LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Methodio

Methodio wa Thesalonike (kwa Kigiriki: Μεθόδιος - Methodios; kwa Kislavoni: Мефодии; Thesalonike, Ugiriki, mnamo 826 - Velehrad, Moravia, leo nchini Ucheki, 6 Aprili 885) alikuwa mmisionari wa Waslavoni wa Ulaya ya kusini-mashariki katika karne ya 9 BK akishirikiana na kaka yake Sirili.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu pamoja na kaka yake.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifo cha kaka yake, 14 Februari.

Maisha
Alizaliwa kwa jina la "Mikaeli" mjini Thesalonike au Saloniki katika Ugiriki ya kaskazini wakati wa enzi za Dola la Bizanti kama mtoto wa Leontios askari wa Kibizanti na Maria mke wake Mslavoni.

Methodio alijiunga na wamonaki akawa msimamizi wa monasteri. 

Mnamo mwaka 861 Rastislav mtawala wa Moravia alitafuta njia ya kuimarisha utawala wake kwa kupunguza athira ya majirani wake Wafrankoni wa Mashariki (au Wajerumani jinsi walivyoitwa baadaye). Wajerumani waliwahi kuleta imani ya Kikristo Moravia. Ratislav alitaka kuwa na maaskofu na mapadri wasio Wajerumani. Hivyo alimwomba Kaisari wa Bizanti kutuma wamisionari kwake kutoka huko.

Kaisari Michael III Konstantino wa Konstantinopoli alituma ndugu Kyrilo na Methodio kwa sababu wote wawili walikuwa watu wa Kanisa wenye elimu nzuri wakijua lugha ya Kislavoni tangu utoto wao. 

Baadaya ya kifo cha Kyrilo, Methodio aliendelea akiwa amefanywa na Papa Adriani II kuwa askofu wa Srijem (leo nchini Kroatia) na mwalimu wa Kikristo mwenye athira kubwa kati ya Waslavoni. Tangu mwaka 883 alitafsiri Biblia katika lugha ya Kisalvoni na kuweka misingi ya liturgia ya Kislavoni.

Anasifiwa kama mmisionari aliyefaulu kuunganisha ujumbe wa Ukristo na utamaduni wa Waslavoni, akifanya kazi bila kujibakiza na kwa kuvumilia vipingamizi vingi, akitegemezwa daima na Mapapa wa Roma.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 The Life and Miracles of Saints Cyril and Methodius, Bishops and Apostles of the Christian Church 
 Slavorum Apostoli by Pope John Paul II
 Waraka wa Papa Yohane Paulo II
 Cyril and Methodius – Encyclical letter (Epistola Enciclica), 31 December 1980 Waraka wa Papa Yohane Paulo II]
 "Cyril and Methodius, Saints" article in Encyclopædia Britannica.
 ''
 "Equal to Apostles SS. Cyril and Methodius Teachers of Slavs", by Prof. Nicolai D. Talberg
 Catholic Culture
 Cyril and Methodius at orthodoxwiki
 Bulgarian Official Holidays, National Assembly of the Republic of Bulgaria: in English , in Bulgarian 
 Bank holidays in the Czech Republic, Czech National Bank: in English , in Czech 
 24 May – The Day Of Slavonic Alphabet, Bulgarian Enlightenment and Culture
 Cyril  at Patron Saints Index 

Waliozaliwa 826
Waliofariki 885
Watu wa Bizanti
Wamonaki
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ugiriki
Watakatifu wa Ucheki
Edmund Hillary

Edmund Percival Hillary (20 Julai 1919 - 11 Januari 2008) alikuwa mpelelezi kutoka New Zealand aliyejulikana hasa kutokana na milima mingi aliyopanda. 

Pamoja na sherpa Tenzing Norgay alikuwa mwanadamu wa kwanza wa kufika kwenye kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.

Alijifunza kupanda milima tangu utoto wake kwao New Zealand. Alifanya kazi ya kufuga nyuki iliyomwezesha kutumia miezi ya majira ya baridi ya New Zealand kwa safari zake duniani.

Hillari alikuwa pia mtu wa kwanza aliyevuka bara la Antaktika kwa trekta.

Waliozaliwa 1919
Waliofariki 2008
Wapelelezi wa Antaktiki
Wapelelezi kutoka New Zealand
Olusegun Obasanjo

Matthew Olusegun Aremu Obasanjo (alizaliwa 5 Machi 1937) ni jenerali mstaafu wa Jeshi la Nigeria aliyekuwa rais wa Nigeria mara mbili. Awamu yake ya kwanza ilikuwa kama rais wa kijeshi kati ya miaka 1976 na 1979, halafu awamu ya pili kama rais aliyechaguliwa na wananchi kati ya miaka 1999 na 2007.

Maisha
Obasanjo alizaliwa katika kabila la Wayoruba akalelewa kama Mkristo wa Kibaptisti. 

Mwaka 1958 akajiunga na jeshi akapanda ngazi haraka. Miaka 1967-1970 alishiriki katika vita dhidi ya Biafra. Baada ya uasi wa jeshi chini ya Murtala Mohammed mwaka 1975 alipewa cheo cha makamu wa rais. Mwaka 1976 Mohammed aliuawa na wapinzani ndani ya jeshi waliokosa kumwua Obasanjo pia. Obansajo aliweza kukandamiza uasi akateuliwa na halmashauri ya kijeshi kuwa rais mpya. Alitumia nafasi yake kuandaa uchaguzi wa mwaka 1979 akakabidhi madaraka kwa rais aliyechaguliwa, Shehu Shagari.

Kati ya 1980 hadi 1995 alikuwa na vyeo mbalimbali vya kimataifa akagombea nafasi ya Katibu Mkuu wa UM halafu alikuwa mwenyekiti wa halmashari ya Transparency International (TI).

Dikteta wa kijeshi Sani Abacha alimfunga gerezani mwaka 1995 hadi 1998.

Wakati wa uchaguzi baada ya kifo cha Abacha aligombea urais kwa tiketi ya chama cha People's Democratic Party akashinda akawa rais tena tangu 1999. Mwaka 2003 alirudishwa madarakani.

Obasanjo alijaribu kubadilisha katiba ili aweze kuwa na nafasi ya tatu lakini hakufaulu kupata wabunge wa kutosha kwa kubadilisha katiba.

Katika uchaguzi wa mwaka 2007 alisimama upande wa mgombea Umaru Yar'Adua aliyechaguliwa. Kukabidhi kwa madaraka kutoka Obasanjo kwenda Yar'Adua kulikuwa mara ya kwanza katika historia ya Nigeria ya kwamba marais wawili waliochaguliwa na wananchi waliweza kufuatana.

Mnamo Agosti 2021, Umoja wa Afrika ilimteua Olusegun Obasanjo kama Mwakilishi Mkuu wa Amani katika Pembe ya Afrika.

Waliozaliwa 1937
Watu walio hai
Viongozi wa Afrika
Wanasiasa wa Nigeria
Marais wa Nigeria
Umaru Yar'Adua

Umaru Musa Yar'Adua (16 Agosti 1951 – 5 Mei 2010) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Nigeria na rais wa 13 wa nchi hiyo tangu 2007 hadi kifo chake hapo 2010. Ni rais wa kwanza mwenye shahada katika historia ya Nigeria.

Familia yake 
Yar'Adua ni Muislamu aliyezaliwa katika familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Babake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kakaye jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.

Elimu yake 
Umaru Yar'Adua alisoma kemia tangu 1972 kwenye chuo kikuu cha Ahmadu Bello mjini Zaria akawa mwalimu kwenye vyuo mbalimbali. Tangu 1983 akaacha mafundisho akijishughulisha na makampuni mbalimbali.

Gavana 
1999 baada ya serikali ya Abacha alichaguliwa kuwa gavana wa jimbo la Katsina akarudishwa mwaka 2003.

