LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kimasela-Magharibi

Kimasela-Magharibi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasela kwenye kisiwa cha Masela. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimasela-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 850 tu. Lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasela-Magharibi iko katika kundi la Kibabar.

Viungo vya nje
lugha ya Kimasela-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimasela-Magharibi 
lugha ya Kimasela-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kimasela-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimasela-Mashariki

Kimasela-Mashariki ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasela kwenye kisiwa cha Masela. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kimasela-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 520 tu, na idadi imeendelea kupungua, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasela-Mashariki iko katika kundi la Kibabar.

Viungo vya nje
lugha ya Kimasela-Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimasela-Mashariki
lugha ya Kimasela-Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kimasela-Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimasimasi

Kimasimasi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasimasi kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimasimasi imehesabiwa kuwa wazee kumi tu, yaani lugha iko karibu na kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasimasi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimasimasi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimasimasi 
lugha ya Kimasimasi katika Glottolog
lugha ya Kimasimasi kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimasiwang

Kimasiwang (pia Kibonfia) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasiwang kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kimasiwang imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasiwang iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kimasiwang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimasiwang 
lugha ya Kimasiwang katika Glottolog
lugha ya Kimasiwang kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Ncha ya kijiografia

Ncha ya kijiografia ni moja kati ya mahali pawili ambapo mhimili wa mzunguko wa dunia unakutana na uso wa dunia. Kwa maana hiyohiyo ncha zinapatikana pia kwenye sayari, mwezi au gimba la angani kubwa lingine linalozunguka kwenye mhimili wake.

Ncha mbili kwa kawaida hutofautishwa kwa kuziita "ncha ya kaskazini" na "ncha ya kusini" jinsi ilivyo kwenye dunia yetu. Kila ncha iko nyuzi 90 kutoka mstari wa ikweta.

Kwenye magimba ya angani kama dunia yetu mara kwa mara kuna mabadiliko madogo ya mzunguko yanayosababisha ncha kuhama kiasi. Kwa sababu hiyo mahali kamili pa ncha za dunia huhama mita chache kila mwaka. Ramani na data za kijiografia hutumia wastani kati ya mahali pa namna hiyo.

Kama gimba la angani lina uga sumaku kuna pia ncha sumaku. Kwa dunia yetu mhimili wa uga sumaku uko karibu na mhimili wa mzunguko na kwa hiyo ncha sumaku na ncha ya jiografia ziko tofauti lakini karibu. Lakini si lazima iwe hivyo kwa kila sayari. Kwenye sayari ya Uranus kuna tofauti wa nyuzi 60.

Tazama pia
 Ncha ya kaskazini
 Ncha ya kusini

Jiografia
Kimatbat

Kimatbat ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamatbat kwenye visiwa vya Misool na Segaf. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimatbat imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimatbat iko katika kundi la Kiraja-Ampat.

Viungo vya nje
lugha ya Kimatbat kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimatbat 
lugha ya Kimatbat katika Glottolog
lugha ya Kimatbat kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kima'ya

Kima'ya (pia Kisalawati) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wama'ya kwenye visiwa vya Waigeo na Salawati. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kima'ya imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kima'ya iko katika kundi la Kiraja-Ampat.

Viungo vya nje
lugha ya Kima'ya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kima'ya 
lugha ya Kima'ya katika Glottolog
lugha ya Kima'ya kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimentawai

Kimentawai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamentawai kwenye kisiwa cha Mentawai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimentawai imehesabiwa kuwa watu 58,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimentawai iko katika kundi la Kisumatra.

Viungo vya nje
lugha ya Kimentawai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimentawai 
lugha ya Kimentawai katika Glottolog
lugha ya Kimentawai kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Big Hero 6 (filamu)

Big Hero 6 ni filamu ya katuni ya mwaka 2014 kutoka Marekani iliyotayarishwa na Walt Disney Animation Studios na kutolewa na Walt Disney Pictures. Hii ni filamu ya 54 kutolewa katika mfululizo wa filamu za Walt Disney Animated Classics.

Marejeo 

Filamu za 2014
Filamu za katuni za Disney
Filamu za Marekani
Surf's Up

Surf's Up (Kiswahili: Surf's Up) ni filamu ya mwaka 2007 kutoka Marekani.

Cast
 Shia LaBeouf-Cody Maverick
 Jeff Bridges-Zeke 'Big Z' Topanga/Geek
 Zooey Deschanel-Lani Aliikai
 Jon Heder-Chicken Joe
 James Woods-Reggie Belafonte
 Diedrich Bader-Tank 'The Shredder' Evans
 Mario Cantone-Mikey Abromowitz
 Kelly Slater-Kelly
 Rob Machado-Rob
 Sal Masekela-SPEN Announcer
 Ash Brannon-Moviemaker
 Chris Buck-Moviemaker
 Brian Posehn-Glen Maverick
 Dana Belben-Edna Maverick 
 Reed Buck-Arnold
 Reese Elowe-Kate
 Jack P. Ranjo-Smudge
 Matthew W. Taylor-Ivan/Glen's Buddy
 The Other Voices:Bob Bergen  Jillian Bowen  Johanna Braddy  John Cygan  Courtnee Draper  Bill Farmer  Andy Fischer-Price  Teresa Ganzel  Jess Harnell  Jesse Head  Sherry Lynn  Danny Mann  Mickie McGowan  Alec Medlock  Laraine Newman  Jan Rabson  Meagan Smith  Marisa Theodore  Crawford Wilson  Jacob Zachar

Viungo vya nje

Filamu za 2007
Filamu za Marekani
Misemo

Misemo ni kauli fupifupi zinazotumiwa na jamii ili kusisitiza ukweli wa jambo fulani. Ni mafungu ya maneno ambayo hutumiwa na jamii fulani kwa lengo la kutoa msisitizo wa maadili fulani. 

