LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kirai

Kirai ni kipashio cha muundo chenye neno moja au zaidi lakini ambacho hakina muundo wa kiima na kiarifu.

Muundo wa kiima na kiarifu ni ule ambao unahusisha mtendaji wa tendo na tendo linalotendwa na ambao ndio muundo wa msingi katika lugha yoyote ile. Kiima hukaliwa na nomino kama neno kuu na kiarifu hukaliwa na kitenzi kama neno kuu.

Sifa za kirai
Kirai hakina muundo wa kiima na kiarifu ambao unahusisha mtendaji wa tendo na tendo linalotendwa.

Uainishaji wa aina za virai hutegemea mahusiano maalumu baina ya maneno na neno kuu, kwa mfano neno kuu katika kirai nomino ni nomino.

Kirai na tungo yaani haina mojawapo ya tungo ambayo tungo nyingine ni neno kishazi na sentensi.

Kirai kikamilishi maana labda ni jibu.

Kirai huweza kutokea upande wa kiima au kiarifu katika sentensi.

Kirai ni kikubwa kuliko neno lakini kidogo kuliko kishazi.

Aina za virai
kirai nomino au kikundi nomino (RN): ni neno moja au zaidi ambayo yanafanya kazi ya nomino yaani kutaja mtu, kitu, mahali au hali. Neno kuu katika kirai ni nomino.
kirai kitenzi (RT): ni kipashio cha lugha ambacho kinafanya kazi ya kitenzi yaani kuelezea kitendo ndani ya tungo. kirai kitenzi kinaweza kuundwa kwa neno moja au zaidi.
kirai kielezi (RE): ni neno moja au zaidi ambayo yanafanya kazi ya kielezi yaani kutoa taarifa zaidi kuhusu kitenzi au tendo; kirai kielezi hutoa taarifa zinazojibu maswali kama vile lini, wapi, vipi, na mara ngapi?
kirai kivumishi (RV): ni maneno yanayofanya kazi ya kivumishi yaani yanatoa taarifa zaidi kuhusu kivumishi; neno kuu ndani ya kirai hiki ni kivumishi. Mara nyingi kirai kivumishi huwa sehemu ya kirai nomino. Mfano: mwanafunzi mkimya zaidi amekuwa wa kwanza.
kirai kiunganishi (RU): ni kirai ambacho neno linalotawala ndani yake ni kiunganishi. Kwa kawaida kiunganishi hicho hufuatiwa na kirai nomino. Mifano:
 ameweka juu ya meza 
 ameandika kwa kalamu
 amesafiri kwa ndege
kirai kihusishi (RH): ni kirai ambacho neno linalotawala ndani yake ni kihusishi. Kwa kawaida kihusishi hicho hufuatiwa na kirai nomino. 

Isimu
Kiswahili
Michel Lotito

Michel Lotito (Grenoble, 15 Juni 1950 - 25 Juni 2007) alikuwa msanii wa Kifaransa aliyekuwa maarufu kwa kula kwa makusudi vitu visivyofaa. Alijulikana kama Mheshimiwa Mangetout ("Mheshimiwa mla vyote").

Historia
Maonyesho yake yalihusisha kula vyuma, kioo, mpira na vifaa vingine. Alikusanya na kula baiskeli, magari, televisheni, na ndege aina ya Cessna 150, kati ya vitu vingine. Cessna 150 alichukua miaka miwili kuila tangu 1978 hadi 1980. 

Alianza kula vifaa vya kawaida alipokuwa kijana, karibu na umri wa miaka 16, na alifanya hadharani mwanzo mwaka wa 1966. Lotito alikuwa na ugonjwa wa kula vitu visivyofaa unaojulikana kama pica. Madaktari waligundua kwamba Lotito pia alikuwa na utumbo mpana ndani ya tumbo lake ambao uliruhusu matumizi yake ya chuma bila kuumia.

Lotito alidai kuwa hawezi kuteseka kutokana na kula vitu ambavyo kawaida huonekana kuwa sumu. Alimeza takriban kilo moja ya chuma kila siku, akitangulia na mafuta na kunywa kiasi kikubwa cha maji wakati wa chakula. Alisema, hata hivyo, kwamba ndizi na mayai ya kuchemsha humfanya mgonjwa. Inakadiriwa kuwa kati ya miaka 1959 na 1997, Lotito alikuwa amekula karibu tani tisa za chuma.

Njia ya Lotito ya kula chuma ilikuwa kukivunja vipande vidogo kabla ya kujaribu kuvila. Kisha akanywa mafuta akaendelea kunywa maji wakati akimeza chuma. Hii ilitenda kama kilainishi kusaidia kuteleza chini ya koo yake. Pia alikuwa na tatizo la chakula chake cha kawaida. 

Alipewa tuzo ya shaba na kitabu cha Guinness ili kukumbuka uwezo wake. 

Lotito alikufa katika umri wa miaka 57, kutokana na sababu za asili, akazikwa katika Makaburi ya Saint Roch huko Grenoble.

Waliozaliwa 1950
Waliofariki 2007
Watu wa Ufaransa
Lev Yashin

Lev Ivanovich Yashin (22 Oktoba 1929 - 20 Machi 1990) maarufu kama "Black spider" au "Black Panther" alikuwa golikipa kutoka  nchini Urusi,wachambuzi wengi wa soka wamesema kwamba huyo ndiye golikipa bora kwa mchezo wa soka kwa kutumia mbinu zake za kuwatisha washambuliaji akiwa golini na kuruka sarakasi akiwa anaokoa mipira,na pia alikuwa mwenyekiti msaidizi wa shirikisho la mpira wa miguu Soviet.

Yashin awapo golini huimarisha safu yake ya ulinzi kwa kuwafokea mabeki wake,alitoka kwenye eneo lake kwenda kuzuia mashambulizi.Alivaa mavazi meusi kuanzia kichwani mpaka miguuni ndiyo maana wakamuita "Black spider" ndiyo sababu ya umaarufu wake.

Yashin alicheza kombe la dunia mara nne kutoka 1958 mpaka 1970 na mwaka 1998 alichaguliwa kwenye timu ya dunia,FIFA inasema kwamba Yashin aliokoa penati 150 kwenye historia ya soka na hakuna golikipa aliyeweza kufanya hivyo na alipokea tuzo ya Ballon d'or na ni golikipa pekee aliyeshinda tuzo hiyo.Mwaka alichaguliwa kuwa golikipa pekee duniani.

Waliozaliwa 1929
Waliofariki 1990
Wachezaji mpira wa Urusi
Tangawizi

Tangawizi (kwa Kilatini zingiberis rhizoma; kwa Kiingereza: ginger) ni mzizi wa mtangawizi.

