LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Horus

Horus alikuwa mmoja wa miungu ya Misri ya Kale. Katika mitholojia ya Kimisri alikuwa mwana wa Isis na Osiris. Aliabudiwa hasa kama mungu wa anga na pia mungu wa ufalme. 

Ibada yake iliendelea kwa muda mrefu, kuanzia nasaba ya kwanza hadi wakati wa Misri ya Kiroma. Katika kipindi hicho mawazo mengi kuhusu Horus yalitokea akaabudiwa kwa maumbo mengi tofauti.

Lakini umbo kuu lilikuwa ndege ya kozi au mwanadamu mwenye kichwa cha kozi.

Horus, aliabudiwa kote Misri, haswa huko Pe, Bendet na Khem .

Mwonekano 
Horus alichukuliwa kuwa mzuri na kawaida alionekana kama kozi au mtu mwenye kichwa cha kozi, ingawa wakati mwingine alionekana kama mamba mwenye kichwa cha kozi. Kwa kawaida alivaa taji maradufu kuashiria utawala wake juu ya Misri yote na uhusiano wake kama mlinzi wa Farao.

Kazi 
Horus alikuwa mungu wa anga na pia mungu wa vita. Kila farao wa Misri alitazamwa na kuheshimiwa kama Horus aliye hai. Alipofariki, farao aliendelea kutazamwa kama Osiris, mungu wa wafu na baba wa Horus. Farao mpya alikuwa Horus. Aliaminiwa anamlinda farao. Alikuwa mungu mlinzi, ambaye alikuwa mungu aliyepigana na uovu. Aliwakilisha haki.

Marejeo

Tovuti za Nje 
 http://touregypt.net/featurestories/horus.htm
 http://egyptianmyths.net/horus.htm
 http://ancient-Egypt.org/index.htm
 http://www.ancient-egypt.org/index..html
 http://www.touregypt.net/edfut.htm.
 http://www.touregypt.net/featurestories/horus.htm.
 https://web.archive.org/web/20110911214534/http://members.virtualtourist.com/m/a8215/1e9eb1
 http://www.ancient-Egypt.org
 http://www.touregypt.net/featurestopics/horus.htm

 Horus, tovuti ya Ancient Egypt
 Britannica Online: Horus (Egyptian God)

Miungu ya Misri ya Kale
Jean-Joseph Sanfourche

Jean-Joseph Sanfourche (anayejulikana tu kama Sanfourche; Bordeaux, 25 Juni 1929 - Saint-Léonard-de-Noblat, 13 Machi 2010) alikuwa Mfaransa mchoraji, mshairi, mbuni na sanamu. Alifanya mazoezi ya sanaa na alikuwa rafiki wa Gaston Chaissac, Jean Dubuffet, Robert Doisneau, ambaye alihifadhi mawasiliano naye.

Marejeo 

Wachoraji wa Ufaransa
Washairi wa Ufaransa
Fosyo, Arkelao, Kwirino na wenzao

Fosyo, Arkelao, Kwirino na wenzao (walifariki Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao. Walikuwa 20 kama si 140, 150 au 152..

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 4 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Yohane Antoni Farina

Yohane Antoni Farina (11 Januari 1803 – 4 Machi 1888) alikuwa askofu mmojawapo wa Kanisa Katoliki nchini Italia, kwanza Treviso halafu Vicenza, na mwanzilishi wa shirika la Masista Walimu wa Mt. Dorotea Mabinti wa Mioyo Mitakatifu. 

Alisifiwa kwa uchungaji wake, kwa ukarimu wake kwa maskini wa aina zote na kwa kuinua vijana kwa malezi.

Ndiye aliyempa upadrisho atakayekuwa Papa Pius X.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 4 Novemba 2001 na Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Hagiography Circle
 Catholic Hierarchy 
 Saints SQPN

Waliozaliwa 1803
Waliofariki 1888
Maaskofu Wakatoliki
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Teofilo wa Kaisarea

Teofilo wa Kaisarea (Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 195 hivi) alikuwa askofu wa 3 wa mji huo, maarufu kwa hekima na uadilifu. 

Alikuwa mwalimu wa Klemens wa Aleksandria.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Maandishi yake
Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with Analytical Indexes

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 195
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Israeli
Kononi mtunzabustani

(Nazareth, Israeli, karne ya 3 - Pamfilia, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa mkaapweke ambaye alijipatia chakula kutokana na bustani na hatimaye aliuawa kwa imani ya Kikristo wakati wa dhuluma ya kaisari Decius wa Dola la Roma.

Wakati wa kuhojiwa alijitambulisha kama mtu wa ukoo wa Yesu Kristo. Alipigiliwa misumari miguuni akalazimishwa kukimbia mbele ya gari la kukokotwa hadi alipoanguka magotini na kufa akisali.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 5 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 250
Wakaapweke
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Watakatifu wa Uturuki
Fokas wa Sinope

(alifariki Sinope, leo nchini Uturuki, 300 hivi) alikuwa mtunzabustani ambaye alitumia mazao yake kulisha fukara na Wakristo walioteswa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma. Mwishoni hata yeye aliuawa kikatili kwa imani ya Kikristo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 5 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
"St. Phocas, Gardener, Martyr", Butler's Lives of the Saints
Patron Saints Index: St Phocas
Saint Phocas 

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 300
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Adriano wa Kaisarea

Adriano wa Kaisarea (alifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 307) alikuwa Mkristo wa Batanea (leo nchini Syria) ambaye wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano alikwenda Kaisarea kuhudumia waliodhulumiwa akateswa mwenyewe pia kwa sababu ya imani yake akatupwa kwa simba kuliwa ila alimalizwa kwa kuchomwa koo kwa upanga.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 5 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 309
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Siria
Gerasimo wa Yordani

Gerasimo wa Yordani (Lycia, leo nchini Uturuki - alifariki 475) ambaye, baada ya kwenda Misri kwa mababu wa jangwani, aliishi kama mkaapweke nchini Palestina karibu na mto Yordani, akapata wafuasi wengi na kuwa abati wao wakati wa kaisari Zeno.

Alikuwa amerudishwa kwenye imani sahihi na Eutimi, na kufanya toba sana, akawa kielelezo kamili cha nidhamu na maisha kwa jumla
..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Machi au 4 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
St. Gerasimus of the Jordan in St. Pachomius Library
Venerable Gerasimus of the Jordan Orthodox icon and synaxarion

Waliofariki 475
Wakaapweke
Wamonaki
Watakatifu wa Uturuki
Watakatifu wa Palestina
Liv and Maddie

Liv and Maddie (inajulikana pia kama Liv and Maddie: Cali Style katika awamu ya nne) ni safu ya vipindi vya vichekesho vya televisheni kutoka Marekani ambayo imeundwa na John D. Beck na Ron Hart na kufanyika kwenye Disney Channel kuanzia tarehe 19 Julai 2013 hadi 24 Machi 2017.

