katika Glottolog
lugha ya Kichaudangsi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichaura

Kichaura (au Kitutet) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachaura. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kichaura imehesabiwa kuwa watu 5910. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichaura iko katika kundi la Kinikobari.

Viungo vya nje
lugha ya Kichaura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichaura
lugha ya Kichaura katika Glottolog
lugha ya Kichaura kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichenchu

Kichenchu ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachenchu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kichenchu imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichenchu iko katika kundi la Kitelugu.

Viungo vya nje
lugha ya Kichenchu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichenchu 
lugha ya Kichenchu katika Glottolog
lugha ya Kichenchu kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichetti cha Wayanad

Kichetti ya Wayanad ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachetti. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kichetti ya Wayanad imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichetti ya Wayanad iko katika kundi la Kitamil-Kannada.

Viungo vya nje
lugha ya Kichetti ya Wayanad kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichetti ya Wayanad 
lugha ya Kichetti ya Wayanad katika Glottolog
lugha ya Kichetti ya Wayanad kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichin-Bawm

Kichin ya Bawm (au Kibawm) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bangladesh, Uhindi na Myanmar inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Bawm nchini Bangladesh imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 4400 nchini Uhindi (2004) na wasemaji 1500 nchini Myanmar (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Bawm iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Bawm kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Bawm 
lugha ya Kichin ya Bawm katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Bawm kwenye Ethnologue

Lugha za Bangladesh
Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Falam

Kichin ya Falam (pia Kifalam au Kihalam) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wahalam. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Falam nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 69,000. Pia kuna wasemaji 38,300 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Falam iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Falam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Falam 
lugha ya Kichin ya Falam katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Falam kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Haka

Kichin ya Haka (pia Kihaka) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Haka nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 25,000 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Haka iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Haka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Haka 
lugha ya Kichin ya Haka katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Haka kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Khumi

Kichin ya Khumi (au Kikhumi) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bangladesh, Uhindi na Myanmar inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Khumi nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 60,000. Pia kuna wasemaji 2090 nchini Bangladesh (2005). Idadi ya wasemaji nchini Uhindi haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Khumi iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Khumi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Khumi 
lugha ya Kichin ya Khumi katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Khumi kwenye Ethnologue

Lugha za Bangladesh
Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Mara

Kichin ya Mara (pia Kimara) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Mara nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 34,800. Pia kuna wasemaji 20,000 nchini Myanmar (1994). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Mara iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Mara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Mara 
lugha ya Kichin ya Mara katika Glottolog 
lugha ya Kichin ya Mara kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Matu

Kichin ya Matu (pia Kinga-La) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Matu imehesabiwa kuwa watu 30,000 nchini Myanmar na 10,000 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Matu iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Matu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Matu 
lugha ya Kichin ya Matu katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Matu kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Paite

Kichin ya Paite (pia Kipaite) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Paite imehesabiwa kuwa watu 64,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Paite iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Paite kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Paite 
lugha ya Kichin ya Paite katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Paite kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichin-Tedim

Kichin ya Tedim (pia Kitedim) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Tedim imehesabiwa kuwa watu 189,000 nchini Myanmar na wasemaji 155,000 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Tedim iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Tedim kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Tedim 
lugha ya Kichin ya Tedim katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Tedim kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Thado

Kichin ya Thado (pia Kikuki) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Thado nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 243,000. Pia kuna wasemaji 26,200 nchini Myanmar (1983). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Thado iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Thado kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Thado 
lugha ya Kichin ya Thado katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Thado kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichin-Zyphe

Kichin ya Zyphe (pia Kizyphe) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Zyphe nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 17,000. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Uhindi (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Zyphe iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichin ya Zyphe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichin ya Zyphe 
lugha ya Kichin ya Zyphe katika Glottolog
lugha ya Kichin ya Zyphe kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Myanmar
Kichiru

Kichiru ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachiru. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichiru imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichiru iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kichiru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichiru 
lugha ya Kichiru katika Glottolog
lugha ya Kichiru kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kichug

Kichug ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wachug. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kichug imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichug iko katika kundi la Kikho-Bwa.

Viungo vya nje
lugha ya Kichug kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichug 
lugha ya Kichug katika Glottolog
lugha ya Kichug kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kidarlong

Kidarlong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wadarlong. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kidarlong imehesabiwa kuwa watu 6000. Kuhusu uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidarlong haijaainishwa.

