LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Peter Mathuki

Peter Mutuku Mathuki ni mfanyabiashara na mwanadiplomasia wa Kenya. Yeye ni katibu mkuu wa Jumuiya ya Afrika Mashariki. Aliteuliwa kwa nafasi hiyo na Wakuu wa Nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki mnamo 27 Februari 2021.   Alianza kazi tarehe 25 Aprili 2021 kwa kipindi cha miaka mitano ambacho hakiwezi kurejeshwa, akichukua nafasi ya Libérat Mfumukeko wa Burundi.kabla ya nafasi yake ya sasa, aliwahi kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Baraza la Biashara la Afrika Mashariki, kikundi cha wafanyabiashara katika nchi wanachama wa  Jumuiya ya Afrika Mashariki. Alihudumu katika nafasi hiyo kati ya 2018 na 2021.

Maisha ya awali na elimu 
Mathuki ana Shahada ya Uzamili ya Usimamizi wa Biashara, aliyoipata kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Baadaye, alipata Daktari wa Falsafa  katika Usimamizi wa Kimkakati na Ushirikiano wa Kikanda, pia kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi.

Kazi 
Katika nafasi yake kama mkurugenzi mtendaji wa Baraza la Biashara la Afrika Mashariki, Mathuki ametetea kikamilifu kukubaliwa kwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo katika Jumuiya ya Afrika Mashariki. Alishiriki kikamilifu katika uanzishaji wa Eneo la Biashara Huria la Bara la Afrika na alikuwa sehemu ya juhudi za kuanzisha Baraza la Biashara la Afrika , "taasisi huru ya sekta binafsi ya Umoja wa Afrika".

Kati ya Juni 2012 na Juni 2017, Mathuki alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki, akiwakilisha Kenya. Alipokuwa huko, alikuwa mwenyekiti wa kamati ya Bunge la Afrika Mashariki ya utawala bora. Alikuwa pia mjumbe wa kamati ya bunge juu ya biashara na uwekezaji.

Kabla ya hapo, aliwahi kuwa mkurugenzi anayehusika na Viwango vya Kazi vya Kimataifa katika Shirikisho la Kimataifa la Vyama vya Wafanyabiashara-Afrika  na katika mipango ya Jumuiya ya Ulaya ya Afrika.

Zingatia pia 
Peter Mathuki anakaa kwenye bodi za (a) Mamlaka ya Uwekezaji ya Kenya, iliyo Nairobi na (b) Baraza la Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki, lililoko Kampala. Yeye pia ni mwanachama wa Taasisi ya Usimamizi ya Kenya.

Marejeo 

Watu wa Kenya
Editathon 2021-06 Morogor
Orodha ya makumbusho huko Hamburg

Hii orodha ya makumbusho huko Hamburg haijakamilika.

Sanaa 
 Ukumbi wa Sanaa
 Makumbusho ya Sanaa na Ufundi
 Nyumba ya jenisch
 Nyumba ya Ernst Barlach
 Ukumbi wa lango la zizi

Muziki 
 Jumba la kumbukumbu la Brahms
 Jumba la kumbukumbu la Telemann
 Jumba la kumbukumbu na Johann Adolph Hasse

Historia na utamaduni 
 Makumbusho ya Afghanistan
 Makumbusho ya bonde la mto Alster
 Makumbusho ya kimataifa ya bahari 
 Makumbusho ya Kazi

Makumbusho mengine 
 Makumbusho ya Reli ya Mfano

Uasilia na astronomia 
 Uchunguzi wa Hamburg
 Sayari katika bustani ya jiji

Hamburg
Orodha
Makumbusho ya Ujerumani
Bombolulu

ni mtaa wa Mombasa, kaunti ya Mombasa, upande wa bara.

Tanbihi

Miji ya Kenya
Kaunti ya Mombasa
Mombasa
Magongo, Kenya

ni mtaa wa Mombasa, kaunti ya Mombasa, upande wa bara, kwenye barabara ya kwenda Nairobi.

Tanbihi

Miji ya Kenya
Kaunti ya Mombasa
Mombasa
Diani

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tazama pia
 Diani Beach

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mombasa
Dzombo

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kasemeni / Sega

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kikoneni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kingwende / Shirazi

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kinondo

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mivumoni / Msambweni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mwereni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Pongwe / Kidimu

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Vanga, Kenya

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Tsimba Golini

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kubo Kusini

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kwale (Kenya)

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mazumalume

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mbuguni / Ng'ombeni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mkongani

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mwaluphamba

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mwamgunga

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Tiwi

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Vuga (Kwale)

Vuga ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Waa

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Ziwani (Kwale)

Ziwani ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Matuga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Hafsa Mossi

Hafsa Mossi (1964  - Julai 13, 2016) alikuwa mwandishi wa habari na mwanasiasa wa Burundi, mwanachama wa chama tawala cha Rais Pierre Nkurunziza cha CNDD-FDD. 

Mossi aliwahi kuwa Waziri wa Habari, Mawasiliano na Msemaji wa Serikali kutoka mwaka 2005 hadi 2007, pia Waziri wa Ushirikiano wa Kikanda kutoka mwaka 2009 hadi 2011, katika Baraza la Mawaziri la Nkurunziza. Kisha alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki (EALA), akiwakilisha Burundi, kutoka Juni 12, 2012, hadi mauaji yake mnamo Julai 13, 2016. Muda wake wa sasa katika EALA ungemalizika mnamo 2017.

Maisha
Mossi alizaliwa mnamo 1964 huko Makamba.  Mhutu kwa kabila, alianza kazi yake katika uandishi wa habari katika Kituo cha Afrika Kusini mwa Sahara. Mnamo 1998, Mossi alihamia London na kuwa mwandishi wa habari na mtayarishaji wa Huduma ya Kiswahili ya Shirika la Utangazaji la Uingereza (BBC). Alirudi Burundi katikati ya miaka ya 2000.

Mnamo Julai 13, 2016, Mossi, akiwa na umri wa miaka 50, wakati akitoka nyumbani kwake katika mkoa wa Gihosha wa mji mkuu, Bujumbura, alipigwa risasi na kuuawa na watu wawili wenye silaha ambao walitoroka wakiwa ndani ya gari. Wanajeshi kadhaa wa ngazi za juu wa Jeshi la Burundi walikuwa wameuawa nchini humo tangu mwanzo wa machafuko ya Burundi mnamo Aprili 2015. Walakini, Hafsa Mossi alikuwa mwanasiasa mwandamizi wa kwanza kuuawa wakati wa mzozo wa kisiasa unaoendelea. Watazamaji walishangazwa na sababu ya mauaji ya Mossi, kwa kuwa hakuonekana kama mtu mwenye msimamo mkali wa CNDD-FDD.

Marejeo 

Wanasiasa wa Burundi
Editathon 2021-06 Morogor
Treni kutoka jiji na mkoa wa Vienna-Baden

Treni kutoka jiji na mkoa wa Vienna-Baden ni mchanganyiko wa tramu na treni katika trafiki ya mkoa ambayo hutoka mji mkuu wa Austria Vienna hadi mji mdogo wa Baden huko Austria Chini.

