LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Andrea Kim Taegon

Andrea Kim Taegon (Hangul: 김대건 안드레아, Hanja: 金大建) (Solmoe, Dangjin, Korea, 1821 – Han River, Hanseong, Joseon, sasa Seoul, Korea Kusini, 1846), alikuwa padri wa kwanza wa Kanisa Katoliki mzaliwa wa Korea na ndiye msimamizi wa nchi. 

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri mwaka 1925, halafu tarehe 6 Mei 1984 Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu pamoja na wafiadini wengine 102 wa Korea, akiwemo Paulo Chong Hasang, 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 20 Septemba.

Mazingira na maisha
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Wazazi wa Andrea waliongokea Ukristo na baadaye baba yake alifia dini hiyo kwa sababu ya kuacha dini yake ya awali. 
Baada ya kubatizwa akiwa na umri wa miaka 15, Kim alisoma katika seminari ya Macau (China) na pia Lolomboy, Bocaue, Bulacan, Philippines.

Alipewa upadrisho huko Shanghai (1844) akarudi Korea ili kuinjilisha.

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri. 

Andrea Kim akawa mmoja kati ya maelfu waliouawa. Mwaka 1846, akiwa na miaka 25, aliteswa na hatimaye kukatwa kichwa karibu na Seoul kwenye Mto Han.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
"The Lives of the 103 Korean Martyr Saints (2): St. Kim Tae-gon Andrew ," Catholic Bishops' Conference of Korea Newsletter No. 27 (Summer 1999).

Viungo vya nje

Andrew Kim Taegon, Paul Chong Hasang and Companions
Saint Kim Dae Gon

Waliozaliwa 1821
Waliofariki 1846
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korea
Kibunu cha Bu-Nao

Kibunu ya Bu-Nao ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wabunu. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibunu ya Bu-Nao imehesabiwa kuwa watu 258,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibunu ya Bu-Nao iko katika kundi la Kibunu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibunu ya Bu-Nao kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibunu ya Bu-Nao 
lugha ya Kibunu ya Bu-Nao katika Glottolog
lugha ya Kibunu ya Bu-Nao kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kibunu cha Jiongnai

Kibunu ya Jiongnai ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wabunu. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibunu ya Jiongnai imehesabiwa kuwa watu 1080. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibunu ya Jiongnai iko katika kundi la Kibunu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibunu ya Jiongnai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibunu ya Jiongnai 
lugha ya Kibunu ya Jiongnai katika Glottolog
lugha ya Kibunu ya Jiongnai kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kibunu cha Wunai

Kibunu ya Wunai ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wabunu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibunu ya Wunai imehesabiwa kuwa watu 5800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibunu ya Wunai iko katika kundi la Kibunu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibunu ya Wunai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibunu ya Wunai 
lugha ya Kibunu ya Wunai katika Glottolog
lugha ya Kibunu ya Wunai kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kibunu cha Younuo

Kibunu ya Younuo ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wabunu. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibunu ya Younuo imehesabiwa kuwa watu 9720. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibunu ya Younuo iko katika kundi la Kibunu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibunu ya Younuo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibunu ya Younuo 
lugha ya Kibunu ya Younuo katika Glottolog
lugha ya Kibunu ya Younuo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kibokha

Kibokha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wabokha. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibokha imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibokha iko katika kundi laKingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibokha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibokha 
lugha ya Kibokha katika Glottolog
lugha ya Kibokha kwenye Ethnologue

Lugha za China
Paulo Chong Hasang

Paulo Chong Hasang (1794 au 1795 – Seoul, 22 Septemba 1839) alikuwa mmojawao Wafiadini wa Korea. 

Katekista huyo na wafiadini wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.

Sikukuu ya Wafiadini wa Korea inaadhimishwan kila tarehe 20 Septemba, ila ya kwake mwenyewe ni siku ya kifodini chake, alipokatwa kichwa, baada ya kuongoza Wakatoliki wa nchi hiyo kwa miaka 20.

Maisha
Mtoto wa mfiadini Augustino Jeong Yak-Jong na mjukuu wa mwanafalsafa Yohane Jeong Yak-Yong, ambao walikuwa kati ya Wakorea wa kwanza kuongokea dini ya Ukristo na kuandika katekisimu ya kwanza ya Kanisa Katoliki kwa Kikorea ("Jugyo Yoji").

Yakjong alipouawa pamoja na kaka wa Hasang, mke wake na watoto wengine waliachwa wakahamia vijijini. Hasang alikuwa na umri wa miaka saba.

Kisha kukua, Hasang aliajiriwa na afisa wa serikali, akapata hivyo nafasi ya kusafiri mara kadhaa hadi Beijing, alipomsihi askofu wa huko atume mapadri Korea, akamuandikia Papa Gregori XVI akimuomba aanzishe jimbo huko, jambo lililofanyika mwaka 1825.

Miaka michache baadaye, askofu Laurent-Marie-Joseph Imbert na mapadri wawili walitumwa huko. Askofu alitambua sifa za Hasang to akamfundisha Kilatini na teolojia, lakini alipotaka kumpa daraja takatifu ilizuka dhuluma dhidi ya Wakristo. 

Hasang alikamatwa akampa hakimu tamko la maandishi la kutetea Ukatoliki. Kisha kulisoma, hakimu alimjibu, "Wewe uko sahihi katika yale uliyoyaandika; lakini mfalme amekataza dini hiyo, hivyo ni wajibu wako kuikataa." Hasang alijibu, "Nimekuambia mimi ni Mkristo, na nitakuwa hivyo hadi kifo changu."

Basi, Hasang aliteswa kwa namna mbalimbali bila kupotewa na utulivu wake. Hatimaye alisulubiwa akiwa na umri wa miaka 45.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
The Lives of the 103 Korean Martyr Saints (4): St. Chong Ha-sang Paul (1795-1839) , Catholic Bishops' Conference of Korea Newsletter No. 29 (Winter 1999).