Misemo huunganisha dhana au mawazo mawili kuwa moja.

Mifano:
Elimu ni ufunguo wa maisha
Mtu ni afya
Heshima ya mtu ni utu
Mtu kwao
Maji ni uhai'''Hasara roho pesa makaratasiKikubwa uhaiHujafa hujaumbikaMasikini hana hojaSamaki anayefunga mdomo  wake hashikwi na ndoano ya mvuviDaima dawama         udi na budi ''               

Msemo unapokuwepo katika jamii kwa muda halafu ukatoweka basi unaitwa "msimu".

Tazama pia
Lango:Lugha
Hadithi
Maigizo
Ushairi
Aina za maneno

Fasihi
Gegereka

Gegereka ni arithropodi walio na viungo vyenye matagaa mawili na kiunzi-nje ngumu ambacho kimeumbwa kwa khitini na kaboneti ya kalisi. Mifano ni kaa, kamba, kambakoche na uduvi. Takriban spishi zote zinatokea majini, baharini hasa. Spishi kadhaa za kaa na nusuoda moja (Oniscidea au woodlice) zinatokea nchini kavu. Spishi nyingine za gegereka zimegundishwa kwenye tabaka la chini (kombe-bata na vipele-bahari) na nyingine tena ni vidusia (bamvua na minyoo-ulimi).

Kama takriban arithropodi wote kiwiliwili cha gegereka wa kawaida kina sehemu tatu: kichwa au kefalo (cephalon), kidari au toraksi (thorax) na fumbatio au pleo (pleon). Pengine kichwa na kidari vimeunganishwa katika kefalotoraksi (cephalothorax). Idadi ya pingili inatofautiana baina ya familia mbalimbali. Mfano wa idadi ni kama ifuatavyo: 5 katika kichwa, 8 katika kidari na 6 katika fumbatio. Kila pingili inaweza kubeba viungo lakini si lazima. Vile vya kichwa ni jozi mbili za vipapasio, jozi moja ya mandibili na jozi mbili za maksila; vile vya kidari ni jozi tatu za maksilipedi na jozi tano za pereiopodi; na vile vya fumbatio ni jozi tano za pleopodi na jozi moja ya uropodi. Jozi moja hadi tatu za pereiopodi hubeba magondi.

Uainishaji
Uainisho wa kawaida wa gegereka unaonyeshwa katika sanduku la uainishaji. Lakini tangu mwanzo wa karne hii maainisho mabadala yamependekezwa yaliyotokana na changanuzi za ADN. Kufuatana na pendekezo la hivi karibuni wadudu wa kweli wamebadilika kutoka kundi la kale la gegereka (tazama pendekezo hili katika ukurasa wa arithropodi).

Picha

Crustacea
Kimeoswar

Kimeoswar ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wameoswar kwenye kisiwa cha Meoswar. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimeoswar imehesabiwa kuwa watu 250 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimeoswar iko katika kundi la Kibiakiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimeoswar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimeoswar 
lugha ya Kimeoswar katika Glottolog
lugha ya Kimeoswar kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiminangkabau

Kiminangkabau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waminangkabau kwenye kisiwa cha Sumatra na visiwa vingi vya nchini. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiminangkabau imehesabiwa kuwa watu 5,530,000 ambao nusu yao huishi nje ya Sumatra, pamoja na 500,000 mjini Jakarta. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiminangkabau iko katika kundi la Kimalayiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiminangkabau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiminangkabau 
lugha ya Kiminangkabau katika Glottolog
lugha ya Kiminangkabau kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimongondow

Kimongondow ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamongondow kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimongondow imehesabiwa kuwa watu 230,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimongondow iko katika kundi la Kifilipino.

Viungo vya nje
lugha ya Kimongondow kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimongondow 
lugha ya Kimongondow katika Glottolog
lugha ya Kimongondow kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimoma

Kimoma (pia Kikulawi) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamoma kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kimoma imehesabiwa kuwa watu 5500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoma iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimoma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimoma 
lugha ya Kimoma katika Glottolog
lugha ya Kimoma kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimoksela

Kimoksela ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wamoksela kwenye kisiwa cha Buru. Mwaka wa 1974 msemaji wa mwisho wa Kimoksela imefariki, maana yake Kimoksela imetoweka kabisa siku hizi. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoksela iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kimoksela kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimoksela 
lugha ya Kimoksela katika Glottolog
lugha ya Kimoksela kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimodang

Kimodang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamodang kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimodang imehesabiwa kuwa watu 15,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimodang iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kimodang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimodang 
lugha ya Kimodang katika Glottolog
lugha ya Kimodang kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Jimbo Kuu la Dodoma

Jimbo Kuu la Dodoma (kwa Kilatini Archidioecesis Dodomaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa lina majimbo ya Kondoa na Singida chini yake.

Askofu mkuu wake ni Beatus Kinyaiya, O.F.M.Cap..

Historia
 1935: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Dodoma kutokana na Apostolic Vicariate ya Bagamoyo
 1951: Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate ya Dodoma
 1953: Kufanywa dayosisi
 6 Novemba 2014: Kupandishwa cheo na kuwa jimbo kuu.

Uongozi
 Maaskofu wakuu wa Dodoma
 Beatus Kinyaiya, O.F.M.Cap.
 Maaskofu wa Dodoma
 Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga (2011-2013)
 Jude Thadaeus Ruwa’ichi OFMCap (2005 – 2010)
 Matthias Joseph Isuja (1972 – 2005)
 Anthony Jeremiah Pesce CP (1953 – 1971)
 Vicar Apostolic wa Dodoma
 Anthony Jeremiah Pesce CP (1951 – 1953)
 Prefect Apostolic wa Dodoma  
 Padri Stanislao dell’Addolorata CP (1937 – 1941)

Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 41,311, ambapo kati ya wakazi 1,908,000 (2006) Wakatoliki ni 398,000 (20.9%).