Mwanasiasa asiye na rushwa? 
Yar'Adua alisifiwa kwa sababu alitangaza mali zake kabla ya uchaguzi 1999 na 2003. Anasemekana alikuwa gavana aliyekataa rushwa. Alikuwa kati ya magavana wachache wasiochunguzwa  na mamlaka ya kupambana na rushwa "Economic and Financial Crimes Commission".

Gavana na shari'a 
Alipingwa kwa sababu alishiriki katika tangazo la muundo wa shari'a ya Kiislamu kuwa sheria ya jimbo wakati yeye ni gavana; Katsina ilikuwa jimbo la tano katika Nigeria iliyotangaza shari'a. Pia kesi ya mama Amina Lawal ilitokea chini ya ugavana wake. Mama huyu alishtakiwa chini ya shari'a kuwa alimzaa mtoto ilhali hakuolewa akahukumiwa auawe kwa kupigwa mawe. Baada ya watu wengi kote duniani kuleta maombi na serikali ya kitaifa kupinga hukumu hiyo, mahakama ya juu ilifuta hukumu na kumuokoa Amina.
Yar'Adua anasemekana hakujaribu kumtetea wala kuzuia hukumu ya mauti.

Uchaguzi wa rais 
Mwezi wa Desemba 2006 Umaru Yar'Adua aliteuliwa kuwa mgombea wa chama cha PDP kwa uchaguzi wa Aprili 2007. Rais Olusegun Obasanjo alimfanyia kempeni akapata kura nyingi na kumchagua kama makamu wake Goodluck Jonathan (gavana wa Bayelsa katika kusini ya Nigeria).

Kura ya 21. Aprili ilipingwa na watazamaji wengi wa kitaifa na kimataifa kwa sababu ya udanganyifu ulioonekana mahala pengi. Hata hivyo Yar'Asdua alitangazwa kuwa mshindi aliyepata asilimia 70 za kura zote.

Wapinzani walidai uchaguzi urudiwe lakini Yar'Adua alikataa akiwakaribisha vyama vyote kuingia katika serikali ya umoja wa kitaifa na kusahihisha sheria ya uchaguzi.

Tar. 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

Waliozaliwa 1951
Waliofariki 2010
Wanasiasa wa Nigeria
Transparency International

Transparency International (kifupi: TI) ni Shirika Lisilo la Kiserikali la kimataifa lenye shabaha ya kupambana dhidi ya rushwa na hongo kote duniani. Makao makuu yako Berlin (Ujerumani).

Shirika liliundwa mwaka 1993 huko Berlin na Peter Eigen na marafiki zake. Eigner aliwahi kuwa mkurugenzi wa Benki ya Dunia akaanzisha TI kutokana na maarifa yake kazini.

Chanzo cha TI 
Eigen alipata wazo la kuanzisha TI alipoongoza kamati ya ukaguzi wa miradi iliyolipiwa na msaada wa kimataifa nchini Kenya. Alitambua ya kwamba mara nyingi miradi yenye gharama kubwa zilipewa kipaumbele na mashirika yanayotoa misaada lakini pia na serikali za nchi zinazopokea misaada, hata kama miradi hiyo haina faida kubwa kwa watu wanaolengwa na miradi, tena hata kama miradi hiyo inaongeza madeni ya nchi inayopokea. Kamati ilitambua ya kwamba maafisa wa pande zote mbili, yaani upande wa kutoa na upande wa kupokea fedha, mara nyingi walipendelea miradi ghali kwa sababu ya faida zao binafsi. Hasara ilikuwa wazi kwa nchi zinazopokea misaada kwa sababu madeni yao huongezeka yanayopaswa kulipwa baadaye. Hasara ilionekana pia upande wa nchi zinazotoa pesa ya misaada kwa sababu pesa ya umma hutumiwa kwa faida za binafsi ya makampuni makubwa yanayouza bidhaa na huduma kwa bei ya juu wakizuia msaada kufika kwa watu maskini wanaotakiwa kufaidika na msaada ule.

Kamati ilijifunza pia ya kwamba rushwa ilikubaliwa kwa namna fulani katika nchi ambako sheria za kodi zilikubali gharama za "kusahalisha" na kuwezesha makampuni kukata gharama hizo katika deni la kodi, hivyo kuruhusu hali halisi rushwa kufidiwa na idara ya kodi.

Hivyo kundi la watu wa siasa na biashara kutoka nchi za Ulaya na kutoka Afrika na Asia walianzisha shirika la TI. Walifaulu kuamsha serikali nyingi pamoja na mashirika makubwa zya kimataifa kuhusu maovu ya rushwa. TI imesababisha mabadiliko ya sheria katika nchi mbalimbali.

Taarifa ya kimataifa kuhusu rushwa (Corruptions Perceptions Index) 
TI imejulikana hasa kutokana na taarifa zake za kila mwaka kuhusu kiwango cha rushwa katika nchi za dunia (Corruptions Perceptions Index). Taarifa hii hutolewa kutokana na maoni ya wataalamu na wafanyabiashara wanaoulizwa jinsi wanavyoona kiwango cha rushwa katika nchi fulani. 

Taarifa hizo hupingwa mara nyingi kwa sababu hazitumii takwimu halisi bali mawazo na maoni ya watu wanaochaguliwa na TI. Ila tu hadi sasa hakuna njia bora inayojaribu kupima kiwango cha rushwa. Kwa hiyo wengi wameikubali kama onyo au mshale (indiketa) ya tatizo hilo.

Viungo vya Nje 
 Official site | TI's mission statement 
 List of TI National Chapters  
 TI's Global Corruption Report  
 International Anti-Corruption Conference 

Mashirika ya kimataifa
Uchumi
Abia (jimbo)

Abia ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 4.2 (2005) na eneo la km² 5,834. Mji mkuu ni Umuahia na mji mkubwa Aba wenye wakazi 900,000.

Eneo 
Abia imepakana na majimbo ya Enugu, Ebonyi, Cross River, Akwa Ibom, Rivers, Imo na Anambra. Haina pwani. 

Mito muhimu ni mto Imo na mto Aba inayoelekea kwenye delta ya mto Niger.

Kusini mwa jimbo ni tambarare ya chini yenye mvua nyingi. Maeneo ya kaskazini ni ya juu kidogo.

Uchumi 
Uchumi umetegemea hasa kilimo. Nafaka, minazi, mahindi, mpunga, muhogo, matunda na mboga hulimwa.

Kuna pia madini yanayochimbwa: ni hasa zinki, mchanga, chokaa pia kiasi cha mafuta ya petroli. Abia hukorogwa bia na kuna viwanda vya nguo na kioo.

Wakazi 
Watu wa Abia ni hasa wa kabila la Igbo.

Jimbo la Abia
Majimbo ya Nigeria
Timur

Timur (8 Aprili 1336 - 19 Februari 1405) alikuwa kiongozi Mwislamu wa Waturuki na Wamongolia wa Asia ya Kati wakati wa karne ya 14 aliyeanzisha milki ya Watimuri.

Jina lake kamili Lilikuwa Timur bin Taraghay Barlas kutokana na neno la Kichagatai تیمور "chuma". Alijulikana pia kama Timur-e Lang yaani "Timur mlemavu" au Tamerlan. Aliitwa pia "Timur Mkuu".

Maisha
Alizaliwa mjini Kesh (leo: Sachrisabz) karibu na Samarkand katika Uzbekistan wa leo. 

Akianza kama chifu wa kabila dogo alipanda ngazi katika utumishi wa watawala wa Chagatai na kuchukua nafasi yao. 

Baada ya kuoa binti wa ukoo wa Jingis Khan alilenga kurudia milki ya Jingis Khan kwa umbo la Kiislamu. Timur mwenyewe alikuwa Mwislamu mkali aliyelazimisha Wamongolia wote wa eneo lake kukubali Uislamu. Alipenda pia mila na desturi za Wamongolia wa kale kabla ya kugeukia Uislamu. 

Kwa njia ya vita vingi alipanua milki yake. Alihofiwa kama kiongozi mkali bila huruma kwa maadui na wapinzani. Vita zake zakumbukwa kwa sababu ya idadi kubwa ya watu waliochinjwa na wanajeshi wake. 