Viungo vya nje
lugha ya Kidarlong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidarlong 
lugha ya Kidarlong katika Glottolog
lugha ya Kidarlong kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kidarmiya

Kidarmiya ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wadarmiya. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidarmiya imehesabiwa kuwa watu 1750. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidarmiya iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kidarmiya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidarmiya 
lugha ya Kidarmiya katika Glottolog
lugha ya Kidarmiya kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kideori

Kideori ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wadeori. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kideori imehesabiwa kuwa watu 28,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kideori iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kideori kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kideori 
lugha ya Kideori katika Glottolog
lugha ya Kideori kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kidhimal

Kidhimal ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Wadhimal. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidhimal nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 19,300. Pia kuna wasemaji 450 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidhimal iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kidhimal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidhimal 
lugha ya Kidhimal katika Glottolog
lugha ya Kidhimal kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kidigaro-Mishmi

Kidigaro-Mishmi (pia Kidarang-Deng) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Uchina inayozungumzwa na Wadigaro-Mishmi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidigaro-Mishmi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 34,000. Pia kuna wasemaji 850 nchini Uchina. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidigaro-Mishmi iko katika kundi lake lenyewe la Kidigaro.

Viungo vya nje
lugha ya Kidigaro-Mishmi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidigaro-Mishmi 
lugha ya Kidigaro-Mishmi katika Glottolog
lugha ya Kidigaro-Mishmi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za China
Kidimasa

Kidimasa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wadimasa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidimasa imehesabiwa kuwa watu 112,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidimasa iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kidimasa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidimasa 
lugha ya Kidimasa katika Glottolog
lugha ya Kidimasa kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiongozi

Kiongozi ni mtu ambaye huongoza kikundi cha watu. Mara nyingi kiongozi hupewa heshima ya juu katika jamii, kikundi cha watu au katika familia ambapo huheshimiwa na watu wote katika eneo husika analolisimamia kiongozi kwa ajili ya kuwaongoza watu.

Kiongozi katika jamii
Katika nchi nyingi duniani kiongozi hupatikana kwa wananchi kupiga kura ambapo watu mbalimbali wanaogombea uongozi hupigwa kura kwa ajili ya kuwa kiongozi katika jamii au kikundi cha watu hupatikana.

Mara nyingine kiongozi huchaguliwa kwa kuteuliwa na mtu mmoja pasipo kupigwa kura. 

Pia katika jamii nyingine kiongozi hupatikana kwa kurithi, ambapo mrithi huwa kiongozi kwa kurithi uongozi kutoka kwa kiongozi aliyefariki na kuachia madaraka.

Kiongozi katika familia
Kiongozi katika familia huwa ni mtu aliye na umri mkubwa katika familia husika, ambapo viongozi huwa ni baba na mama. Katika familia nyingi baba ndio huwa kiongozi mkubwa akifuatiwa na mama. 

Pia familia huweza kuwa na kiongozi wa ukoo ambapo bibi na babu huwa viongozi wa juu katika ukoo.

Kiongozi katika Biblia
Katika Biblia kiongozi ni mtu ambaye humwakilisha Mungu katika kuongoza watu wake hapa duniani. Hivyo anapaswa kukumbuka kwamba ameshirikishwa mamlaka ya juu na kwamba atapaswa kuhukumiwa kwa namna alivyoitumia. 

Yesu alisema kwa kawaida watawala hutumia mabavu na hata hivyo hupenda kuitwa wafadhili.

Marejeo

Siasa
Elimu jamii
Dini
Kiduruwa

Kiduruwa ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Waduruwa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiduruwa imehesabiwa kuwa watu 51,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduruwa iko katika kundi la Kiparji-Gadaba.

Viungo vya nje
lugha ya Kiduruwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiduruwa 
lugha ya Kiduruwa katika Glottolog
lugha ya Kiduruwa kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kidzongkha

Kidzongkha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bhutan na Uhindi inayozungumzwa na Wadzongkha. Nchini Bhutan, Kidzongkha ni lugha rasmi na ya taifa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidzongkha nchini Bhutan imehesabiwa kuwa watu 160,000. Pia kuna wasemaji 11,000 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidzongkha iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kidzongkha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidzongkha 
lugha ya Kidzongkha katika Glottolog
lugha ya Kidzongkha kwenye Ethnologue

Lugha za Bhutan
Lugha za Uhindi
Kieravallan

Kieravallan ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Waeravallan. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kieravallan imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieravallan iko katika kundi la Kitamil-Kimalayalam.

Viungo vya nje
lugha ya Kieravallan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieravallan 
lugha ya Kieravallan katika Glottolog
lugha ya Kieravallan kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kigadaba-Bodo

Kigadaba-Bodo (pia Kigutob) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagadaba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigadaba-Bodo imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigadaba-Bodo iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kigadaba-Bodo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigadaba-Bodo 
lugha ya Kigadaba-Bodo katika Glottolog
lugha ya Kigadaba-Bodo kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kigadaba-Mudhili

Kigadaba-Mudhili ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagadaba. Ni tofauti na Kigadaba-Bodo ambayo ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigadaba-Mudhili imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigadaba-Mudhili iko katika kundi la Kiparji-Gadaba.