Viungo vya nje
 Catholic Hierarchy

Dodoma
Dodoma
Hippotraginae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Hippotraginae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na korongo. Nusufamilia hii ina jenasi tatu ndani yake:

 Addax (Choroa)
 Hippotragus (Korongo na Palahala)
 Oryx (Choroa)

Picha

Hippotraginae
Wanyama wa Afrika
Reduncinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Reduncinae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na tohe. Nusufamilia hii ina jenasi mbili ndani yake:

 Kobus (Kuro)
 Redunca (Tohe)

Picha

Reduncinae
Wanyama wa Afrika
Alcelaphinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Alcelaphinae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na kongoni. Nusufamilia hii ina jenasi nne ndani yake:

 Alcelaphus (Kongoni)
 Beatragus (Hirola)
 Connochaetes (Nyumbu)
 Damaliscus (Nyamera na Sasabi)

Jenasi za kabla ya historia

 †Megalotragus
 †Damalacra
 †Parmularius †Rabaticeras †Damalops †Rhynotragus †Oreonagor †Parestigorgon †Rusingoryx''

Picha

Alcelaphinae
Wanyama wa Afrika
Antilopinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Antilopinae ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na swala. Nusufamilia hii ina jenasi 15 ndani yake:

 Ammodorcas (Swala)
 Antidorcas (Swala)
 Antilope (Swala)
 Dorcatragus (Swala)
 Eudorcas (Swala)
 Gazella (Swala)
 Litocranius (Swala)
 Madoqua (Digidigi)
 Nanger (Swala)
 Neotragus (Suni)
 Oreotragus (Ngurunguru)
 Ourebia (Taya)
 Procapra (Swala)
 Raphicerus (Dondoo)
 Saiga (Swala)

Picha

Antilopinae
Wanyama wa Afrika
Wanyama wa Biblia
Bovinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Bovinae ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na ng'ombe. Nusufamilia hii ina jenasi kumi ndani yake:

Jenasi
 Bison (Baisani)
 Bos (Ng'ombe)
 Boselaphus (Nilgai)
 Bubalus (Nyati-maji)
 Pseudonovibos (Kting Voar) – imekabiliwa, labda haipo
 Pseudoryx (Saola)
 Syncerus (Nyati wa Afrika)
 Taurotragus (Pofu)
 Tetracerus (Kulungu pembe-nne)
 Tragelaphus (Tandala)

Picha

Bovinae
Wanyama wa Afrika
Wanyama wa Biblia
Mdudu Mikia-mitatu

Wadudu mikia-mitatu ni arithropodi wadogo wa oda Thysanura (thysanos = nyoya yabisi, ura = mkia) katika nusungeli Apterygota (maana: bila mabawa) ya ngeli Insecta (wadudu wa kweli). Mikia mitatu ya wadudu hawa ni kwa kweli serki ndefu mbili na epiprokti iliyorefuka (“pingili” ya 11 ya fumbatio). Kiwiliwili chao ni bapa chenye umbo la yai au kimerefuka. Vipapasio ni kinamo na vipande vya mdomo ni vifupi na havikubobea. Hawana macho au macho ni madogo tu. Kiunzi-nje cha wadudu hawa si ngumu na kimefunikika kwa vigamba ambavyo vina rangi ya fedha mara nyingi. Kwa sababu ya hiyo na mwendo wao unaofanana na kuogelea, spishi kadhaa huitwa kisamaki-fedha. Kwa kawaida huonekana katika mazingira manyevu, pengine katika mazingira makavu. Visamaki-fedha huishi mara nyingi katika nyumba ambapo hula nafaka, lahamu, karatasi, wanga katika nguo, vitambaa vya rayoni na nyama iliyokauka. Spishi nyingine huishi katika mapango au katika vichuguu.

Picha

Wadudu mikia-mitatu
ESA

ESA ni kifupi cha Kiingereza cha "European Space Agency" (Mamlaka ya Usafiri wa Anga Ulaya). Taasisi hiyo ilianzishwa mwaka 1975 na nchi 10 za Umoja wa Ulaya. 

Wajibu wake ni kuratibu miradi ya nchi za Ulaya ya kuendesha utafiti na uchunguzi wa anga. Shabaha ni hasa kuendeleza juhudi za nchi za Ulaya katika teknolojia ya angani iliyokuwa nyuma sana kulingana na kazi za Marekani na Urusi wakati ule. 

Mwaka 2014 kulikuwa na nchi wanachama 20, na kati ya hizo kuna nchi 18 wanachama wa Umoja wa Ulaya pamoja na Uswisi na Norwei. Kufuatana na katiba yake, ESA inalenga shabaha zisizo za kijeshi pekee.

ESA inashirikiana kwa karibu na Umoja wa Ulaya na taasisi husika za kitaifa, hasa za Ufaransa na Ujerumani.

Katibu Mkuu wa ESA ni Mfaransa Jean-Jacques Dordain.

Ofisi na vituo vya EAS
 Darmstadt, Ujerumani: Kituo cha kusimamia operesheni kwenye anga-nje (European Space Operations Centre ESOC)
 Paris, Ufaransa: Ofisi Kuu 
 Noordwijk, Uholanzi: Taasisi ya utafiti na teknolojia ya usafiri wa anga-nje
 Cologne, Ujerumani: Kituo cha wanaanga (European Astronaut Centre) 
 Oberpfaffenhofen, Ujerumani: ESA Business Incubation Centre (BIC)
 Frascati, Italia: Taasisi wa utafiti wa anga-nje
 Villafranca del Castillo, Villanueva de la Cañada, Hispania: Paoneaanga pa Ulaya
 Kourou, Guyana ya Kifaransa: Kiwanja cha roketi ambako roketi nyingi za Kiulaya zinarushwa
 Kiruna, Uswidi: Kituo cha Ulaya cha utafiti wa hali ya kimo cha juu na graviti  

ESA ina pia ofisi za mawasiliano katika Marekani, Urusi, Uingereza, Ufaransa na Ubelgiji. Mwaka 2013 kulikuwa na wafanyakazi wa ESA 2250.

