Mauaji ya halaiki ya Isaaq

Mauaji ya halaiki ya Isaaq (kwa Kisomali: Xasuuqii beesha Isaaq),  au kuteketezwa kwa Hargeisa  yalikuwa mauaji ya kimfumo, yaliyofadhiliwa na serikali ya raia wa Isaaq kati ya 1987 na 1989 na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Somalia chini ya udikteta wa Siad Barre. Idadi ya vifo vya raia katika mauaji haya inakadiriwa na vyanzo anuwai kuwa kati ya 50,000-100,000, wakati ripoti za ndani zinakadiria jumla ya vifo vya raia wa Isaaq kuwa zaidi ya 200,000. Mauaji haya ya kimbari pia yaliendana na kusawazisha na kuangamiza kabisa kwa miji ya pili na ya tatu kwa ukubwa katika Jamuhuri ya Somalia, Hargeisa (ambayo iliharibiwa asilimia 90) na Burao (asilimia 70 iliharibiwa) mtawaliwa, na ilisababisha hadi Wasomali 500,000  Wasomali (haswa wa ukoo wa Isaaq)  kukimbia ardhi yao na kuvuka mpaka kwenda Hartasheikh nchini Ethiopia kama wakimbizi, katika kile kilichoelezewa kama "moja ya harakati za haraka na kubwa zaidi za kulazimishwa za watu zilizorekodiwa barani Afrika ", na ilisababisha kuundwa kwa kambi kubwa zaidi ya wakimbizi wakati huo (1988), na wengine 400,000 wakikimbia makazi yao.Ukubwa wa uharibifu ulisababisha Hargeisa kujulikana kama 'Dresden wa Afrika'. Mauaji hayo yalitokea wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Somalia na yametajwa kama "mauaji ya kimbari yaliyosahaulia

Huko mashambani mateso ya Isaaq ni pamoja na kuundwa kwa sehemu ya wanajeshi ya Wanajeshi wa Somali iitwayo Dabar Goynta Isaaka (Waangamizaji wa Isaaq) yenye watu wasiokuwa Isaaqs (haswa Ogaden), kitengo hiki kilifanya " utaratibu mzuri wa mashambulio dhidi ya watu wasio na silaha, vijiji vya raia, maeneo ya kumwagilia maji na maeneo ya malisho ya kaskazini mwa Somalia [Somaliland], na kuua wakazi wao wengi na kuwalazimisha manusura kukimbilia usalama maeneo ya mbali ”, hii ilisababisha vijiji vyote kuwa na watu na miji kuporwa nyara . Ubakaji pia ulitumika kama silaha dhidi ya Isaaqs. Haki za uwangalizi za binadamu zinasema kwamba kitengo hiki pamoja na matawi mengine ya wanajeshi walihusika kutisha wahamaji wa Isaaq vijijini. Dabar Goynta Isaaka baadaye angegeuka kuwa mfumo wa utawala ambapo maafisa wa mitaa wangeweka sera ngumu zaidi dhidi ya watu wa eneo la Isaaq.

Serikali ya Somalia pia ilipanda mabomu ya ardhini milioni moja katika eneo la Isaaq.

Mnamo 2001, Umoja wa Mataifa uliagiza uchunguzi juu ya ukiukaji wa haki za binadamu huko Somalia,haswa ili kujua ikiwa "uhalifu wa mamlaka ya kimataifa (yaani uhalifu wa kivita, uhalifu dhidi ya ubinadamu au mauaji ya kimbari) umefanywa wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini humo" . Uchunguzi huo uliagizwa kwa pamoja na Kitengo cha Uratibu cha Umoja wa Mataifa (UNCU) na Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa. Uchunguzi ulihitimishwa na ripoti iliyothibitisha uhalifu wa mauaji ya kimbari kufanywa dhidi ya Isaaqs nchini Somalia. Mchunguzi wa Umoja wa Mataifa, Chris Mburu, alisema:

Kulingana na jumla ya ushahidi uliokusanywa katika ardhi ya Somalia na mahali pengine wakati na baada ya ujumbe wake, mshauri huyo anaamini kabisa kuwa uhalifu wa mauaji ya kimbari ulitungwa, kupangwa na kufanywa na Serikali ya Somalia dhidi ya watu wa Isaaq wa kaskazini mwa Somalia kati ya 1987 na 1989.

Historia

Enzi za ukoloni
Jimbo la kwanza la Somalia lililopewa uhuru wake kutoka kwa mamlaka ya kikoloni lilikuwa Somaliland, mlinzi wa zamani wa Briteni aliyepata uhuru tarehe 26 Juni 1960. Wengine waliokuja kujulikana kama Jamuhuri ya Somalia walikuwa chini ya utawala wa Italia chini ya jina la Territory Territory ya Somaliland ( pia inajulikana kama Somalia Italiana). Muda mfupi baada ya Somaliland kupata uhuru, ilikuwa kuunda umoja wa haraka na jirani yake wa kusini kuunda Jamuhuri ya Somalia. Kuanzia sasa ardhi ya  Somalia, Uingereza ilikuwa inajulikana kama mkoa wa kaskazini (au kaskazini magharibi) wa Jamhuri ya Somali, wakati jimbo la zamani la kikoloni la Italia lilijulikana kama kusini.