Reli hutumiwa na magari ya tramu. 
Hizi huendesha ndani ya Vienna, kati ya opera na kituo cha treni cha Meidling, kama kwenye nyimbo za tramu. Kati ya kituo cha Meidling na hospitali ya Baden kutoka jimbo kwa njia za reli kama gari moshi kutoka trafiki ya mkoa, hadi kituo cha Baden tena kwenye njia za tramu. Kwa kuongezea, treni huko Vienna huanzia kituo cha "Kliebergasse" hadi kituo cha "Eichenstrasse" kwenye handaki la tramu ya chini ya ardhi ya Vienna ("USTRAB").

Magari 
Magari kama trams hutumiwa. Magari yasiyokuwa na vizuizi (mpya) na yasiyo na vizuizi (ya zamani) sasa yanafanya kazi. Magari mapya pia yana kiyoyozi na WIFI. Hakuna vyoo kwenye treni.

usafiri wa Austria
Vienna
Calist Andrew Mwatela

Calist Andrew Mwatela (amezaliwa 1947) ni mwanasiasa na mwalimu wa Kenya. Alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki, akiwakilisha Kenya kutoka 2001 hadi 2006. Aliwakilisha eneo bunge la Mwatate katika Bunge la Kenya kwa tiketi ya chama cha harakati cha Kidemokrasia ya Orange. Alichaguliwa mnamo 2007, lakini hakuweza kutetea kiti chake katika uchaguzi mkuu wa 2013.

Alizaliwa katika kijiji cha Tungulu huko Bura, ambayo ni sehemu ya Taita-Taveta. Alifanya kazi kama mwalimu wa shule ya msingi, na wakati huu, aliandika vitabu kadhaa vya shule. Alijiunga na siasa hai, akiwania kiti cha Mwatate na chama cha Democratic Party cha Kenya, wakati huo kikiongozwa na rais wa zamani wa Kenya Mwai Kibaki. Ameolewa na Jacinta Mwatela, ambaye aliwahi kuwa naibu gavana katika Benki Kuu ya Kenya kutoka 2005 hadi 2008.

Aliwahi kuwa waziri msaidizi wa Elimu wakati wa kipindi chake kama mbunge.

Marejeo 

Wanasiasa wa Kenya
Editathon 2021-06 Morogor
Sophie Nsavyimana

Sophie Nsavyimana ni mwanasiasa wa Burundi na mwakilishi katika Bunge la Afrika Mashariki.

Marejeo 

Wanasiasa wa Burundi
Wanawake wa Burundi
Editathon 2021-06 Morogor
Chengoni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kasemeni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Kinango

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mackinnon Road / Taru

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mtaa / Gandini

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Mwavumbo

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Ndavaya

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Samburu / Makamini

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Vikurungani / Puma

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Kinango, kusini mashariki mwa Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Makongoro Nyerere

Charles Makongoro Nyerere (amezaliwa 30 Januari 1959) ni mwanasiasa wa CCM wa Tanzania na afisa mstaafu wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania. Hivi sasa anahudumu kama mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki  na kama Mkuu wa mkoa wa Manyara.

Maisha na kazi 
Makongoro alisoma katika shule za msingi za Arusha, Bunge na Isike kutoka 1964 hadi 1972. Kisha akajiunga na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Tabora ambapo alipata kiwango chake cha kawaida na cha juu cha elimu. Kuanzia 1979 hadi 1990, alihudumu jeshini na ni mkongwe wa Vita vya Uganda na Tanzania. Kufuatia Kuanguka kwa Kampala mnamo 11 Aprili 1979, alikuwa sehemu ya wanajeshi wa Tanzania waliobaki hapo kuhakikisha kuwa sheria na utulivu vinatawala.

Mnamo 1982, alihitimu kutoka Chuo cha Jeshi la Tanzania huko Monduli ambapo alisoma Kozi ya Afisa Cadet.  Kati ya 2001 na 2003, alipata digrii katika masomo ya kimkakati katika Chuo Kikuu cha Aberdeen huko badae aliteuliwa na rais samia kuwa Mkuu wa mkoa wa Manyara hadi sasaScotland.

Kazi ya kisiasa 
Mnamo 1995, Makongoro alijiunga na chama cha upinzani cha NCCR – Mageuzi na kushinda jimbo la Arusha Mjini katika uchaguzi mkuu, lakini akapoteza kiti chake mnamo 1997. Alifuatwa na Felix Mrema wa Chama tawala Chama Cha Mapinduzi (CCM).  Mwaka 2000, alijiunga na CCM.  Rais Benjamin Mkapa alimteua kama mbunge mteule mnamo Februari 2004.  Kuanzia 2007 hadi 2012, aliwahi kuwa mwenyekiti wa chama mkoa wa Mara.

Mnamo Aprili 2012, alichaguliwa kama mmoja wa wabunge tisa wa Bunge la Afrika Mashariki akiwakilisha Tanzania. Alipata kura 123 kutoka kwa Wabunge wa Tanzania.

Maisha binafsi 
Ni mtoto wa Julius Kambarage Nyerere, Rais wa kwanza wa Tanzania na "baba wa Taifa". Yeye ni mshiriki wa Kanisa Katoliki.

Marejeo 

Waliozaliwa 1959
Wanasiasa wa Tanzania
Editathon 2021-06 Morogor
Manasse Nzobonimpa

Manasse Nzobonimpa (amezaliwa Mitakataka, Bubanza, 1957) ni mwanasiasa wa Burundi, kanali wa zamani, mbunge wa Bunge la Afrika Mashariki , Katibu Mkuu wa CNDD FDD na Gavana wa mkoa wake wa Bubanza.

Mnamo mwaka 2011, Manasse Nzobonimpa alitangaza hadharani akituhumu kikundi cha maafisa katika chama tawala cha CNDD FDD kwa ufisadi, mauaji na ukiukaji mwingine wa haki za binadamu. Kisha alikimbilia uhamishoni na familia yake. Ingawa vyombo vya habari vimeripoti kuwa anaishi Kenya, vyanzo vyake rasmi havijathibitisha habari hiyo, na serikali ya Kenya haijathibitisha.

Miezi michache baada ya tangazo hilo, kikundi cha wanachama wa ofisi ya ujasusi ya Burundi pamoja na polisi wawili wa Uganda walijaribu bila kufanikiwa kumkamata huko Kampala, Uganda. Katika mahojiano na Radio France Internationale Swahili Manassé alitangaza kulitambua kundi hilo.

Mnamo mwaka wa 2015, Nzobonimpa alikosoa utafutaji wa Rais Nkurunzinza kwa muhula wa tatu. >

Marejeo 

Waliozaliwa 1957
Wanasiasa wa Burundi
Editathon 2021-06 Morogor
Oburu Odinga

Oburu Ngona Odinga (amezaliwa 15 Oktoba 1943) ni mwanachama wa Kenya wa Bunge la Afrika Mashariki, lenye makao yake Arusha Tanzania. Alikuwa waziri wa fedha katika serikali ya Muungano wa Grand 2008 na Mbunge wa zamani wa Kenya.