Viungo vya nje

Umoja wa Ulaya
Usafiri wa anga-nje
Rosetta (kipimaanga)

Rosetta ni kipimaanga cha Mamlaka ya Ulaya ya Usafiri wa Anga. Mwaka 2004 Kilirushwa kutoka kituo cha angani Kourou kwa roketi ya Ariane 5 kwa kusudi la kufikia nyotamkia ya 67P/Churyumov–Gerasimenko.

Teknolojia
Ilhali hakuna roketi bao yenye nguvu ya kufikisha chombo moja kwa moja hadi nyotamkia, Rosetta ilitumia njia ya kuzunguka mara kadhaa Dunia yetu na sayari ya Mirihi kwa kusudi la kuongeza mwendo wake kwa msaada wa graviti ya sayari hizi. 

Rosetta inapata nguvu yake kwa kutumia seli za umemenuru. Ilhali nuru ya jua inapungua sana nje ya njia ya Mirihi, chombo kiliingia katika kipindi kirefu cha usingizi wa miezi 31 kwa kusudi la kutunza nishati ya betri zake hadi kukaribia lengo lake. Tarehe 20 Januari 2014 chombo kiliamka tena wakati wa kukaribia nyotamkia.

Kufikia nyotamkia
Mwezi wa Agosti 2014 ilifika ikaanza kuzunguka nyotamkia hiyo. Mwezi wa Novemba 2014 ilirusha lander yake Philae ambayo ilishuka kwenye uso wa nyotamkia tarehe 11 Novemba 2014 ikiwa mara ya kwanza ya chombo kilichotengenezwa na binadamu kufikia kwenye nyotamkia yoyote.

Mwisho
Tarehe 30 Septemba 2016 mnamo saa nane na nusu mchana (saa 13:19 h wakati wa Afrika ya Mashariki) shughuli za Rosetta zilifikia mwisho ilhali chombo hiki kiligonga uso wa nyotamkia 67P. 

Viongozi wa mradi wake waliamua kumaliza kazi yake kwa njia hiyo kwa sababu chombo kilifuatana na nyotamkia kwenye njia yake kuelekea ng'ambo ya mzingo wa sayari ya Mshtarii ambako nuru ya jua haitoshelezi tena mahitaji ya nishati ya chombo. 

Hivyo mabaki ya umeme katika betri yalitumiwa kuwasha injini mara ya mwisho na kukilenga chombo kwenda usoni mwa nyotamkia na kutumia safari hii ya mwisho kuchukua tena picha za karibu na kuzituma duniani.

Viungo vya Nje
Mafanikio Yamefikiwa: Kutua Juu ya Kimondo; Blogu ya unawetanzania.org kuhusu Rosetta 

Kipimaanga
John Berryman

John Berryman (25 Oktoba, 1914 - 7 Januari, 1972) alikuwa mshairi kutoka nchini Marekani. Hasa amejulikana kwa kuandika The Dream Songs ("Nyimbo za Ndoto"). Kwa ajili ya mashairi hayo alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi mwaka wa 1965.

Alipokuwa na umri wa miaka kuminamoja tu, babake alijiua. Ndivyo alivyofariki na John Berryman yeye mwenyewe, yaani kwa kujiua.

Washairi wa Marekani
Waliozaliwa 1914
Waliofariki 1972
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Kimor (Kiaustronesia)

Kimor ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor kwenye visiwa vya Mor. Isichanganywe na lugha ya Kimor ambayo ni lugha ya Papua. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 700 tu. Kwa vile Wamor wengi wameanza kuacha lugha yao, Kimor iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi la Kicenderawasih.

Viungo vya nje
lugha ya Kimor kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimor 
lugha ya Kimor katika Glottolog
lugha ya Kimor kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Lava

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia lava (volkeno)

Lava (kutoka neno la Kiingereza larva ambalo lina asili ya Kilatini; pia bombwe) ni mtoto wa mdudu au wa mmojawapo wa invertebrata, amfibia au samaki katika hatua za awali za ukuaji wake.

Lava wa wadudu kadhaa wana majina ya pekee:
 jana ni lava wa nyuki
 buu na funza ni lava wa nzi na mbawakawa fulani
 kiluwiluwi ni lava wa mbu
 kiwavi ni lava wa kipepeo
 tunutu ni lava wa nzige

Kuna pia amfibia wanaopita hali ya lava. [[Ndubwi au kiluwiluwi ni lava wa chura.

Lava wa spishi mbalimbali huendelea kupitia hali ya pupa kabla ya kuendelea katika ngazi ya mwisho wa mabadiliko ya maumbile metafofosi.

Tanbihi

Marejeo
 Brusca, R. C. & Brusca, G. J. (2003). Invertebrates (2nd ed.). Sunderland, Mass. : Sinauer Associates.
 Hall, B. K. & Wake, M. H., eds. (1999). The Origin and Evolution of Larval Forms. San Diego: Academic Press.
 Leis, J. M. & Carson-Ewart, B. M., eds. (2000). The Larvae of Indo-Pacific Coastal Fishes. An Identification Guide to Marine Fish Larvae. Fauna Malesiana handbooks, vol. 2. Brill, Leiden. 
 Minelli, A. (2009). The larva. In: Perspectives in Animal Phylogeny and Evolution. Oxford University Press. p. 160-170. link.
 Shanks, A. L. (2001). An Identification Guide to the Larval Marine Invertebrates of the Pacific Northwest. Oregon State University Press, Corvallis. 256 pp. 
 Smith, D. & Johnson, K. B. (1977). A Guide to Marine Coastal Plankton and Marine Invertebrate Larvae. Kendall/Hunt Plublishing Company.
 Stanwell-Smith, D., Hood, A. & Peck, L. S. (1997). A field guide to the pelagic invertebrates larvae of the maritime Antarctic. British Antarctic Survey, Cambridge.
 Thyssen, P.J. (2010). Keys for Identification of Immature Insects. In: Amendt, J. et al. (ed.). Current Concepts in Forensic Entomology'', chapter 2, pp. 25–42. Springer: Dordrecht,  .