Umbo la tangawizi ni kama lile la mzizi wa manjano na yote miwili hutumika kama viungo katika chakula.

Tangawizi kama dawa
Tangawizi huwa na utomvu wenye mafuta na kampaundi zinazofanya ukali wake. Utafiti wa kisasa umegundua tangawizi inaweza kusaidia katika matatizo ya utumbo na kuzuia kutapika. 

Tangawizi inatazamiwa kupunguza maumivu ya viungo vilivyoathiriwa na rumatizimu na homa ya baridi yabisi (arthritis),.

Athira zisizothibitishwa
Katika elimu ya tiba ya kale tangawizi ilitazamiwa kuwa na tabia nyingi za kujenga afya, lakini matokeo mengi yanayodaiwa mwilini hayajathibitishwa kisayansi:

Imedaiwa kuwa na uwezo ufuatao wa kitiba: 
kuondoa sumu mwilini, 
kuua bakteria wa aina nyingi mwilini, hata salmonella, 
kuondoa uvimbe mwilini, 
kuondoa msongamano mapafuni.

Tangawizi inayo ‘zingibain’ ambayo huua vimelea mbalimbali vya magonjwa pamoja na mayai yake, 
kuondoa maumivu ya koo, 
kuua virusi vya homa, 
kuondoa maumivu mbalimbali mwilini, 
kuondoa homa, hata homa ya baridi (chills), 
kutibu saratani mbalimbali, pamoja na ya tezi dume, 
kuzuia kuongezeka kwa seli za kansa ya kongosho, 
kuongeza msukumo wa damu, 
kusaidia kuzuia shambulio la moyo, 
kuzuia damu kuganda, 
kushusha kolesto, 
kusafisha damu, 
kusaidia watu wenye kukakamaa kwa mishipa, 
kutibu shinikizo la juu la damu, 
kusafisha utumbo mpana, 
kupunguza mishtuko kwenye utumbo mpana na tumbo kuunguruma, 
kuondoa kwa urahisi gesi tumboni, 
kusaidia mfumo wa mmeng'enyo wa chakula, 
kuzuia kutapika, 
kusaidia hata wale wanaosafiri baharini wasipatwe na kichefuchefu, 
kuondoa maumivu kutokana na mkao mmoja wa muda mrefu ama wa kusimama au wa kukaa, 
kuzuia kuharisha, 
kusaidia mfumo wa upumuaji na kutuliza dalili za pumu, 
kutibu tatizo la miguu kuwaka moto, 
kutibu homa ya kichwa, 
kupunguza maumivu ya tumbo wakati wa hedhi, 
kutibu homa za asubuhi hata kwa mama mjamzito, 
kuimarisha afya ya figo, 
kusaidia kupunguza uchovu unaotokana na matibabu ya mionzi

Tanbihi

Mitishamba
Kim Tae-hee

Kim Tae-hee (amezaliwa Ulsan, 29 Machi 1980) ni mwigizaji kutoka Korea Kusini. 

Amecheza katika filamu mbalimbali zilizompatia umaarufu nchini.

Baadhi ya filamu zake 
Stairway to Heaven (2003) 
Love Story in Harvard (2004) (kwa Kihangul: 러브스토리 인 하버드)
Iris (2009)
My Princess (2011)
Yong-pal (2015)

Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Korea Kusini
Kiwik-Epa

Kiwik-Epa kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea Kiwik-Epa, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Epa kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Epa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Epa
lugha ya Kiwik-Epa katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Epa katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwik-Keyangan

Kiwik-Keyangan kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea Kiwik-Keyangan, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Keyangan kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Keyangan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Keyangan
lugha ya Kiwik-Keyangan katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Keyangan katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwik-Iiyanh

Kiwik-Iiyanh ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 1981, idadi ya wasemaji wa Kiwik-Iiyanh ilihesabiwa kuwa watu 40 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Iiyanh kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Iiyanh kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Iiyanh
lugha ya Kiwik-Iiyanh katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Iiyanh katika Ethnologue

Lugha za Australia
Mtangawizi

{{Uainishaji (Mimea)
| rangi = lightgreen
| jina = Mtangawizi
| picha = Zingiber officinale.JPG
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Mitangawizi
| himaya = Plantae (Mimea)
| divisheni_bila_tabaka = Angiospermae (Mimea inayotoa maua)
| ngeli_bila_tabaka = Monocots (Mimea ambayo mche wao una jani moja)
| oda_bila_tabaka = Commelinids (Mimea kama jaja)
| oda = Zingiberales (Mimea kama mtangawizi)
| familia = Zingiberaceae (Mimea iliyo na mnasaba na mtangawizi)
| jenasi = Zingiber
| bingwa_wa_jenasi = Mill.
| spishi = Z. officinale
| bingwa_wa_spishi = Roscoe
}}
Mtangawizi (jina la kisayansi: Zingiber officinale) ni mmea wa familia Zingiberaceae katika ngeli ya Monokotiledoni. Mizizi yake yanayoitwa tangawizi hutumika kama kiungo katika chakula na unga wake hutumika katika vinywaji na katika chakula pia.

Matumizi ya tangawizi
Tangawizi (kwa Kilatini zingiberis rhizoma''; kwa Kiingereza: ginger (root)) ina umbo kama la mzizi wa manjano na yote miwili hutumika kama viungo katika chakula.

Tangawizi huwa na utomvu wenye mafuta na kampaundi zinazofanya ukali wake. Utafiti wa kisasa umegundua tagawizi inaweza kusaidia kwenye matatizo ya utumbo na kuzuia kutapika. 

Imetazamiwa tangawizi inapunguza maumivu ya viungo vilivyoathiriwa na rumatizimu na athritisi.

Picha

Marejeo

Mtangawizi na jamaa
Viungo
Mitishamba
Kiwik-Me'anha

Kiwik-Me'anha ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 1981, idadi ya wasemaji wa Kiwik-Me'anha ilihesabiwa kuwa watu 12 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Me'anha kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Me'anha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Me'anha
lugha ya Kiwik-Me'anha katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Me'anha katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwik-Mungkan

Kiwik-Mungkan ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kiwik-Mungkan ilihesabiwa kuwa watu 1060. Tena kuna watu 500 ambao hutumia Kimungkan kama lugha ya pili. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Mungkan kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Mungkan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Mungkan
lugha ya Kiwik-Mungkan katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Mungkan katika Ethnologue

Lugha za Australia
Eisleben

Eisleben ni mji katika jimbo la Saksonia-Anhalt nchini Ujerumani. Mji huu ni mashuhuri kama mahali pa kuzaliwa kwa Martin Luther na kwa hiyo jina rasmi ni Lutherstadt Eisleben (Eisleben Mji wa Luther). Mnamo mwaka 2015 Eisleben ilikuwa na wakazi 24,198.