Kuna mifano mingi ya unyama wake. Baada ya jeshi lake kutwaa mji wa Isfahan (Uajemi) minara 28 ya vichwa vilihesabiwa, jumla ya watu 70,000 walichinjwa. Baada ya kutwaa Baghdad (1401) aliamuru maandamano ya wanajeshi mbele yake akadai kila askari ashike vichwa viwili vilivyokatwa. 

Alichukia hasa Wakristo katika milki yake kwa sababu sehemu ya Wamongolia na Waturuki walifuata Ukristo wa Kinestorio. Chini ya Timur Ukristo wa Asia ya Kati ulipungua mno na kupotea kabisa katika nchi kadhaa. 

Lakini alichukia pia Wahindu, akichinja wafungwa 100,000 wakati wa kushambulia Delhi mwaka 1398. 

Aliaga dunia mjini Otrar katika Kazakhstan ya leo.

Baada ya kifo chake milki iliporomoka haraka kwa sababu ilijengwa kwa hofu bila utaratibu wa kiutawala.

Waliozaliwa 1336
Waliofariki 1405
Watu wa Mongolia
1336

Makala hii inahusu mwaka 1336 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 8 Aprili - Timur amezaliwa mjini Kesh (Uzbekistan) aliyeunda milki kubwa katika Asia ya Kati

bila tarehe
 Papa Gregori XI
 Papa Inosenti VII

Waliofariki 
 17 Mei - Go-Fushimi, mfalme mkuu wa Japani (1298-1301)
 4 Julai - Mtakatifu Elizabeti wa Ureno, malkia Mfransisko kutoka Hispania

Viungo vya nje

Karne ya 14
Adamawa (jimbo)

Adamawa ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 3.7 (2005) katika eneo la km² 36,917. 

Mji mkuu ni Yola na mji mkubwa ni Jimeta wenye wakazi 248,166 (2005). 

Jimbo liko mashariki mwa Nigeria, mpakani mwa Kamerun. Limepakana na majimbo ya Borno, Gombe na Taraba.

Adamawa ilianzishwa mwaka 1976 kama jimbo kwa jina la Gongola kutokana na maeneo ya jimbo la awali la Kaskazini-Mashariki. Mwaka 1991 jina likabadilishwa kuwa Adamawa.

A
Jimbo la Adamawa
Akwa Ibom (jimbo)

Akwa Ibom ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye eneo la 7,081 km² na wakazi milioni 4,8 (2005). Mji mkuu ni Uyo na mji mkubwa jimboni ni Ikot Ekpene mwenye wakazi 254,821 (2005).

Akwa Ibom iko katika kusini ya Nigeria kwenye mwambao wa ghuba ya Guinea ikipakana na majimbo ya Abia, Rivers na Cross River.

Jimbo lilianzishwa kutokana na sehemu za eneo la jimbo la Cross River mwaka 1987. 

Majimbo ya Nigeria
Jimeta

Jimeta ni mji mkubwa katika jimbo la Adamawa nchini Nigeria. Mji umekadiriwa kuwa na wakazi lakhi mbili na nusu mwaka 2005. Uko kando ya mto Benue ukitazama [Kameruni].

Kwa miaka kadhaa wakati wa ukoloni uliunganishwa na mji wa karibu wa Yola lakini tangu mwaka 1955 umekuwa tena mji wa pekee.

Jimeta ni bandari muhimu kwenye njia ya mto Benue. Hasa wakati wa maji mengi kati ya Julai hadi Oktoba meli ndogo hubeba karanga na pamba kutoka Kameruni pamoja na ngozi kutoka Adamawa kwenda mabandari ya baharini kwenye mdomo wa mto Niger. 

Jimeta imeunganishwa kwa barabara na Yola, Bombi, Mubi, Bama, and Maiduguri. Kuna feri kwenda Kamerun. 

Miji ya Nigeria
Jimbo la Adamawa
1162

Makala hii inahusu mwaka 1162 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
Genghis Khan, Mfalme Mkuu wa Mongolia

Waliofariki 

Karne ya 12
Benue (mto)

Mto Benue (kwa Kifaransa: Bénoué) ni tawimto kubwa la mto Niger. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Kamerun, hasa milima ya Adamawa. 

Katika sehemu ya kwanza ya mwendo wake unatelemka mita 600 kwa mwendo kali. Karibu na mji wa Garua unaungana na mto Mayo Kébi. Baada ya mwendo wa km 350 mto huo unatoka Kamerun na kuingia Nigeria karibu na bandari ya Jimeta. Huko mto una upana wa kilomita moja unaoweza kupanua wakati wa mvua. Baada ya Yola mto unapokea tawimto lake muhimu zaidi, mto Gongola. 

Katika Nigeria mto ni njia muhimu ya kusafirisha mizigo na mazao ya nchi kati ya pwani ya Atlantiki na sehemu za bara.

Unaishia katika mto Niger kwenye mji wa Lokoja.

Tazama pia 
Orodha ya mito ya Nigeria
Orodha ya mito ya Kamerun
Mito mirefu ya Afrika

Viungo vya Nje
Hali ya mito nchini Kamerun 
Habari za beseni la Niger pamoja na Benue

Mito ya Afrika
Mito ya Kamerun
Mito ya Nigeria
Mto Niger
Atlantiki
Hariri

Hariri ni uzi asilia inayopatikana kutoka kwa kifukofuko cha kivawi cha nondo-hariri wa Asia, Bombyx mori, au nondo wengine, kama nondo-hariri wa Afrika, Gonometa postica, au Anaphe panda wa Msitu wa Kakamega, Kenya. Nyuzi zake zatumiwa kwa kutengeneza kitambaa. 

Kihistoria watu wa China walikuwa wa kwanza wenye ujuzi wa kutengeneza hariri. Kitambaa cha hariri kilipelekwa kote Asia na Ulaya kupitia barabara ya hariri na kuuzwa kwa bei kubwa.

Wachina walifaulu kwa karne nyingi kuficha siri ya hariri. Mwaka 555 wamonaki Wakristo walifaulu kubeba mayai ya kipopo hadi Bizanti na kuyampatia Kaisari wa Dola la Roma ya Mashariki. Tangu siku zile hariri ilitengenezwa pia katika nchi za Mediteranea.

Picha

Kitambaa
Kiwavi

Kiwavi ni hatua ya ukuaji wa mdudu wa oda ya Lepidoptera (wadudu kama vipepeo na nondo). 
Kwa kawaida hula majani. Wakitokea kwa wingi, k.m. viwavijeshi, wanaweza kuharibu mimea na hasa mashamba. Hivyo ni adui wakubwa wa wakulima.

Jinsi ilivyo kwa wadudu wengi, maisha ya kiwavi huanza kama yai. Inatoka kwa umbo la kiwavi. Baada ya muda kiwavi huwa bundo. Ndani ya bundo hugeuka kuwa kipepeo anayetoka na kutaga mayai tena. Mzunguko huo kwa jumla ni metamofosisi.

Vipepeo na jamaa
Kifukofuko

Kifukofuko ni kiganda cha nyuzi asilia inayotolewa na mabuu (viluwiluwi) ya wadudu mbalimbali kama vile vipepeo. Kusudi lake ni kujikinga hadi kufikia hatua ya maendeleo yao inayofuata. Buu latoa kioevu kinachoganda hewani kuwa uzi. Lajiviringisha katika uzi hiyo hadi limefunikwa na kukingwa kabisa nayo.

Uzi hiyo huitwa "hariri" na kutokana na aina ya mdudu inatokea kama ganda laina kama vile hariri ya kitambaa au ngumu kabisa. 

Ndani ya kifukofuko mdudu anabadilika hadi kutokea. Kwa mfano mdudu katika hali ya kivawi ajifunga ndani na kutoka kama kipepeo baada ya muda unaotegemea na aina yake; muda mfupi ni wiki mbili lakini katika nchi za baridi mdudu hulala ndani ya kifukofuko chake kwa miezi kadhaa. 