Viungo vya nje 

Arenas-Mena, C. (2010) Indirect development, transdifferentiation and the macroregulatory evolution of metazoans. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. Feb 27, 2010 Vol.365 no.1540 653-669

Uhai
Mdudu Siku-moja

Wadudu siku-moja ni wadudu wa oda Ephemeroptera (ephemeros = -a muda mfupi, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa huishi majini baridi katika muundo wa nayadi (lava ya wadudu wa maji) kwa muda wa mwaka mmoja, halafu hutoka kwenye maji na kuambua mara mbili na kuwa mdudu aliyekomaa wenye mabawa. Licha ya jina lao wadudu waliokomaa huishi muda wa nusu saa hadi siku kadhaa. Wanajamiiana tu na kutaga mayai; hawali na kwa hiyo wana alama za vipande vya mdomo tu na utumbo umejaa na hewa. Kinyume na wadudu waliokomaa nayadi hula viani na diatomea, na spishi kadhaa hula lava za wadudu wengine wa maji.

Picha

Wadudu siku-moja
Posta ya Kijerumani Lamu

Posta ya Kijerumani katika mji wa Lamu, Kenya ni jengo la kihistoria na makumbusho ya kipindi cha ukoloni wa Kijerumani kwenye pwani ya Kenya.

Jengo hili likasimikwa kama posta ya Dola la Ujerumani tarehe 22 Novemba 1888. Lamu haikuwa eneo la Kijerumani lakini ilikuwa bandari ya pekee iliyotembelewa na meli za Kizungu katika sehemu hii ya pwani. Zaidi ya hayo Lamu ilikuwa jirani na eneo la Usultani wa Witu ambayo iliwahi kuingia katika uhusiano wa ulinzi na Ujerumani tangu mwaka 1885. 

Mradi wa kikoloni wa Kijerumani katika Witu ulianzishwa na Clement Denhardt na ndiye aliyeanzisha pia posta Kam kisiwani.

Posta hii ilifanya kazi kwa muda mfupi tu kwa sababu mwaka 1890 Ujerumani ilikabidhi eneo la Witu kwa Uingereza na ofisi ikafungwa tarehe 3 Machi 1891.

Viungo vya nje
 http://www.museums.or.ke/content/view/53/24/ 

Lamu
Historia ya Kenya
Kimori-Atas

Kimori-Atas (pia Kiaikoa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamori kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kimori-Atas imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimori-Atas iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimori-Atas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimori-Atas 
lugha ya Kimori-Atas katika Glottolog
lugha ya Kimori-Atas kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimori-Bawah

Kimori-Bawah (pia Kinahina) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamori kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kimori-Bawah imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimori-Bawah iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimori-Bawah kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimori-Bawah 
lugha ya Kimori-Bawah katika Glottolog
lugha ya Kimori-Bawah kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimoronene

Kimoronene ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamoronene kwenye visiwa vya Sulawesi na Kabaena. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimoronene imehesabiwa kuwa watu 37,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoronene iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimoronene kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimoronene 
lugha ya Kimoronene katika Glottolog
lugha ya Kimoronene kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimualang

Kimualang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamualang kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimualang imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimualang iko katika kundi la Kimalayiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimualang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimualang 
lugha ya Kimualang katika Glottolog
lugha ya Kimualang kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimuna

Kimuna ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamuna kwenye visiwa vya Muna, Buton na Ambon. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimuna imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimuna iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuna kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuna 
lugha ya Kimuna katika Glottolog
lugha ya Kimuna kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimunggui

Kimunggui ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamunggui kwenye kisiwa cha Serui. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimunggui imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimunggui iko katika kundi la Kiyapen.

Viungo vya nje
lugha ya Kimunggui kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimunggui 
lugha ya Kimunggui katika Glottolog
lugha ya Kimunggui kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimusi

Kimusi (pia Kipalembang) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamusi kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimusi imehesabiwa kuwa watu 3,105,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimusi iko katika kundi la Kimalayiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimusi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimusi 
lugha ya Kimusi katika Glottolog
lugha ya Kimusi kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinage

Kinage ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanage kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kinage imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinage iko katika kundi la Kibima-Lembata.

Viungo vya nje
lugha ya Kinage kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinage
lugha ya Kinage katika Glottolog
lugha ya Kinage kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinaka'ela

Kinaka'ela ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wanaka'ela kwenye kisiwa cha Seram. Hakuna watu wawezao kuongea Kinaka'ela, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinaka'ela iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaka'ela kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaka'ela 
lugha ya Kinaka'ela katika Glottolog
lugha ya Kinaka'ela kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinapu

Kinapu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanapu kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinapu imehesabiwa kuwa watu 6100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinapu iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinapu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinapu 
lugha ya Kinapu katika Glottolog
lugha ya Kinapu kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinasal

Kinasal ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanasal kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinasal imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinasal iko katika kundi lake lenyewe la Kinasal.

Viungo vya nje
lugha ya Kinasal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinasal 
lugha ya Kinasal katika Glottolog
lugha ya Kinasal kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kingad'a

Kingad'a ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wangad'a kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kingad'a imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingad'a iko katika kundi la Kibima-Lembata.