Historia
Mji huu mdogo una historia ndefu. Ilitajwa mara za kwanza katika hati ya mwaka 994 BK. 

Katika karne ya 12 ulikuwa mji mkuu wa dola dogo la makabaila wa Mansfeld. Dola hili pamoja na mji wa Eisleben lilitajirika katika karne ya 13 baada ya kugunduliwa matapo ya shaba na kuanzishwa kwa migodi ya kuchimba madini haya na tasnia ya kuyeyusha shaba hapa. 

Katika karne ya 18 eneo la Mansfeld ilikuwa sehemu ya milki ya Saksonia na baadaye ya Prussia. Baada ya ugawaji wa Prussia mwaka 1945 mji ulikuwa sehemu ya jimbo la Saksonia-Anhalt.

Eisleben si mji tu wa kuzaliwa kwa Luther ni pia mahali alipohubiri mara ya mwisho wa kifo na kuaga dunia. Nyumba za kuzaliwa na kufa kwake ni mahali pa makumbusho zilizopokelewa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.

Viungo vya Nje

 Official homepage
 Luther Sites in Eisleben
 3D - model of the Birthplace Luther 

Miji ya Saksonia-Anhalt
Pembetatu (kundinyota)

Pembetatu (kwa Kilatini na Kiingereza Triangulum)  ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu. Ni tofauti na Pembetatu ya Kusini au Pembetatu ya Kiangazi.

Mahali pake
Pembetatu - Triangulum linapakana na kundinyota jirani za ) (Andromeda), Hutu (Samaki) (Pisces), Kondoo (zamani Hamali, lat. Aries) na  Farisi (Perseus):

Jina
Pembetatu (Triangulum) haikujulikana  kwa mabaharia Waswahili kama kundinyota ya pekee. Waarabu waliijua kwa jina la المثلث al-muthallath wakitafsiri jina lililotumiwa na Ptolemaio aliyetaja nyota hizi kwa jina la  Τρίγωνον trigonon yaani pembetatu katika orodha yake ya Almagesti 

Awali Wagiriki waliita  Δελτατων deltaton kwa sababu umbo lake linafanana na herufi ya Delta katika alfabeti ya Kigiriki. Eratosthenes alieleza hii ni ishara ya delta ya mto Naili. Katika Ulaya ilitwa kwa muda “Pembetatu Kubwa” (Triangulum Maior) kwa sababu kulikuwa pia na “Pembetatu Ndogo” (Triangulum Minor)  iliyoanzishwa na Johannes Hevelius lakini hii haikuendelea.  Johann Bayer aliita “Triangulum Septentrionalis” (pembetatu ya kaskazini) ili kutofautisha na Pembetatu ya Kusini.
 
Triangulum - Pembetatu ni kati ya makundinyota 48 zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Ipo pia katika  makundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Triangulum. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Tri'.

Nyota
Nyota angavu zaidi si "Alpha" bali Beta Trianguli au Mothallah. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 3.0 ikiwa umbali wa miakanuru 127 kutoka Dunia.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Triangulum constellation
Triangulum, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Triangulum, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Triangulum

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 215 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
Mbwa Mdogo (kundinyota)

Mbwa Mdogo (kwa Kilatini na Kiingereza Canis Minor)  ni jina la kundinyota ndogo kwenye angakaskazi ya Dunia.

Mahali pake
Mbwa Mdogo - Canis Minor lipo angani si mbali na nyota angavu sana ya Shira (Sirius). Linapakana na kundinyota jirani za Mapacha) (pia Jauza, lat. Gemini), Kaa (pia Saratani, lat. Cancer), Shuja (Hydra) na  Monukero (Monoceros). Haipakani moja kwa moja na Mbwa Mkubwa (Canis Major).

Jina
Mbwa Mdogo (Canis Minor) halikujulikana  kwa mabaharia Waswahili kama kundinyota ya pekee. Waarabu waliijua kwa jina la الكلب المتقدّم al-kalb al-mutaqaddim kwa maana “mbwa wa kutangulia” na hapa walitafsiri jina la Kigiriki liliopatikana kwa Ptolemaio aliyetaja nyota kuu kwa jina la  Πρκυον prokion kwa maana ileile  . Wagiriki waliiona nyota ya Alfa Canis Minoris jinsi ilivyotangulia kuonekana angani kabla ya Shira (Sirius) au “Mbwa Mkubwa”.

Kwa hiyo hata Wagiriki hawakuangalia hapa kundinyota lakini walijali tu nyota yake ya Alfa au Procyon. .
 
Canis Minor - Mbwa Mdogo ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Canis Minor. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'CMi'.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Alfa Canis Minoris au Procyon . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 0.34 ikiwa umbali wa miakanuru 11.4 kutoka Dunia yetu.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Canis Minor constellation
Canis Minor, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Canis Minor, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Canis Minor

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 131 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
Hutu Junubi (kundinyota)

Hutu Junubi (kwa Kilatini na Kiingereza Piscis Austrinus)  ni jina la kundinyota ndogo kwenye angakusi ya Dunia yetu. Ni tofauti na kundinyota Hutu (au Samaki, Piscis).

Mahali pake
Hutu Junubi (Piscis Austrinus) lipo karibu na ikweta ya anga linapakana na makundinyota jirani ya Mbuzi (pia Jadi au lat. Capricornis), Darubini (Microscopium), Kuruki (Grus), Najari (Sculptor) na Ndoo (pia Dalu au lat. Aquarius).

Jina
Hutu Junubi (Piscis Austrinus) ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  الحوت الجنوبي al-ḥuut al-januubiy kwa maana ya “samaki ya kusini” . Waarabu walitafsiri hapa jina la Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile kwa jina la Νότιος Ιχθύς notios ikhthis katika orodha yake ya Almagesti; jina hili lilitafsiriwa pia kwa السمكة الجنوبية as-samaka(t) al-januubiya kwa kuitofautisha na Hutu au Samaki kwenye angakaskazi.
 
Piscis Austrinus - Hutu Junubi ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari  na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Piscis Austrinus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'PsA'.

Nyota
Kuna nyota moja tu ambayo ni angavu hii ni Alfa Piscis Austrini au Kinywa cha Hutu (:en:Fomalhaut) . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.16 ikiwa umbali wa miakanuru 25 na Dunia.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Austrinus-constellation Constellation Guide: Piscis Austrinus constellation
Piscis Austrinus, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Piscis Austrinus, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Piscis Austrinus

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 131 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
Rudi

"Rudi" ni jina la wimbo uliotolewa tarehe 1 Novemba 2017 na msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania, Rich Mavoko. Wimbo umemshirikisha msanii wa muziki wa ragga kutoka nchini Nigeria, Patoranking. Huu ni wimbo wa pili kwa Patoranking kushirikiana na msanii kutoka katika ngome ya WCB. Awali alifanya na Diamond Platnumz katika Love You Die uliotoka 1 Septemba, 2017. Ambamo Diamond alikamia kisawasawa ushirikishwaji wake katika wimbo huo.