Biolojia

en:Pupa#Cocoon
ms:Pupa#Kokun
Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi

Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi (kwa kifupi: "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kirusi" au: "Urusi wa Kisovyeti") (Kirusi: Росси́йская Сове́тская Федерати́вная Социалисти́ческая Респу́блика, РСФСР RSFSR) ilikuwa kitengo kikubwa kati ya jamhuri 15 za Umoja wa Kisovyeti chenye wakazi wengi. Baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti ikawa Shirikisho la Urusi tangu 1991.

Utawala 
Urusi wa Kisovyeti ulikuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Ndani yake ilikuwa na muundo wa shirikisho. Maeneo yenye wakazi wenye lugha au utamaduni usio wa kirusi yalipewa maeneo ya pekee yaliyoitwa pia Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii halafu kwa jina la taifa au kabila la eneo. Kinadharia jamhuri hizi zilijitawala ndani ya Urusi lakini hali halisi zilikuwa na kiwango fulani ya kujiamulia katika mambo ya utamaduni menginevyo ziliongozwa kutoka Moskva.

Jamhuri hizi ndani ya Urusi zilikuwa:
 Bashkiria
 Buryatia
 Dagestan
 Yakutia
 Kabardia-Balkaria
 Kalmukia
 Karelia
 Komi
 Mari
 Mordovia
 Ossetia ya Kaskazini
 Udmurtia
 Tataria
 Chechenia-Ingushenia
 Chuvashia
 Tuva

Baada ya mwisho wa ukomunisti 1991 zimeendelea kama majimbo ya kujitawala ndani ya Urusi zikiendelea kuitwa "Jamhuri" zikiwa na kiwango cha kujitawala kikubw zaidi kuliko mikoa ya shirikisho inayojitawala pia kwa kiasi.

Tazama pia 
 Umoja wa Kisovyeti
 Urusi

Viungo vya Nje 
 Katiba ya Urusi wa Kisovyeti

U
U
Historia ya Urusi
Umoja wa Kisovyeti
Josef Stalin

Joseph Vissarionovich Stalin (kwa Kirusi: Иосиф Виссарионович Сталин, Iosif Vissarionovich Stalin; jina la kiraia: Джугашвили, Dzhugashvili, kwa Kigeorgia: იოსებ ჯუღაშვილი, Ioseb Jughashvili; 18 Desemba  (katika Kalenda ya Juliasi: 6 Desemba) 1878 – 5 Machi 1953) alikuwa mwanasiasa wa Urusi kutoka Georgia aliyeshiriki pamoja na Lenin katika Mapinduzi ya Urusi ya 1917 na kuwa kiongozi wa chama cha kikomunisti na hivyo kiongozi mkuu wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Lenin.

Alitawala Urusi kama dikteta kwa unyama na kusababisha vifo vya mamilioni ya watu. Vifo vingi vilisababishwa na kufuta mali ya wakulima na kuwalazimisha kulima kama makundi, iliyosababisha njaa na kuua watu milioni 6 au zaidi.  Mnamo 1935 Stalin aliagiza katiba mpya iliyoweka mamlaka yote mkononi mwa Kamati Kuu (politbureau) ya chama alichoongoza. Pamoja na mabadiliko hayo alianza kempeni za "kusafisha" chama. Kuanzia mwaka 1935 raia elfu nyingi, pamoja na wanachama wa chama cha Kikomunisti na hata wajumbe wa Halmashauri Kuu (Central Committee) walikamatwa; wakibahatika waliamriwa kuhamia mji katika sehemu mbali na Moscow; wengine walihukumiwa na maelfu kuuawa. Katika kipindi cha "utakaso mkuu" viuongozi wengi wa zamani pamoja na viongozi wengi wa jeshi waliuawa. Katika kipindi hiki, takriban milioni 1.6 walikamatwa, watu 700,000 walipigwa risasi na idadi isiyojulikana ilikufa kutokana na mateso katika magereza ya polisi ya siri. 

Stalin alifaulu kujenga uchumi wa viwanda na kutetea nchi dhidi ya mashambulio ya Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Alikuwa kati ya washindi wa Vita Kuu ya Pili akapanua utawala wake juu ya nchi za Ulaya ya Mashariki na ya Kati kama vile Poland, Ucheki, Hungaria, Romania, Bulgaria na sehemu ya mashariki ya Ujerumani. Nchi hizi zote zlilazimishwa kukubali utawala wa vyama wa kikomunisti na kuendelea kwa mfumo wa kidikteta. 

Stalin alikubaliwa kama kiongozi wa nchi zote za kikomunisti pamoja na China, Vietnam na Korea ya Kaskazini hadi kifo chake.

Stalin alikufa baada ya mshtuko wa ubongo; alikutwa kwenye nyumba yake tarehe 1 Machi 1953 akilala chini na kushindwa kuongea. Lavrentiy Beria, mkuu wa ujasusi na mwanachama wa Kamati Kuu ya Chama alidai baadaye kwamba alimsumisha Stalin.

Alifuatwa na Nikita Krushchov kama kiongozi wa chama na Umoja wa Kisovyeti.

Joseph Stalin alikuwa na wake wawili kwa vipindi tofauti: mke wa kwanza aliitwa Ekaterine Svanidize (1906-1907), na wa pili aliitwa Nadezhda Alliluyeva (1919-1932). Pia alikuwa na watoto watatu walioitwa Yakov Dzhugashvilli, Vasily Dzhugashvilli na Svetlana Alliluyeva. 

Jina la utani la Joseph Stalin lilikuwa ni 'Koba'.

Marejeo 

Waliozaliwa 1878
Waliofariki 1953
Wanasiasa wa Urusi
Wanasiasa wa Georgia
Nikita Krushchov

Nikita Sergeyevich Krushchov (Kirusi: Ники́та Серге́евич Хрущёв - Nikita Sergeyevich Khrushchyov) (* 17 Aprili 1894 – + 11 Septemba 1971) alikuwa kiongozi wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Joseph Stalin. Alitawala kati ya 1953 hadi 1964.

Krushchov alizaliwa mjini Kalinovka, Urusi. Baadaye alihamia Ukraine. Alikuwa mfanyakazi wa migofi akajiunga na chama cha Bolsheviki.

Alipanda ngazi chini ya Stalin. Baada ya kifo chake akawa kiongozi aliyemfuata. Cheo chake kilikuwa "Mwenyekiti wa chama cha kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti" lakini alikuwa na madaraka kumshinda aliyekuwa na cheo cha rais wa nchi.

Mwaka wa 1964 aliondolewa madarakani na mfuasi wake Leonid Brezhnev.

Kufichua maovu ya Stalin 
Alipokuwa kiongozi alianza kufichua maovu yaliyotendewa chini ya utawala wa Stalin. Aliondoa sanamu na picha za Stalin kote Urusi na katika nchi zilizokuwa chini ya Urusi. Aliondoa maiti ya Stalin kwenye kaburi alipoonyeshwa kando la maiti ya Lenin.

Mashindano na Marekani 
Alitangaza shabaha ya kupita kiwango cha maendeleo ya Marekani lakini hakufaulu. Alijaribu kupeleka silaha za kinyuklia Kuba lakini aliacha mipango hii alipoona kuna hatari ya vita.

Wanasiasa wa Urusi
Waliozaliwa 1894
Waliofariki 1971
Tanakh

Tanakh (תנ״ך) ni jina la Kiebrania la Biblia ya Kiyahudi.

Tanakh ni kifupi kinachounganisha herufi tatu "T" - "N" - "Kh" ambazo ni mianzo ya maneno matatu ya Kiebrania yanayotaja sehemu tatu ndani ya Biblia ya Kiebrania. 