Kipindi hicho cha televisheni kina mafunzo mengi na kuonyesha juu ya familia ya Rooneys yenye watu sita. Hadithi hiyo inafuatia maisha ya kila siku ya marafiki bora Liv na Maddie Rooney.
 
Wahusika wa mfululizo huo ni Dove Cameron, Joey Bragg, Tenzing Norgay Trainor, Kali Rocha, Benjamin King, na Lauren Lindsey Donzis.

Marejeo 

Vipindi vya televisheni
Thomas Robert Malthus

Mch. Thomas Robert Malthus FRS (13 Februari 1766 - 23 Desemba 1834)  alikuwa mchungaji wa Kianglikana na mtaalamu wa uchumi aliyetunga nadharia maarufu kuhusu demografia, hasa uhusiano kati ya ongezeko la watu na kiasi cha bidhaa zinazopatikana.

Maoni juu ya demografia 

Malthus ni maarufu kwa nadharia zake juu ya idadi ya watu: kuongezeka kwake au kupungua kwa kujibu mambo anuwai. Alieleza nadharia zake katika insha yake "Essay on the Principle of Population" (Insha kuhusu Usuli za idadi ya Watu), iliyochapishwa mwaka 1798 na kupata matoleo mapya hadi 1826. Alidai kuwa kila ongezeko la idadi ya watu litakutana baada ya muda fulani na njaa, magonjwa na kuongezeka kwa kiwango cha vifo.  

 "Nguvu ya ongezeko la watu (power of population) inazidi nguvu iliyoko katika ardhi kuzalisha riziki kwa mwanadamu".  p13

Akiwa mchungaji wa Kianglikana, Malthus aliona hali hiyo kama mapenzi ya Mungu. p104-105 Kuamini kwamba mtu hangeweza kubadilisha maumbile ya mwanadamu, Malthus aliandika kwamba yeyote anayeangalia historia ya binadamu wakati wowote na mahali popote duniani atapaswa kukubali kwamba 
 ongezeko la idadi ya watu lina mpaka wake katika riziki zinazopatikana,
 idadi ya watu huongezeka kila wakati njia za kujikimu zinaongezeka,
 nguvu ya ongezeko la idadi ya watu hukandamizwa na taabu na uovu, na hivyo idadi halisi ya watu inabaki jinsi ilivyo".  p61

Hoja zake zikaja kufuatwa na wengi, lakini pia kupingwa kwa nguvu kutokana na kasi ya maendeleo na uzalishaji.

Marejeo 

Demografia
Waliofariki 1834
Waliozaliwa 1766
Wanauchumi wa Uingereza
Jerboa

Jerboa ni wanyama wagugunaji  wa nusufamilia Allactaginae, Cardiocraniinae, Dipodinae na Euchoreutinae katika familia Dipodidae wanaofanana na kanguruu wadogo kwa sababu wana miguu mirefu ya nyuma na miguu mifupi ya mbele. Wanatokea maeneo makavu katika Afrika ya Kaskazini na Asia.

Maelezo
Jerboa ni wagugunaji wadogo hadi wa kadiri wenye urefu wa mwili wa sm 4-26 bila mkia, ambao ni mpaka maradufu wa urefu wa mwili. Wote wametoholewa kwa kuruka ingawa kwa viwango tofauti. Wana miguu mirefu sana ya nyuma ambayo, katika spishi nyingi, inajumuisha mifupa mirefu ya metakarpali. Wanasonga ama kwa kuruka au kwa kutembea kwa miguu yao ya nyuma. Mkia mrefu wa jerboa husaidia katika kuweka usawaziko wao.

Wengi ni walavyote na lishe yao ni mbegu na wadudu. Spishi kadhaa za jerboa hata hivyo, kama Allactaga sibirica, ni karibu walawadudu kabisa. Kama wagugunaji wengine wana meno ya mbele ya kutafuna yaliyotengwa kwa pengo (diastema) na meno ya shavu ya kusaga.

Jerboa hufanya viota vyao kwenye vishimo ambavyo vinaweza kuwa tata kwa vyumba vya pembeni ambapo huhifadhi chakula chao. Spishi nyingi hulala wakati wa baridi kwa angalau nusu mwaka zikinusurika kwa mafuta zinayounda katika wiki kadhaa kabla ya kulala.

Majike huzaa wachanga wawili hadi saba baada ya kipindi cha ujauzito kati ya siku 17 na 42. Wanazaana mara moja au mbili kwa mwaka kulingana na spishi.

Spishi za Afrika
 Allactaga tetradactyla, Jerboa vidole-vinne (Four-toed jerboa)
 Jaculus hirtipes, Jerboa Hamada (African hammada jerboa)
 Jaculus jaculus, Jerboa Mdogo (Lesser Egyptian jerboa)
 Jaculus orientalis, Jerboa Mkubwa (Greater Egyptian jerboa)

Spishi za Asia
 Allactaga balikunica (Balikun jerboa)
 Allactaga bullata (Gobi jerboa)
 Allactaga elater (Small five-toed jerboa)
 Allactaga euphratica (Euphrates jerboa)
 Allactaga firouzi (Iranian jerboa)
 Allactaga hotsoni (Hotson's jerboa)
 Allactaga major (Great jerboa)
 Allactaga severtzovi (Severtzov's jerboa)
 Allactaga sibirica (Mongolian five-toed jerboa)
 Allactaga toussi (Toussi jerboa)
 Allactaga vinogradovi (Vinogradov's jerboa)
 Allactaga williamsi (Williams's jerboa)
 Allactodipus bobrinskii (Bobrinski's jerboa)
 Cardiocranius paradoxus (Five-toed pygmy jerboa)
 Dipus sagitta (Northern three-toed jerboa)
 Eremodipus lichtensteini (Lichtenstein's jerboa)
 Euchoreutes naso (Long-eared jerboa)
 Jaculus blanfordi (Blanford's jerboa)
 Jaculus thaleri (Thaler's jerboa)
 Paradipus ctenodactylus (Comb-toed jerboa)
 Pygeretmus platyurus (Lesser fat-tailed jerboa)
 Pygeretmus pumilio (Dwarf fat-tailed jerboa)
 Pygeretmus shitkovi (Greater fat-tailed jerboa)
 Salpingotulus michaelis (Baluchistan pygmy jerboa)
 Salpingotus crassicauda (Thick-tailed pygmy jerboa)
 Salpingotus heptneri (Heptner's pygmy jerboa)
 Salpingotus kozlovi (Kozlov's pygmy jerboa)
 Salpingotus pallidus (Pale pygmy jerboa)
 Salpingotus thomasi (Thomas's pygmy jerboa)
 Stylodipus andrewsi (Andrews's three-toed jerboa)
 Stylodipus sungorus (Mongolian three-toed jerboa)
 Stylodipus telum (Thick-tailed three-toed jerboa)

Picha

Panya na jamaa
Suema Akumboke

Suema Akumboke (alifariki 16 Juni 1878) alikuwa sista wa kwanza mzawa wa eneo la Tanzania ya leo.