Waliozaliwa 1794
Waliofariki 1839
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korea
Nabii Yona

Yona (kwa Kiebrania: יוֹנָה, Yônā; kwa Kiarabu: يونس, Yūnus, Yūnis au يونان, Yūnān ; kwa Kilatini: Ionas; alifariki 761 KK hivi) ni jina la nabii wa Israeli aliyeishi katika karne ya 8 KK.

Pia ni jina la mhusika mkuu wa kitabu cha Yona katika Biblia ya Kiebrania (Tanakh) na hivyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo. Kutokana na hadithi hiyo, Yona anazungumziwa pia katika Injili na katika Kurani. 

Wakatoliki wanamheshimu kama mtakatifu na kuadhimisha sikukuu yake tarehe 21 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 The Book of Jonah (Hebrew and English)
 The Book of Jonah (NIV)
 Jewish Encyclopedia: Jonah
 Catholic Encyclopedia: Jonah
 Prophet Jonah Orthodox icon and synaxarion
 Animated Retelling of the Jonah Story 
 The Prophet Jonah at the Christian Iconography web site

waliofariki 761 KK
Y
Y
Y
Y
Mia nne na hamsini na nne

Mia nne na hamsini na nne ni namba inayoandikwa 454 kwa tarakimu za kawaida na CDLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 453 na kutangulia 456. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 227.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na hamsini na sita

Mia nne na hamsini na sita ni namba inayoandikwa 456 kwa tarakimu za kawaida na CDLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 455 na kutangulia 457. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 456 KK na 456 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na hamsini na tano

Mia nne na hamsini na tano ni namba inayoandikwa 455 kwa tarakimu za kawaida na CDLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 454 na kutangulia 456. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 7 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 455 KK na 455 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na hamsini na saba

Mia nne na hamsini na saba ni namba inayoandikwa 457 kwa tarakimu za kawaida na CDLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 456 na kutangulia 458. 

457 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 457 KK na 457 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na hamsini na nane

Mia nne na hamsini na nane ni namba inayoandikwa 458 kwa tarakimu za kawaida na CDLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 457 na kutangulia 459. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 229.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 458 KK na 458 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na hamsini na tisa

Mia nne na hamsini na tisa ni namba inayoandikwa 459 kwa tarakimu za kawaida na CDLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 458 na kutangulia 460. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 17.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 459 KK na 459 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini

Mia nne na sitini ni namba inayoandikwa 460 kwa tarakimu za kawaida na CDLX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 459 na kutangulia 461. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 460 KK na 460 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na moja

Mia nne na sitini na moja ni namba inayoandikwa 461 kwa tarakimu za kawaida na CDLXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 460 na kutangulia 462. 

461 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 461 KK na 461 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na mbili

Mia nne na sitini na mbili ni namba inayoandikwa 462 kwa tarakimu za kawaida na CDLXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 461 na kutangulia 463. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 462 KK na 462 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na tatu

Mia nne na sitini na tatu ni namba inayoandikwa 463 kwa tarakimu za kawaida na CDLXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 462 na kutangulia 464. 

463 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 463 KK na 463 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na nne

Mia nne na sitini na nne ni namba inayoandikwa 464 kwa tarakimu za kawaida na CDLXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 463 na kutangulia 465. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 464 KK na 464 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na tano

Mia nne na sitini na tano ni namba inayoandikwa 465 kwa tarakimu za kawaida na CDLXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 464 na kutangulia 466. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 465 KK na 465 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na sita

Mia nne na sitini na sita ni namba inayoandikwa 466 kwa tarakimu za kawaida na CDLXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 465 na kutangulia 467. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 233.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 466 KK na 466 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na saba

Mia nne na sitini na saba ni namba inayoandikwa 467 kwa tarakimu za kawaida na CDLXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 466 na kutangulia 468. 

467 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 467 KK na 467 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na nane

Mia nne na sitini na nane ni namba inayoandikwa 468 kwa tarakimu za kawaida na CDLXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 467 na kutangulia 469. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 468 KK na 468 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sitini na tisa

Mia nne na sitini na tisa ni namba inayoandikwa 469 kwa tarakimu za kawaida na CDLXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 468 na kutangulia 470. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 67.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 469 KK na 469 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini

Mia nne na sabini ni namba inayoandikwa 470 kwa tarakimu za kawaida na CDLXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 469 na kutangulia 471. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 47.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 470 KK na 470 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na moja

Mia nne na sabini na moja ni namba inayoandikwa 471 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 470 na kutangulia 472. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 157.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 471 KK na 471 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na mbili

Mia nne na sabini na mbili ni namba inayoandikwa 472 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 471 na kutangulia 473. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 59.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 472 KK na 472 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na tatu

Mia nne na sabini na tatu ni namba inayoandikwa 473 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 472 na kutangulia 474. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 43.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 473 KK na 473 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na nne

Mia nne na sabini na nne ni namba inayoandikwa 474 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 473 na kutangulia 475. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 79.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 474 KK na 474 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na tano

Mia nne na sabini na tano ni namba inayoandikwa 475 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 474 na kutangulia 476. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 475 KK na 475 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na sita

Mia nne na sabini na sita ni namba inayoandikwa 476 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 475 na kutangulia 477. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 17.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 476 KK na 476 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na saba

Mia nne na sabini na saba ni namba inayoandikwa 477 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 476 na kutangulia 478. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 53.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 477 KK na 477 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na nane

Mia nne na sabini na nane ni namba inayoandikwa 478 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 477 na kutangulia 479. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 239.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 478 KK na 478 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na sabini na tisa

Mia nne na sabini na tisa ni namba inayoandikwa 479 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 478 na kutangulia 480. 