 1. Torah (תורה) ni Torati au vitabu vitano vya kwanza vinavyoitwa pia "vitabu vya Musa". Mara nyingi vyaitwa pia "sheria" katika imani ya Uyahudi. Hivi ni vitabu vinavyoitwa ama Kitabu cha kwanza, cha pili, cha tatu cha Musa au kwa majina yafuatayo:
 Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati.
 Majina ya Kiebrania ya vitabu hivi ni maneno ya kwanza ya Kiebrania ya kila kitabu: Bereshit (בְּרֵאשִית) yaani mwanzo (Hapo mwanzo..); Shemot (שְמוֹת) yaani majina (Basi majina ya wana wa Israeli...); Wayikra (וַיִּקְרָא) yaani "akaita" (Bwana akamwita Musa...); Bemidbar (בְּמִּדְבַּר) yaani "porini, nyikani" (Bwana akanena na Musa katika bara ya Sinai = nyika ya Sinai...); Devarim (דְּבָרִים) yaani "maneno" (Haya ndiyo maneno...) 

 2. Nevi'im (נביאים) ni manabii yaani maandiko ya maneno na matendo ya manabii katika Uyahudi. Humo huhesabiwa vitabu kama
 Yoshua, Waamuzi, Samweli 1, Samweli 2, Wafalme 1 na Wafalme 2 
 Isaya, Yeremia, Ezekieli na kitabu cha "manabii wadogo" 12 (Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki)

 3. Ketuvim (כתובים) ni "maandiko" (Kiebrania "ketuv" ni sawa na Kiarabu/ Kiswahili "kitab/kitabu"). Vitabu hivi hugawanywa katika kundi za 
 vitabu vya kihistoria kama vile Ezra, Nehemiah na Mambo ya Nyakati .
 vitabu vya hekima kama vile Ayubu, Mhubiri na Mithali.
 vitabu vya kishairi kama vile Zaburi, Maombolezo na Wimbo Ulio Bora.
 vitabu vingine kama vile Ruthu, Estha na Danieli.

Mgawanyo huo wa vitabu ni tofauti kiasi na namna ya kuvipanga katika Biblia ya Kikristo vinamopatikana katika sehemu ya kwanza ambayo inaitwa Agano la Kale na kufuatwa na Agano Jipya lililoandikwa baada ya Yesu ambaye Wakristo wanaamini ndiye Masiya aliyetabiriwa tangu kale. 

Hasa Wakristo wanawauliza kaka zao Wayahudi: imekuwaje ufunuo wa Mungu kwao ulisimama tangu miaka zaidi ya 2000 ingawa wao wanamsubiri bado Masiya afike? Je, historia ya wokovu imekatika?

Biblia
Uyahudi
Numidia

Numidia ni eneo la kihistoria katika Afrika ya Kaskazini. Leo hii ni sehemu ya nchi za Tunisia na Aljeria.

Ilijulikana katika karne za KK kama eneo la Wanumidia waliokuwa tawi la Waberberi. 

Baada ya kufika kwa Wafinisia waliounda makoloni kama Karthago na kutawala pwani, Wanumidia walisukumwa kwenda milima ya Atlasi na mitelemko yake.

Ufalme wa Numidia 
Mnamo mwaka 200 wakati wa vita ya pili ya Waroma dhidi Karthago Massinissa aliunda ufalme wa Numidia iliyotawala nchi kati ya Karthago na ufalme wa Mauritania upande wa magharibi.

Mtoto wake Yugurtha aliendesha vita kali dhidi ya Roma lakini alishindwa. Wakati wa karne ya kwanza KK Numidia ilikuwa nchi lindwa chini ya Roma. 

Mfalme wa mwisho wa Numidia alishiriki katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Waroma upande wa Pompeio lakini alishindwa na Caesar.

Jimbo la Kiroma 
Tangu mwaka 46 BK nchi ikawa jimbo la Dola la Roma kwa jina la "Numidia Cirtensis". Numidia ilistawi kiuchumi na kiutawala. Miji mingi ilianzishwa na kuendelea vizuri. 

Baada ya mwaka 400 kuna taarifa ya maaskofu 123 kutoka Numidia waliokutana kwenye sinodi za Karthago. Wakati ule askofu alipatikana tu katika mji wenye umuhimu fulani na idadi hii ni dalili ya maendeleo inayoonekana leo hii kutokana na maghofu mengi.

Wavandali na Waarabu 
Tangu kuingia kwa Wavandali hali ya uchumi ilizorota. Mashamba hayakulimwa tena na jangwa lilipanuka. 

Kuja kwa Waarabu hakusaidia kushuka kwa hali ya maisha kulingana na kale za Waroma.

Historia ya Algeria
Historia ya Tunisia
Nchi za kihistoria za Afrika
Ephraim Nehemia Madeje

Ephraim Nehemia Madeje ni mbunge wa Tanzania katika jimbo la uchaguzi la Dodoma mjini alipochaguliwa mwaka 2005 kama mgombea wa CCM kwa asilimia 91 za kura zote.

Madeje ni mzaliwa wa kijiji cha Buigiri. Alisoma BA ya uchumi kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam akafanya kazi katika Shirika la Posta la Tanzania na 1994 - 2005 alikuwa mkurugenzi wa Tume la Mawasiliano Tanzania.

Chanzo
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Mobutu Sese Seko

Joseph-Désiré Mobutu aliyejiita baadaye Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga (* Lisala, 14 Oktoba 1930 ; † Rabat, Moroko, 7 Septemba 1997) alikuwa rais na dikteta wa Zaire (Kongo-Kinshasa) kati ya miaka 1965 na 1997.

Utoto na jeshi la kikoloni 
Alizaliwa katika Kongo ya Belgiji mwaka 1930. Kijana, baada ya shule alijiunga na "Force Publique" yaani jeshi la kikoloni la Wabelgiji katika Kongo. 

Hadi mwaka 1956 akafikia cheo cha staff sergent akaacha jeshi na kufanya kazi magazetini akishiriki katika siasa.

Kupanda ngazi 
Baada ya uhuru wa Kongo serikali ilimpa cheo cha kanali. Katika nafasi yake kama mkuu wa jeshi la Kongo alishirikiana na rais Joseph Kasavubu katika uasi dhidi ya waziri mkuu wa kwanza Patrice Lumumba aliyepinduliwa tarehe 14 Septemba 1960 na kuuawa baadaye.

Rais wa kijeshi 
Mwaka 1965 Mobutu aliamua kumpindua Kasavubu akachukua urais mwenyewe. 

Mwaka 1970 alijirudisha ofisini kwa njia ya uchaguzi uliopangwa naye mwenyewe. 

Mwaka 1969 alikandamiza upinzani wa wanafunzi wa chuo kikuu kwa nguvu ya kijeshi. Baada ya kuua wanafunzi wengi aliamuru 2000 wengine waingie katika jeshi ili wajifunze nidhamu.

Mapinduzi ya utamaduni wa Kiafrika 
Miaka 1970/1971 Mobutu alitangaza kile alichokiita "kampeni ya utamaduni wa Kiafrika". Alibadilisha jina la Kongo kuwa Zaire na raia wote waliagizwa kuacha majina yao ya Kikristo yenye asili ya Ulaya na kutumia majina ya asili ya Kiafrika. Suti za Kizungu zilipigwa marufuku na rais mwenyewe alianza kuvaa suti zilizoiga mfano wa Mao Tse Tung.

Mobutu alianza kujiita "Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu Wa Za Banga" yaani "Shujaa mwenye enzi asiyeshindikana".

Kiuchumi alitaifisha makampuni ya kimataifa mara nyingi kwa kuzikabidhi kwa ndugu na wenzake. Lakini hadi mwaka 1977 hali ya uchumi ulizorota kiasi cha kumlazimisha kuwaomba wageni warudi tena.

Rais mwizi 
Chini ya Mobutu nchi kubwa ya Kongo-Zaire ilirudi nyuma. Mobutu alijitajirisha kupita kiasi wakati nchi yake ilioza. Mwaka 1984 mali yake binafsi nje ya Kongo ilikadiriwa kuwa dolar za Marekani bilioni 4. Nchi kubwa za Magharibi, kama vile Marekani na Ufaransa, walimvumilia na kumsaidia kwa sababu alionekana kama mwanasiasa anayepambana na Ukomunisti na harakati za ukombozi, kwa mfano Angola.