Ndani ya Somaliland ya Uingereza Isaaq iliunda kundi la wengi ndani ya kinga  na vikundi vya Dir na Harti pia vina idadi kubwa ya watu magharibi na mashariki mwa Isaaq mtawaliwa.

Muungano wa majimbo hayo mawili ulithibitisha kuwa na shida mapema wakati katika kura ya maoni iliyofanyika tarehe 20 Juni 1961 kupitisha katiba ya muda ambayo ingeweza kutawala maeneo mawili ya zamani ya ukoloni ilikataliwa na nusu ya idadi ya watu katika Jimbo la Somaliland (kaskazini magharibi-magharibi (Jamuhuri ya Somali changa), miji mikubwa ya walindaji wa zamani wa Briteni walipiga kura dhidi ya kupitishwa kwa katiba - Hargeisa (72%), Berbera (69%), Burao (66%) na Erigavo (69%) - zote zilirudisha kura hasi . Hii ilikuwa tofauti na kusini (koloni ya zamani ya Italia) ambayo ilirudisha uungwaji mkono mkubwa kwa katiba (na mara nne idadi ya kura iliyotarajiwa kusini, ikionyesha udanganyifu wa uchaguzi, mfano wa hii ni kijiji kidogo cha kusini kinachoitwa Wanla Weyn kilichosajiliwa kura ya ndiyo ni kubwa kuliko kura 100,000 zilizohesabiwa kaskazini kote), hii ilikuwa ishara kuu ya kutoridhika kuja kutoka kaskazini mwaka mmoja tu baada ya kuunda umoja. Mfano mwingine wa kutoridhika kwa kaskazini ilikuwa jaribio la mapinduzi la maafisa wa kaskazini ambalo lilikwamishwa mnamo 1961.

Kutengwa kijamii, kisiasa na kiuchumi
Kutoridhika kwa kaskazini na katiba na masharti ya kuungana ilikuwa somo ambalo serikali za raia zilizofuatana ziliendelea kupuuza. Watu wa kaskazini, haswa Isaaq walio wengi, waliamini kuwa serikali ya umoja itagawanywa kwa pamoja (kaskazini na kusini) na kwamba watapata sehemu nzuri ya uwakilishi baada ya umoja. Kusini iliendelea kutawala nyadhifa zote muhimu za serikali mpya, hii ni pamoja na Rais, Waziri Mkuu, Waziri wa Ulinzi, Waziri wa Mambo ya Ndani na Waziri wa Mambo ya nje nyadhifa zote zilipewa wanasiasa wanaotokea kusini.  Ubaguzi wa kisiasa ambao wengi wa watu wa kaskazini walihisi ulizidishwa zaidi na ufinyu wa uchumi, kaskazini ilipokea chini ya asilimia 7 tu ya misaada ya maendeleo iliyotolewa kitaifa mwishoni mwa miaka ya 1970, kama zaidi ya 95% ya miradi yote ya maendeleo na udhamini uligawanywa katika kusini. Mfano mmoja umetajwa na Hassan Megag Samater, mkurugenzi wa zamani anayesimamia Wizara ya Elimu huko Somaliland, anasema kwamba alikuwa amewasilisha wadhifa wake mnamo 1966 huku mkoa wa kaskazini ukiwa na "shule mia kadhaa katika ngazi zote, kutoka shule za msingi hadi vyuo vikuu. Kufikia mwaka wa mwisho wa utawala wa Barre, hakukuwa na shule hata moja iliyofanya kazi kwa nguvu zote. "

Mapinduzi ya 1969
Mnamo Oktoba 1969 wanajeshi waliteka madaraka kwa mapinduzi kufuatia kuuawa kwa Rais Abdirashid Ali Shermarke na mjadala uliofuata wa bunge la kisiasa juu ya urithi uliomalizika kwa msukosuko. Jeshi lilipiga marufuku vyama vya siasa, likasitisha katiba na kufunga Bunge, Jenerali Siad Barre alichaguliwa kama mkuu wa nchi na aliongoza baraza kuu la mapinduzi.Utawala mpya ulipiga marufuku upinzani wa kisiasa na kutumia njia nzito katika kusimamia serikali. Mpango wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa ulisema kwamba "utawala wa miaka 21 wa Siyad Barre ulikuwa na moja ya rekodi mbaya zaidi za haki za binadamu barani Afrika."  Utawala mpya ukawa nchi ya mteja wa Umoja wa Kisovyeti na kwenye kumbukumbu ya kwanza ya mapinduzi ilipitisha rasmi 'Ujamaa wa kisayansi kama itikadi yake kuu.

Marejeo 

Historia ya Somalia
Editathon 2021-06 Morogor