479 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 479 KK na 479 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini

Mia nne na themanini ni namba inayoandikwa 480 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 479 na kutangulia 481. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 3 x 5.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 480 KK na 480 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na moja

Mia nne na themanini na moja ni namba inayoandikwa 481 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 480 na kutangulia 482. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 37.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 481 KK na 481 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Shairi funzo

1.    Mitaani wanazugaga,
      mara eti tunakulaga,
      chanzo wamenitega,

2.    vipo vingi vya kulaga,
      kuna piza na baga,
      mtabakia mizoga,

3.    acheni kutegeka,
      mtapigwa mieleka,
      mshindwe kupendeka.

4.    wengi wao wapogoro,
      kukesha kwene kigodoro,
      wanazua migogoro, 
      mie yangu michoro,.

5.    kwa mbali utawasikia,
      wamejifanya abilia,
      kosa wamewachomolea,
      vijisenti vya kujilia.,

6.    wanaviita visingeli,
      eti,vinachachua akili,
      mie zangu kheri,
      hata,zikidumaza akili.,

7.   wakesha usiku kucha,
     na alfajiri kukikucha,
     wamechoka kama kufa.,

8.   ni michezo ya kisasa,
     kuitana vilaza,
     warlett wa mwanza,
     kuwaelimisha wa kwanza.

9.   wanamuita mwana stanza,
     kisa yeye ni mtanza,
     kuwaelimisha ni wa kwanza,
     
10.  vigodoro na visingeli, 
     viduku na vibaiskeli,
     hivi si kama wali,
     kuvisujudu kama mwali,...

[gasper d warlet]
Klabu za Kiswahili

Klabu za Kiswahili katika shule mbalimbali za sekondari zinaanzishwa kwa malengo mbalimbali. 

Yafuatayo ni baadhi ya malengo ya kuanzishwa kwa klabu za lugha ya Kiswahili nchini Tanzania.

*1. Kukuza na kueneza lugha ya Kiswahili ndani na nje ya Tanzania.

*2. Kudumisha umoja na mshikamano wa watumiaji wa lugha ya Kiswahili ndani na nje ya Tanzania.

*3. Kujifunza zaidi juu ya misamiati mipya ya lugha ya Kiswahili baina ya watumiaji (kupitia midahalo na majadiliano).

*4. Kuibua wataalamu hodari wa lugha ya Kiswahili kwa kuzingatia kanuni na taratibu za lugha hiyo (sarufi ya Kiswahili), yaani kimatamshi, kimantiki na kimaana.

*5. Kuandaa wasanifishaji hodari wa lugha ya Kiswahili au kufanya uwiano sawa wa kimatamshi katika lugha hiyo.

*6. Kuibua vipaji mbalimbali vya sanaa, mfano watunzi wa nyimbo, mashairi, ngonjera, hadithi, {simulizi za kusisimua} na majigambo. Kwa lengo la kueneza tamaduni za Kiswahili {Mswahili}.

*7. Kuibua waandaaji hodari wa hotuba za Kiswahili ndani na nje ya nchi ya Tanzania kwa uzingatiaji wa kanuni, taratibu na sheria zote za uandaaji wa hotuba.

*8. Kuandaa wamahiri bora wa lugha ya Kiswahili, yaani wanaoweza kutumia lugha hiyo katika nyanja kuu nne ambazo ni kusoma, kuandika, kusikiliza na kuzungumza kwa ufasaha.

*9. Kuandaa wakalimani hodari wa lugha ya Kiswahili ambao watahamasisha wageni wengi kuwa na shauku ya kujifunza lugha hiyo.

*10. Kuandaa watunzi bora wa kamusi za Kiswahili sanifu.

Changamoto
*1. Uhaba wa fedha zinazotakiwa zitumike katika shughuli mbalimbali za kukiendeleza Kiswahili kama vile kununua vyombo kuhifadhia kazi za kisanaa, mfano vinakilishi.

*2. Uhaba wa wadhamini na wataalamu waliobobea katika lugha ya Kiswahili kwa lengo la kukagua na kukosoa baadhi ya mambo yafanyikayo katika klabu.

*3. Kutokuwepo kwa mahali maalumu pa kufanyia shughuli zote zinazoihusu klabu ya Kiswahili, yaani pahali mahususi pa kuendeshea shughuli zote za klabu.

*4. Kutokuwepo muendelezo wa vipaji vinavyoibuliwa katika klabu, kama vile waandishi wa hotuba, watunzi wa mashairi na waimbaji.

*5. Kukosekana kwa vipaumbele ambavyo vingeweza kuifikisha mbali klabu za Kiswahili. Mfano wa vipaumbele hivyo ni kama vile kuhudhuria katika makongamano mbalimbali ya Kiswahili.

Kiswahili
Shule
Mia nne na themanini na mbili

Mia nne na themanini na mbili ni namba inayoandikwa 482 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 481 na kutangulia 483. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 241.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 482 KK na 482 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Nusuirabu

Nusuirabu (au kiyeyusho) ni sauti ambayo kutamkwa hutamkwa kama irabu ingawa kwa kweli ni konsonanti.

Katika lugha ya Kiswahili ni mbili: w na y.

Isimu
Kiswahili
Mia nne na themanini na tatu

Mia nne na themanini na tatu ni namba inayoandikwa 483 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 482 na kutangulia 484. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 7 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 483 KK na 483 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na nne

Mia nne na themanini na nne ni namba inayoandikwa 484 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 483 na kutangulia 485. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 11 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 484 KK na 484 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na tano

Mia nne na themanini na tano ni namba inayoandikwa 485 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 484 na kutangulia 486. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 97.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 485 KK na 485 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na sita

Mia nne na themanini na sita ni namba inayoandikwa 486 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 485 na kutangulia 487. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 3 x 3 x 3.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 486 KK na 486 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na saba

Mia nne na themanini na saba ni namba inayoandikwa 487 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 486 na kutangulia 488. 