Viungo vya nje
lugha ya Kingad'a kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingad'a 
lugha ya Kingad'a katika Glottolog
lugha ya Kingad'a kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kingad'a-Mashariki

Kingad'a-Mashariki ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wangad'a kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kingad'a-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingad'a-Mashariki iko katika kundi la Kibima-Lembata.

Viungo vya nje
lugha ya Kingad'a-Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingad'a-Mashariki 
lugha ya Kingad'a-Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kingad'a-Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kingaju

Kingaju ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wangaju kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kingaju imehesabiwa kuwa watu 890,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingaju iko katika kundi la Kibarito.

Viungo vya nje
lugha ya Kingaju kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kingaju 
lugha ya Kingaju katika Glottolog
lugha ya Kingaju kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinias

Kinias ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanias kwenye visiwa vya Batu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinias imehesabiwa kuwa watu 770,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinias iko katika kundi la Kisumatra.

Viungo vya nje
lugha ya Kinias kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinias
lugha ya Kinias katika Glottolog
lugha ya Kinias kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinila

Kinila ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wanila kwenye kisiwa cha Seram. Hakuna watu wawezao kuzungumza Kinila siku hizi, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinila iko katika kundi la Kitimor-Babar.

Viungo vya nje
lugha ya Kinila kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinila
lugha ya Kinila katika Glottolog
lugha ya Kinila kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinuaulu-Kaskazini

Kinuaulu-Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanuaulu kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kinuaulu-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinuaulu-Kaskazini iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kinuaulu-Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinuaulu-Kaskazini
lugha ya Kinuaulu-Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kinuaulu-Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kinuaulu-Kusini

Kinuaulu-Kusini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanuaulu kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kinuaulu-Kusini imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinuaulu-Kusini iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kinuaulu-Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinuaulu-Kusini
lugha ya Kinuaulu-Kusini katika Glottolog
lugha ya Kinuaulu-Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiokolod

Kiokolod ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Waokolod kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiokolod nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 3390 na nchini Malaysia watu 1580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokolod iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kiokolod kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiokolod
lugha ya Kiokolod katika Glottolog
lugha ya Kiokolod kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Lugha za Malaysia
Kionin

Kionin (pia Kisepa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waonin kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kionin imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kionin iko katika kundi la Kibomberai-Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kionin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kionin
lugha ya Kionin katika Glottolog
lugha ya Kionin kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiormu

Kiormu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waormu kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiormu imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kwa vile Waormu wengi wameacha lugha yao, Kiormu iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiormu iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiormu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiormu
lugha ya Kiormu katika Glottolog
lugha ya Kiormu kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiosing

Kiosing (pia Kibanyuwangi) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waosing kwenye kisiwa cha Java. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiosing imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiosing iko katika kundi la Kijava.

Viungo vya nje
lugha ya Kiosing kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiosing
lugha ya Kiosing katika Glottolog
lugha ya Kiosing kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiot-Danum

Kiot-Danum ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waot-Danum kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiot-Danum imehesabiwa kuwa watu 78,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiot-Danum iko katika kundi la Kibarito.

Viungo vya nje
lugha ya Kiot-Danum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiot-Danum
lugha ya Kiot-Danum katika Glottolog
lugha ya Kiot-Danum kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipadoe

Kipadoe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapadoe kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kipadoe imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipadoe iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipadoe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipadoe
lugha ya Kipadoe katika Glottolog
lugha ya Kipadoe kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipaku

Kipaku ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapaku kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipaku imehesabiwa kuwa watu 3500 lakini idadi imepungua tena tangu pale. Kuna Wapaku wachache tu ambao hutumia lugha ya Kipaku kama lugha yao ya kwanza, maana yake Kipaku iko njiani pa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaku iko katika kundi la Kibarito.

Viungo vya nje
lugha ya Kipaku kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipaku
lugha ya Kipaku katika Glottolog
lugha ya Kipaku kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipalu'e

Kipalu'e ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapalu'e kwenye visiwa vya Palu'e na Flores. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kipalu'e imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipalu'e iko katika kundi la Kibima-Lembata.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalu'e kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalu'e
lugha ya Kipalu'e katika Glottolog
lugha ya Kipalu'e kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipalumata

Kipalumata ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wapalumata kwenye kisiwa cha Buru. Hakuna watu waliobaki kuzungumza lugha ya Kipalumata, yaani imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipalumata iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalumata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalumata
lugha ya Kipalumata katika Glottolog
lugha ya Kipalumata kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipamona

Kipamona (pia Kibaree) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapamona kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipamona imehesabiwa kuwa watu 137,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipamona iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipamona kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipamona
lugha ya Kipamona katika Glottolog
lugha ya Kipamona kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipanasuan

Kipanasuan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapanasuan kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kipanasuan imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipanasuan iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kipanasuan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipanasuan
lugha ya Kipanasuan katika Glottolog
lugha ya Kipanasuan kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipancana

Kipancana ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapancana kwenye kisiwa cha Buton. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kipancana imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipancana iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipancana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipancana
lugha ya Kipancana katika Glottolog
lugha ya Kipancana kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipannei

Kipannei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapannei kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kipannei imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipannei iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kipannei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipannei
lugha ya Kipannei katika Glottolog
lugha ya Kipannei kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipapuma

Kipapuma ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapapuma kwenye kisiwa cha Serui. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kipapuma imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipapuma iko katika kundi la Kiyapen.

Viungo vya nje
lugha ya Kipapuma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipapuma
lugha ya Kipapuma katika Glottolog
lugha ya Kipapuma kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipatani

Kipatani ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapatani kwenye kisiwa cha Halmahera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipatani imehesabiwa kuwa watu 10,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipatani iko katika kundi la Kihalmahera-Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kipatani kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipatani
lugha ya Kipatani katika Glottolog
lugha ya Kipatani kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipaulohi

Kipaulohi (pia Kisolehua) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapaulohi kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kipaulohi imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaulohi iko katika kundi la Kimaluku.

