LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Liturujia ya Kilatini

Liturujia ya Kilatini ni aina ya liturujia ya Ukristo iliyoenea upande wa magharibi wa Dola la Roma ambapo ilitumika lugha ya Kilatini. 

Liturujia hiyo ilistawi Ulaya magharibi na Afrika kaskazini.

Polepole liturujia ya Roma, mji mkuu wa Walatini uliotawala dola hilo, ilienea katika maeneo mengi ya Kanisa Katoliki, hasa kutokana na juhudi za makusudi za kaisari Karolo Mkuu za kuunganisha mataifa yaliyokuwa chini ya himaya yake. 

Baadaye Mtaguso wa Trento ulizidi kudai Wakatoliki wa magharibi wafuate wote liturujia ya Roma, isipokuwa kama liturujia yao maalumu yaliendelea zaidi ya miaka 200.

Hivyo baadhi ya liturujia nyingine za Kilatini zimedumu mpaka leo, kama vile liturujia ya Ambrosi kandokando ya Milano (Italia), liturujia ya Kimozarabu hasa huko Toledo (Hispania), liturujia ya Braga huko Ureno na kidogo liturujia ya Lyon huko Ufaransa. 

Pia baadhi ya mashirika ya kitawa yanatunza liturujia za pekee.

Liturujia
Kanisa Katoliki
Walatini

Walatini ni kabila la kale linalodhaniwa kuvamia sehemu ya Italia ya kati (mkoa ambao leo unaitwa Lazio na makao makuu yake ni Roma) katika milenia ya 2 KK.

Polepole Roma, mji wao mkuu, uliteka maeneo mengi ya Ulaya kusini, Ulaya magharibi, Afrika kaskazini na Mashariki ya kati, hata kuunda dola kubwa lililoendelea hadi mwaka 476 magharibi na 1453 mashariki.

Kutokana na uenezi huo, utamaduni na lugha vyao vimeathiri sana dunia yote hata leo. Mfano mmojawapo ni alfabeti yao, ambayo inatumika kwa lugha nyingi duniani kote.

Historia ya Italia
Roma ya Kale
Liturujia ya Milano

Liturujia ya Milano ni liturujia maalumu ambayo inatumika katika sehemu kubwa ya jimbo kuu la Milano na katika parokia kadhaa za majimbo ya kandokando (Lecco, Como, Bergamo, Novara na Lodi) nchini Italia hadi baadhi ya zile za jimbo la Lugano (Uswisi).

Kesi ya pekee ni parokia ya Pescocostanzo iliyopo katika Italia ya kati inapotumika kwa ibada ya ubatizo. 

Kama asili yake anatajwa babu wa Kanisa Ambrosi, aliyekuwa askofu wa jimbo hilo katika sehemu ya mwisho wa karne ya 4. Ndiyo sababu inaitwa pia Liturujia ya Ambrosi.

Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano liturujia hiyo imeshughulikiwa sana na wachungaji na wataalamu mbalimbali hata kupata uhai mpya.

Ingawa Wakatoliki wa maeneo hayo (milioni 5 hivi) wanafuata liturujia hiyo, upande wa sheria za Kanisa hawatofautiani na wenzao wote wa Kanisa la Kilatini.

Marejeo

 A. Ratti / M. Magistretti, Missale Ambrosianum Duplex, Mediolani 1913

 Missale Ambrosianum iuxta ritum Sanctae Ecclesiae Mediolanensis, ex decreto Sacrosancto OEcumenici Concilii Vaticani II instauratum, auctoritate Ioannis Colombo Sanctae Romanae Ecclesiae Presbyter Cardinalis Archiepiscopi Mediolanensis promulgatum, Mediolani 1981
 Messale Ambrosiano secondo il rito della santa Chiese di Milano. Riformato a norma dei decreti del Concilio Vaticano II. Promulgato dal Signor Cardinale Giovanno Colombo, arcivescovo di Milano, Milano 1976

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia article
Ambrosian Rite resources 
The Ambrosian Rite 
http://www.archive.org/details/ambrosianliturgy00cathuoft

Liturujia
Lombardia
Liturujia ya Roma

Liturujia ya Roma ni liturujia iliyoenea katika sehemu kubwa ya Kanisa Katoliki, kutoka makao yake makuu, Roma (Italia).

Kwa asili yake ni liturujia ya Kilatini, ingawa kwa sasa inaadhimishwa katika lugha nyingi duniani kote.

Kilichochangia uenezi huo ni hasa heshima ya Kanisa la Roma na askofu wake, Papa.