487 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 487 KK na 487 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na nane

Mia nne na themanini na nane ni namba inayoandikwa 488 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 487 na kutangulia 489. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 61.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 488 KK na 488 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na themanini na tisa

Mia nne na themanini na tisa ni namba inayoandikwa 489 kwa tarakimu za kawaida na CDLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 488 na kutangulia 490. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 163.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 489 KK na 489 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini

Mia nne na tisini ni namba inayoandikwa 490 kwa tarakimu za kawaida na CDCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 489 na kutangulia 491. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 7 x 7.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 490 KK na 490 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na moja

Mia nne na tisini na moja ni namba inayoandikwa 491 kwa tarakimu za kawaida na CDXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 490 na kutangulia 492. 

491 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 491 KK na 491 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Ngonjera

Ngonjera ni aina ya mashairi ya majibizano baina ya pande / watu wawili au zaidi. Muundo ni sawa kabisa na mashairi.

Aghalabu mazungumzo hayo huwa na mijadala ya malumbano yenye kusudio la kutoa ujumbe maalumu kwa hadhira au jamii husika. Msemaji mmoja huuliza swali katika ubeti mmoja na mwingine hutoa jibu katika ubeti unaofuata na majibizano ya hoja kuendelea hivyo hadi kukamilisha mada ya mjadala husika. Kutokana na sifa hiyo, ndiyo maana kipera cha ngonjera kinapatikana katika utanzu wa ushairi na katika utanzu wa maagizo. 

Aina hii ya mashairi ilibuniwa na mshairi maarufu Tanzania Mathias Mnyampala.

Tanbihi

Sanaa
Fasihi
Mia nne na tisini na mbili

Mia nne na tisini na mbili ni namba inayoandikwa 492 kwa tarakimu za kawaida na CDXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 491 na kutangulia 493. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 41.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 492 KK na 492 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na tatu

Mia nne na tisini na tatu ni namba inayoandikwa 493 kwa tarakimu za kawaida na CDXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 492 na kutangulia 494. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 493 KK na 493 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na nne

Mia nne na tisini na nne ni namba inayoandikwa 494 kwa tarakimu za kawaida na CDXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 493 na kutangulia 495. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 13 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 494 KK na 494 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na tano

Mia nne na tisini na tano ni namba inayoandikwa 495 kwa tarakimu za kawaida na CDXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 494 na kutangulia 496. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 5 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 495 KK na 495 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na sita

Mia nne na tisini na sita ni namba inayoandikwa 496 kwa tarakimu za kawaida na CDXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 495 na kutangulia 497. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 496 KK na 496 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na saba

Mia nne na tisini na saba ni namba inayoandikwa 497 kwa tarakimu za kawaida na CDXCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 496 na kutangulia 498. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 71.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 497 KK na 497 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na nane

Mia nne na tisini na nane ni namba inayoandikwa 498 kwa tarakimu za kawaida na CDXCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 497 na kutangulia 499. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 83.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 499 KK na 498 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nne na tisini na tisa

Mia nne na tisini na tisa ni namba inayoandikwa 499 kwa tarakimu za kawaida na CDXCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 498 na kutangulia 500. 

499 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 499 KK na 499 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano

Mia tano ni namba inayoandikwa 500 kwa tarakimu za kawaida na D kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 499 na kutangulia 501. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 5 x 5.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 500 KK na 500 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na mbili

Mia tano na mbili ni namba inayoandikwa 502 kwa tarakimu za kawaida na DII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 501 na kutangulia 503. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 251.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 502 KK na 502 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na moja

Mia tano na moja ni namba inayoandikwa 501 kwa tarakimu za kawaida na DI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 500 na kutangulia 502. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 167.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 501 KK na 501 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na tatu

Mia tano na tatu ni namba inayoandikwa 503 kwa tarakimu za kawaida na DIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 502 na kutangulia 504. 

503 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 503 KK na 503 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na nne

Mia tano na nne ni namba inayoandikwa 504 kwa tarakimu za kawaida na DIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 503 na kutangulia 505. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 7.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 504 KK na 504 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na tano

Mia tano na tano ni namba inayoandikwa 505 kwa tarakimu za kawaida na DV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 504 na kutangulia 506. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 101.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 505 KK na 505 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na sita

Mia tano na sita ni namba inayoandikwa 506 kwa tarakimu za kawaida na DVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 505 na kutangulia 507. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 506 KK na 506 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na saba

Mia tano na saba ni namba inayoandikwa 507 kwa tarakimu za kawaida na DVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 506 na kutangulia 508. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 13 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 507 KK na 507 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na nane

Mia tano na nane ni namba inayoandikwa 508 kwa tarakimu za kawaida na DVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 507 na kutangulia 509. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 127.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 508 KK na 508 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na tisa

Mia tano na tisa ni namba inayoandikwa 509 kwa tarakimu za kawaida na DIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 508 na kutangulia 510. 

509 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 509 KK na 509 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na kumi

Mia tano na kumi ni namba inayoandikwa 510 kwa tarakimu za kawaida na DX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 509 na kutangulia 511. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 5 x 17.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 510 KK na 510 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na kumi na moja

Mia tano kumi na moja ni namba inayoandikwa 511 kwa tarakimu za kawaida na DXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 510 na kutangulia 512. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 73.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 511 KK na 511 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Vijana na Kiswahili

Vijana na Kiswahili ni suala la msingi katika kudumisha na kustawisha lugha hiyo kama nyingine yoyote.

Katika taifa lolote vijana ndio chachu ya maendeleo. Barani Afrika, ikiwa pamoja na Tanzania na Afrika Mashariki kwa jumla, kuna idadi kubwa ya vijana ambao ndio wanaotegemewa zaidi na taifa lao. Lakini jambo la kushangaza ni kwamba pengine vijana hao hawana uzalendo na lugha yao ya taifa kama vile Kiswahili. Hii ni kutokana na kuonekana wazi kuwa lugha ya Kiswahili haipewi kipaumbele ukilinganisha na lugha nyingine, hasa lugha za kigeni.