Maisha
Suema alizaliwa sehemu za ziwa Nyasa. Huko alikamatwa na Waarabu, lakini mama yake hakutaka kuachana naye. Hivyo wote wawili waliingizwa katika msafara wa kupelekwa Unguja na kuuzwa sokoni. Kutokana na urefu na ugumu wa safari mama yake alidhoofika hata Waarabu wakaamua kumuacha porini afe tu. Usiku Suema alitoroka amtafute, lakini asubuhi yake Waarabu waliwafikia. Waliposhindwa kuwatenganisha, mmojawao alimpiga sana yule mama afe peke yake. 

Baada ya muda mrefu msafara ulifika Kilwa. Toka huko walikwenda kwa dau mpaka Unguja, lakini Suema alifika hoi, hivyo hakuna aliyetaka kumnunua. Basi, bwana wake aliagiza afungwe katika mkeka na kutupwa shimoni kwenye makaburi kama kwa kuzikwa angali hai. Kumbe usiku huohuo kijana mmoja alipita karibu akasikia kilio cha Suema akamtoa shimoni akampeleka mishenini. 

Masista wakampokea na kumtunza. Baadaye alisoma kwa bidii elimu ya shule na ya dini hata akatamani ubatizo, lakini hakuweza kuupata kwa sababu alishindwa kumsamehe Mwarabu aliyemtenda vile mama yake. Kila alipojaribu kusali Baba Yetu aliishia maneno "Utupe leo mkate wetu wa kila siku", asiweze kuendelea "Utusamehe makosa yetu kama tunavyowasamehe waliotukosea". Masista walimhurumia na kuendelea kumuombea neema ya kusamehe. 

Jioni fulani walileta mgonjwa hospitalini, amejeruhiwa vibaya katika ugomvi. Masista walimuita Suema asaidie kutibu majeraha kwa kuleta kitambaa, sahani na vyombo vingine. Alipoingia chumbani na kumuona mgonjwa alishtuka na kuanza kutetemeka hivi kwamba vyote vikachopoka mikononi mwake. Chuki kubwa ilimsonga moyoni kwa kutambua ni Mwarabu aliyemuua mama yake. Hata hivyo sista alipomuomba aokote kila kitu na kumsaidia, Suema polepole akasogea akaanza kumshughulikia yule Mwarabu, hivyo chuki ikaanza kuyeyuka. Kisha kutibu majeraha alikimbilia kanisani. Sista alimfuata akamuona amepiga magoti akikariri kwa machozi ya furaha, "Ee Mungu, Baba mwema, namsamehe, namsamehe!"
Basi, juma ileile alibatizwa na kuitwa Magdalena. 

Miaka miwili baadaye aliingia shirika la "Mabinti wa Maria" wa Reunion na tarehe 15 Mei 1877 aliweka nadhiri za kitawa akaitwa Sista Maria Antonia. Mwaka uliofuata alifariki dunia.

Marejeo
 Kanisa katika Tanzania, V2, Kitabu cha Mwalimu, Ndanda Mission Press, 1975, uk. 28-29

Waliozaliwa karne ya 19
Waliofariki 1878
Utumwa
Kanisa Katoliki Tanzania
Wanawake wa Tanzania
Marsiano wa Tortona

Marsiano wa Tortona (alifariki karne ya 2 BK) anakumbukwa kama askofu wa kwanza wa Tortona (Italia Kaskazini) aliyefia imani katika dhuluma ya kaisari Adriani (117-138).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Fedele Savio, Gli antichi vescovi d'Italia. Il Piemonte, Torino 1898, pp. 377-380
Fedele Savio, Le origini della diocesi di Tortona, in Atti della Reale Accademia delle scienze di Torino, vol. 38, 1902-1903, pp. 85-101

Waliozaliwa karne ya 1
Waliofariki karne ya 2
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Viktorini wa Nikomedia

Viktorini wa Nikomedia (aliuawa Nikomedia, leo Izmit, nchini Uturuki 311) alikuwa Mkristo aliyefia dini yake katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 311
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Kwiriaki wa Trier

Kwiriaki wa Trier (alifariki Trier, leo nchini Ujerumani, karne ya 4) alikuwa padri kutoka Akwitania, leo nchini Ufaransa. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 4
Mapadri
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Ujerumani
Evagri wa Konstantinopoli

Evagri wa Konstantinopoli (alifariki 380) alikuwa askofu wa Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, kwa muda mfupi katika mwaka 370 hadi alipofukuzwa na kaisari Valensi aliyeunga mkono Uario.. 

Mpaka kifo chake alishuhudia imani sahihi kwa namna bora.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 380
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Juliani wa Toledo

Juliani wa Toledo (Toledo, Hispania, 642 - Toledo, 690) alikuwa mmonaki mwanateolojia aliyehudumia kama askofu mkuu wa Toledo na kuacha kumbukumbu ya umakini katika haki, upendo na juhudi kwa ajili ya wokovu wa watu.

Aliunganisha Kanisa la rasi ya Iberia na kuendesha sinodi na mitaguso mbalimbali pamoja na kurekebisha liturujia ya Toledo. Pia aliandika sana juu ya mambo mbalimbali akithibitisha imani sahihi.

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Vyanzo
 Collins, Roger. "Julian of Toledo and the Education of Kings in Late Seventh-Century Spain." Law, Culture and Regionalism in Early Medieval Spain. Variorum, 1992. pp. 1–22. ISBN|0-86078-308-1. Revised version of "Julian of Toledo and the Royal Succession in Late Seventh Century Spain," Early Medieval Kingship, edd. P. H. Sawyer and I. N. Wood. Leeds: School of History, University of Leeds, 1977.