Oburu ni kutoka kwa familia inayojulikana ya Odinga. Ndugu yake Raila Odinga alikuwa wa pili katika uchaguzi wa Rais wa Desemba 2007, Machi 2013 na Agosti 2017. Babake marehemu Jaramogi Oginga Odinga alikuwa mwanasiasa mashuhuri wakati wa uhuru, akihudumu kama makamu wa kwanza wa rais wa Kenya.  Alikuwa mbunge aliyechaguliwa kutoka Jimbo la Bondo. Dada yake Ruth Odinga ndiye Naibu Gavana wa zamani wa Kisumu ambaye alihudumu kutoka 2013-2017.

Mnamo 11 Desemba 2017, Oburu aliidhinishwa na baraza la seneti kuwakilisha Kenya katika EALA.

Viungo vya Nje
https://web.archive.org/web/20100416122537/http://www.raila07.com/
https://web.archive.org/web/20071109172613/http://www.mzalendo.com/Members.Details.php?ID=152
https://www.capitalfm.co.ke/news/2017/12/kennedy-kalonzo-oburu-mbugua-elected-eala/
http://www.nation.co.ke/news/politics/Graft-claims--party-politics-cost-Ranguma-his-seat-/1064-4060052-o1oi3b/index.html

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Waliozaliwa 1943
Wanasiasa wa Kenya
Valentine Rugwabiza

Valentine Sendanyoye Rugwabiza (amezaliwa 25 Julai 1963) ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa Rwanda ambaye amewahi kuwa Mwakilishi wa Kudumu wa nchi hiyo kwa Umoja wa Mataifa tangu 2016.

Maisha na Elimu 
Rugwabiza alizaliwa tarehe 25 Julai 1963. Ana shahada ya kwanza na shahada ya uzamili ya uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Zaire.

Kazi 
Kwa miaka nane, Rugwabiza alifanya kazi kwa kampuni ya kimataifa ya Uswisi Hoffmann-La Roche, akiwa mkuu wa maendeleo ya kibiashara na uuzaji wa Afrika ya Kati huko Yaoundé na kisha kama mkurugenzi wa mkoa huko Ivory Coast. [3] Alirudi Kigali mnamo 1997 kuendesha kampuni yake mwenyewe, Synergy Group. 

Mnamo 2002, Rugwabiza aliteuliwa kuwa balozi wa Rwanda nchini Uswizi na Mwakilishi wa Kudumu katika Ofisi ya UN huko Geneva, akihudumu kwa miaka mitatu.

Kuanzia 2005 hadi 2013, Rugwabiza alikuwa Naibu Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Biashara Ulimwenguni, mwanamke wa kwanza kushika nafasi hiyo. Yeye ni mwanachama mwanzilishi wa Shirikisho la Sekta Binafsi la Rwanda, Shirika la Wajasiriamali Wanawake wa Rwanda na Mkutano wa Viongozi wa Wanawake wa Rwanda. 

Rugwabiza alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Bodi ya Maendeleo ya Rwanda kutoka 2013–2014.Alihudumu kama Waziri wa Jumuiya ya Afrika Mashariki kutoka 2014 hadi 2016. Mnamo mwaka wa 2015, alitajwa kama mmoja wa "wanawake 50 wenye uwezo barani Afrika Jeune Afrique."

Rugwabiza aliteuliwa kuwa Mwakilishi wa Kudumu wa Rwanda katika Umoja wa Mataifa na Rais Paul Kagame mnamo Novemba 2016.  Anabaki kuwa mjumbe wa Baraza la Mawaziri la Rwanda na alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki kwa kipindi cha miaka mitano kuanzia 2012 hadi Juni 2017.

Mnamo Februari 2022, Umoja wa Mataifa ulitangaza kwamba Valentine Rugwabiza atachukua nafasi ya Mankeur Ndiaye wa Senegal kama mkuu wa Minusca, ujumbe wa Umoja wa Mataifa wa kulinda amani katika Jamhuri ya Afrika ya Kati.

Maisha binafsi 
Rugwabiza ameolewa na John Paulin Sendanyoye.

Marejeo 

Waliozaliwa 1963
Wanasiasa wa Rwanda
Editathon 2021-06 Morogor
Pierre-Célestin Rwigema

Pierre-Célestin Rwigema (amezaliwa Julai 27, 1953) ni mwanasiasa wa Rwanda aliyehusishwa hapo awali na kikundi cha wastani cha chama cha Republican Democratic Movement (MDR). Alikuwa Waziri Mkuu wa Rwanda kutoka 1995-2000 na Waziri wa Elimu kutoka 1994-1995. Alipoapishwa kama Waziri Mkuu aliahidi kuiunganisha tena nchi yake iliyokuwa imevunjwa kikabila.

Mnamo 2001, alishtakiwa kwa madai ya kuhusika katika mauaji ya kimbari ya Rwanda na alikuwa na idhini ya kukamatwa kwake na serikali ya Rwanda. Mashtaka haya yaliletwa dhidi yake baada ya kujiuzulu kama Waziri Mkuu, wakati alipokimbilia Amerika kutafuta hifadhi ya kisiasa. Wakati wa mashtaka, alikuwa akisoma shahada ya Uzamili katika Usimamizi wa Biashara katika Chuo Kikuu cha Bowling Green State huko Ohio, Amerika.   Hali ya kisiasa nchini Rwanda wakati huo ilikuwa tete. Spika Joseph Sabarenzi, alijiuzulu na kukimbia. Kulikuwa na madai ya kikundi cha kifalme kinachofanya kazi kuhujumu serikali ya RPF, na kurudisha ufalme wa Watusi. Imeripotiwa kuwa mashtaka haya dhidi yake yanaweza kuwa yalichochewa kisiasa.

Kulingana na Joseph Sebarenzi, Mtusi na spika wa zamani wa bunge la kitaifa kutoka 1997 hadi 2000, Rwigema hakuwa na hatia. Sebarenzi aliandika katika kumbukumbu yake, God Sleeps in Rwanda: "Mara kwa mara nilikuwa nikisikia kutoka kwa marafiki au kwenye redio kwamba mtu mwingine nchini Rwanda alikuwa akilengwa. Kulikuwa na Pierre Celestin Rwigema, waziri mkuu. Alilazimishwa kujiuzulu. Wakati nilikuwa Spika, tulikuwa tumemchunguza kwa utunzaji mbaya na ubadhirifu.RPF ilimtaka atolewe nje na alitumai tutamshtaki. Kwa hivyo niliposikia kwamba Rwigema amejiuzulu, sikushangaa. Mwishowe alikimbilia Amerika. Serikali ya Rwanda iliiambia serikali ya Amerika kwamba alihusika katika mauaji ya kimbari na akaomba akamatwe. ilimsafisha ". Hatimaye alithibitishwa kuwa hana hatia na kupewa hifadhi ya kisiasa na korti ya uhamiaji ya Amerika huko Detroit.

Mnamo Oktoba 2011, mwendesha mashtaka mkuu wa Rwanda, Martin Ngoga aliripoti kwa vyombo vya habari kwamba mchakato wa mahakama nchini Rwanda pia haukupata ushahidi wowote unaomshtaki Rwigema kwa kuhusika na mauaji ya kimbari na kwa hivyo kesi yake ilisitishwa. Bwana Rwigema alirudi Rwanda baada ya miaka 11 uhamishoni, akisema kwamba alikuwa akirejea kwa uhuru, na hivi karibuni alifanya mkutano na waandishi wa habari ambapo alifafanua kwamba nia yake kuu ya kurudi nyumbani ilikuwa kushiriki katika maendeleo ya nchi hiyo. 