Hili janga linatokana na vijana kujiona wamestaarabika kwa kupata elimu ya kutoka kwa watu wa magharibi inayofundishwa kwa lugha za kigeni na hivyo kujikuta wanaidharau lugha ya nchi yao wenyewe. Ndiyo chanzo cha ukasumba ndani ya nchi. Kwa kuwa vijana ndio wanaopata elimu hii, hawana budi kukaa na kuchambua yaliyo mema na kuyafanyia kazi na ndiyo maana inawezekana kusema vijana ndiyo chanzo cha kudumaza lugha ya Kiswahili kwa sababu zifuatazo;

1. Elimu
Elimu wanayoipata wanafundishwa kwa kutumia lugha za kigeni, hasa kwa wanafunzi wa shule za sekondari, maana mitaala yao mingi inatumia lugha ya Kiingereza na hivyo lugha ya Kiswahili kuonekana haina tija.

2. Utawala
Utawala ndio unahusika na kuandaa vijana kwa kutoa elimu inayodumaza lugha ya Kiswahili kwa kutokufanyia mabadiliko ya mitaala ya elimu kwa ngazi za elimu ya sekondari na vyuo, maana ndio hutoa vijana wanaokuwa na ukasumba na lugha yao ya Kiswahili kwa sababu tofautitofauti wanazojaribu kuzitoa.

3. Maendeleo ya sayansi na teknolojia
Hii husababishwa na vijana wengi ambao hujiona kama hawakustahili kuwa na lugha ya Kiswahili kutokana na mazoea ya kutumia mambo yaliyotumiwa au yaliyofanywa na yanayofanywa na wageni ambao kwa namna moja ama nyingine wamewaathiri vijana wazawa ambao sasa wanaona ndio msingi wa maisha yao ya kila siku.

4. Matumizi ya misimu
Misimu mingi itumiwayo na vijana wengi huwa si sanifu na huwa imechukua maneno mengi kutoka katika lugha za kigeni ambazo hazina sarufi inayofanana na ile ya lugha ya Kiswahili. 

5. Vyombo vya mawasiliano
Vyombo vya mawasiliano, kwa mfano simu, vimeandikwa kwa lugha ya Kiingereza ambayo ndio lugha wanayotumia wanafunzi wote wa shule za sekondari na vyuo. 

6. Vijana kutokubali mabadiliko
Vijana walio wengi huwa hawako tayari kupokea mabadiliko; kwa mfano: wanapokuwa mahakamani ambako sheria nyingi zimeandikwa kwa lugha ya Kiingereza, huwa hazifanyii mabadiliko yoyote ya lugha yao kwa kuzibadili kwenda katika lugha ya Kiswahili.

Kiswahili
Ujana
Mia tano kumi na tatu

Mia tano kumi na tatu ni namba inayoandikwa 513 kwa tarakimu za kawaida na DXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 512 na kutangulia 514. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 513 KK na 513 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tano na kumi na mbili

Mia tano kumi na mbili ni namba inayoandikwa 512 kwa tarakimu za kawaida na DXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 511 na kutangulia 513. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 29).

Matumizi
 Namba hurejea miaka 512 KK na 512 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Gianni Ambrosio

Gianni Ambrosio (amezaliwa Santhià, 23 Desemba 1943) ni askofu Mkatoliki nchini Italia. 

Alipata upadrisho tarehe 7 Julai 1968.

Tarehe 22 Desemba 2007 ametangazwa kuwa askofu wa Jimbo la Piacenza-Bobbio.

Viungo vya nje

 Ukurasa wa Askofu Ambrosio katika Catholic Hierarchy

Waliozaliwa 1943
Maaskofu Wakatoliki
Watu walio hai
Jimbo Katoliki la Vigevano

Jimbo Katoliki la Vigevano (kwa Kilatini "Viglevanensis") ni mojawapo kati ya majimbo 223 ya Kanisa Katoliki nchini Italia na kama hayo yote (isipokuwa 3) linafuata mapokeo ya Kiroma. 

Vigevano iko katika eneo la Pavia kwenye mkoa wa Lombardia.

Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Milano.

Askofu wake ni Maurizio Gervasoni.

Uongozi katika karne XX na XXI
 Maaskofu wa karne ya 20
 Pietro Berruti † (1898 - 1921)
 Angelo Giacinto Scapardini, O.P. † (1921  - 1937)
 Giovanni Bargiggia † (1937 - 1946)
 Antonio Picconi † (1946 - 1952)
 Luigi Barbero † (1952 - 1971)
 Mario Rossi † (1971 - 1988)
 Giovanni Locatelli † (1988 - 2000)
 Claudio Baggini † (2000 - 2011)
 Vincenzo Di Mauro (2011 - 2012)
 Dionigi Tettamanzi (2012 - 2013) (Msimamizi wa Kitume)
 Maurizio Gervasoni, kutoka 20 Julai 2013

Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 1.509, ambapo kati ya wakazi 193.000 (2012) Wakatoliki ni 183.400 (95,00%).

Viungo vya nje
 Catholic Hierarchy

Vigevano
Lombardia
Kichina cha Gan

Kichina ya Gan ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika jimbo la Jiangxi upande wa kusini nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Gan imehesabiwa kuwa watu milioni 21.7. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Gan iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Gan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Gan 
lugha ya Kichina ya Gan katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Gan kwenye Ethnologue

Lugha za China
Tetemeko la ardhi la Kagera 2016

Tetemeko la ardhi kwenye Mkoa wa Kagera lilianza kutokea tarehe 10 Septemba mwaka 2016 karibu na mji wa Bukoba nchini Tanzania. Zilizala hii ilipimwa kuwa na nguvu ya 5.9 kwenye skeli ya MMS likatokea takriban kilomita 40 chini ya uso wa ardhi katika mazingira ya kata ya Nsunga karibu na mpaka kati ya Tanzania na Uganda.