Maandishi yake
 J.N. Hillgarth, B. Bischoff, W. Levison (eds.), Iulianus Toletanus. Opera, I. Prognosticon futuri saeculi libri tres. Apologeticum de tribus capitulis. De comprobatione sextae aetatis. Historia Wambae regis. Epistula ad Modoenum. (= Corpus Christianorum. Series Latina, 115), Turnhout: Brepols Publishers, 1976
 J.C. Martín-Iglesias, V. Yarza Urquiola (eds.), Iulianus Toletanus, Felix Toletanus, Iulianus Toletanus (Ps.). Opera, II. Elogium Ildefonsi, Vita Iuliani (auctore Felice Toletano), Antikeimena, Fragmenta, Ordo annorum mund (= Corpus Christianorum. Series Latina, 115A-B), Turnhout: Brepols Publishers, 2014

Viungo vya nje

Waliozaliwa 642
Waliofariki 690
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Waandishi wa Kilatini
Wanateolojia wa Hispania
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Hispania
Fridolini

Fridolini wa Säckingen (alifariki karne ya 6 au karne ya 7) alikuwa mmonaki mmisionari kutoka Ireland, maarufu kwa kuinjilisha kabila la Waalamani na kuanzisha monasteri mbili huko Säckingen katika nchi ya Ujerumani ya leo baada ya kuzunguka sehemu mbalimbali za Ufaransa.  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Acta Sanctorum vol. 7 (1865), pp 429–440.

Viungo vya nje
 Illustrations of the Legend of Fridolon
 
Wamonaki
Wakolumbani
Watawa waanzilishi
Wamisionari
Watakatifu wa Ireland
Watakatifu wa Ujerumani
Ptahhotep

Ptahhotep (kwa maana ya  "Amani ya Ptah ", Ptahhotep I au Ptahhotpe) alikuwa waziri wa farao wakati wa nasaba ya tano ya Misri ya Kale mwishoni mwa karne ya 25 KK na mwanzoni mwa karne ya 24 KK.

Maisha 
Ptahhotep alikuwa msimamizi wa jiji la Sakara na waziri wa kwanza wakati wa utawala wa Farao Djedkare Isesi katika Nasaba ya Tano. Anasifiwa kwa kuandika kitabu Maagizo ya Ptahhotep, ambacho ni mfano wa kwanza wa fasihi inayolenga kufundisha hekima kwa vijana. 

Alikuwa na mwana wa kiume aliyeitwa Akhethetep, ambaye pia alikuwa waziri. Ptahhoteb na uzao wake walizikwa Sakara.  

Kaburi la Ptahhotep liko katika jengo la mastaba upande wa kaskazini wa Sakara (Mastaba D62), ambapo alilazwa peke yake. Mjukuu wake Ptahhotep Tshefi, aliyeishi wakati wa utawala wa Farao Unas, alizikwa katika mastaba ya baba yake (mastaba 64).  Kaburi lao ni maarufu kwa michoro bora ya ukutani. Pamoja na cheo cha waziri anashikilia nyadhifa nyingine nyingi muhimu, kama vile msimamizi wa hazina, mwangalizi wa waandishi wa hati za mfalme, mwangalizi wa ghala ya nafaka na mwangalizi wa kazi zote za kifalme.

Maagizo ya Ptahhotep 
Kitabu chake kiliitwa Maagizo ya Ptahhotep. Aliandika kuhusu mada kadhaa ambazo zilitokana na dhana kuu ya hekima katika utamaduni wa Misri ya Kale. Maagizo ya Ptahhotep yaliandikwa kama ushauri kwa watu kwa matumaini ya kudumisha "utulivu wa kijamii". Aligusa mambo mengi kuanzia kwenye adabu za kula pamoja mezani na mwenendo mzuri ili kufanikiwa katika mazingira ya mfalme hadi ushauri kwa mume jinsi ya kutunza uzuri wa mke wake. Ptahhotep alishauri pia kuhusu kuepukana na watu wabishi na jinsi ya kujidhibiti.

Marejeo

Bibliografia 
 Nicolas Grimal, Historia ya Misri ya Kale, Uchapishaji wa Blackwell, 1992
 978-0-85668-851-5  
 978-0954721862  
 978-0-71-030107-9

Viungo vya nje 
 Works by Ptahhotep  
 Works by or about Ptahhotep  
 Works by Ptahhotep   
 "Ptah-Hotep", AfricaWithin.com
 Brian Brown (ed.) (1923) Hekima ya Wamisri. New York: Brentano
 978-1589831384 
 978-0871692320 
 Maagizo ya Ptah-Hotep - AAA Encyclopedia
 
Wanafalsafa wa Misri
Watu wa Misri ya Kale
Djoser

Djoser (majina mengine ni pamoja na Netjerikhet, Tosorthos, na Sesorthos) alikuwa Farao wa kwanza wa nasaba ya 3 ya Misri, mmamo mwaka 2670 KK.  Anakumbukwa kwa ujenzi wa piramidi ya kwanza iliyojengwa Misri ambayo ni piramidi ya ngazi huko Sakara. Nasaba ya Tatu iliyokuwa na mji mkuu wa Memphis, ilikuwa mwanzo wa Himaya ya Kale ya Misri na kipindi cha utulivu, mafanikio na umoja.

Kumbukumbu ya Djoser inaonyesha alitawala kwa miaka angalau miaka 20 lakini alitajwa kama mjenzi wa mahekalu mengi, makaburi na sanamu, hivyo wataalamu wengine wanasema inawezakana alitawala hata miaka 30.

Kuna sanamu ya rangi ya Djoser iliyochongwa na gange, ambayo ni ya kale kati ya sanamu za Kimisri zinazomwonyesha mtu kwa ukubwa wake halisi. Iko sasa Jumba la kumbukumbu la Misri huko Kairo.

Piramidi ya Ngazi 

Piramidi ya ngazi ya Djoser imetengenezwa kwa mawe ya gange. Msanifu aliyesimamia ujenzi wa piramidi hiyo aliku wa Imhotep, waziri wake na mtendaji mkuuwa farao.  Ndani kuna chumba kidogo kinachofikiwa kwa ushoroba mwembamba. Kwenye chumba kulikuwa na mlango wa kuingia kwenye kaburi lililopo chini ya piramidi. Nafasi za ushoroba na chumba zilijazwa baadaye kwa chagarawe na udongo maana hazikuwa na kazi tena baada ya mazishi. Kiasili piramidi ilikuwa na kimo cha mita 62  kilichokaa juu ya msingi uliokuwa na vipimo vya mita 125 X 109. Uso wa nje ulikuwa gange iliyong'arishwa.