Viungo vya nje
lugha ya Kipaulohi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipaulohi
lugha ya Kipaulohi katika Glottolog
lugha ya Kipaulohi kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Lugha za Kibalti

Lugha za Kibalti (pia: Kibaltiki) ni kundi la lugha za Ulaya ambazo ni tawi la familia ya lugha za Kihindi-Ulaya.

Wasemaji wao wanapatikana katika maeneo upande wa mashariki-kusini ya Bahari Baltiki. Leo hii kuna lugha 2 za Kibalti ambazo ni Kilithuania na Kilatvia. 

Zamani kulikuwa na lugha zaidi lakini hizi zilikwisha hadi karne ya 18. Makabila yaliyotumia lugha hizi ziliwahi kukalia maeneo kati ya mto Vistula na milima ya Urali. Tangu mnamo mwaka 1200 BK  yalifikia chini ya utawala wa milki za Waslavoni (Poland, Urusi) au Wajerumani na wasemaji wengi walibadilisha lugha walipokea lugha za Kislavoni au za Kigermanik.

Lugha za ibalti ni maarufu kwa sababu sarufi yao imebaki karibu sana kwa Kihindi-Kiulaya asilia kuliko lugha zote nyingine zilizopo leo hii. Uhusiano huu unaonekana kwa kulinganisha lugha ya Veda ya Uhindi na lugha za Kibalti.

Lugha za Kihindi-Kiulaya
Bubalus

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Bubalus ni jenasi katika nusufamilia Bovinae. Spishi zake zinafanana na nyati-maji. Jenasi hii ina spishi sita ndani yake:

 B. arnee (Nyati-maji wa mwitu)
 B. bubalis (Nyati-maji)
 B. depressicornis (Anoa)
 B. mephistopheles (Nyati-maji pembe-fupi)
 B. mindorensis (Tamarau)
 B. quarlesi (Anoa-milima)

Picha

Bubalus
Utu

Utu ni ile hali ya binadamu kutenda kadiri ya hadhi yake kati ya wanyama na viumbe vingine, inayomfanya astahili kupata haki zote za kijamii kama elimu, afya, ajira nk.

Hivyo ni jumla ya tabia njema anazopasa kuzionyesha mtu kwa jamii (hulka ya matendo mema).

Kwa maana nyingine, utu ni ile hali ya kutenda jambo kwa mwingine bila ya kutegemea malipo yoyote kutoka kwake.

Elimu jamii
Saikolojia
Ntampata Wapi

Ntapata Wapi ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na Diamond Platnumz ikiwa kama single yake ya tatu kutolewa kwa mwaka wa 2014. Mwaka 2014, Diamond Platnumz amepata kutoa vibao vitatu ambavyo  ni: Bumbum, Mdogomdogo na huu wa "Ntampata Wapi". Kama ilivyo nia ya msanii huyu, muziki wa video umeongozwa na Godfather kutoka Afrika Kusini na video haijapishana sana na maudhui ya video ya awali, yaani, Mdogomdogo. 

Ndani ya wimbo, analalamika juu ya kuachwa na mpenzi wake ambaye awali walikuwa pamoja, ila tu kutokana na shida za pesa wenye mahela wakampora akabaki mpweke. Staili ya uimbaji ni mchanganyiko mkali na ladha za pwani. Huzuni iliyokithiri kuliko nyimbo za awali.

Viungo vya Nje

http://taarifa.co.tz/2014/11/diamond-platnumz-kuachia-audio-na-video-mpya-ya-wimbo-ntampata-wap-leo-nov-20/  Katika Taarifa.Co.Tz
http://www.thechoicetz.com/2014/11/wimbo-mpya-wa-diamond-ntampata-wapi.html Katika TheChoiceTZ
 Katika Bongo5  

Nyimbo za Diamond Platnumz
Nyimbo za 2014
Nyimbo zilizotayarishwa na Sheddy Clever
Nyimbo za Tanzania
Kipekal

Kipekal ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapekal kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipekal imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipekal iko katika kundi la Kimalayiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipekal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipekal
lugha ya Kipekal katika Glottolog
lugha ya Kipekal kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kipendau

Kipendau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapendau kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kipendau imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipendau iko katika kundi la Kicelebiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipendau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipendau
lugha ya Kipendau katika Glottolog
lugha ya Kipendau kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Mmeng'enyo

Mmeng'enyo au umeng'enyaji (:en:digestion) ni namna jinsi viumbehai humega chakula kwa pande ndogo zaidi halafu kwa dutu zinazoweza kupokelewa na mwili na kuwa virutubisho vyake.

Kazi hii inatekelezwa katika mfumo wa mmeng'enyo wa chakula. Kwa binadamu na wanyama wengi mmengenyo huwa na ngazi mbili
kusagasaga chakula kwa meno au pande nyingine ili kupata vipande vidogo zaidi
kumeng'enya vipande vya chakula kwa kemikali za mwilini kama vile vimeng’enya mbalimbali na asidi za tumboni ili kupasua molekuli kubwa kama protini kuwa molekuli ndogo zaidi zinazoweza kutumiwa na mwili kutoa nishati au kama vipande vya kujenga mwili mwenyewe. Utumbo huwa na bakteria nyingi za pekee zinazoshirikiana katika mmeng'enyo.

Njia ya mmeng'enyo wa binadamu
Chakula kinaingia mwilini kwenye mdomo. Hapa kinasagwa kwa kukitafuna na kinachanganywa na mate ambayo ina ndani yake kimeng'enya kinachoanza kupasua wanga na sehemu ya mafuta kwenye chakula.