Mshtuko ulisikika hadi Uganda, Burundi, Rwanda, Jamhuri ka Kidemokrasia ya Kongo na Kenya.

Nchini Tanzania watu 16 waliripotiwa kufa na 203 kujeruhiwa, hasa mjini Bukoba ambako shule moja iliporomoka na watu 4 walikufa kwenye kata ya Kamuli. 

Taarifa za wajeruhiwa zimefika pia kutoka Uganda wakati nyumba iliporomoka katika wilaya ya Rakai.

Mjini Bukoba zaidi ya nyumba 270 ziliharibiwa. Katika Uganda eneo lililoathiriwa zaidi ni Kyebe pamoja na Minziiro na Kannabulemu.

Tazama pia
 Tetemeko la ardhi

Marejeo

Viungo vya nje
http://bukobawadau.blogspot.com.tr/

Tetemeko la ardhi
Kichina cha Hakka

Kichina ya Hakka ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa upande wa kusini nchini Uchina, na pia nchini Taiwan, Malaysia, Indonesia, Uthai, Singapuri na nchi nyingi nyingine. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Hakka imehesabiwa kuwa watu milioni 27.1. Pia kuna wasemaji 2,370,000 nchini Taiwan (1993), 1,090,000 nchini Malaysia (2000), 640,000 nchini Indonesia (1982) na tena katika nchi nyingine (angalia hapo chini). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Hakka iko katika kundi la Kichina.

Idadi ya wasemaji wa Kihakka katika nchi nyingine ni ifuatavyo:
Singapuri – 69,000 (1980)
Hong Kong – 68,300 (2006)
Uthai – 58,800 (1984)
Surinam – 7010 (2000)
Panama – 6000 (1981)
Brunei – 3000 (2004)
Kamboja – 500 (2011)
Polinesia ya Kifaransa – 100 (2015)

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Hakka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Hakka 
lugha ya Kichina ya Hakka katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Hakka kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Taiwan
Lugha za Malaysia
Lugha za Indonesia
Lugha za Hong Kong
Lugha za Singapuri
Lugha za Uthai
Lugha za Kamboja
Lugha za Surinam
Lugha za Brunei
Lugha za Panama
Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kichina cha Huizhou

Kichina ya Huizhou ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Anhui, Jiangxi na Zhejiang upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Huizhou imehesabiwa kuwa watu milioni 4.6. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Huizhou iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Huizhou kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Huizhou 
lugha ya Kichina ya Huizhou katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Huizhou kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kichina cha Jinyu

Kichina ya Jinyu ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Shanxi na Henan upande wa kaskazini nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Jinyu imehesabiwa kuwa watu milioni 46.1. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Jinyu iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Jinyu kwenye Multitree 
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Jinyu 
lugha ya Kichina ya Jinyu katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Jinyu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kleofa

Kleofa (kwa Kigiriki Κλεόπας, Kleopas) alikuwa Mkristo wa karne ya 1, maarufu kwa kutokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kutoka Yerusalemu kwenda Emau pamoja na mwanafunzi mwingine (Lk 24:13-32).

Simulizi la Injili ya Luka
Ilikuwa siku ya tatu baada ya kifo cha Yesu, ambayo ndiyo ya ufufuko wake kadiri ya Agano Jipya. Ingawa hao wanafunzi wawili walikuwa wamesikia kwamba kaburi la Yesu lilionekana tupu, hawakupata moyo wa kubali mjini zaidi. 

Njiani walikuwa wakishirikishana huzuni yao kwa Yesu kushindwa kurudisha ufalme wa Israeli. Ghafla mgeni akaongozana nao na kuulizia sababu ya huzuni yao. Baadaye aliwakaripia kwa kukosa imani akawafafanulia utabiri wa Agano la Kale kuhusu Masiya. 

Walipofikia kijijini walimuomba abaki nao usiku, lakini walipoanza kula, mgeni huyo alimega mkate: ndipo walipomtambua kuwa Yesu. 

Hapo mwenyewe alitoweka, nao wakarudi mjini kupasha habari kwa mitume wake, waliomuambia kwamba Yesu amemtokea pia Simoni Petro.

Habari hiyo inasimuliwa kifupi na nyiongeza ya Injili ya Marko pia (16:12-13).

Taarifa za baadaye
Mara nyingine Kleofa huyo anasemekana ndiye yule anayetajwa na Injili ya Yohane (19:25).

Mwanahistoria, askofu Eusebius wa Kaisarea, anaripoti maandishi ya Hegesippus, ambaye mwaka 180 hivi BK alisema kwamba miaka ya nyuma aliwahi kudodosa wajukuu wa Mtume Yuda akajibiwa kuwa Kleofa alikuwa ndugu wa Yosefu, mume wa Bikira Maria 

Tangu kale Kleofa anaheshimiwa kama mtakatifu: na Wakatoliki tarehe 25 Septemba, na Waorthodoksi tarehe 30 Oktoba, na Wakopti tarehe 10 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia: Cleophas
www.emmaus-nicopolis.org

Waliofariki karne ya 1
Wafuasi wa Yesu
Watu wa Biblia
Watakatifu wa Israeli
Kichina cha Min Zhong

Kichina ya Min Zhong ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika jimbo la Fujian upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Min Zhong imehesabiwa kuwa watu milioni 3.1. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Min Zhong iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Min Zhong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Min Zhong 
lugha ya Kichina ya Min Zhong katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Min Zhong kwenye Ethnologue

Lugha za China
Wenseslaus I

Wenseslaus I (kwa Kicheki Václav, ˈvaːtslaf; 907 hivi - 28 Septemba 935) alikuwa mtawala (kníže) wa Bohemia tangu mwaka 921 hadi alipouawa na mdogo wake, Boleslaus I.

Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Septemba. Nchini Ucheki ndiyo sikukuu ya taifa.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Patron Saints Index: St. Wenceslaus 
 Catholic Online: St. Wenceslaus
 Wenceslas: Life & Story of the Carol 

Waliozaliwa 907
Waliofariki 935
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ucheki
Kichina cha Wu

Kichina ya Wu ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa upande wa mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Wu imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni 80. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Wu iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Wu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Wu 
lugha ya Kichina ya Wu katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Wu kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kichina cha Xiang

Kichina ya Xiang ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Hunan, Guizhou na Hubei upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Xiang imehesabiwa kuwa watu milioni 36.6. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Xiang iko katika kundi la Kichina.

Viungo vya nje
lugha ya Kichina ya Xiang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichina ya Xiang 
lugha ya Kichina ya Xiang katika Glottolog
lugha ya Kichina ya Xiang kwenye Ethnologue

Lugha za China
Hilali

Hilali (kutoka Kiarabu هلال hilāl) ni neno la kutaja mwezi mpya au mwezi mchanga yaani mwezi jinsi unavyopatikana angani ukianza kuonekana tena baada ya hali ya kutoonekana inayotokea kila baada ya takriban siku 29. Hilali ina umbo la pinde nyembamba. 

Jina hili linaangaliwa sana katika mazingira ya pwani ya Afrika ya Mashariki na pia kati ya wafuasi wa dini ya Uislamu maana katika kalenda ya Kiislamu kuonekana kwa hilali ni muhimu kwa hesabu ya mwezi mpya pamoja na sikukuu za dini hiyo. Kwa mfano, kufunga kwa mwezi wa Ramadhani kunaanza siku ambako hilali inaonekana baada ya mwezi wa nane Shaaban katika kalenda ya Kiislamu.

Historia ya ishara 
Ishara ya hilali inajulikana kutoka tamaduni mbalimbali za kale ambako ilichorwa kama alama ya mwezi wenyewe, ya mwezi wa kalenda au pia kama ishara ya kidini kwa ajili ya mungu wa mwezi aliyeabudiwa katika tamaduni nyingi za kale. 

Katika Uajemi ya Kale na Roma ya Kale alama ya hilali ilikuwa pia sehemu ya nembo la kifalme. Kwa njia hiYO iliingia pia katika sanaa ya Waislamu baada ya ushindi wao juu ya Waajemi na Waroma. Hivyo inaonekana pia katika Kuba ya Mwamba ambalo ni jengo la Kiislamu la kale zaidi lililosimama hadi leo. 

Katika utamaduni Wa Waislamu hilali ilianza kutumiwa tangu karne ya 18 BK kama sehemu ya bendera, nembo za kifalme na pia kama mapambo juu ya majengo. Tangu karne ya 19 ilikuwa nembo rasmi ya jeshi la Milki ya Kiosmani (Uturuki) na kutoka huko kuenea kama ishara ya Uislamu wenyewe. 

Leo hii picha ya hilali inapatikana kama ishara kwenye bendera za nchi mbalimbali zenye Waislamu wengi.

Orodha ya bendera za kuonyesha Hilali 
 Nchi huru zinazotambuliwa kimataifa

 Majimbo au madola ndani ya nchi huru zinazotambuliwa kimataifa

 Nchi zinazojitegemea zisizotambuliwa kimataifa

 Bendera za nchi za kihistoria

 Bendera na nembo nyingine

Marejeo 

Uislamu
Bendera
Muazuki

Muazuki (Vigna angularis) ni mmea wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa azuki. Asili yake ni Asia ya Mashariki, Japani hasa. Katika Afrika ya Mashariki mmea huu hukuzwa mahali pachache, huko Somalia hasa. Azuki ni kiambato muhimu cha chakula cha Kisomali.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Kalimantan

Kalimantan (inajulikana pia kwa jina la Borneo ya Indonesia) ni sehemu kubwa ya kisiwa cha Borneo iliyopo Indonesia. Sehemu hii ni asilimia 73 za eneo lote la kisiwa hicho. Sehemu nyingine zisizo za Indonesia ni Brunei na Malaysia ya Mashariki.

Etimolojia
Jina la Kalimantan (pia Klemantan) linatokana na lugha ya {{Kisanskrit]]: Kalamanthana ikimaanisha kisiwa chenye hali ya hewa joto sana. Linafanywa na maneno mawili: kal(a) (wakati. majira) na manthan(a)'' (moto sana, ya kuchoma).

Eneo
Sehemu hii ya Indonesia ina asilimia 73 (km² 544,150 ) za kisiwa chote cha Borneo na 69.5% (watu 13,772,543 wakati wa sensa ya 2010) za wakazi wa kisiwa hiki. Sehemu zisizo za Kiindonesia ni Brunei (wakazi 400,000) na Malaysia ya Mashariki  (wakazi 5,625,000) inayokumlisha majimbo ya Sabah, Sarawak na eneo la Labuan.

Utawala
Kalimantan ina mikoa 5 :

Marejeo

Borneo
Visiwa vya Indonesia
Mwingasiafu

Mwingasiafu (Canavalia ensiformis) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Huitwa mpupu pia lakini tafadhali jina hili litengewe Mucuna pruriens (mpupu). Spishi hii hufananishwa mara nyingi na mbwanda (C. gladiata) lakini maua ni pinki na makaka ni marefu sana (hadi sm 36). Makaka na mbegu huitwa bwanda kama zile za C. gladiata.

Mwingasiafu hukuzwa katika Afrika ya Mashariki kama zao la kufunikia na matandazo kijani. Makaka mabichi na mbegu mbichi zinaweza kuliwa lakini lazima zipikwe vizuri ili kutoa sumu zao. Mimea inaweza kutumiwa kama malisho lakini lazima isichanganywe na urea, kwa sababu ina kima kikubwa cha kimeng'enya urease ndani yao kinachotoa ammonia yenye madhara. Pia mbegu mbivu zinaweza kuliga wanyama zikiwa nyingi sana.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Mgobi

Mgobi, mgarara au mgwana (Canavalia rosea) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Spishi hii inafanana na mbwanda (C. gladiata) lakini inamea karibu na ufuko katika mchanga takriban safi. Maua ni pinki na makaka ni mafupi na mapana zaidi. Mbegu zake huitwa magobi.