Marejeo 

Watu wa Misri ya Kale
Roeperocharis

Roeperocharis ni jenasi ya mimea itoayo maua kutoka familia ya okidi, Orchidaceae, yenye asili ya mashariki mwa Afrika. Spishi zinazotambulika kwenye jenasi hii tangu Juni 2014 ni zifuatazo:  

 Roeperocharis alcicornis Kraenzl. katika HGReichenbach - Ethiopia
 Roeperocharis bennettiana Rchb.f. - Ethiopia, Kenya, Tanzania, Malawi, Msumbiji, Zambia
 Roeperocharis maleveziana Geerinck - Zaire
 Roeperocharis urbaniana Kraenzl. katika HGReichenbach - Ethiopia
 Roeperocharis wentzeliana Kraenzl. - Zaïre, Tanzania, Malawi, Zambia

Angalia pia 
 Orodha ya jenasi za Orchidaceae

Tanbihi 

Okidi
Krodegango

(alizaliwa Hesbaye, leo nchini Ubelgiji; alifariki Metz, leo nchini Ufaransa, 6 Machi 766) alikuwa askofu wa mji huo tangu mwaka 742 au 748 akibaki chansela wa mfalme Karolo Nyundo, ndugu yake.

Alidai waklero wanajimbo waishi kama monasterini akaandika pia kanuni maarufu kwa jumuia zao za kikanoni iliyoandaa urekebisho wa Kanisa la Ulaya magharibi utakaofanywa na kaisari Karolo Mkuu. Pia alistawisha uimbaji katika liturujia.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
D'Achéry, Spicilegium, I, 656
Claussen, M. A. The Reform of the Frankish Church: Chrodegang of Metz and the Regula Canonicorum in the Eighth Century. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. ISBN|0-521-83931-9.
Medieval Lands Project, Family of Enguerrand, Comte de Paris

Viungo vya nje
 Catholic Encyclopedia - St. Chrodegang

Waliofariki 766
Maaskofu Wakatoliki
Wanasiasa wa Ufaransa
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ubelgiji
Watakatifu wa Ufaransa
Jeshi la Kujenga Taifa

Jeshi la Kujenga Taifa (kifupi JKT) ni tawi la jeshi la Tanzania. Liliasisiwa tarehe 10 Julai 1963  kwa ajili ya kutoa mafunzo kwa vijana wa Kitanzania juu ya uzalendo, maadili pamoja na nidhamu.

Marejeo

Tanzania
Jeshi la Tanzania
SUMA-JKT

Shirika la Uzalishaji Mali JKT ni shirika lililo chini ya Jeshi la Kujenga Taifa lililoanzishwa kwa malengo ya kusaidia miradi ya uzalishaji mali iliyo chini ya JKT. 

SUMA-JKT hufanya miradi mingi ya kimaendeleo kama kilimo, ufugaji, huduma za ulinzi, zima moto na kadhalika.

Marejeo

Jeshi la Tanzania
Mashirika ya Tanzania
Ushoroba

Ushoroba (pia: korido, kutoka Kiingereza: corridor) ni sehemu nyembamba ndani ya nyumba au pia baina ya nyumba na nyumba.

Ndani ya nyumba ni sehemu iliyofungwa kati ya kuta kwenda kutoka sehemu moja hadi nyingine, mara nyingi vyumba vimepangwa pande zote mbili za ushoroba. 

Hutumiwa hasa katika majengo kama shule na ofisi, lakini pia kwenye hoteli.

Viungo vya Nje 
Corridor, makala katika designingbuildings.co.uk
Mark Jarzombek: Corridor Spaces, jarida la Critical Enquiry, Chicago Summer 2010, ISSN 0093.1896

Usanifu
Wafiadini wa Amorio

(waliofariki 6 Machi 845 hivi) ni Wakristo 42 wenye vyeo au wa koo bora za mji huo wa Frigia, leo nchini Uturuki, waliofia dini yao kwa kuuawa na Waislamu waliowateka walipouvamia mwaka 838 chini ya Khalifa al-Mutasim. Kwa miaka yote saba walikataa kusilimu na hatimaye waliuawa kwenye mto Eufrate.

Kati yao wanajulikana kwa jina: Konstantino Baboutzikos, Theodoro Krateros, Esyo, Theofilo, Basoes, Kalisto na Konstantino mwingine.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
  Clive Foss (1991). "Amorion". In Aleksandr Petrovič Každan (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 79–80. ISBN 0-19-504652-8.
  Aleksandr Petrovič Každan; Nancy Patterson Ševčenko (1991). "Forty-Two Martyrs of Amorion". In Aleksandr Petrovič Každan (a cura di). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 800–801. ISBN 0-19-504652-8.
  Ralph-Johannes Lilie; Claudia Ludwig; Thomas Pratsch; Beate Zielke (2013). Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Nach Vorarbeiten F. Winkelmanns erstellt. Berlin and Boston: De Gruyter.

Waliofariki 845
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Memphis, Misri

Memphis ilikuwa mji mkuu wa Misri ya Kaskazini, na baadaye pia ya Misri ya Kale yote kuanzia maungano ya Misri ya Kaskazini na Misri ya Kusini chini ya Farao Menes hadi karibu mwaka 2200 KK. Baadaye ilirudi tena kama mji mkuu wakati wa Ufalme Mpya wa Misri.  Kilikuwa kitovu cha utawala hadi utawala wa Kiroma juu ya Misri. 

Jina lake la zamani kwa Kimisri lilikuwa Ineb Hedj ("Kuta Nyeupe"). Jina "Memphis" ( Μέμφις ) lilitungwa na Wagiriki waliojaribu kutamka jina la piramidi ya Pepi I (nasaba ya 6), ambayo ilikuwa Men-nefer,  likawa Menfe katika matamshi ya kawaida. 

Miji ya kisasa ya Mit Rahina, Dahshur, Saqqara, Abusir, Abu Gorab, na Zawyet el'Aryan, kusini mwa Kairo, yote iko ndani ya mipaka ya kiutawala ya Memphis ya kihistoria ( 29°50′58.8″N, 31°15′15.4″E ).

Memphis pia ilijulikana katika Misri ya Kale kama Ankh Tawy ("Inayoshika nchi zote mbili") kwa sababu ya nafasi ya kimkakati ya mji kati ya Misri ya kusini na Misri ya kaskazini.

Maghofu ya Memphis yako km 20 kusini mwa Kairo, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Nile.

Katika Biblia, Memphis inaitwa Moph au Noph.