Wakati wa kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi za magharibi hawakuona haja tena kumsaidia Mobutu. Tangu mwaka 1990 alipaswa kukubali vyama vya upinzani hata akijaribu kuendeleza udikteta wake.

Upinzani na mwisho 
Katika miaka 1996 na 1997 waasi walioongozwa na Laurent Kabila walienea katika mashariki ya Zaire kwa msaada wa nchi jirani Uganda na Rwanda. Mobutu alipaswa kumkubali mpinzani wake Etienne Tshisekedi kama waziri mkuu lakini jeshi la Kabila likaendelea kusonga mbele. 

Tarehe 16 Mei 1997 wapinzani walitwaa uwanja wa ndege wa Lubumbashi na Mobutu aliyegonjeka alikimbia nchi. Alikufa nje ya nchi, huko Moroko tarehe 7 Septemba 1997. Kabila alikuwa ameshaingia tayari Kinshasa tangu tarehe 20 Mei 1997 na kuchukua utawala.

Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Waliozaliwa 1930
Waliofariki 1997
Biblia ya Kiebrania

Biblia ya Kiebrania ni namna mojawapo ya kutaja vitabu vitakatifu vya Uyahudi vinavyoitwa na Wayahudi wenyewe "Tanakh". Ndivyo vinavyounda pia sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo na kuitwa na Wakristo "Agano la Kale" (vikiwa pamoja na Deuterokanoni au vikiwa peke yake).

Vitabu hivyo, vilivyoandikwa kwa Kiebrania na sehemu ndogo kwa Kiaramu, vinaheshimiwa pia na Wakristo wakiamini ya kwamba ufunuo wa vitabu hivyo ulikuwa hatua ya kwanza iliyokamilishwa baadaye na hatua ya pili au "Agano Jipya" kwa ujio wa Yesu Kristo.

Kuna madhehebu na wataalamu wanaopendelea kuviita vitabu hivyo kwa jina la Biblia ya Kiebrania ili wasisitize usawa wa vitabu vilivyofunuliwa au wasionekane wanavikosea heshima vitabu ambavyo kwa Wayahudi si jambo la "kale". 
 
Hivyo kichwa cha Kilatini "Biblia Hebraica" limekuwa jina la kawaida kwa matoleo ya kitaalamu ya maandiko haya.

Hata hivyo majina "Agano la Kale" na "Agano Jipya" yanapatikana katika Biblia yenyewe (taz. hasa Eb 8).

Tofauti kati ya Biblia ya Kiebrania na Agano la Kale 
Wakristo wengi huwa na vitabu vingine 7 katika matoleo ya Agano la Kale nje ya idadi ya vitabu vya Kiebrania. 

Sababu ni kwamba Wakristo wa kwanza walizoea tafsiri ya Kigiriki ya Biblia ya Kiebrania iliyokuwa kawaida kati ya Wayahudi wakati wa Yesu, ambao wengi wao walikuwa wakiishi nje ya Israeli.

Tafsiri hiyo inayojulikana kama Septuaginta imejumlisha maandiko kadhaa ambayo kuanzia miaka 85-100 BK Wayahudi waliamua kuyakataa katika ibada zao.

Lakini Wakristo waliotegemea lugha ya Kigiriki kama lugha ya mawasiliano ya kimataifa waliendelea kutumia vitabu vya Septuaginta kwa jumla. 

Hata katika hilo kuna tofauti ndogo kati ya Kanisa Katoliki ambalo limekubali vitabu saba zisizo sehemu ya orodha ya Kiebrania na Makanisa ya Kiorthodoksi ambayo pengine yamevikataa, pengine yamevikubali, pengine yanatumia vitabu vingine vichache vya nyongeza kama vile kitabu cha 3 na cha 4 cha Wamakabayo.

Tofauti hizi zilitokana na nakala mbalimbali zilizopatikana kwa sababu zamani vitabu havikuchapishwa bali vilinakiliwa kwa mkono pekee.

Ila tu vitabu vyote vya Biblia ya Kiebrania hukubaliwa na Wakristo wa kila aina.

Viungo vya nje 
 Biblia kwa lugha ya Kiswahili (Union Version 1967) 
 Toleo la Kiswahili la Biblica Translation 2006 

Ebrania
Biblia ya Kiebrania
California

California (pia: Kalifornia) ni jimbo la Marekani upande wa magharibi-kusini ya nchi. Iko kwenye pwani ya Pasifiki ikipakana na Meksiko (Baja California). 

Wakazi wamekadiriwa kuwa 39,512,223 mwaka 2019.

California ni kati ya majimbo ya Marekani yenye uwezo mkubwa wa kiuchumi. Kama California ingekuwa nchi huru ya kujitegemea uchumi wake ungekuwa na nafasi ya 8 duniani. Utalii, kilimo na viwanda vya ndege huajiri watu wengi. Kampuni za kompyuta zimestawi vizuri sana California, kwa mfano Microsoft. Los Angeles, hasa eneo la Hollywood, ni kitovu cha kupiga picha za filamu. 

Mji mkuu ni Sacramento. Kuna miji 59 yenye wakazi zaidi ya lakhi moja:

Viungo vya nje 

  (Kihispania) Tovuti rasmi

Majimbo ya Marekani
Kongo ya Kibelgiji

Kongo ya Kibelgiji ni jina la koloni la Ubelgiji katika Afrika ya Kati hasa katika beseni ya mto Kongo kati ya mwaka 1908 hadi 1960. 

Leo hii ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Katika miaka 1925 hadi 1946 maeneo ya Rwanda na Burundi yalitawaliwa kama sehemu za Kongo ya Kibelgiji.

Koloni binafsi la mfalme kuwa koloni la Ubelgiji 
Kongo ya Kibelgiji ilianzishwa wakati wa kuhamishwa kwa Dola huru la Kongo kutoka mali binafsi ya mfalme Leopold II wa Ubelgiji kwenda mikononi mwa serikali ya Ubelgiji mwaka 1908. 

Utawala wa mfalme ulionekana kuwa wa kinyama na upinzani dhidi yake ulikua katika nchi nyingi za dunia. Alipaswa kukabidhi koloni lake binafsi mikononi mwa serikali ya Ubelgiji iliyomlipa fidia kwa mali aliyoacha.

Siasa ya wakoloni 
Wabelgiji walijitahidi kuboresha hali ya maisha ya wenyeji baada ya miaka mibaya ya Leopold II. Nia ilichelewa kuonekana hali halisi kwa sababu utaratibu wa kulazimisha Waafrika kufanyia kazi kampuni na shirika kubwa iliendelea hata bila idhini ya serikali mpya ukadai vifo vingi. 

Kwenye uwanja wa elimu, matibabu na mawasiliano jitihada za siasa mpya zilionekana zaidi. Kongo ilikuwa kati ya nchi chache ambako lugha za kienyeji zilifundishwa shuleni kwa sababu shule nyingi ziliendshwa na wamisionari.

Kwa upande mwingine ubaguzi wa rangi uliwaruhusu Waafrika wachache sana kufikia ngazi za juu za elimu. 
 
Makampuni makubwa ya migodi kama vile "Société Générale" na "Union Minière du Haut Katanga" yalichimba madini hasa katika jimbo la Katanga. Makampuni haya yalikuwa na athira kubwa. 

Katanga ilikuwa maarufu kwa shaba iliyochimbwa huko. halafu pia kwa uranium iliyotumiwa kwa mabomu ya kwanza ya kinyuklia ya Marekani mwaka 1945.

Upinzani 
Baada ya unyama wa miaka ya Leopold II upinzani dhidi ya utawala wa kikoloni ulikuwa hafifu. Kuanzia miaka ya 1920 Wakongo wengi walionyesha upinzani huo katika mahudhurio katika madhehebu mapya ya wafuasi wa Simon Kimbangu yaliyopigwa marufuku na Wabelgiji kuanzia mwaka 1926.