Mapema Mei 2012, Bw Rwigema alikuwa mmoja wa wagombea 8 waliochaguliwa na bunge la Rwanda kati ya wagombea 18 kuwakilisha Rwanda katika Bunge la Afrika Mashariki (EALA).  Aliapa kutetea utekelezwaji mzuri wa soko la pamoja la EAC na itifaki za umoja wa forodha, na ufuatiliaji wa haraka wa mazungumzo juu ya umoja wa fedha na utekelezwaji wa shirikisho la kisiasa.

Marejeo 

Wanasiasa wa Rwanda
Editathon 2021-06 Morogor
Nusura Tiperu

Nusura Tiperu Omar ni mwanasiasa na mbunge wa Uganda. Hivi sasa anahudumu kama mmoja wa wajumbe tisa wanaowakilisha Uganda katika Bunge la 3 la Bunge la Afrika Mashariki (EALA) huko Arusha, Tanzania. Alichaguliwa kuhudumu katika nafasi hiyo mnamo Juni 2012, kwa miaka mitano ijayo.  Alihudumu katika nafasi hiyo hiyo kuanzia Juni 2007 hadi Juni 2012, wakati wa Mkutano wa 2 wa EALA.

Usuli na elimu 
Alizaliwa katika Wilaya ya Yumbe, eneo dogo la Nile Magharibi, Kaskazini mwa Uganda mnamo tarehe 21 Oktoba 1974. Nusura Tiperu alihudhuria Chuo cha Mji cha Mukono katika Wilaya ya Mukono kwa masomo yake ya Kiwango, kutoka 1992 hadi 1993. Kisha akaingia Chuo Kikuu cha Makerere, kongwe zaidi nchini Uganda chuo kikuu, ambapo alisoma Sayansi ya Jamii kutoka 1994 hadi 1997. Alihitimu na digrii ya Shahada ya Sanaa katika Sayansi ya Jamii.

Historia na kazi 
Kuanzia 1996 hadi 2001, aliwahi kuwa Mbunge wa Vijana wa Kike, akiwakilisha wasichana wote nchini Uganda. Kisha alichaguliwa kutumika kama Mbunge Mwanamke, akiwakilisha Wilaya ya Yumbe Bungeni kuanzia 2001 hadi 2006. Kuanzia 2007 hadi 2012, alihudumu katika Bunge la Afrika Mashariki huko Arusha, Tanzania, akiwakilisha Jamhuri ya Uganda. Mnamo Juni 2012, alichaguliwa tena kuhudumu katika nafasi hiyo hiyo kwa muhula mwingine wa miaka mitano.

Majukumu mengine 
Yeye ndiye Mwenyekiti wa Jumuiya ya Kimataifa ya Wanawake wa Kiislamu. Yeye pia ni mwanachama wa Halmashauri Kuu ya Upinzani ya Kitaifa, chama tawala cha siasa nchini Uganda tangu 1986. Nusura Tiperu Omar ameoa. Ameripotiwa [kulingana na nani? Kuwa hodari katika lugha zifuatazo: Kiingereza, Kiswahili, Alur, Aringa na Luganda. Kuanzia 2012 hadi 2015, aliwahi kuwa mwanachama wa Tume ya EALA. Tume "inasimamia shughuli za Bunge, inaandaa biashara na mpango wa Bunge, na inateua wajumbe wa kamati zingine".

Marejeo 

Waliozaliwa 1974
Wanasiasa wa Uganda
Editathon 2021-06 Morogor
Wanjiku Muhia

Wanjiku Muhia ni mwanasiasa wa Kenya. Mbunge wa zamani, alichaguliwa kuwa mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki (ELEA) mnamo 2017.

Maisha 
Wanjiku Muhia ndiye mwakilishi wa zamani wa wanawake wa Nyandarua. Alichaguliwa kama mbunge wa Chama cha Jubilee katika uchaguzi mkuu wa Kenya wa 2013, na kura 158,486 (66.7% ya kura zote zilizopigwa).

Mnamo mwaka wa 2017 kulikuwa na mzozo juu ya jina la Wanjiku kama mwakilishi wa wanawake wa Chama cha Jubilee kwa Nyandarua. Faith Wairimu Gitau mwanzoni alipokea cheti, akishinda kura 29,589 dhidi ya Wanjiku's 7,946. lakini, Wanjiku alidai kulikuwa na ukiukwaji wa taratibu, kwa hivyo uteuzi haukuwa huru na wa haki. Korti iliyopatikana kwa Wanjiku, na ikampa cheti. Mtu mmoja aliuawa kwa kupigwa risasi na mwingine alijeruhiwa wakati wa maandamano ya Mei 13 kupinga uamuzi wa mahakama hiyo. Mahakama kuu ilibatilisha uamuzi wa mahakama hiyo, na kurudisha cheti kwa Wairimu. 

Mnamo Desemba 2017 Chama cha Jubilee kilimteua Wanjiku kwa Bunge la Afrika Mashariki. Alipata nafasi yake kwenye ELEA kwa kura 180.

Marejeo 

Wanasiasa wa Kenya
Editathon 2021-06 Morogor
Lydia Wanyoto

Lydia Wanyoto Mutende (née Lydia Wanyoto), ni mwanasheria, mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Uganda, ambaye aliwahi kuwa Naibu Mwakilishi Maalum wa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika (DSRCC), iliyoko Addis Ababa, Ethiopia. Kuanzia Julai 2014 hadi Agosti 2014, alihudumu kwa muda kama Mkuu na mjumbe wa Umoja wa Afrika nchini Somalia.

Maisha na Elimu 
Wanyoto alizaliwa Mbale, katika Mkoa wa Mashariki mwa Uganda karibu mwaka wa 1971.

Alisoma Shule ya Msingi Fairway, huko Mbale, ambapo alipata cheti chake cha kumaliza shule ya msingi. Alihamia Shule ya Upili ya Gayaza, katika Wilaya ya Wakiso, ambapo alipata cheti chake cha Kiwango cha Kawaida. Alimaliza shule ya upili katika Makerere High School, ambapo alipata Stashahada ya Shule ya Upili. 

Alianza kusoma katika Chuo Kikuu cha Kikristo cha Uganda (UCU), ambapo alihitimu na Shahada ya Elimu ya Lugha, akibobea katika fasihi ya Kiingereza, lugha ya Kiingereza, lugha ya Kifaransa na Kiswahili. Aliendelea kupata digrii ya Shahada ya Sheria, pia kutoka (UCU). 

Alifuata hiyo na Stashahada ya Mazoezi ya Sheria, iliyotolewa na Kituo cha Ukuzaji wa Sheria, huko Kampala. Shahada yake ya kwanza ya uzamili, Mwalimu wa Sanaa katika Sheria ya Haki za Binadamu, ilipatikana kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu cha umma kikubwa na kongwe zaidi nchini Uganda. Shahada yake ya pili ya uzamili, Mwalimu wa Sanaa katika Jinsia na Mafunzo ya Wanawake, pia ilipewa na Chuo Kikuu cha Makerere.