Katika baadhi ya nchi, kama vile Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, baraza la maaskofu limekubaliwa kutamadunisha liturujia hiyo, bila ya kuvunja umoja wake wa msingi.

Marejeo
Baldovin, SJ., John F., (2008). Reforming the Liturgy: A Response to the Critics. The Liturgical Press.
Bugnini, Annibale, (1990). The Reform of the Liturgy 1948-1975. The Liturgical Press.
A Short History of the Roman Mass. By Michael Davies , said to be based on Adrian Fortescue's The Mass: A Study of the Roman Liturgy

Morrill,SJ, Bruce T., contributing editor. Bodies of Worship: Explorations in Theory and Practice. The Liturgical Press.
Marini, Piero (Archbishop), (2007). A Challenging Reform: Realizing the Vision of the Liturgical Renewal. The Liturgical Press.
Johnson, Lawrence, J. (2009). Worship in the Early Church: An Anthology of Historical Sources. The Liturgical Press.
Foley, Edward; Mitchell, Nathan D.; and Pierce, Joanne M.; A Commentary on the General Instruction of the Roman Missal. The Liturgical Press.

Viungo vya nje
The Roman Rite (Catholic Encyclopedia)
Australian site, mainly on present form of the Roman Rite

Liturujia
Kanisa Katoliki
Roma
Liturujia ya Braga

Liturujia ya Braga ni liturujia maalumu inayotumika tangu karne ya 6 hasa katika jimbo kuu la Braga (Ureno).

Inahusiana na aina nyingine za liturujia ya Kilatini, kama vile liturujia ya Toledo na liturujia ya Roma.

Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano, jimbo kuu la Braga limeamua (1971) mapadri waweze kuendelea kwa hiari yao na liturujia hiyo au kutumia ile ya Roma.

Viungo vya nje
Misale ya Braga kwa Kilatini 

Liturujia
Liturujia ya Lyon

Liturujia ya Lyon (kwa Kilatini: ritus Lugdunensis) ni liturujia mojawapo ya Kanisa la Kilatini ambayo imeendelea kutumika katika jimbo kuu la Lyon (Ufaransa) tangu karne ya 9 hadi leo, ingawa kwa kuzidi kufifia, hasa baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano.

Marejeo kwa Kifaransa
 Robert Amiet, Les manuscrits liturgiques du diocèse de Lyon, Paris, CNRS éd, 1998, 240 p. Isbn=2-271-05568-7
 Dom Denys Buenner, O.S.B., L'Ancienne Liturgie romaine. Le rite lyonnais, Lyon / Paris, Emmanuel Vitte, 1934, 343 p., ill., 21 cm.
 Dom Jean-Denis Chalufour, O.S.B., La messe, hier, aujourd'hui et demain, Petrus et stella, 2000. chapitre 7.
  Patrice Béghain, Bruno Benoit, Gérard Corneloup, Bruno Thévenon, Dictionnaire historique de Lyon, Stéphane Bachès, 2009, Lyon, 1054 p., ISBN|978-2-915266-65-8

Liturujia
Teide

Teide ni mlima mrefu kuliko yote ya Hispania, ya visiwa vya bahari ya Atlantiki na volkeno kubwa ya tatu katika dunia na msingi wake. Uko katika kisiwa cha Tenerife (Visiwa vya Kanari, Hispania).

Ina urefu wa mita 3,718, iko ndani ya Hifadhi ya Taifa ya Teide iliyotangazwa na UNESCO kuwa Urithi wa Dunia mwaka 2007. Hii hifadhi ya taifa ni moja ya zile ambazo wengi zaidi wanazitembelea katika dunia, pia ni moja ya Hazina ya 12 ya Hispania.

Mjerumani Hans Meyer (Mzungu wa kwanza kupaa kilele cha Kilimanjaro, Tanzania) pia alitembelea Teide katika mwaka 1894, wakati mwingine safari ya Kilimanjaro ili kuchunguza hali ya barafu ya volkeno. Baada ya kupanda kwa Teide, inajulikana kama "wafalme wawili, mmoja kupanda katika bahari na wengine katika jangwa na nyika".

Marejeo

Viungo ya nje 

 Parque Nacional del Teide

Tazama pia
 Orodha ya milima
 Orodha ya milima ya Afrika

Marejeo
 Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Third Edition. Springfield, Massachusetts: Merriam-Webster, Incorporat]]ed, 1997. .