Tangu mwaka 1950 upinzani uliongezeka na kuonyesha pia uso wa kisiasa.

Wabelgiji ambao hawakujiandaa kwa madai hayo yalipaswa kukubali uchaguzi wa halmashauri za vijiji na miji mwaka 1957. 

Mwaka 1958 vyama vya kisiasa vilikubaliwa. Harakati mbili muhimu kati ya hivi zilikuwa Abako (Alliance de Bakongo) chini ya Joseph Kasavubu na MNC (Mouvement National Congolais) chini ya Patrice Lumumba. 

Mwaka 1959 mkutano wa wanasiasa Wakongo ulidai uhuru wa nchi.

Mwisho wa koloni na uhuru 
Wabelgiji walijaribu kuchelewesha harakati hizo lakini baada ya kutambua matatizo serikali ya Ubelgiji ilitangaza mnamo Januari 1960 kuwa uchaguzi utaendeshwa haraka na baada ya miezi sita Wabelgiji watakabidhi nchi kwa wenyeji.

Chama cha Patrice Lumumba kilishinda kwa kura nyingi naye akawa kiongozi wa kwanza wa nchi huru kama waziri mkuu.

Tovuti za nje 
Historia ya Kongo kwa Kiswahili cha Kishaba (Katanga) "Vocabulaire de ville de Elisabethville" pamoja na tafsiri ya Kiingereza 

Madola
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Historia ya Ubelgiji
Nchi za kihistoria za Afrika
Leopold II wa Ubelgiji

Leopold II alikuwa mfalme wa Ubelgiji tangu 10 Desemba 1865 hadi 17 Desemba 1909. Alimfuata babake Leopold I aliyekuwa mfalme wa kwanza wa nchi baada ya kuanzishwa kwa taifa hili.

Mfalme wa nchi ndogo na mfanyabiashara 
Kisiasa hakuwa na umuhimu sana kwa sababu nchi yake ilikuwa ndogo tena nafasi ya mfalme katika Ubelgiji haikuwa na mamlaka kubwa. Lakini Leopold II alifaulu kama mwanabiashara aliyetafuta kila njia ya kuongeza mali yake. Kwa njia hii alianza kujihusisha na habari za Afrika na hasa Kongo.

Kuunda ufalme mpya katika Kongo 
Leopold ailifaulu kujipatia utawala juu ya maeneo makubwa ya beseni ya Kongo kama mali ya kampuni ya binafsi ambamo yeye mwenyewe alikuwa na hisa nyingi. Leopold alishirikiana na mpelelezi Henry Morton Stanley aliyeweka misingi kwa yote yaliyotokea baadaye. Kwa njia hii alielekea kufanya Kongo kuwa mali yake ya binafsi. Baada ya kutawala sehemu za Kongo alitafuta utambulizi wa utawala wake kutoka nchi mbalimbali. 1884 Marekani ilitambua "Dola huru ya Kongo". Sasa athira yake ilikuwa kubwa kiasi ya kusababisha mashindano kati ya mataifa mengine ya Ulaya juu ya athira katika Afrika. Mkutano wa Berlin wa 1885 ilikubali "Dola huru la Kongo" kama nchi ya kujitegemea iliyokuwa mkononi mwa shirika la Leopold. 

Leopold mwenyewe hakukanyaga ardhi ya Kongo. Nia yake ilikuwa utajiri pekee. Alifaulu kijitajirisha lakini bei kali ililipiwa na watu wa Kongo.

Njaa ya mpira 
Badala ya kulinda wenyeji dhidi ya biashara ya watumwa jinsi alivyotangaza kote duniani alikodi malighafi za Kongo kwa watu na makampuni waliompa pesa. Makampuni haya yalipewa mamlaka ya kulazimisha wenyeji kuwafanyia kazi ya lazima kama kubeba mizigo na kukusanya mpira msituni. Leopold alitajirika kwa sababu teknolojia mpya ya matairi ilihitaji kiasi kikubwa cha mpira iliyopatikana pekee katika misitu ya nchi za tropiki kama Kongo. Baadaye mashamba ya mipira ilianzishwa lakini wakati ule viwanda vilitumia mpira asilia.

Unyama wa Leopold 
Wakala wa Leopold walidai kila kijiji kilete kiasi fulani cha mpira. Kama hakikuletwa walitoa adhabu kali kwa kusudi ya kutisha wengine. Watu maelfu walikatwa mikono yao. Unyama ulisababisha watu kujitetea kwa silaha. Upinzani huu ulikandamizwa kwa ukali zaidi.

Kuna makadirio ya kwamba chini ya utawala wa Leopold idadi ya wakazi wa Kongo ilipungukiwa kutoka watu milioni 20 kubaki milioni 10 tu.

Upinzani didi ya Leopold 
Habari za unyama wa utawala wa Leopold ulienea kwa sababu wamisionari walipeleka barua na picha kwenda marekani na Ulaya. Tangu 1903 kamati za bunge la uingereza zilifanya utafiti kuhusu hali ya utawala wake Leopold. Upinzani ulikuwa pia ndani ya Ubelgiji na watu wengi waliona aibu kuhusu matendo ya mfalme wao.

Baada ya upinzani kukua mwaka 1908 Leopold alikabidhi Kongo kwa serikali ya Ubelgiji ikawa Kongo ya Kibelgiji. 

Leopold alipokufa mwaka uliofuata watu barabarani walikashifu maiti yake ilipopita wakimwita aibu ya taifa.

Waliozaliwa 1835
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Watu wa Ubelgiji
Sisilia

Sisilia (kwa Kiitalia Sicilia) ni kisiwa kikubwa cha Italia na cha bahari ya Mediteranea yote, ikiwa na eneo la kilomita mraba 25711. 

Iko kusini kwa rasi ya Italia, ng'ambo ya mlangobahari wa Messina. 

Sisilia pamoja na visiwa vidogo vya jirani ni pia mkoa wa nchi wenye katiba ya pekee. 

Idadi ya wakazi ni watu 5,077,487 (2015), ambao kati yao 98% ni raia wa Italia.

Mji mkuu ni Palermo (wakazi 677,854).

Wilaya 
 Agrigento
 Caltanissetta
 Catania
 Enna
 Messina
 Palermo
 Ragusa
 Siracusa
 Trapani

Tazama pia 
 Mikoa ya Italia

Tovuti za nje 
 Official Site of Regions Sicily (Italian site)

Visiwa vya Mediteranea
Mikoa ya Italia
Visiwa vya Italia
North Carolina

North Carolina (Karolina ya Kaskazini) ni jimbo la kujitawala la Marekani kwenye mwambao wa Atlantiki. Mji mkuu ni Raleigh na mji mkubwa ni Charlotte.

North Carolina ilikuwa kati ya majimbo 13 yaliyoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda Maungano ya Madola ya Amerika tangu 1789.

Imepakana na South Carolina, Georgia, Tennessee, Virginia na Bahari ya Atlantiki. 

Jina limetokana na koloni ya Uingereza lililotolewa jina kwa heshima ya mfalme Charles II wa Uingereza. Kwa Kilatini "Charles ni "Carolus" au Karolo). 

Majimbo ya Marekani
South Carolina

South Carolina (Karolina ya Kusini) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kusini-mashariki ya Marekani bara. Imepakana na North Carolina, Georgia na Bahari ya Atlantiki.

Mji mkuu pia mji mkubwa wa jimbo ni Columbia. Kati ya miji mingine yenye maana ni Charleston, Greenville, Spartanburg, Anderson, Sumter, and Florence.
 