Kazi 
Mnamo 1995, wakati alikuwa mwanafunzi katika Chuo Kikuu cha Makerere, Wanyoto alijishughulisha na siasa za vyuo vikuu na alichaguliwa kama Mwenyekiti wa Marty Stuart Hall, moja ya ukumbi wa makazi chuoni. Wakati wa Bunge Maalum la Katiba, alijitolea katika ukumbi wa bunge, akimsaidia Mwenyekiti wa Bunge kwa makaratasi. 

Mnamo 2001, Wanyoto alichaguliwa kuwa Bunge la kwanza la Afrika Mashariki, kwa sababu walikumbuka utumishi wake wa bure wakati wa siku za Bunge Maalum la Katiba, licha ya kuwa hajawahi kuwa mbunge wa Uganda. Alihudumu katika jukumu hilo kutoka 4 Februari 2001 hadi 10 Februari 2006.

Familia 
Lydia Wanyoto alikuwa ameolewa na marehemu James Shinyabulo Mutende (26 Februari 1962 - 2 Oktoba 2015), Waziri wa zamani wa Jimbo wa Viwanda kutoka 27 Mei 2011 hadi 2 Oktoba 2015.

Mengine 
Lydia Wanyoto ni mwanachama wa bodi ya wakurugenzi ya Advocates Coalition for Development and Environment (ACODE), kituo kilichoko Kampala.Yeye pia ni mjumbe wa kamati ambayo iliundwa kuanzisha Chuo cha Kitaifa cha Ulinzi, Uganda.

Mnamo Aprili 2019, Wanyoto aliteuliwa kwa bodi ya wakurugenzi ya Mamlaka ya Mipango ya Kitaifa ya Uganda, kutumikia muhula wa miaka mitano, unaoweza kurejeshwa mara moja.

Marejeo 

Wanasiasa wa Uganda
Editathon 2021-06 Morogor
Margaret Zziwa

Margaret Nantongo Zziwa ni mwanasiasa na mbunge wa Uganda. Aliwahi kuwa Spika wa Bunge la 3 la Bunge la Afrika Mashariki (EALA) huko Arusha, Tanzania. Alichaguliwa kuhudumu katika nafasi hiyo mnamo Juni 2012. Alishtakiwa na kupigwa kwa kura nje ya ofisi mnamo Desemba 17, 2014, kwa msingi wa utovu wa nidhamu na matumizi mabaya ya ofisi,  lakini baadaye alipewa fidia ya kuondolewa kwa sheria.

Elimu 
Alizaliwa na Charles Mugerwa na Josephine Mugerwa wa Mpererwe, kitongoji cha mji mkuu wa Uganda na jiji kubwa zaidi, Kampala, mnamo 1963. Margaret Zziwa ana Shahada ya Sanaa katika Uchumi na Stashahada ya Uzamili katika Elimu, zote kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, Uganda taasisi kongwe ya elimu ya juu. Moja ya digrii ya bwana wake, iliyopatikana kutoka Makerere pia, ni Mwalimu wa Sanaa katika Jinsia na Mafunzo ya Wanawake. Pia ana shahada ya uzamili nyingine, Mwalimu wa Sanaa katika Mafunzo ya Sera ya Jamii, kutoka Chuo Kikuu cha Stirling nchini Uingereza.  Baadaye, alipewa Daktari wa Falsafa na Chuo Kikuu cha Stirling.

Historia na kazi 
Kabla ya kujiunga na siasa, alifundisha uchumi na jiografia katika Shule ya Upili ya Sekondari ya Kololo, shule ya upili katikati mwa Kampala, ambao ni mji mkuu wa Uganda na jiji kubwa zaidi. Pia aliwahi kuwa mhadhiri wa muda katika Kitivo cha Masomo ya Wanawake na Jinsia katika Chuo Kikuu cha Makerere.

Kati ya 1993 na 1995, aliwahi kuwa mjumbe wa Bunge Maalum la Katiba ambalo lilitunga Katiba ya Uganda ya 1995. Kuanzia 1996 hadi 2006, alitumikia vipindi viwili mfululizo katika Bunge la Uganda kama Mbunge wa Wanawake wa Wilaya ya Kampala. Wakati wa uchaguzi wa 2006, alipoteza kiti chake cha ubunge kwa kiongozi wa sasa, Nabilah Naggayi Sempala.

Tangu 2007, amehudumu kama mmoja wa wabunge tisa wa Uganda katika Bunge la Afrika Mashariki (EALA), mkono wa wabunge wa Jumuiya ya Afrika Mashariki. Mnamo Juni 2012, alichaguliwa kuhudumu kama spika wa EALA kwa kipindi cha miaka mitano.

Majukumu mengine 
Zziwa ni mjumbe wa bodi ya Shule ya Sekondari ya St. Margaret, shule ambayo alianzisha. Yeye pia ni mwanzilishi-mshiriki wa Kwaya ya Mtakatifu Fransisko katika Kanisa Katoliki la Mtakatifu Yuda huko Naguru, kitongoji kingine cha Kampala.

Maisha binafsi 
Zziwa ameolewa na Francis Babu. Wana watoto wanne pamoja. Ana imani ya Kanisa Katoliki. Yeye ni mwanachama wa Harakati ya Kitaifa ya Upinzani, chama tawala cha kisiasa nchini Uganda tangu 1986.

Marejeo 

Wanasiasa wa Uganda
Editathon 2021-06 Morogor
Pongwe / Kikoneni

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Lunga Lunga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Gombato Bongwe

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Ramisi

ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Tezo

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Sokoni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Kibarani

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Dabaso

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Matsangoni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Mnarani

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Junju

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Mwarakaya

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Shimo la Tewa

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Chasimba

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Mtepeni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Kayafungo

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kaloleni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Kaloleni (Kilifi)

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kaloleni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Mwanamwinga

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kaloleni, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Mwawesa

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Rabai, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Ruruma

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Rabai, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Kambe-Ribe

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Rabai, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Rabai/Kisurutuni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Rabai, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Ganze

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Ganze, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Bamba

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Ganze, nchini Kenya.

Eneo hilo lilifanywa maarufu na wimbo wa kiasilia, 'Safari ya Bamba ni Machero', uliotungwa wa mwalimu Stephen Ngumbau, mkufunzi wa somo la muziki katika chuo cha mafunzo ya waalimu cha Ribe kilichoko katika kaunti ya Kilifi, pwani mwa Kenya. Wimbo huo ulikuwa unawashauri wasafiri wanaolekea Bamba kuwa eneo hilo liko mbali na wangehitajika kuamka macheo ili wafike kwa wakati. Japo kwa sasa Bamba ni mji unaokua na kuna barabara mpya ya lami inayounganisha eneo hilo na mji mdogo wa Miritini, Kaunti ya Mombasa kwa haraka.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Jaribuni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Ganze, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Sokoke

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Ganze, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kwale
Jilore

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Malindi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Kakuyuni

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Malindi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Ganda

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Malindi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Malindi Mjini

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Malindi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Shella (Kilifi)

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Malindi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Maarafa

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Magarini

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Gongoni (Kilifi)

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Adu

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Garashi

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Sabaki

ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Magarini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kilifi
Nyuma ya Akili ya Mtu mweusi

Nyuma ya Akili ya Mtu Mweusi (At the Back of the Black Man's Mind) ni kitabu cha Richard Edward Dennett kilichochapishwa mnamo 1906. Kinatoa maelezo mengi juu ya hadithi, utamaduni, na dini ya Bantu na Wayoruba.