Milima ya Hispania
Milima ya Afrika
Volkeno za Afrika
Visiwa vya Kanari
Professor X

Professor X (Kiswahili: Profesa X, Charles Francis Xavier) ni mwanazalishi wa X-Men na mkuu wa Xavier Institute for Higher Learning. Professor X ana uwezo wa ajabu wa kupeleka au kupokea fikira bila kusema kwa wala kuashiria, pia inajulikana kama telepathi. 

Katuni

ja:X-メン#登場人物
Iceman (komiki)

Iceman (Kiswahili: Mtu-Barafu, Robert "Bobby" Louis Drake) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics na alikuwa mwanachama wa pili wa X-Men. Iceman ana uwezo wa kriokinesi yaani uwezo wa kuganda kitu chochote na uwezo wa kuwa barafu vilevile.

Katuni
Warren Worthington III

Warren Kenneth Worthington III ni mtu wa hadithi wa ulimwengu wa Marvel Comics. Angel (Kiswahili: Malaika) na baadaye anajulikana kama Archangel (Malaika Mkuu) alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Kwa asili Angel alikuwa na mabawa kama ndege, lakini kama Archangel alikuwa na mabawa ya metali.

Katuni
Jean Grey

Jean Grey ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics. Anajulikana kama Marvel Girl (Kiswahili: Msichana-Ajabu) na baadaye kama Phoenix (Finiksi) na Dark Phoenix (Finiksi wa Giza) na alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Jean Grey ni mutanti mwenye uwezo wa telepathi na telekinesi.

Katuni
Havok

Havok (Kiswahili: Uangamizi;  Alexander "Alex" Summers ) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics, mwanachama wa X-Men na ndugu wa Cyclops. Havok ana uwezo wa ajabu wa kufyonza nishati ya ulimwengu ili kupiga mionzi ya utegili kutoka mikono yake.

Katuni
Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania

Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania (KMKMT) (kwa Kiingereza: Moravian Church in Tanzania - South West Province MCTSWP) ni jimbo la Kanisa la Moravian Tanzania hasa katika wilaya za Mbeya, Mbozi, Chunya na Mbarali wa mikoa ya Mbeya na Songwe. Pia shirika mpya za Moravian kaskazini mwa Tanzania ziko chini ya jimbo hili ambazo ni Arusha, Kilimanjaro, Tanga, Dodoma na Manyara.

Historia
Jimbo hili lilianza rasmi tarehe 18 Desemba 1976 kutokana na kuongezeka kwa shirika na kazi ya uenezi wa Injili. Kabla ya kuanza kwa Jimbo hili Wamoravian wa Mbeya, Chunya, Mbozi , Mbarali walikuwa wakihudumiwa na Jimbo la Kusini lenye makao yake makuu Rungwe. Jimbo la Kusini Magharibi Makao yake makuu yako Mbeya.

Viongozi wa kwanza wa Jimbo hili waliochaguliwa mwaka huohuo 1976 walikuwa Mchungaji Tulinawo Msinjili - Mwenyekiti, Mchungaji Yohana Wavenza - Makamu wa Mwenyekiti na Mchungaji Hezron Mwalupembe - Katibu Mkuu. Wajumbe wa Halmashauri Kuu wa Kwanza walikuwa ni Mwinjilisti L. Sikana, Mchungaji Tenson Sikaponda, Mchungaji Philip Cheyo, Ndugu Zebedayo Mkisi na Ndugu Yoram Mtemi.

Askofu wa kwanza Yohana Wavenza aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo hili tarehe 24 Julai 1983. Askofu wa pili wa Jimbo hili Alinikisa Cheyo aliwekwa wakfu tarehe 12 Agosti 2001 katika uwanja wa mpira Sokoine Mbeya.

Utawala
Kama majimbo yote ya kanisa la Moravian, jimbo hili linaongozwa na Kamati ya Utendaji inayochaguliwa na sinodi ya kanisa. Watendaji wakuu ni mwenyekiti, makamu wake na katibu mkuu. Wanatoa taarifa kwa halmashauri kuu inayochaguliwa pia na sinodi ikikutana kati ya mikutano ya ile bodi kuu. Watendaji wakuu wanasaidiana na makatibu wa idara mbalimbali wanaoteuliwa na halmashauri ya kanisa.

Jimbo hili tangu mwaka 2008 linaongozwa na watendaji wafuatao: Mchungaji Nosigwe Buya - Mwenyekiti, Mchungaji Zakaria Sichone - Makamu Mwenyekiti na Mchungaji Daudi Nsweve Katibu Mkuu.