Wimbo huu wa Rudi ni ushirikiano wa watayarishaji wawili mahiri Abby Daddy akiwa na S2Kizzy. Video ya wimbo huu imeongozwa na Mr. Moe Musa ambaye ndiye aliyeongoza kazi nyingine ya WCB kama vile Halellujah (2017) na Bum-Bum (2014). Wimbo ulitambulishwa kama sauti mnamo tarehe 25, Oktoba, 2017 na kuja kutolewa rasmi mnamo tarehe 1 Novemba, 2017.

Wimbo umeimbwa katika toni ya huzuni sana kupita kiasi. Huenda ukawa wimbo wa kwanza wa Mavoko kusikitika sana. Mwanzo hadi mwisho ameimba toni ya huzuni tu na si kupanda na kushuka kama jinsi anavyofanya katika nyimbo zake nyingi za awali. Anamlilia mpenzi wake aliyemwacha siku nyingi, anamwomba arudi katika pendo lao kwani ukimya wake una muumiza. Ubunifu zaidi katika wimbo huu na nyigine kadhaa zilizopita za wasanii wa Nigeria ni kutumia baadhi ya maneno ya Kiswahili katika uimbaji wao. Humu Patoranking kaimba kwa Kiswahili na kutia maneno kama:
"Nikiwa nawe mwenzako ndo napona,
Na nikilala usiku ndotoni nakuona,
Ukipata mafua me napa ka homa"
Kufanya hivi, kunaongeza utangazaji wa Kiswahili kwa upande wa Afrika ya Magharibi. Lengo hasa ni kuisukuma Bongo Flava katika kiwango kingine kabisa. WCB ndio ngome pekee hadi sasa inayothubutu kusukuma muziki huu kimataifa. Awali alifanya A.Y kwa kumshirikisha Maurice Kirya katika wimbo wake wa Binadamu (2004) na Lady Jay Dee kuweni "Makini" alimshirikisha Titi. A.Y yeye aliyemshirikisha Sean Kingston kutoka Jamaica katika wimbo wake wa "Touch Me Touch Me" ambao Miss Triniti.

WCB imeazimia kuusukuma muziki huu wa Bongo Flava mbali zaidi. Hata video ya wimbo huu ilifanywa nchini Uingereza kama ilivyofanywa Halellujah.

Huu ndio wimbo wa mwisho Rich Mavoko kutolewa chini ya lebo ya WCB. Baada ya gumzo kwa takriban miezi mitatu minong'ono ya chini kwa chini ya kwamba Rich katoka WCB.

Tazama pia
Kokoro

Marejeo

Nyimbo za Rich Mavoko
Nyimbo za 2017
Nyimbo zilizotayarishwa na Abby Daddy
Nyimbo zilizotayarishwa na S2Kizzy
Arinabu (kundinyota)

Arinabu (kwa Kilatini na Kiingereza Lepus)  ni jina la kundinyota lililopo upande wa kusini mwa ikweta ya anga

Mahali pake
Arinabu (Lepus) liko karibu na ikweta ya anga linapakana na makundinyota jirani ya Mbwa Mkubwa (Canis Major), Munukero ( Monoceros), Jabari (Orion), Nahari (Eridanus), Patasi (Caelum)' na Njiwa (Columba).  

Jina
Arinabu (Lepus, kwa maana ya „sungura“) lilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema الأرنب al-ʾarnab kwa maana ya “sungura” . Waarabu walitafsiri hapa jina la Klaudio Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile kwa jina la Λαγωός lagôos'' katika orodha yake ya Almagesti . Wagiriki walimwona hapa sungura anayekimbia mbele ya mwindaji Jabari (:en:Orion)
 
Lepus - Arinabu ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK.  Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Lepus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Lep'.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Alfa Leporis au Arneb . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 2.58 ikiwa na umbali wake unaokadiriwa kati ya miakanuru 1,200 na 2,200 kutoka Dunia.

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 131 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Lepus constellation
Lepus, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Lepus, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Lepus
Nguchiro-bukini

Nguchiro-bukini ni wanyama wadogo wa Madagaska wanaoainishwa katika nusufamilia Galidiinae wa familia Eupleridae na ambao wanafanana na nguchiro wa bara la Afrika. Pamoja na fungo-bukini (nusufamilia Euplerinae) wana mhenga mmoja aliyekuwa aina ya nguchiro na aliyevuka Mlango wa Msumbiji miaka milioni 20 iliyopita.

Wanyama hawa ni kama nguchiro wadogo. Mdogo kuliko wote ni nguchiro-bukini miraba-myembamba (g 500) na mkubwa ni nguchiro-bukini wa Grandidier (g 1500). Rangi yao ni kahawia, kahawianyekundu au kijivu na wana miraba mwilini au mkiani isipokuwa spishi mbili za jenasi Salanoia.

Wanatokea misituni lakini nguchiro-bukini miraba-myembamba na wa Grandidier huishi katika maeneo wazi. Huchimba vishimo kama kikingio na spishi kadhaa hutumia matundu katika miti pia. Hula vertebrata wadogo, kama mijusi, vyura na wagugunaji, invertebrata kama wadudu na nge na hata matunda pengine.

Spishi
 Galidia elegans, Nguchiro-bukini Mkia-miraba (Ring-tailed mongoose)
 Galidictis fasciata, Nguchiro-bukini Miraba-mipana (Broad-striped Malagasy mongoose)
 Galidictis grandidieri, Nguchiro-bukini wa Grandidier (Grandidier's mongoose)
 Mungotictis decemlineata, Nguchiro-bukini Miraba-mymbamba (Narrow-striped mongoose)
 Salanoia concolor, Nguchiro-bukini Mkia-kahawia (Brown-tailed mongoose)
 Salanoia durrelli, Nguchiro-bukini wa Durrell (Durrell's vontsira)

Picha

Marejeo

Paka na jamaa
Sagita (kundinyota)

Sagita (kwa Kilatini na Kiingereza Sagitta)  ni jina la kundinyota ndogo iliyopo kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

Mahali pake
Sagita (Sagitta) lipo karibu na nyota angavu za  Vega na Tairi. Inapakana na makundinyota jirani ya Mbweha (Vulpecula), Rakisi (Hercules), Ukabu (Aquila) na Dalufnin (Delphinus)'.

Jina
Sagita (Sagitta) lilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  السهم as-sahm kwa maana ya “mshale” . Waarabu walitafsiri hapa jina la Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile kwa jina la Βέλος Velos'' katika orodha yake ya Almagesti.
 