Kwa umbo la tope kinapelekwa kwenye tumbo ambako mchanganyo wa asidi na kimeng'enya cha pepsini kinapasua hasa molekuli za protini na yote huwa kama ujiuji. Wakati huohuo musuli za tumbo zinakoroga uji wa chakula kwa kujikaza na kulegea mara kwa mara. Hivyo dutu za chakula na kemikali za mwilini kama asidi na vimeng'enya huchanganywa vizuri zaidi. Chakula hukaa tumboni kwa muda wa takriban masaa matatu.

Kutoka hapa uji wa chakula unaendelea katika utumbo wa duodeni na utumbo mwembamba. Vimeng'enya mbalimbali vinaongezwa na sehemu kubwa ya molekuli za mafuta hupasuliwa hapa. Pamoja na sehemu zilizopasuliwa awali molekuli ndogo zinafyonzwa hapa na kuingia kwenye damu. Damu inapeleka molekuli hizi za virutubisho kwenda viungo vya mwili vinavyozitumia. Kwa hiyo kazi kubwa ya mmeng'enyo inatokea kwenye utumbo mwembamba mwenye urefu wa mita sita  

Katika hatua inayofuata kwenye utumbo mpana maji na minerli na vitamini kadhaa vinafyonzwa na kuingia katika damu. Mabaki yasiyotumiwa na mwili hukandamizwa na kutoka mwilini kwa njia ya puru na mkundo.

Mchakato huo hutokea vilevile kwa mamalia yote na kimsingi pia kwenye vetebrata kwa jumla.

Marejeo

Viungo vya Nje
NIH guide to digestive system 
Human Physiology - Digestion
The Digestive System 
How does the Digestive System Work?

biolojia
mwili
Zhu Xi

Zhu Xi au Chu Hsi (Kichina 朱熹}}, 18 Oktoba 1130 – 23 Aprili 1200) alikuwa mwanafalsafa nchini China wakati wa Nasaba ya Song. Huhesabiwa kati ya wanafalsafa muhimi zaidi wa mwelekeo wa Ukonfusio.  Alikuwa mwenyeji wa jimbo la Fujian nchini China.

Maisha 
Zhu Xi alizaliwa huko Fujian ambako babake alikuwa mtumishi wa serikali. Alifundishwa naye hadi baba akafa wakati Zhu Xi alikuwa na umri wa miaka 13.  Akaendelea na masomo yake akapita mtihani kwa watumishi wa serikali.  Mawazo yake mara nyingi yalipingwa akafukuzwa kazi mara kadhaa lakini aliendelea kutoa mafunzo na kuwa mashuhuri.

Zhu Xi alitunga zaidi ya vitabu 70. Akaanzisha vyuo mbalimbali na kufunza maelfu ya wanafunzi na engi wao waliendelea kuwa wataalamu mashuhuri. 

Kati ya vitabu vyake "Kanuni za familia" na "Mafunzo makuu" viliendelea kuwa msingi kwa mitihani ya utumishi wa serikali ya China hadi karne ya 20.

Marejeo 

             

Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Waliozaliwa 1130
Waliofariki 1200
Ngoma (ala ya muziki)

Ngoma ni ala ya muziki inayopigwa kwa mkono au kwa fimbo.

Ngoma hufanywa kwa kukaza utando juu ya mzinga. Utando mara nyingi ni wa ngozi na siku hizi pia plastiki. Mzinga unaweza kufanywa kwa ubao, metali, udongo uliofinyangwa au chochote kile kinacholeta nafasi yenye kuta na uwazi ambako utando unafungwa.

Ngoma ni ala ya jadi katika Afrika na pia sehemu nyingine za dunia. Mara nyingi zilitengenezwa kwa kutumia kipande cha shina la mti na kuondoa ubao wa katikati halafu kukaza ngozi juu yake.

Picha

Marejeo

Viungo vya nje

ala za muziki
El Ninyo

El Ninyo (kutoka Kihispania El Niño tamka "ninyo"), pia El Nino ni tukio la halihewa linalotokea kwenye nusutufe ya kusini ya dunia kila baada ya miaka kadhaa. Dalili za El Ninyo ni kuongezeka kwa mvua kushinda hali ya kawaida.

El Ninyo ni tukio la eneo la Bahari Pasifiki lakini athari zake zinaweza kugusa maeneo mengine na pia Afrika ya Mashariki iliwahi kuona mvua mkali kutokana na El Ninyo.

Jina
Jina El Ninyo kwa Kihispania lamaanisha "mtoto" kwa maana "mtoto Yesu" kwa sababu hutokea wakati wa Krismasi yaani sherehe ya kuzaliwa kwa Yesu. Jina lilibuniwa na wavuvi wa Peru walioona uhaba wa samaki baharini wakati wa tukio hili.

Jina kamili la kitaalamu ni "El Ninyo-mbembeo wa kusini" (El Niño-Southern Oscillation (ENSO)).

Sababu
El Ninyo hutokea kama halijoto ya maji kwenye uso wa bahari ya Pasifiki inapanda juu ya kiwango cha kawaida. Mkondo wa maji ya vuguvugu unatokea kila mwaka mnamo wakati wa Krismasi kwenye pwani la Ecuador na Peru na kwa kawaida hudumu wiki chache. Lakini kila baada ya miaka 2-5 unaendelea kwa miezi kadhaa. 

Kuwepo kwa maji ya vuguvugu kunaongeza mvuke hewani ambayo ni msingi wa kuongezeka kwa mvua katika maeneo fulani pamoja na ukame usio kawaida katika sehemu nyingine. Australia na Asia ya Kusini Magharibi huwezi kuona ukame lakini jangwa la Peru kuona mvua nyingi. Katika Afrika ya Mashariki yote miwili inaweza kutokea ama ukame au mvua nyingi. Mabadiliko haya yanaathiri kilimo.

Metorolojia