Pamoja na kazi ndani ya kanisa kama vile Vijana, Wanawake, Elimu ya Kikristo, jimbo hili lina miradi na huduma zifuatazo: 
Taasisi za Elimu: Chuo cha Mafunzo ya Ufundi cha Moravian - MVTC (Mbeya mjini), Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Chunya, Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Ilindi, Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Sadock Simwanza Tunduma), Shule ya Sekondari ya Mbozi, Chuo cha Ualimu Mbeya Moravian, Chuo cha Theolojia Utengule, Taasisi ya Afya Yohana Wavenza - Yohana Wavenza Health Institute

 Taasisi za Afya:   Hospitali ya Misheni ya Mbozi, Kituo cha afya cha Nkanga, Zahanati ya Kapele, Zahanati ya Iyendwe

 Miradi ya kijamii: Mradi wa Watoto Yatima na wenye maisha magumu - Nsalaga, Dawati la VVU, Idara ya Gereza na Hospitali

Miradi mingine kama vile Kituo cha Baraka FM Redio na Studio, Msaada wa Kisheria (hasa kwa wanawake mkoani Songwe), Hosteli ya Vijana wa Moravian Mbeya, Moravian SACCOS

Tanbihi

Viungo vya Nje
Tovuti rasmi

Moravian
M
Ruth First

Ruth First (4 Mei 1925 - 17 Agosti 1982) alikuwa mwanaharakati na mwandishi wa Afrika Kusini. Mwaka wa 1963, kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi alikamatwa na kutiwa ndani bila kesi. Alikuwa mhariri wa magazeti mbalimbali zilizopigwa marufuku, kama The Guardian, New Age na Fighting Talk. Alihamia Uingereza na baadaye Msumbiji ambapo alifundisha katika Chuo Kikuu cha Maputo. Aliuawa na bomu lililofichwa ndani ya kifurushi cha posta.

Maandishi yake
 South West Africa (1963)
 117 Days (1965)
 No Easy Walk to Freedom (1965, mhariri wa hotuba za Nelson Mandela)
 Olive Schreiner (1980, wasifu pamoja na Ann Scott)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Viungo vya nje 
 Ruth First Papers Online

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1925
Waliofariki 1982
Athol Fugard

Athol Fugard (amezaliwa 11 Juni 1932) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tamthiliya. Baadhi ya tamthiliya zake zimetumiwa kwa kubuni filamu. Naye pia aliigiza katika filamu mbalimbali, k.m. katika Gandhi Fugard aliigiza Jenerali Jan Smuts.

Maandishi yake
 No-Good Friday (1958)
 Nongogo (1959)
 The Blood Knot (1961)
 Hello and Goodbye (1966)
 People are Living There (1968)
 Boesman and Lena (1969)
 Sizwe Bansi is Dead (1972, pamoja na John Kani na Winston Ntshona)
 The Island (1973, pamoja na John Kani na Winston Ntshona)
 A Lesson from Aloes (1981)
 My Children! My Africa! (1990)
 Playland (1992)
 Master Harold and the Boys (1993)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1932
Watu walio hai
Kakakuona

Kakakuona (kwa Kiingereza: pangolin) ni wanyama wa familia Manidae ambao wamepambika na magamba na wana mkia mrefu. Wakitaka kujikinga dhidi ya wanyama mbuai wanajikunja. 

Huishi katika shimo la kina cha hadi mita 3.5 au katika mti mvungu.

Hula mchwa na sisimizi na pengine wadudu wengine ambao huwakamata kwa ulimi wao mrefu wenye kunata. 

Kakakuona-nyika anapatikana Hifadhi ya Serengeti.

Mnyama lindwa
Huzaa kidogo sana, na hiyo imechangia kufanya wapungue sana. Sababu nyingine ni ushirikina unaodai wanaleta bahati njema, hasa magamba yao. Ndiyo sababu nchini Tanzania wanalindwa na sheria kali hata wasikamatwe.

Uwindaji haramu
Hata hivyo, kakakuona wanawindwa sana wakiwa katika hatari ya kupotea. Kwenye Desemba 2019 magazeti yalitoa taarifa kuwa uwindaji haramu wa kakakuona unaongezeka hasa kwa sababu wanatafutwa kwenye masoko ya Asia. Katika nchi kama China na Vietnam nyama yao hutazamwa chakula kitamu, magamba yao hutumiwa katika dawa za jadi na ngozi hutumiwa kwa viatu au nguo. Tangu kupigwa marufuku kwa biashara ya spishi za kakakuona za Asia, biashara inalenga spishi za Afrika. Mwaka 2019 tani 6 za magamba ya kakakuona zilikamatwa na maafisa wa wizara ya maliasili katika Mkoa wa Morogoro.