Sagitta - Sagita ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Lipo pia katika orodha ya makundinyota 88 yaliyorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Sagitta. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Sge'.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Gamma Sagittae. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 3.5 ikiwa na umbali wake unakadiriwa kati ya miakanuru 258 kutoka Dunia.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Sagitta constellation
Sagitta, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Sagitta, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Sagitta

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 131 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
Kiwik-Ngathana

Kiwik-Ngathana ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 2005, idadi ya wasemaji wa Kiwik-Ngathana ilihesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwik-Ngathana kiko katika kundi la Kipama cha Kati.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwik-Ngathana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwik-Ngathana
lugha ya Kiwik-Ngathana katika Glottolog
lugha ya Kiwik-Ngathana katika Ethnologue

Lugha za Australia
Kiwikalkan

Kiwikalkan (pia Kiwik-Ngatharr au Kiwik-Alken) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawik katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 1981, idadi ya wasemaji wa Kiwikalkan ilihesabiwa kuwa watu 86 tu, na wasemaji wengi wameacha lugha yao ya kwanza na kutumia Kiwik-Mungkan. Kwa hiyo, Kiwikalkan imo hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwikalkan kiko katika kundi la Kipama cha Kati. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kiwik-Ngathana.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwikalkan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwikalkan
lugha ya Kiwikalkan katika Glottolog
lugha ya Kiwikalkan katika Ethnologue

Lugha za Australia
Sogea Karibu

Sogea Karibu ni jina la wimbo wa muziki wa dansi uliotungwa na Kakere Belesa na kuimbwa na Hassan Bitchuka kwa ajili ya Juwata Jazz Band mnamo 1979. Wimbo huu unasifika sana kwa kinanda (organ) chake cha huzuni kilichopigwa na mpigaji nguli wa "The Kilimanjaro Band", Waziri Ally (Kissinger). Sababu zilizopelekea kupiga organ katika wimbo huu, ni kuwa wapigaji wa vyombo vya upepo waligoma (tarumbeta na sax) kwa kuuona wimbo ni mbaya. Lakini baada ya kutoka wote walishangazwa na utamu uliopatikana katika wimbo huu. Sauti kuu ya wimbo huu imeimbwa na Hassan Rehani Bitchuka kwa ustadi wa hali ya juu. Ni moja kati ya nyimbo zilizotamba sana za Juwata Jazz Band kwa kipindi cha miaka ya 1970 na 1980 mwanzoni.

Wimbo unahusu mke mwema aliyekuja kubadilika tabia zisizovumilika katika ndoa. Mwishowe anamtaka abebe kilicho chake heri abaki mwenyewe. Wimbo umeimbwa kwa huzuni wa hali juu kabisa kwa muziki wa dansi wa kipindi hiko. Wimbo huuu ulikuwa utunzi wa Kakere Belesa, Kakere na Bitchuka walikuwa wanaishi nyumba moja ya kupanga miaka hiyo, Kakere alipompa Bitchuka wimbo huu, Bitchuka akafanya marekebisho madogo hasa yale maneno ya mwanzoni mwa wimbo sogea karibu Kakere alikuwa anaimba, Bitchuka akapendekeza heri iwe ya kuongea badala ya kuimba.

Baada ya hatua hiyo kwisha, wakaupeleka kwa wenzao ili wauanzie mazoezi, lakini watu wa ala za upepo chini ya uongozi wa Joseph Lusungu waliususia wimbo huu. Lakini baada ya kutoka wote waliukubali. Licha ya uwezo mkubwa wa Kakere wa kuimba, bado aliona wimbo huu ampatie sahib wake. Hii inadhihilisha ya kwamba wasanii wa zamani hawakuwa na choyo katika kufikisha ujumbe kwa hadhira husika. Uwezo wa Kakere unaweza kuusikia katika wimbo kama vile Asia, Chande, Baby Wangu - zote akiwa Bima.

Tazama pia
Lisemwalo Lipo
Gama
Neema

Viungo vya Nje

Nyimbo za Juwata Jazz Band
Nyimbo za 1979
Fungo-bukini

Fungo-bukini ni wanyama wadogo hadi wakubwa kiasi wa Madagaska wanaoainishwa katika nusufamilia Euplerinae wa familia Eupleridae na ambao wanafanana na fungo wa bara la Afrika. Pamoja na nguchiro-bukini (nusufamilia Galidiinae) wana mhenga mmoja aliyekuwa aina ya nguchiro na aliyevuka Mlango wa Msumbiji miaka milioni 20 iliyopita.

Wanyama hawa ni kama fungo wadogo au nguchiro, isipokuwa fosa. Mdogo kuliko wote ni fungo-bukini miraba (sm 20 na g 1500-2000) na mkubwa ni fosa (sm 70-80 na kg 5.5-8.6). Rangi yao ni kahawia au kahawianyekundu.

Wanatokea misituni na hula vertebrata kama lemuri, tandaraka, wagugunaji, mijusi na ndege (fosa na fungo-bukini miraba) au invertebrata kama nyungunyungu, konokono, konokono uchi na lava (falanuki).

Spishi
 Cryptoprocta ferox, Fosa au Fungo-bukini Mkubwa (Fossa)
 Eupleres goudotii, Falanuki Mashariki au Fungo-bukini Kahawia Mashariki (Eastern falanouc)
 Eupleres major, Falanuki Magharibi au Fungo-bukini Kahawia Magharibi (Western Falanouc)
 Fossa fossana, Fungo-bukini Miraba (Malagasy civet au Fanaloka)

Picha

Paka na jamaa
Apple Inc.

Apple Inc. ni kampuni ya teknolojia ya kimataifa ya Marekani iliyoko Cupertino, California ambayo inaunda, na kuuza bidhaa mbalimbali za teknolojia kwa watumiaji, programu za kompyuta, na huduma za mtandaoni. 

Kampuni ya Apple ni mojawapo ya makampuni yenye nguvu zaidi duniani. Katika kipindi cha awali, kampuni hiyo ilipata mtikisiko wa kiuchumi, baada ya hapo ilipata umaarufu ambao ulimwengu unauona.

Kampuni ya Apple ilipatikana mnamo 1976 siku ya 1 Aprili.

Nembo ya kwanza ya Apple ilikuwa picha ya Newton. Sio tu jina la bidhaa hii ya Apple pia lilikuwa Newton. Kabla ya kuwasili kwa iPhone, Apple ilikuwa ikiimba ubora sawa wa bidhaa. Lakini mara tu iPhone ilipokuja, Jobs alimaliza uhusiano kati ya Apple na Newton.