Marejeo

Fasihi
Editathon 2021-06 Morogor
Awad Deria

Sultani Awad Deria (kwa Kisomali: Suldaan Cawad Suldaan Diiriye) alikuwa mtawala wa Kisomali na Sultani wa nne wa Habr Yunis mwishoni mwa karne ya 19.

Wasifu 
Awad alikuwa mmoja wa watoto wa mwisho wa Sultan Diiriye ambaye alikuwa na jumla ya watoto kumi na nane kutoka kwa wake watano. Awad pamoja na watoto wengine watatu walizaliwa na mke wa Sultan, Ebla, na kwa pamoja wanajulikana kama Bah Ebla.

Vita vya wenyewe kwa wenyewe 
Baada ya kifo cha Sultan Hersi Aman, Baha Diiriye na Baha Makahil sehemu ya nasaba ya Sugulle iliagizwa kwa Sultansiship, ambayo iligawanya ukoo wa Habr Yunis katika vikundi viwili, kikundi kimoja kilichoongozwa na Guled Haji aliyepewa taji ya Awad wa Baha Diiriye na mwingine Nur Ahmed Aman.  Sultani wawili hao walijihusisha na vita ndefu na kugawanya eneo la Sultanate, ambapo Awad alitawala Sultanate kutoka mji mkuu wake uliochaguliwa wa Burao. Frank Linsly James alimtembelea Sultan Awad huko Burao mnamo 1884 na kushuhudia hali ya kutokubaliana kati ya Wasultani wawili hao. Kuelezea hali ya kisiasa katika mkoa huo, anaandika:

Kabila la Haber-Gerhajis hapo awali lilikuwa chini ya Sultani moja na lilikuwa na nguvu sana, likifanya shambulio la mara kwa mara ndani ya Ogadayn, lakini juu ya kifo chake, binamu zake wawili, Awad na Nur, waligawanya nchi kati yao.

Awad aliuawa baada ya vita ndefu, akiruhusu Nur kujianzisha huko Burao na kutawala kwa ukamilifu wa Habr Yunis. Baha Diiriye bado hakukubali kushindwa na mwishowe angemchagua mpwa wa Awad, Madar, kama mrithi wao kufuatia kifo cha Nur.

Marejeo

Wanasiasa wa Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Historia ya Aro

Historia ya Aro inaanza kutoka kwa uhamiaji wa Ibibio kwenda eneo la sasa la Arochukwu.

uwepo wa Ibibio 
Kabua ya kuwasili kwa Igbo katika eneo la Aro, kikundi cha Semi-Bantu cha Ibibio kiliwasili kutoka eneo la  Kamerun ya Kusini ya siku hizi. Waliishi eneo hilo ambalo sasa linajulikana kama Kusini-Mashariki mwaNigeria. Makazi maarufu yalikuwa Ibom na Obong Okon Ita. Wawindaji hawa na wakulima labda waliishi kwa amani hadi walowezi wa kigeni walivamia.

Uvamizi na Uhamiaji wa Igbo 
Uhamiaji wa Igbo ulioongozwa na ukoo wa Eze Agwu kutoka Abiriba kati ya Ibibio katika eneo la Aro ulianza karibu karne ya 17. Mvutano uliongezeka kati ya kundi la Eze Agwu lililoongozwa na Agu Inobia na Obong Okon Ita iliyoongozwa na Akpan Okon na kusababisha Vita vya Aro-Ibibio. Hakuna kikundi kilichokuwa na msimamo wa ushindi katika vita. Eze Agwe alimuomba msaada kuhani Nnachi wa ukoo wa Edda karibu na Afikpo . Muungano huo pia uliunga mkono mapinduzi ya mkuu Akakpokpo Okon dhidi ya kaka yake Akpan Okon. Vita viliongezeka na Nnachi aliwaomba washirika wa Mto wa Msalaba Mashariki kwa msaada.

Uvamizi wa Akpa na msingi wa Arochukwu 
Osim na Akuma Nnubi walikuwa wakuu wa wafanyabiashara wa Akpa kutoka eneo la Akamkpa. Waliongoza vikosi vya Akpa kwenye eneo la Aro na kusaidia washirika wao wa Igbo kushinda. Walakini, hii ilikuja kwa gharama ya Osim kupoteza maisha mwanzoni mwa karne ya 18. Na Akpas na Igbos wakishinda, ufalme wa Arochukwu ulianzishwa na Akuma kama mfalme wake wa kwanza au EzeAro. Baada ya Akuma kufariki, Igbo alichukua kiti cha enzi akianza na mtoto wa Nnachi Oke Nnachi mnamo 1720. Mabadiliko mengi yalitokea wakati Arochukwu iliongezeka kwa majimbo 19 ya jiji kutokana na kuongezeka kwa idadi ya watu na koloni za Aro zilikuwa zinaunda katika eneo lote linalojulikana kama Kusini mwa Nigeria.

Editathon 2021-06 Morogor
Maelezo ya Kihistoria ya falme tatu: Kongo, Matamba, na Angola

Maelezo ya Kihistoria ya Falme Tatu: Kongo, Matamba na Angola (kwa Kiitalia: Istorica Descrizione de' tre regni Congo, Matamba ed Angola) ni kitabu kirefu kilichoandikwa na Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo, mmisionari wa shirika la Kikatoliki la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Italia. Alitumwa kama mmisionari nchini Angola alipofanya kazi kati ya miaka 1654 na 1677.

Kazi hiyo iliagizwa na Ofisi kwa Uinjilishaji wa Mataifa katika Vatikani, wakati Cavazzi aliporudi kutoka safari yake ya kwanza ya umisionari kwenda Angola mnamo 1668. Alikamilisha rasimu ya maandishi hayo karibu 1671, lakini alipata upinzani kutoka kwa Kanisa, haswa kwa sababu ya hadithi nyingi za miujiza, ambazo zilizuia kuchapishwa kwake. Baada ya muda, kazi ya kuhariri kazi hiyo alipewa mwingine, Fortunato da Alamandini, ambaye alikihariri, na mwishowe kilichapishwa mnamo 1687 huko Bologna. Toleo la pili lilionekana huko Milano mnamo 1690.

Cavazzi alianza kuandika kazi hii karibu na mwaka 1660, labda baada ya kushuhudia kuongoka na kubatizwa kwa Malkia Njinga, ambako aliona kama miujiza. Aliandika rasimu kadhaa za kazi ambayo aliiita "Misione Evangelica" ambayo aliikamilisha mnamo 1668. 