Maghofu yake pamoja na maeneo mapana ya makaburi ya enzi za Misri ya Kale, pamoja na Sakara na Pirmidi za Gizeh, yamepokelewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO.

Marejeo

Vyanzo 
 Baines & Malek Atlas ya Utamaduni ya Misri ya Kale, 2000

Majiranukta 
Coordinates: 29°50′40.8″N, 31°15′3.3″E

Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Misri ya Kale
Miji ya Misri
Tutankhamun

Tutankhamun (pia: Tutankhaten, Tutankhamen) alikuwa farao wa Misri ya Kale.  Alitawala tangu alipokuwa na umri wa miaka tisa (1334 KK) hadi alipofariki dunia (1323 KK). Alikuwa farao wa nasaba ya 18 (familia ya kifalme) wakati wa Ufalme Mpya. 

Yeye ni mashuhuri kwa sababu kaburi lake ni kaburi pekee kati ya makaburi yote ya kifalme ya Misri ya Kale lililohifadhiwa bila kuporwa mali hadi karne ya 20.

Maisha
Tutankhamun alikuwa mtoto wa Farao Akhenaten na mmoja wa dada wa Akhenaten,  au labda mmoja wa binamu zake, Kiya.  

Tutankhamun alitawala kwa miaka 9 na alikufa kijana, akiwa na miaka 19. Alikuwa amemwoa dada yake aliyezaliwa na Ankhesenamun, binti ya Malkia Nefertiti, mama yake wa kambo.

Katika mwaka wa tatu wa ufalme wake, Tutankhamun alirudisha nyuma mabadiliko kadhaa yaliyoanzishwa wakati wa utawala wa baba yake. Alimaliza ibada ya mungu Aten na kurudisha ukuu wa mungu Amun. Ibada za Amun ziliruhusiwa tena na marupurupu ya kimapokeo yalirudishwa kwa ukuhani wake. Mji mkuu ulirudi Thebes na mji wa Akhetaten uliachwa.  

Alibadilisha pia jina lake mwenyewe kutoka Tutankh-Aten kuwa Tutank-Amun akiimarisha urejeshwaji wa ibada ya Amun.

Ugonjwa na kifo 
Uchunguzi wa hivi karibuni wa mwili wake kwa kutumia uchunguzi wa CT na vipimo vya DNA unaonyesha alikuwa na watoto wawili, lakini walikufa wakiwa wadogo sana. Wanasayansi sasa wanaamini alikufa kutokana na mguu uliovunjika, uliofanywa kuwa mgumu zaidi na ugonjwa wa mifupa na malaria.  Kabla ya ugunduzi huo kulikuwa na nadharia nyingi juu ya kifo chake cha mapema, pamoja na uuaji. Ni hakika kabisa kwamba aliambukizwa aina kadhaa za malaria, na uwezekano mkubwa kwamba alikuwa na kasoro za maumbile zilizosababishwa na kuzaliana kidugu, ilhali mafarao walikuwa na desturi ya kuoa dada zao. Wazazi wake walikuwa kaka na dada.  Sababu ya mwisho ya kifo chake bado haijajulikana.

Nyumba mpya katika Jumba la kumbukumbu la Kairo 
Mnamo 1922 Howard Carter alikuta kaburi la Tutankhamun. Makaburi yote ya mafarao wa Misri yaliporwa mali tangu zamani. Hapa kwa mara ya kwanza kaburi liligunduliwa na kufunguliwa ambalo lilikuwa katika hali asilia. Uchunguzi wa vitu vilivyokaa ndani yake ulileta utajiri wa habari kuhusu maisha ya Misri ya Kale; vitu vingi kutoka kaburi hilo vinaonyeshwa katika jumba la makumbusho la Misri mjini Kairo.

Mnamo 2014 Jumba hilo lilifungua kumbi nne mpya kwenye Jumba la sanaa la Tutankhamun.

Marejeo 

Watu wa Misri ya Kale
Mafarao wa Misri ya Kale
Thutmose III

Thutmose III  (inayomaanisha " Thoth amezaliwa") alikuwa farao wa sita wa nasaba ya 18.

Thutmose III alikuwa farao kwa karibu miaka 54 (24 Aprili 1479 KK hadi 11 Machi 1425 KK). Alipewa ufalme alipokuwa na umri wa miaka miwili, aliaga dunia akiwa na umri wa miaka hamsini na sita.

Kwa miaka 22 ya kwanza ya utawala wake, alikuwa Farao kwa jina tu ilhali utawala halisi ulikuwa mIkononi mwa mama yake wa kambo na shangazi yake, Hatshepsut, aliyekuwa pia farao, na mtawala halisi kwa sehemu ya kwanza ya ufalme wake.   Baada ya kifo cha Hatshepsut alishika utawala mwenyewe. Katika miaka miwili ya mwisho ya utawala wake, alimteua mwanawe na mrithi wake, Amenhotep II, kama farao wa pili na msaidizi wake. Mwanawe wa kwanza aliyemlenga kama mrithi aliitwa Amenemhat lakini alikufa kabla ya Thutmose III.

Alipokuwa mtawala pekee wa ufalme, baada ya kifo cha Hatshepsut, aliunda himaya kubwa zaidi iliyotawaliwa kutoka Misri katika historia hadi leo. Aliendesha kampeni za kivita 17. Alivamia nchi kutoka kaskazini mwa Syria hadi Nubia .

Wakati Thutmose III alipokufa, alizikwa katika Bonde la Wafalme. Wafalme wengine kutoka kipindi hicho cha Misri pia walizikwa huko.

Marejeo 

Mafarao wa Misri ya Kale
Seti I

Seti I (au Sethos I kwa Kigiriki) alikuwa farao wa nasaba ya 19. Kipindi chake huhesabiwa katIka Ufalme Mpya. Alikuwa mtoto wa Ramses I na Malkia Sitre, na baba wa Ramses II.

Kama ilivyo na tarehe zote katika Misri ya Kale, tarehe halisi za utawala wake hazijulikani. Wanahistoria anuwai wanataja tarehe tofautitofauti, na 1294 KK hadi 1279 KK . 1290 KK hadi 1279 KK  ni tarehe zinazokubaliwa zaidi na wasomi wa leo.