Bidhaa za kampuni ya Apple Inc. ni pamoja na smartphone ya iPhone, kompyuta ya kibao ya iPad, kompyuta ya Mac binafsi, mchezaji wa vyombo vya habari vya iPod, smartwatch ya Apple Watch, vyombo vya habari vya Apple TV na HomePod.

Programu ya matumizi ya Apple ni pamoja na mifumo ya uendeshaji wa MacOS na iOS, vyombo vya habari vya iTunes, kivinjari cha Safari, na utengenezaji wa bidhaa ya ILife na iWork. 

Huduma zake za mtandaoni zinajumuisha Hifadhi ya iTunes, Hifadhi ya App ya IOS na Duka la App la Mac, Apple Music, na ICloud.

Marejeo
https://www.cnn.com/2014/07/01/business/apple-fast-facts/index.html
https://www.businessinsider.com/17-incredible-facts-about-apple-2015-12#apple-was-founded-on-april-1--april-fools-day--in-1976-it-wasnt-until-2011s-posthumous-biography-steve-jobs-that-we-found-out-where-it-got-its-name-turns-out-steve-jobs-had-been-on-a-fruitarian-kick-and-just-really-liked-apples-1

kampuni za Marekani
Kompyuta
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu

Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu kwa kila km² (takwimu za mwaka 2015). 

Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia. 

Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.

Angalia pia
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Tanbihi

Orodha za Afrika

Orodha za kijiografia
Demografia
César Azpilicueta

César Azpilicueta Tanco (matamshi ya Kihispania: [θesaɾ aθpilikweta taŋko]; alizaliwa tarehe 28 Agosti 1989) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza klabu ya Chelsea na timu ya taifa ya Hispania.

Maisha
Azpilicueta alitokea Osasuna, alitumia msimu wa tatu huko La Liga kabla ya kwenda Marseille, kushinda heshima kubwa na klabu za Kifaransa. Katika majira ya joto ya 2012 alihamia Chelsea, kushinda Europa League msimu wake wa kwanza na miaka miwili baadaye.

Azpilicueta alipata magoli 55 za Hispania, na waliwakilisha chini ya miaka 21 katika michuano miwili ya Ulaya, kushinda kombe la 2011. Alifanya kuonekana kwake kwa kwanza kwa upande kamili mwaka 2013, na alichaguliwa kwa Kombe la Dunia ya 2014 na Euro 2016.

Marejeo

Waliozaliwa 1989
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Hispania
Kratom

Kratom (jina la Kilatini: Mitragyna speciosa) ni mti wa kijani wa kitropiki katika familia ya kahawa (Rubiaceae) wenye asili ya kusini mashariki mwa Asia. Mti huu unapatikana kwa wingi nchi za Thailand, Indonesia, Malaysia, Myanmar, na Papua New Guinea ambako umetumika kama dawa ya asili tangu karne ya 19. 

Hadi mwaka wa 2018, hakuna majaribio ya kisayansi yaliyofanywa ili kuelewa madhara ya kratom kwa afya. Baadhi ya watu hutumia mti huu kama dawa ya kupunguza maumivu ya muda mrefu, kwa kutibu madhara ya kuacha matumizi ya madawa ya kulevya kama heroini, opioidi au kwa ajili ya burudani.

Madhara madogo ya kawaida yanayotokana na mti huu ni pamoja na kichefuchefu, kutapika, na kuvimbiwa. Madhara makubwa ni pamoja na shinikizo la damu, kuwa mteja wa kudumu wa dawa hii, shida ya kulala, sumu ya ini. Mti huu huweza pia kusababisha kifo. Nchini Marekani, kulikuwa na vifo kumi na tano kutokana na matumizi ya kratom kati ya mwaka 2014 na 2016. Matumizi yake ni kinyume cha sheria kwenye nchi mbalimbali za Ulaya kama vile Uingereza na Ufaransa. Nchini Marekani majimbo yake yana sheria zinazotofautiana kidogo kuhusu matumizi yake. 

Kwenye jamii ambako mti huu unapatikana, Kratom imekuwa ikitumika kama dawa ya asili au mitishamba. Majani yake hutafunwa kupunguza maumivu ya mifupa na kuongeza nguvu, hamu ya chakula na matamanio ya kujamiiana kama vile miraa na kokaini. Majani yake hutumika kutibu majeraha. Hutumika pia kutibu kikohozi, kuharisha na matatizo ya tumbo. Majani yake hutumiwa pia na wafanyakazi wa kazi ngumu ili kuondoa uchovu. Tofauti za matumizi yake hutegemea pia aina za mti wenyewe maana kuna aina mbalimbali zinazotofautiana kati ya nchi na nchi. Huko Thailand Kratom ilitumika kama kitafunio cha kukaribisha wageni na pia ilitumika kwenye ibada za miungu ya jadi.

Marejeo

Viungo vya nje
 Kuhusu kratom toka European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction
 Kuhusu kratom toka toxnet

Mbuni na jamaa
Madawa asilia
Madawa ya Kulevya
Windows 10

Windows 10 ni mfumo wa uendeshaji wa kompyuta unaotengenezwa na uliotolewa na kampuni ya Microsoft kama sehemu ya mifumo ya uendeshaji wa Windows NT. Mfumo huu uizinduliwa 29 Julai 2015.  

Tofauti na matoleo yaliyotangulia ya Windows, Microsoft imeunda Windows 10 kama "huduma". Vifaa katika mazingira ya biashara zinaweza kupokea kwa kasi ndogo, au kutumia hatua za msaada wa muda mrefu ambazo hupokea tu updates muhimu, kama vile usalama.

Tanbihi

Viungo vya nje 
:en:Windows_10
:en:Microsoft_Windows
:en:Microsoft_Windows_version_history
:en:History_of_operating_systems
:en:List_of_operating_systems
:en:Comparison_of_operating_systems
 Maelezo ya uzinduzi wa Windows 10

Kompyuta
Deon Burton

Deon John Burton (alizaliwa 25 Oktoba 1976) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Jamaika ambaye alicheza kama mshambuliaji. 

Klabu zake nyingi katika soka ya Kiingereza zilijumuisha Portsmouth, Derby County na Sheffield Jumatano. 

Aliwakilisha Jamaika kimataifa, ikiwa ni pamoja na mashindano ya Kombe la Dunia ya mwaka 1998, na aliitwa jina la Michezo ya Mwaka wa Jamaika mwaka 1997.

Waliozaliwa 1976
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Jamaika
Paolo Maldini

Paolo Maldini (alizaliwa tarehe 26 Juni 1968) alikuwa mchezaji gwiji wa AC Milan na timu ya taifa ya Italia akicheza kama beki wa kushoto na pia beki wa kati alicheza misimu 25 akiwa na AC Milan kabla ya kustaafu akiwa na umri wa miaka 41 mwaka 2009.