Muswada wake uko katika milki ya familia ya Araldi ya Modena, Italia, ulitafsiriwa kwa Kiingereza na kutolewa kwenye ukurasa wa tovuti wa John Thornton, pamoja na utangulizi kamili.

Tanbihi

Marejeo
Cavazzi da Montecuccolo, Giovanni Antonio (1687).  Istorica descrizione de tre regni Congo, Matamba ed Angola. Bologna:  Giacomo Monti.

Tafsiri
Labat, Jean-Baptiste (1732). Relation historique de l'Ethiopie occidental.  Paris: Delespine.  5 vols.
Saccardo, Graziano [da Luggazano] (1965) ed. and trans. Descrição histórica dos três reinos Congo, Angola e Matamba.  Lisbon:  Agência Geral do Ultramar.  2 vols.

Ufafanuzi
Cuvelier, Jean (1949).  "Notes sur Cavazzi," Zaire 3: 175-84.
Pistoni, Giuseppe (1969)"I manoscritti 'Araldi' di Padre Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo," Atti e memorie, Accademia di scienze, lettere e arti di Mondena 2: 152-65.
idem (1972).  Fra Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo:  Documenti inediti Modena
Thornton, John (1979).  "New Light on Cavazzi's Seventeenth Century Description of Kongo," History in Africa 6:  253-64.
Wafransisko
Historia ya Angola
Editathon 2021-06 Morogor
Almami

Almami (Pia: Almamy, Almani, Almany) ni jina la watawala wa Kiislamu wa Afrika Magharibi, anayetumiwa haswa katika majimbo ya ushindi ya karne ya 19. Sawa na Amir al-Mu'minin , kawaida hutafsiriwa "Kamanda wa Mwaminifu" au "Mfalme wa Waamini". Katika ulimwengu wa Kiarabu, Amir al-Mu'minin ni sawa na Khalifa na kwa watawala wengine huru wa Kiislamu ambao wanadai uhalali kutoka kwa jamii ya Waislamu. Imedaiwa kama jina la watawala katika nchi za Kiislamu na enzi na bado inatumika kwa viongozi wengine wa Kiislamu.

Wamiliki Maarufu 
Ibrahima Sori Yero Poore wa Imate ya Futa Jallon.

Karamokho Alfa, Imate ya Futa Jallon

Bokar Biro, Imate ya Futa Jallon

Almamy Ahmadou wa Timbo

Almany Niamody wa jimbo la Toucouleur vassal la Kaarta.

Samori Ture wa Dola ya Wassoulou.

Baba Diakhou Break, almama ya Rip katika mkoa wa Saloum wa Senegal.

Mahali 
Almiami Vijijini LLG huko Papua  Guinea mpya

Jina Sahihi 
Katika siku za hivi karibuni neno limekuwa jina sahihi katika baadhi ya maeneo ya Afrika Magharibi kwa heshima ya takwimu za kihistoria zinazojulikana na kichwa hicho. Kiongozi wa uhuru wa Malian Almamy Sylla na mchezaji wa mpira wa miguu wa Guinea Alamy Schuman Bah ni mifano.

Editathon 2021-06 Morogor
Ali ibn Sabr ad-Din

Ali ibn Sabr ad-Din alikuwa mwana wa Sabr ad-Din I. Mtawala wa Ethiopia Newaya Krestos alimfanya Gavana wa Ifat baada ya kifo cha baba yake.

Kulingana na Taddesse Tamrat, Al-Maqrizi anamuelezea Ali kama "wa kwanza kuasi utii wa kimila kwa Hati [Mtawala]", yaani Ali alikuwa wa kwanza kwa familia yake kuasi tangu kifo cha Mtawala Amda Seyon I. 

Uasi wake haukufanikiwa kwa sababu ya ukosefu wa msaada kutoka kwa raia wake. Ali alikamatwa, na yeye na wanawe wote, isipokuwa Ahmad, walifungwa. Mtawala Newaya Krestos baadaye alifanya gavana wa Ahmad wa Ifat. lakini, baada ya miaka nane Ali aliachiliwa kutoka gerezani na akarudi madarakani. Ahmad na wanawe hawakutengwa madarakani, na aliingia  moja kwa moja kuwa Mtawala wa Ahmad na kupata nafasi juu ya wilaya moja.

Mwishowe, mjukuu wake Haqq ad-Din II aliongoza uasi ambao ulimaliza nguvu ya Ali, ingawa Haqq aliruhusu babu yake aweke jina la mtawala juu ya mji wa Ifat. Richard Pankhurst anataja kwamba Ali alikuwa na mtoto wa kiume, Mola Asfah, ambaye alipigana na aliekua binamu yake Haqq ad-Din, na aliuawa katika uasi huu.

Kuna kutokubaliana juu ya urefu halisi wa utawala wa Ali. Al-Maqrizi katika sehemu moja katika Kihistoria yake Regum Islamicorum huko Abyssinia anasema kwamba Ali aliachiliwa baada ya kifungo cha miaka nane, lakini katika sehemu nyingine anaandika kwamba alikuwa gerezani kwa jumla ya miaka 30 na alikufa wakati wa utawala wa mjukuu wake Sa'ad ad-Din II. Ili kuzidisha ushahidi, historia ya nasaba ya Walashma inampa utawala wa miaka 40, na mtoto wake Ahmad miili tu.

Tanbihi

Watu wa Ethiopia
Editathon 2021-06 Morogor
Agisymba

Agisymba ilikuwa nchi ya barani Afrika iliyotajwa na Ptolemy katikati ya karne ya 2 BK, Kulingana na maandishi yake, Agisymba aiipatikana safari ya miezi minne kusini mwa Fezzan na ilikuwa na sifa ya wanyama wakubwa, kama vile vifaru na tembo, na pia milima mirefu (labda Tibesti). Agisymba ilikuwa karibu na Ziwa Chad, ambapo wakati huo lilikuwa kubwa zaidi kuliko lilivyo leo.

Akaunti ya Ptolemy inategemea ile iliyoandikwa na Marinus wa Tiro kati ya 107 na 115 BK. Kati ya miaka 83 na 92 BK, mfalme wa Garamantes alidai kuwa wenyeji wa Agisymba walikuwa raia wake. Wanahistoria wa kisasa wanapendekeza kwamba Agisymba labda alikuwa mahali pengine kaskazini mwa Ziwa Chad  kwani eneo la Chad linajaa milima mingi. Nadharia moja ni kwamba Agisymba alikuwa mwangalizi wa Dola ya Kanem iliyoko kwenye mwambao wa kaskazini wa Ziwa Chad.

Katika  90 BK msafiri, labda ni mfanyabiashara, iitwayo Julius Maternus, kufaidika na uhusiano ulioboreshwa kati ya Warumi na Garamantes kwa wakati huu - bila shaka kama matokeo ya mafanikio ya Flaccus - alitoka Leptis Magna kupitia ardhi ya Garamantes kwenda nchi ya Agisymba, ambapo kulikuwa na vifaru.