Jina 'Seti' linadokeza kwamba alilipokea kwa heshima ya mungu Set (au "Seth"). Kama ilivyo kwa mafarao wengi, Seti alikuwa na majina kadhaa. Wakati wa kupokea ufalme alichukua jina la binafsi "mn-m3'tr' ", ambalo kwa kawaida hutamkwa Menmaatre. Katika lugha ya Kimisri maana yake ni "Milele ni Haki ya Re". Jina linalojulikana zaidi alilopata wakati wa kuzaliwa ni "sty mry-n-pth" au Sety Merenptah, maana yake "Mtu wa Set, mpendwa wa Ptah".

Mafanikio makubwa zaidi ya sera za kigeni za Seti I yalikuwa kuteka mji wa Kadesh katika Syria pamoja na eneo jirani la Amurru lililowahi kutawaliwa na Milki ya Wahiti. 

Seti alifaulu kushinda jeshi la Wahiti ambalo lilijaribu kulinda mji. Aliingia mjini kwa shangwe pamoja na mwana wake na mrithi  Ramses II akaweka jiwe la ushindi. Kadesh, hata hivyo, baada ya muda ilirudi chini ya udhibiti wa Wahiti kwa sababu Wamisri hawakuweza kudumisha ulinzi wa kudumu kule Kadesh na Amurru. 

Seti I ametuachia jiwe la kumbukumbu ya vita zake ambalo hutukuza mafanikio yake, pamoja na maandiko kadhaa, ambayo yote huwa yanakuza mafanikio yake ya binafsi kwenye uwanja wa vita.

Marejeo 

Waliofariki 1279 KK
Mafarao wa Misri ya Kale
Attila

Attila (406-453), alikuwa kiongozi wa Wahunni kutoka mwaka 434 hadi alipofariki mnamo 453. Alisimamia himaya iliyounganisha makabila mbalimbali kama vile Waostrogoti, Waalani, Wabulgari na wengineo katika Ulaya ya Kati na ya Mashariki.

Attila alipigana katika vita nyingi na majirani. Madola makubwa yaliyokuwa majirani yake yalikuwa Uajemi, Roma ya Mashariki na Roma ya Magharibi. Wakati ule Dola la Roma lilikuwa bado na umoja fulani lakini hali halisi kulikuwa na serikali tofauti mashariki na magharibi. 

Attila alirithi uongozi wa Wahunni pamoja na kaka yake Bleda baada ya kifo cha baba yao Rugila mnamo mwaka 434. Rugila aliwahi kufaulu kuunganisha Wahunni wote. Bleda na Attila walitisha Waroma wa Mashariki na serikali ya Bizanti ilikubali kuwalipa ruzuku wa pauni 700 za dhahabu kila mwaka.

Hapo kaka hao waliongoza jeshi lao kushambulia Uajemi lakini walishindwa. 

Mwaka 440 walionekana tena kwenye mpaka wa Dola la Roma wakaushambulia kwa nguvu mwaka 443. Walishindwa kuvunja kuta za Bizanti lakini serikali ya Roma ya Mashariki iliona vema kuwalipa kwa amani kiasi cha pauni 2000 za dhahabu kwa mwaka.

Baada ya ushindi huo Bleda alikufa mnamo 445. Waandishi wengine wa kale walisema Attila alimwua.

Vita kadhaa na Roma ya Mashariki vilifuata.

Mwaka 450 Attila aliangalia hali ya Gallia (leo: Ufaransa), jimbo la Roma ya Magharibi. Inasemekana dada wa Kaizari Valentinian III aliozwa huko dhidi ya mapenzi yake akamwandikia Attila barua na kuomba msaada wake. Kwa namna yoyote jeshi la Attila lilielekea Gallia. Gallia ilitawaliwa na gavana Mroma Aetius aliyekusanya jeshi la askari Waroma wachache aliokuwa nao pamoja na askari kutoka makabila ya Kigermanik katika Gallia waliowahi kuingia katika harakati za uhamaji wa mataifa mazima ambako makabila ya Wagermanik walielekea magharibi na kusini na kuingia katika Dola la Roma. Jeshi hilo la Kiroma-Kigermanik lilikutana na jeshi la Attila mwaka 451 kwenye uwanja wa Katalauni Hapa alikutana na jeshi la Kiroma akashindwa.

Kutoka Ufaransa Attila alivamia Italia ya kaskazini akarudi katika ikulu yake iliyopatikana katika maeneo ya Hungaria ya leo. Mwaka 453 aliamua kumwoa binti lakini alikufa kwenye sherehe ya arusi.

Baada ya kifo chake makabila ya Kigermanik yaliyowahi kuwa chini yake yaliasi. Katika mapigano Wahunni walishindwa. Baada ya kushindwa tena katika mapigano na Roma ya Mashariki umoja wa Wahunni uliporomoka kabisa. Walipotea na baada ya muda mdogo hawakutajwa tena katika maandiko ya kale, isipokuwa katika kumbukumbu ya vita zao za awali.

Marejeo

Kujisomea

Viungo vya Nje

 Works about Attila at Project Gutenberg
Waliozaliwa 406
Waliofariki 453
Historia ya Ulaya
Wahunni
Dola la Roma
Historia ya Hungaria
Eubulo wa Kaisarea

Eubulo wa Kaisarea (alifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 308) alikuwa Mkristo wa Batanea (leo nchini Syria) ambaye wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano alikwenda Kaisarea kuhudumia waliodhulumiwa akateswa mwenyewe pia kwa sababu ya imani yake akatupwa kwa simba kuliwa siku mbili baada ya mwenzake Adriano. Hatimaye alimalizwa kwa upanga..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 7 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 308
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Siria
Gaudioso wa Brescia

Gaudioso wa Brescia (alifariki 445 hivi) anakumbukwa kama askofu wa 12 wa Brescia (Italia Kaskazini) kwa muda wa miaka 13 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi 

Waliofariki 445
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Basili, Eujeni na wenzao

Basili, Eujeni na wenzao Agatodoro, Elpidi, Eteri, Kapitoni na Efremu (walifariki Kersoneso, leo nchini Ugiriki, mwishoni mwa karne ya 3 - mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa maaskofu wamisionari kutoka Yerusalemu ambao waliuawa kwa sababu ya imani yao, isipokuwa labda Kapitoni. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Watakatifu wa Ugiriki
Isis

Kuhusu kundi la kigaidi linaloitwa ISIS, angalia Daish

Isis alikuwa mmoja wa miungu katika dini ya Misri ya Kale. Alikuwa mungu wa kike aliyeabudiwa na Wamisri wengi katika maisha ya kila siiku kwa sababu aliaminiwa kuhusika na shughuli za uzazi na kujifungua, na kutoka hapa maombi mengi ya uponyaji yalilengwa kwake. 