Alishinda mataji 23 akiwa na Milan: UEFA Champions League mara tano, mataji ya Serie A mara saba, Coppa Italia mara moja, Supercoppa Italiana mara tatu, European Super Cups mara nne, Intercontinental Cups mara mbili na FIFA Club World Cup mara moja.

Maldini alianza kuichezea Italia mwaka 1988 akiichezea kwa miaka 14 ambayo ni rekodi iliyovunjwa na Fabio Cannavaro mwaka 2009 na Gianluigi Buffon mwaka 2013. Maldini alikuwa nahodha wa Italia kwa miaka 8 na kuvaa kitambaa cha unahodha mara 74 mpaka alipomuachia Cannavaro 2010. Akiwa na Italia, Maldini alishiriki kwenye michuano ya UEFA European Championship mara tatu na FIFA World Cups mara nne.Ingawa hakushinda taji lolote akiwa na Italia, alifikisha Italia kwenye fainali za 1994 Kombe la dunia na Euro mwaka 2000,na nusu fainali za Kombe la dunia mwaka 1990 na Euro 1998. Alichaguliwa pamoja na timu yao iliyong'ara kwenye michuano ile pamoja na Euro 1996.

Waliozaliwa 1968
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Italia
Kylian Mbappé

Kylian Sanmi Mbappé Lottin (alizaliwa 20 Desemba 1998 ) ni mchezaji wa soka wa Kifaransa ambaye anacheza kama mshambuliaji katika kilabu cha Premier League Manchester United, kwa pauni 245 kutoka Paris Saint Germaine, na katika timu ya taifa ya Ufaransa. Anajulikana kwa kupiga chenga, nguvu, na kasi ya kulipuka.

Mbappé alijitokeza wakati wa umri mdogo, akiwa na nyota za vijana wa AS Bondy, INF Clairefontaine, na Monaco, akifanya kwanza kuwa mtaalamu wa timu ya hifadhi ya mwisho. 

Mbappé hivi karibuni akawa mwanzilishi wa kawaida na mchezaji wa timu ya kwanza katika kampeni ya 2016-2017, na kusaidia klabu kupata cheo cha kwanza cha Ligue 1 katika miaka kumi na saba. Baadaye alihamishia Paris Saint-Germain  msimu uliofuata juu ya mkataba wa awali wa mkopo, na chaguo la ununuzi kwa euro milioni 180, na kisha kuunda  mashambulizi na Neymar na Edinson Cavani.

Mbappé alifanya mechi yake ya kwanza ya kimataifa kwa Ufaransa mwezi Machi 2017, baada ya hapo awali kuiwakilisha chini ya ngazi ya chini ya 17 na chini ya 19.

Kwenye Kombe la Dunia la FIFA la 2018 Mbappé alikua mchezaji mchanga zaidi wa Ufaransa kufunga kwenye Kombe la Dunia, na kuwa kijana wa pili baada ya Pele kufunga kwenye fainali ya kombe la dunia.

Marejeo
Waliozaliwa 1998
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Ufaransa
Lamborghini Gallardo

Lamborghini Gallardo (/ ɡaɪjɑːrdoʊ /; Jina hilo lilitokana na uzao maarufu wa ng'ombe wa mapigano, kwa Kihispania: [ɡaʎaɾðo]) ni gari la michezo iliyojengwa na mtengenezaji wa Italia Lamborghini kutoka mwaka wa 2003 hadi 2013. 

Ni mfano bora wa kuuza Lamborghini yenye idadi ya 14,022 kujengwa katika maisha yake yote. 

V-10 Gallardo imekuwa kiongozi wa mauzo ya Lamborghini na mshikamano mzuri kwa mfululizo wa mifano ya V-12 ya Lamborghini Murciélago (4,099 ilitengenezwa kati ya 2001 na 2011) kisha kwa Lamborghini Aventador ya sasa. Mnamo tarehe 25 Novemba 2013, Gallardo ya mwisho ilikuwa imefungwa kwenye uzalishaji.

Magari
Uwanja wa Wembley

Uwanja wa Wembley ni uwanja wa taifa wa mpira wa miguu huko Wembley, London, Uingereza.

Uwanja mpya ulifunguliwa mwaka 2007 mahali pa uwanja wa awali uliobomolewa mwaka 2002-2003. 

Humo zinafanyika mechi kubwa za mpira wa miguu zikiwa ni pamoja na mechi za nyumbani za timu ya taifa ya Uingereza na fainali ya Kombe la FA. 

Pia ni uwanja wa muda wa klabu ya soka ya Ligi Kuu ya Tottenham Hotspur huku uwanja wake White Hart Lane ukijengwa upya.

Majengo
London
Johan Cruyff

Hendrik Johannes "Johan" Cruijff (ilibadilishwa kuwa Cruyff; 25 Aprili 1947 – 24 Machi 2016) alikuwa gwiji mchezaji na kocha. Alipokuwa mchezaji alishinda Ballon d'Or mara tatu mwaka 1971, 1973, 1974. 

Cruyff alikuwa wa kwanza kuweza kutumia falsafa ya Total Football iliyoundwa na Rinus Michels, na anajulikana kama mchezaji bora wa soka kuwahi kutokea katika historia ya soka.Katika miaka ya 1970 mpira wa Uholanzi uliibuka na kuwa na ushindani kwenye michuano.

Cruyff aliisaidia Uholanzi kufika kwenye fainali za kombe la dunia mwaka 1974 na kupewa mpra wa dhahabu kama zawadi kwa mchezaji bora kwenye mashindano.Kwenye fainali ya 1974 alifanya mashambulizi yaliyoitwa "Cruyff Turn" ambao ni mfumo unaotumika kwa sasa.Katika ngazi ya klabu alianza kucheza na Ajax, na alishinda Eredivisie mara nane, European Cups mara tatu na Intercontinental Cup mara moja.

Mwaka 1973 alihamia Barcelona kwa kuvunja rekodi ya usajili, msimu wake wa kwanza alishinda taji la La Liga na kuitwa mchezaji bora wa Ulaya wa mwaka. Baada ya kustaafu mwaka 1984, Cruyff alikuwa kocha mwenye mafanikio makubwa wa Ajax na baadaye Barcelona baadaye alikuwa mshauri wa klabu zote mbili. 

Mwanaye Jordi pia alicheza soka.

Waliozaliwa 1947
Waliofariki 2016
Wachezaji mpira wa Uholanzi
Wachezaji wa AFC Ajax
Kirikou na Mchawi

Kirikou na Mchawi (kwa Kifaransa: Kirikou et la Sorcière) ni filamu ya mwaka wa 1998 kuhusu jadi iliyoandikwa na iliyoongozwa na Michel Ocelot. 