South Carolina ilikuwa koloni ya Uingereza tangu 1729 na pia moja kati ya koloni 13 zilizoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda nchi mpya ya Marekani tangu 1778.`

Majimbo ya Marekani
William Lawrence Bragg

William Henry Bragg (2 Julai 1862 – 10 Machi 1942) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1915, pamoja na mwana wake, Lawrence Bragg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1862
Waliofariki 1942
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Lawrence Bragg

William Lawrence Bragg (31 Machi 1890 – 1 Julai 1971) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Australia. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei na nuru. Mwaka wa 1915, pamoja na baba yake, William Henry Bragg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1890
Waliofariki 1971
Wanasayansi wa Uingereza
Wanasayansi wa Australia
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Max Planck

Max Karl Ernst Ludwig Planck (23 Aprili 1858 – 4 Oktoba 1947) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kubuni nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1918 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1858
Waliofariki 1947
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Turku

Turku ni mji wa Ufini wenye wakazi 175.000. Iko kwenye pwani ya kusini ya nchi, mwambaoni mwa Bahari ya Baltiki. 

Ilikuwa kitovu cha utamaduni wa Kiswidi katika Ufini lakini leo hii ni asilimia tano pekee za wakazi wanaosema Kiswidi. Kiswidi pamoja na Kifini ni lugha rasmi mjini.
 
Kuna pia Chuo Kikuu na askofu wa Kanisa la Kilutheri.

Miji ya Ufini
West Virginia

West Virginia (Virginia Magharibi) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika mashariki ya Marekani bara. Imepakana na Ohio, Kentucky, Maryland na Virginia. 

Mji mkuu pia mji mkubwa ni Charleston. Jimbo lina wakazi 1,808,344 (2000) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 62,0809.

Kabla ya 1863 eneo la jimbo lilikuwa sehemu za Virginia. Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani Virginia iliondoka katika maungano ya madola ya Marekani ikajiunga na waasi wengine katika Shirikisho la Marekani. Wakati ule wilaya za magharibi ya jimbo zilijitenga na kuwa jimbo jipya lililobaki upande wa maungano. Wilaya hizi ziliendelea kama jimbo la pekee la "West Virginia" hata baada ya mwisho wa vita.

Majimbo ya Marekani
Nebraska

Nebraska ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katikati ya Marekani bara ikipakana na majimbo ya South Dakota, Iowa, Missouri, Kansas, Colorado na Wyoming.

Mji mkuu ni Lincoln na mji mkubwa jimboni ni Omaha. Jimbo lina wakazi 1,711,263 (2000) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 200,520.

Nebraska ni hasa jimbo la kilimo cha mahindi pamoja na ufugaji wa ng'ombe.

Hali ya hewa ni majira ya joto na baridi kali. Wakati wa Julai/Agosti halijoto hufikia +30°C inayoshuka hadi -20 °C wakati wa Januari.

Eneo la Nebraska lilitwaliwa na Marekani mwaka 1854. Baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani eneo likapewa cheo cha jimbo kamili.

Majimbo ya Marekani
Kerio (mto)

Kerio ni mto wa kaunti ya Turkana (zamani katika Bonde la Ufa) nchini Kenya. 

Chanzo chake kiko karibu na ikweta kwenye mitelemko ya ngome ya Elgeyo (Keiyo) kwenye kimo cha karibu mita 2,000. 

Mto hufuata mwendo wake katika bonde la Kerio ambalo ni sehemu ya Bonde la Ufa kubwa. Mto huelekea kaskazini kati ya milima ya Elgeyo na milima ya Tugen ukipitia Marakwet na Pokot mashariki hadi kuishia katika Ziwa Turkana.

Kerio ni kati ya mito mirefu ya Kenya.

Tazama pia
 Mito ya Kenya
 Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Mito ya Kenya
Kaunti ya Turkana
Ziwa Turkana
Nishati Nukta Sifuri

Nishati Nukta Sifuri ni chanzo cha nishati isiyo na mpaka iliyogunduliwa katika nyanja za kisayansi katika kipindi cha karibuni.

Chanzo cha nishati ya namna hii inapingana na nadharia ya kawaida juu ya tabia ya madilishano kinishati ya Kanuni ya Uhifadhi Sawia Wa Kinishati.

Tazama pia
Nishati

Fizikia
Kitabu cha Wafu cha Tibeti

Kitabu cha Wafu cha Tibeti ni andiko litokalo katika dini ya Ubuddha wa Tibeti.

Ni kitabu chenye utenzi wa maneno yasemwayo kwa mtu aliye kufa mara kabla ya kufa na Baada.

Huitwa Bardo Thodol kwa lugha ya kienyeji ya Tibet; kutoka neno Bardo lenye maana 'hali ya mpito' ama 'hali ya kati' na hata pia 'kuwa katikati ya'. Na Thodol yaani kuwekwa huru kwa kusikiza.

Asili 

Ni desturi ya kimapokeo ya watu wa Tibeti katika shughuli zinahusiana na mtu kukata roho. Bardo Thodol husomwa kwa namna ya kuimba na malama kuelekezwa kwa anayekufa, aliyekufa ama mtu wa ukaribu na marehemu. Hii imetokana na ushawawishi wa kiimani toka kwa Masanusi na Watawa wa Kibuddha wa Tibeti walio amka kiroho.

Mafundisho ya Kiroho 

Bardo Thodol inatofautisha hali ya kati kati ya maisha mawili kwa namna bardo tatu (na zenyewe zikizidi kugawanywa zaidi):

 chikhai bardo au "bardo ya wakati wa mauti"
 
 chonyid bardo au "bardo ya kuishi/pitia katika uhalisi" 

 sidpa bardo au "bardo ya kuzaliwa tena". 

Chikhai bardo ina mambo juu ya upitio wa Nuru nyeupe ya uhalisi, aghalabu ya karibu kabisa ambayo mtu anaweza kuona kiroho.

Choyid bardo ina mambo juu ya upitio wa maona ya mabuddha katika hali mbali mbali (au, tena, kwa kiasi cha karibu mtu awezavyo kuona).

The sidpa bardo ina mambo juu ya maruwe ruwe yanatokana na Karma ambayo hupelekea kumlazimu mtu azaliwe tena.

Tazama Pia

Viungo vya nje

Tibet
Ubuddha
Chuo Kikuu cha Al-Azhar

Chuo Kikuu cha Al-Azhar (kwa Kiarabu: جامعة الأزهر, jamiʿat al-azhar kwa heshima ya Fatima Zahra, binti wa Mtume Muhammad) katika Kairo (Misri) ni chuo kinachoheshimiwa kati ya Waislamu wa madhehebu ya Sunni kama kitovu cha elimu ya dini yao. 

Baada ya chuo cha Al-Qairawin mjini Fez (Moroko) ni chuo kikuu cha kale kuliko vyote duniani kinachoendelea hadi leo hii.

Al-Azhar imejulikana hasa kama chuo cha Kiislamu, lakini leo hii kuna idara nyingi kama vile madhab (Sheria ya Kiislamu), lugha ya Kiarabu, tiba, ualimu, uhandisi na fani nyingine.

Historia 
Al-Azhar kilianzishwa wakati wa makhalifa Wafatima (wa Shia) kama chuo cha sharia kando ya msikiti wa Al-Azhar iliyojengwa mwaka 969 BK. Mwaka 975 mafundisho ya sheria ya Kiislamu yalianzishwa. Madrasa ya kufundisha kalam (teolojia ya Kiislamu) ilianzishwa mwaka 988. 

Baada ya mwisho wa utawala wa Wafatima mwelekeo wa chuo ulikuwa wa Kisunni. 

Baada ya anguko la Waabbasi kutokana na Baghdad kutwaliwa na Wamongolia mwaka 1258, Al-Azhar ilikuwa kitovu cha elimu ya Kisunni katika dunia ya Kiislamu ikabaki hivyo hadi leo.

Katika karne ya 20 chuo kilipanuliwa chini ya mfalme Faruk wa Misri, tena chini ya serikali ya kanali Gamal Abdel Nasser kwa kuongeza idara za kisasa.

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha Al-Azhar
 Maktaba ya Al-Azhar 
 Historia na muundo wa Al-Azhar
 islamfortoday.com/alazhar.htm 
 muslimheritage.com/islamonline/topics

Vyuo vikuu vya Misri