Kama mungu wa uhai na uchawi, Isis aliwalinda wanawake na watoto, na kuwaponya wagonjwa. Alitazamiwa kama mama wa kimungu wa kila farao (mfalme).  

Katika mitholojia ya Misri aliunganishwa hasa na Osiris (mume wake wa kimungu) na Horus (mwana wa Osiris na Isis). Ibada ya Isis iliendelea muda mrefu hadi kipindi cha utawala wa Kiroma, ikaenea pia nje ya Misri katika Dola la Roma. 

Alama zake zilikuwa ankh, mabawa yake, na taji lilionyesha kiti cha kifalme.

Kujisomea 
 Richard H. Wilkinson: The complete gods and goddesses of ancient Egypt, Thames & Hudson (2003), ISBN 978-0-500-05120-7 (online kupitia archive.org)
Wallis E. Budge,The Gods of the Egyptians, (1904), Chicago 1904, (kupitia archive.org)
 Gods and Goddesses of Ancient Egypt by Janeen R, Adil

Tovuti zingine 

 http://www.touregypt.net/godsofegypt/isis.htm
 http://www.ancient-egypt.org
 http://www.touregypt.net/isis.htm
Miungu ya Misri ya Kale
Paulo wa Prusa

Paulo wa Prusa (alifariki uhamishoni Prusa, Bitinia, leo nchini Uturuki, 837 hivi) alikuwa askofu aliyedhulumiwa kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu hata akafariki uhamishoni. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 8
Waliofariki 837
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Teresa Margerita Redi

Teresa Margerita Redi, O.C.D. (Arezzo, Toscana, Italia, 15 Julai 1747 - Firenze, Toscana, 7 Machi 1770) alikuwa bikira katika monasteri ya Wakarmeli Peku aliyefuata njia ngumu ya Ukamilifu wa Kikristo akapata umaarufu kwa karama zake za pekee.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 9 Juni 1929 na mtakatifu tarehe 19 Machi 1934.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Hervé Roullet, Sainte Thérèse-Marguerite Redi, Une spiritualité du Coeur de Jésus, Coll. « Saints du monde », Éd. Pierre Téqui, Paris, 2017

Viungo vya nje 
 St. Teresa Margaret of the Sacred Heart in Volume IV of the Collected Works of Blessed Edith Stein The Hidden Life: hagiographic essays, meditations, spiritual texts. Edited by Dr. L. Gelber and Michael Linssen, O.C.D. (1992) ICS Publications.
 Teresa Margaret Redi at Patron Saints Index , at Catholic.org , at Carmelnet 

Waliozaliwa 1747
Waliofariki 1770
Mabikira
Wakarmeli
Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Yusto Ranfer

, M.E.P. (Chalon-sur-Saône, Saône-et-Loire, Ufaransa, 28 Februari 1838 - Sai-Nam-Hte, 7 Machi 1866) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Padri huyo mmisionari alikatwa kichwa pamoja na askofu Simeoni-Fransisko Berneux na mapadri wawili wa shirika lake: Alois Beaulieu na Petro-Henri Dorie kwa sababu, walipoulizwa na watesi wamefika Korea kufanya nini, walijibu kwa ujasiri na unyofu kwamba wana lengo la kuokoa watu kwa jina la Yesu.

Hao na wafiadini wenzao 99 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.

Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
Dallet, Charles (1874). Histoire de l'Église de Corée, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
Fathers of the London Oratory (1859). The New Glories of the Catholic Church. London: Richardson and Son.

Viungo vya nje
 Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
 List and brief description of martyrs
 History of the Missions Etrangeres de Paris MEP

Mapadri
Wamisionari
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Korea
Teofilati wa Nikomedia

Teofilati wa Nikomedia (alifariki kifungoni Strobilon, Caria, leo nchini Uturuki, 845) alikuwa askofu wa Nikomedia, Bitinia, leo nchini Uturuki, aliyedhulumiwa kirefu kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu na hatimaye alifariki uhamishoni. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 8
Waliofariki 845
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Felisi wa Dunwich

Felisi wa Dunwich (Burgundy, Ufaransa - Dunwich, Uingereza, 8 Machi 647/648) alikuwa mmonaki aliyepata kuwa askofu mmisionari kwa Waangli wa Mashariki, (leo Norfolk na Suffolk) kwa miaka 17 wakati wa mfalme Sigebert III.

Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

 

 

 
 
 

Waliofariki 647
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Uingereza
Emanueli Miguez

Emanueli Miguez, S.P. (jina la kitawa: Faustino wa Umwilisho; 24 Machi 1831 - 8 Machi 1925) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Hispania na mwanzilishi wa shirika la Mabinti wa Mchungaji wa Kike wa Kimungu kwa ajili ya malezi ya vijana. 

Pamoja na kujitosa katika ufundishaji, hata akapata sifa kubwa kama mwalimu na mwanasayansi, hakuacha juhudi katika uchungaji wa aina nyingine.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 25 Oktoba 1998, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Oktoba 2017.

Sikukuu yake inaadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Hagiography Circle

Waliozaliwa 1831
Waliofariki 1925
Watawa waanzilishi
Waskolopi
Mapadri
Watakatifu wa Hispania
Askari wafiadini wa Kapadokia

Askari wafiadini wa Kapadokia (walifariki karibu na Sivas, Armenia ya Kale, leo nchini Uturuki, 303) ni kundi la Wakristo 40 wa Kapadokia ambao waliuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Licinius kwa sababu ya imani yao. Hawakuwa ndugu kwa asili, ila kwa kutimiza pamoja mapenzi ya Mungu.

Baada ya kufungwa na kuteswa sana, wakati wa baridi kali waliachwa usiku kucha uchi kwenye ziwa lililoganda na hatimaye walivunjwa miguu.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Pasiano

Pasiano (Hispania, 310 hivi - Barcelona, Hispania, 391 hivi) alikuwa askofu wa 2 wa mji huo kuanzia mwaka 365 hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Machi.

Maisha
Aliwahi kuoa na kuzaa mtoto aliyefanya kazi ikulu.

Jeromu alisifu maisha yake matakatifu pamoja na usafi wa moyo, ujuzi na ufasaha. 

Katika kuhubiri alikuwa akisema jina lake ni Mkristo na ubini wake ni Mkatoliki.

Maandishi
Aliandika kuhusu mada mbalimbali, lakini vimetufikia kitabu kimoja juu ya toba na barua tatu tu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Viungo vya nje

 The Extant Works of S. Pacian
Episcopologi de la catedral 

Waliozaliwa 310
Waliofariki 391
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Hispania
Mababu wa Kanisa