Ilitokana na mambo ya hadithi za Afrika Magharibi, inaonyesha jinsi mtoto mchanga, Kirikou, anaokoa kijiji chake kutoka kwa mchawi mwovu Karaba. 

Filamu hiyo ilitolewa awali 9 Desemba 1998. Ni uzalishaji wa ushirikiano kati ya makampuni nchini Ufaransa (Mfiduo, France 3 Cinema, Les Armateurs, Monipoly, Odec Kid Cartoon), Ubelgiji (Belgian Radio-Television) na Luxemburg (Studio O, Trans Europe Film) na animated katika Rija Films ' studio katika Latvia na studio zilizopo nchini Hungary. 

Ilikuwa na mafanikio sana kwamba lilifuatiwa na Kirikou et les bêtes sauvages, iliyotolewa mwaka 2005, na kubadilishwa katika muziki wa hatua, Kirikou na Karaba, uliofanywa kwanza mwaka 2007. Ufuatiliaji mwingine, Kirikou et les hommes et les femmes, ilitolewa mwishoni mwa mwaka wa 2012.

Kusambazwa
Filamu hii imetolewa katika nchi mbalimbali na wasambazaji wenye leseni kama vileː
Argentina – Prodifilms
Brazil – Cult Filmes (VHS), Paulinas Multimídia (DVD)
Canada – Remstar Distribution
Denmark – Angel Films A/S
France – Gébéka Films
Germany – MFA Filmdistribution 
Italy – Mikado Film
Japan – Albatros Film (2003, theatrical), Ghibli Museum Library (DVD)
Russia – RUSCICO (2004, video)
Spain – Alta Classics S.L. Unipersonal
United Kingdom – British Film Institute
United States – ArtMattan Productions (2000, dubbed)

Tuzo

Marejeo

Viungo vya Njə
 Tovuti rasmi ya mwongozaji wa filamu hii Michel Ocelot
 Tovuti rasmi ya Marekani ya Kirikou na Mchawi  
 Tovuti inayouza DVD za Kirikou na Mchawi  
 
 
 
 
 Tathmini ya BBCi
 Tathmini ya gazeti la The Guardian

Filamu za 1998
Dhibu (kundinyota)

Dhibu (kwa Kilatini na Kiingereza Lupus)  ni jina la kundinyota linaloonekana kwenye angakusi ya Dunia.

Mahali pake
Dhibu (Lupus) linapatikana angani kati ya nyota angavu za  Antara (Antares) na Rijili Kantori (Rigil Kentaurus). Linapakana na makundinyota jirani ya Akarabu (Nge) (Scorpius), Pembemraba (Norma), Bikari (Circinus), Mizani (Libra) na Kantarusi (Centaurus).

Jina
Dhibu (Lupus) lilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu waliosema  ذئب  dhiʾb kwa maana ya mbwa  mwitu wa Ulaya na Asia. . Jina la kawaida kati ya Waarabu ni السبع as-sabuʿ kwa maana ya “mnyama mwitu wa pori” na hii ni namna jinsi gani walivyotafsiri Kigiriki Θηρίον therion cha Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile katika orodha yake ya Almagesti .  Ni wafasiri wa baadaye waliotafsiri mnyama huyu kama “mbwa mwitu”  yaani Lupus kwa lugha ya Kilatini.

Lupus - Dhibu ni kati ya makundinyota 48 yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Ipo pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Lupus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Lup'.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Alfa Lupi au Kakkab . Ina mwangaza unaoonekana wa mag 2.3  ikiwa na umbali unaokadiriwa kuwa na miaka nuru 460 kutoka Dunia.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Lupus constellation
Lupus, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Lupus, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Lupus

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 278 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
Demografia ya Afrika

Idadi ya wakazi wa Afrika imeongezeka sana katika karne ya mwisho, na kwa sababu hiyo wengi wao ni watoto na vijana, pia kwa sababu matarajio ya kuishi si ya miaka mingi (katika nchi nne ni chini ya miaka 50). 

Katika miaka 1982–2009 idadi ya watu imekuwa maradufu tena ukihesabu miaka 1955–2009 imekuwa mara nne zaidi. 

Kwa sasa ongezeko ni la asilimia 2.6 kwa mwaka na wakazi wa Afrika wamekuwa 1,225,080,510 (2016), sawa na 15% za watu wote duniani. Umoja wa Mataifa unatabiri kwamba wanaweza kufikia 26% mwaka 2050 (2,500,000,000) na 39% mwaka 2100 (4,400,000,000).

Tazama pia

 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Viungo vya nje

Tanbihi

Afrika
Afrika
Nywele za Berenike

Nywele za Berenike (kwa Kilatini na Kiingereza Coma Berenices)  ni jina la kundinyota dogo lililopo kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

Mahali pake
Nywele za Berenike (Coma Berenices) inapatikana angani karibu na nyota angavu za  Simaki (Arcturus) na Sumbula (Spica). Inapakana na kundinyota jirani za Nadhifa  (Mashuke) (Virgo), Bakari (Bootes), Mbwa wawindaji (Canes Venatici), Dubu Mkubwa (Ursus Major) na Asadi (Simba) (Leo).

Jina
Nywele za Berenike (Coma Berenices) haikujulikana kama kundinyota ya pekee kwa mabaharia Waswahili. Ni dhaifu na ndogo sana hivyo haikuwa sehemu ya kundinyota zilizoorodheshwa na Ptolemaio  katika Almagesti . Wagiriki wa Kale waliona nyota zake kuwa sehemu ya Asadi (Leo).

Hata hivyo kundinyota hili lilianzishwa nyakati za kale huko Misri. Mnamo mwaka 246 KK mfalme Ptolemaio II aliondoka Misri akavamia Syria. Mke wake malkia Berenike alikata nywele zake kama sadaka kwa miungu ili aweze kurudi salama akaacha nywele katika hekalu. Baadaye ilionekana ya kwamba nywele hazikupatikana tena hekaluni. Hapo Konon mwanaastronomia  wa mfalme alitoa maelezo kuwa miungu walihamisha nywele za malkia angani kama kundinyota akabuni kundinyota “Nywele za Berenike”. Kwa hiyo Nywele za Berenike ilijulikana ingawa  haikuwa kawaida. Wakati wa kutambuliwa upya kwa elimu ya kale katika Ulaya ya karne ya 16 Tycho Brahe aliingiza “Nywele za Berenike” katika ramani yake ya nyota.

Iko pia katika orodha ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Coma Berenices. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Com'.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Beta Comae Berenices au Diadem. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 4.25  ikiwa na umbali wake unakadiriwa 29.8 kutoka Duniani.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Berenices-constellation Constellation Guide: Coma Berenices constellation
Coma Berenices, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Coma Berenices, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Coma Berenices

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 168 ff (online hapa kwenye archive.org)