Hakika Ptolemy aliandika kwamba karibu 90 BK, Julius Maternus (au Matiernus) alichukua msafara wa kibiashara. Kutoka Ghuba ya Sirte alifikia ukumbi wa Kufra na Archei, basi - baada ya miezi minne ya kusafiri na mfalme wa Garamantes - alifika kwenye mito Bahr Salamat na Bahr Aouk, karibu na Jamhuri ya sasa ya Afrika ya Kati katika mkoa unaoitwa Agisymba. Alirudi Roma na vifaru vyenye pembe mbili ambazo zilionyeshwa kwenye Kolosai.

Marejeo 

Historia ya Chad
Nchi za kihistoria za Afrika
Editathon 2021-06 Morogor
Ompie Nkumbula-Lieventhal

Ompie Nkumbula-Lieventhal ni mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Zambia. Yupo kwenye Kamati ya Elimu, Sayansi na Teknolojia.

Marejeo 

Wanasiasa wa Zambia
Editathon 2021-06 Morogor
Abdullah Mwinyi

Abdullah Ali Hassan Mwinyi ni mwanasiasa wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) wa Tanzania, Wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania na Mahakama Kuu ya Zanzibar, na mjumbe wa zamani wa Bunge la Afrika Mashariki kuanzia 2007 hadi 2017 ambapo aliwahi kuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Sheria, Haki na Sheria.

Maisha ya awali na elimu 
Mwinyi ana shahada ya awali ya sheria na shahada ya uzamili katika Sheria ya Biashara ( Sheria ya Biashara), zote kutoka Chuo Kikuu cha Wales, Cardiff. Alimaliza masomo yake mnamo 2000.

Kazi ya kisiasa 
Mnamo 2007, Mwinyi alichaguliwa kuwakilisha Tanzania katika Bunge la Afrika Mashariki  wakati wa bunge la pili (2007 - 2012), alichaguliwa tena na aliendelea kuwakilisha jimbo la Tanzania kwenye bunge la tatu (2012 - 2017 Wakati wa enzi yake huko katika Bunge la Afrika Mashariki  aliongoza Kamati ya Sheria, Haki na Sheria na Maswala ya Kikanda na Kamati ya Kusuluhisha Migogoro ambapo alichukua jukumu muhimu katika kusuluhisha mgogoro wa Burundi mnamo 2016  kama sehemu ya majukumu ya Bunge la Afrika Mashariki kwa nchi wanachama.

Kazi ya kitaaluma 
Mwanzilishi wa Mawakili wa Asyla, Mwinyi sasa ni Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya Fikilia ushauri "Envision Consulting Ltd". Yeye pia yuko kwenye bodi ya kampuni ya Swala Oil & Gas (Tanzania) Ltd. na Swala (PAEM) Ltd.

Maisha binafsi 
Abdullah ni mtoto wa Ali Hassan Mwinyi, Rais wa pili wa Tanzania.

Marejeo 

wanasiasa wa Tanzania
Editathon 2021-06 Morogor
Watu walio hai
Khauhelo Deborah Raditapole

Khauhelo Deborah Raditapole (alizaliwa Maseru, 7 Agosti 1938) alikuwa mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Lesotho.

Alipata elimu ya awali nchini Lesotho,lakini alipata digrii yake ya Uuzaji wa dawa kutoka Lvov Medical School huko Ukraine na kumaliza masomo yake ya juu huko Marekani. Alifanya kazi katika hospitali ya kufundishia nchini Tanzania kwa miaka 10 kwani alikataliwa kuingia Lesotho. Alirudi Lesotho mnamo 1987 kwa mwaliko wa Katibu Mkuu wa wakati huo wa Afya Tom Thabane. Alianza kazi yake ya kisiasa kama mshiriki wa eneo bunge la Mabote mnamo 1993 kutoka Basotho Congress Party (BCP). Alipelekwa kuwa Waziri wa Afya hapo awali na kuhamishwa Wizara ya Maliasili. Alipohamishwa tena mnamo 1996, alijiuzulu wadhifa wake kama waziri, wa kwanza wa aina yake nchini Lesotho. Kama waziri, alifafanua mkakati wa kudhibiti UKIMWI mnamo 1994 na pia sifa kuwa ilifanya mradi wa bonde la Jordan ambao ukawa mradi wa Bwawa la Metolong.

Baba yake alikuwa mtumishi wa serikali. Alipomaliza shule yake ya upili katika Shule ya Upili ya Basutoland mnamo 1959 nchini Lesotho, alifanya masomo yake ya juu katika nchi Soviet Union. Alishinda udhamini wa masomo kwa shahada ya kwanza katika duka la dawa katika Shule ya Matibabu ya Lvov kutoka 1962-67 na kumaliza Shahada ya Uzamili huko Marekani. Alikataliwa kuingia Lesotho kwa madai kwamba alikuwa amefundishwa kutengeneza mabomu. Pamoja na wenzake wengine, alikuwa mkimbizi huko Dar es Salaam, Tanzania. Aliwahi kuwa mfanyakazi wa hospitali ya kufundishia nchini Tanzania. Alialikwa nchini na Katibu Mkuu Mkuu wa Afya wakati huo, Thomas Thabane, ambaye aliendelea kuwa Waziri Mkuu wa Lesotho. Baada ya kurudi mnamo 1981, alifanya kazi katika Shirika la Dawa la Lesotho.

Mwisho wa utawala wa dharura mnamo 1992, Dk Raditapole alichaguliwa katika Halmashauri Kuu ya Kitaifa ya Chama cha Basotho (BCP) katika kongamano la kwanza la kila mwaka la chama. Alikuwa mgombea wa eneo bunge la Mabote mnamo 1993 kutoka BCP na kushikilia kiti hicho hadi 1998. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya chini ya utawala wa Mokhehle. Alihamishwa kutoka Wizara ya Afya kwenda Wizara ya Maliasili mnamo 1995. Alikuwa akihudumu kama Wizara ya Maliasili mnamo 1996 wakati nafasi yake ya uwaziri ilipotenguliwa. Hakuridhika na akajiuzulu wadhifa huo kama waziri, jambo ambalo lilikuwa la kawaida nchini Lesotho.

Marejeo 

Wanasiasa wa Lesotho
Editathon 2021-06 Morogor
Orlanda Maria Duarte Santos Ferreira

Orlanda Maria Duarte Santos Ferreira alikuwa mbunge wa zamani wa Bunge la Afrika na la Cape Verde. Yeye ni mwanachama wa Bunge la ECOWAS.

Marejeo 

Wanasiasa wa Cabo Verde
Wanawake wa Cabo Verde
Editathon 2021-06 Morogor
Marie Blandine Sawadogo

Marie Blandine Sawadogo ni mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Burkina Faso. Sawadogo ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Burkina Faso anayewakilisha chama cha Congress for Democracy and Progress. Alichaguliwa katika Bunge la Afrika mnamo 2004.

Marejeo 

Wanasiasa wa Burkina Faso
Wanawake wa Burkina Faso
Editathon 2021-06 Morogor
Shirley Itumeleng Tiny Segokgo

Shirley Itumeleng Tiny Segokgo ni mwanasiasa kutoka Botswana. Yeye ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Botswana na pia ni mwanachama wa mkutano wa wanawake. Segokgo pia ni mbunge wa Bunge la Afrika.

Marejeo 

Wanasiasa wa Botswana
Wanawake wa Botswana
Editathon 2021-06 Morogor