Mgobi hukua pwani za ukanda wa tropiki na unaweza kuhimili kitembo kiasi cha chumvi. Makaka yanaweza kuelea juu ya maji na kwa hiyo yamesambaa kwenye pwani zote za tropiki. Pengine mmea huu hukuzwa juu ya matuta ili kuamirikisha mchanga.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Minou

Minou ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la Marquis Original kati ya miaka ya tisini. Wimbo ulitolewa mwaka wa 1992. 
Mashairi yake anamsihi mke wake wasiachana na kuwambia abadili uamuzi wake kwa amemzoea sana. Pamoja na kulazimisha talaka, bado bibie aliendelea kumtangazia mbovu mitaani. Anamuonea huruma kwa wale waliomdanganya wamemkimbia na wamemwacha mtu hana hata pa kushikia.

Uchambuzi

Mashairi
 Wewe ndiyo uliyoanza..
 kunitaka eti tuachane..
 Nilikubembeleza usiku kucha..
 Ubadilishe uamuzi wako mama..
 Nimekuzoea eeeh..
 Hukutaka kunisikia..
 Ukanihukumu bila hatia..
 Ukanitangazia ubaya ulivyotaka.. We Minou eeh.. We Minou eeh..

 Ona sasa wivu wako...
 Mwenzako mie masikini..
 Nilijua eeeh..
 Waliokudanganya wapo wapi....
 Wamekuacha huna pa kuanzia....
 Dunia ya leo matata...
 We Minou eeh..
 We Minou eeh..

Wahusika
Mtunzi: Tshamanga Kalala Asossa
Waimbaji: Tshimanga Asossa, Bobo Sukari, Freditto Butamu (marehemu) Mutombo Lufungula 'Audax' (marehemu) Mukumbule Lolembo 'Parash'.
Mpiga solo: Kivukutu Moto na Tchacho.
Besi: Ilunga Banza ' Mchafu'. (marehemu)
Mpiga rhythim: Mulenga Kalonji 'Vata'  (marehemu)
Saxa: Berry Kankonde (marehemu)
Tarumbeta: Kaumba Kalemba (marehemu)
Ngoy Mubenga.
Keyboard: Mbuya Makonga 'Adios'.
Ngoma: Mharami Seseme

Tazama pia
Hali Ngumu

Viungo vya Nje
 
Nyimbo za 1992
Nyimbo za Marquis Original
Liturujia ya Neno

Liturujia ya Neno ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya Misa, lakini inaweza kufanyika hata nje ya Misa kwa sababu kwa Wakristo Neno la Mungu ni lishe ya kwanza ya maisha ya Kiroho.

Mahali
Katika makanisa kwa kawaida kuna mahali maalumu kwa ajili ya ibada hiyo, yaani mimbari, ambayo kwa sababu hiyo inaitwa pia "meza ya Neno".

Mbali nayo, altare inaitwa "meza ya Ekaristi" kwa kuwa ndipo mkate na divai vinapoombewa vishukiwe na Roho Mtakatifu ili viwe Mwili na Damu ya Kristo, ambavyo ndivyo chakula na kinywaji cha Wakristo.

Utaratibu
Katika Kanisa Katoliki ni kawaida kusoma kwanza kutoka Agano la Kale, halafu kutoka Nyaraka za Mitume na hatimaye kutoka Injili mojawapo. Utaratibu huo unafuata ule wa utunzi wa maandiko hayo, ambapo ya mwisho ndiyo muhimu kuliko yaliyotangulia, kama katika historia ya wokovu ambapo Yesu ndiye aliyeleta divai bora mwishoni (Yoh 2:1-10).

Katikati kuna nyimbo, hasa Zaburi, ambazo zinaendana na masomo ya siku ili kuyaelewa, kuyatafakari, kuyaitikia na kuyashangilia.

Mara nyingi inafuata hotuba, halafu ungamo la imani na maombezi kwa ajili ya watu wote.

Liturujia
Ekaristi
Biblia
Liturujia ya Ekaristi

Liturujia ya Ekaristi ni sehemu ya pekee zaidi ya Misa.

Inafuata daima liturujia ya Neno na kuikamilisha kwa kumleta Yesu Kristo kati ya waamini wake kama chakula na kinywaji cha uzima kwa roho zao ili wapate nguvu na furaha kwa ajili ya kumfuata kwa kutekeleza Neno la Mungu lililotangazwa kwanza.

Mahali pake maalumu panaitwa altare (kutoka Kilatini) au madhabahu (kutoka Kiarabu), kwa sababu ukumbusho ulioachwa na Yesu katika karamu ya mwisho ni ukumbusho wa sadaka yake ya msalabani.

Liturujia
Ekaristi
Sekwensya

Sekwensya (kutoka Kilatini "sequentia", yaani "mwendelezo") ni aina ya wimbo maalumu kwa ajili ya liturujia ya Neno ya Misa ya siku fulani.

Inaimbwa kabla ya Injili.

Historia
Kifasihi ni mtungo wa kwanza uliotumia vina na ulioandaa mashairi ya baadaye.

Asili yake ni monasteri za Ufaransa katika karne ya 9.

Ingawa mtindo huo ulienea sehemu nyingi, hata kufikia idadi ya 5,000, liturujia ya mapokeo ya Roma haikuukubali sana, na Mtaguso wa Trento katika karne ya 16 uliruhusu 5 tu.

Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano zimebaki 4 tu: ya Pasaka, ya Pentekoste, ya Mwili na Damu ya Kristo na ya Bikira Maria wa Mateso.

Liturujia
Ekaristi