Viungo vya nje
lugha ya Kigadaba-Mudhili kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigadaba-Mudhili 
lugha ya Kigadaba-Mudhili katika Glottolog
lugha ya Kigadaba-Mudhili kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kigadaba-Pottangi-Ollar

Kigadaba ya Pottangi Ollar ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagadaba. Ni tofauti na Kigadaba-Bodo ambayo ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigadaba ya Pottangi Ollar imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigadaba ya Pottangi Ollar iko katika kundi la Kiparji-Gadaba.

Viungo vya nje
lugha ya Kigadaba ya Pottangi Ollar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigadaba ya Pottangi Ollar 
lugha ya Kigadaba ya Pottangi Ollar katika Glottolog
lugha ya Kigadaba ya Pottangi Ollar kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Matende

Matende (kwa Kiingereza Elephantiasis, Lymphatic filariasis), ni ugonjwa unaosababisha kuvimba kwa viungo vya mwili hasa miguu na viungo vya uzazi. Kuvimba huku kunasababishwa na mishipa ya limfu inayowaka na kutopitisha kiowevu cha limfu.

Ugonjwa unatokana na ambukizo la minyoo ya filaria unaoleta kuwaka kwa mishipa ya limfu. 

Asili yake ni mara nyingi minyoo kimelea aina ya filaria. Mifano mingi ya maradhi hayo hayana dalili. Angalau nyingine huvimba miguu, mikono au viungo vya uzazi. Ngozi pia inaweza kuwa na unene na pengine kuumwa.  

Mabadiliko ya wazi ya mwili yanaweza kuleta unyanyapaa katika jamii na uchumi kwa mwathirika.

Msamiati
 Elephantiasis = matende: inflamesheni ya kudumu, aghalabu ya miguu na jenitalia za nje inayoathiri ngozi na tishu sabukteni.
 Matende = ugonjwa wa kuvimba miguu ambao huambukizwa na aina mojawapo ya mbu.
 Filariasisi = ugonjwa utokanana na uambukizo wa minyoo ya filaria.
 Lymphatics = mishipa ya limfu: mishipa ambayo husafirisha limfu.

Chanzo na uaguzi
Minyoo wanasambazwa na umo wa mbu walioambukizwa. Maambukizo kwa kawaida yanaanza kuwaumiza watu wakiwa bado watoto.   

Kuna aina tatu za minyoo wanaoambukiza maradhi hayo: Wuchereria bancrofti, Brugia malayi na Brugia timori. Wucheria bancrofti inajulikana zaidi. Minyoo wanaharibu (mfumo wa limfu) 

Maradhi huaguliwa kwa kutumia hadubini kwa kutazama damu iliyokusanywa usiku uliopita. 
Lazima damu imeumbika katika mpako mnene na kutiliwa waa ya “Giemsa”.   

Kufanya jaribio kugundua fingomwili zizuiazo maradhi, pia kuna manufaa yake.

Kinga na tiba
Ugangakinga unafanikiwa kutokana na kutibu makundi ambamo maradhi yanaumia, kwa muda wa mwaka kukiwa na bidii yenye kutibu kabisa maradhi. 

Matibabu hayo kwa kawaida yanachukua muda wa miaka sita.
 
Dawa zitumiwazo ni pamoja na “albendazole” pamoja na “ivermectin” au “albendazole” pamoja na “diethylcarbamazine” Dawa hizo haziwaui minyoo wazima bali zinazuia kusambaa zaidi kwa maradhi hadi minyoo wenyewe wanapokufa.  Jitihada za kuzuia umo wa mbu zinapendekezwa zikiwa na jitihada za kupunguza idadi ya mbu pamoja na kuhimiza matumizi ya chandarua.

Uenezi
Idadi ya watu walioambukizwa na matende inazidi milioni 120. 
Takriban watu bilioni 1.4 wa nchi 73 wanakabiliwa na hatari ya kuambukizwa.  Maeneo ambayo yanaathirika zaidi yako katika Afrika na Asia.     

Maradhi hayo yanasababisha hasara ya kiuchumiː thamani yake ni mabilioni ya dola za Marekani kila mwaka.

Tanbihi

Maradhi ya kuambukiza
Tende

Neno tende linatumika kwaː
 tundaː Tende (tunda)
 ugonjwaː Lymphatic filariasis
Makala zinazotofautisha maana
Kigahri

Kigahri ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagahri. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kigahri imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigahri iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kigahri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigahri 
lugha ya Kigahri katika Glottolog
lugha ya Kigahri kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kigangte

Kigangte ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wagangte. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kigangte imehesabiwa kuwa watu 14,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigangte iko katika kundi la Kikukish.

Viungo vya nje
lugha ya Kigangte kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigangte 
lugha ya Kigangte katika Glottolog
lugha ya Kigangte kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kigaro

Kigaro ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Bangladesh inayozungumzwa na Wagaro. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kigaro nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 889,000. Pia kuna wasemaji 120,000 nchini Bangladesh (2005). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigaro iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kigaro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigaro 
lugha ya Kigaro katika Glottolog
lugha ya Kigaro kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Bangladesh