Spishi za Afrika
 Phataginus tetradactyla, Kakakuona Mkia-mrefu (Long-tailed Pangolin)
 Phataginus tricuspis , Kakakuona-miti (Tree Pangolin)
 Smutsia gigantea, Kakakuona Mkubwa (Giant Pangolin)
 Smutsia temminckii, Kakakuona-nyika (Ground Pangolin)

Spishi za mabara mengine
 Manis crassicaudata, Kakakuona wa Uhindi (Indian Pangolin)
 Manis culionensis, Kakakuona wa Ufilipino (Philippine Pangolin)
 Manis javanica, Kakakuona wa Malay (Sunda Pangolin)
 Manis pentadactyla, Kakakuona wa Uchina (Chinese Pangolin)

Picha

Tanbihi

Kakakuona na jamaa
Wanyama wa Afrika
Kabila

Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Kabila (maana)

 kwa miaka mingi Wamasai wameishi wakizingatia mila na desturi zao. Wamasai wanapokuwa mijini na katika majiji bado unaweza kuwatmbua kwa mavazi Yao pia hupenda kuongea kimasai muda mwingi.
Kabila ni jamii ya binadamu yenye umoja fulani upande wa lugha na utamaduni, si lazima upande wa eneo na utawala wa siasa.

Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.

Wengine wanaeleza kwamba makabila yalitokea kabla ya madola na yanaendelea kujitegemea kwa kiasi fulani ndani ya dola.Lakini wengine wanatumia neno hilo kwa upana zaidi.

Tanbihi

Marejeo
 Benveniste, Émile. Indo-European Language and Society, translated by Elizabeth Palmer. London: Faber and Faber 1973. ISBN 0-87024-250-4.
 Benveniste, Émile. Origines de la formation des noms en indo-européen, 1935.
 Fried, Morton H. The Notion of Tribe. Cummings Publishing Company, 1975. ISBN 0-8465-1548-2.
 Helm, June, ed., 1968. Essays on  the Problem of Tribe, Proceedings, American Ethnological Society, 1967 (Seattle: University of Washington Press).
 
 
 Nagy, Gregory, Greek Mythology and Poetics, Cornell University Press, 1990. In chapter 12, beginning on p. 276, Professor Nagy explores the meaning of the word origin and social context of a tribe in ancient Greece and beyond.
 Sutton, Imre, Indian Land Tenure: Bibliographical Essays and a Guide to the Literature (NY: Clearwater, 1975): tribe—pp. 101–02, 180–2, 186–7, 191–3.
 Renfrew, Colin, and Paul G. Bahn. Archaeology: Theories, Methods and Practice. New York: Thames and Hudson, 2008.

Viungo vya nje 
   Survival International
 Chiefdom: Precursor of the Tribe?
  Moroccan Tribes

Binadamu
Elimu jamii
Kalivari

Kalivari au Golgotha ni mahali mjini Yerusalemu panaposadikiwa Yesu alisulubiwa na kuzikwa. 

majina hayo mawili yana maana moja: mahali pa fuvu la kichwa, ambapo paliitwa hivyo kutokana na sura ya mwinuko wake. 

Jina la pili ni jina la Kiaramu lilivyotoholewa katika Kigiriki (Γολγοθᾶ[ς], Golgotha[s], kutoka golgolta; kwa Kiebrania gulgōleṯ), la kwanza ni tafsiri ya Kilatini (Calvariæ Locus, kutoka ufafanuzi wa neno asili uliotolewa na wainjili Marko na Mathayo: Κρανίου Τόπος, Kraníou Tópos).

Zamani za Uyahudi ya Kale na Roma ya Kale sehemu ya kuua wakosaji ilikuwa nje ya mji wenyewe. Injili ya Yohane 19:20 inaeleza mahali palikuwa "nje ya mji", yaani nje ya ukuta wa mji wakati ule. Waraka kwa Waebrania 13:12 unataja "nje ya lango" . 

Mapokeo ya karne ya 3 yalisema ni ndani ya sehemu ambako Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu lilijengwa, maana kufuatana na mapokeo hayo kaburi lilikuwa karibu na Golgotha. Leo hii eneo linapatikana ndani ya ukuta wa mji wa kale uliopo uliojengwa katika karne ya 16.

Tanbihi

Viungo vya nje 
 
 Golgotha (Calvary) Hill-Photo: white stones, here visible right and left in the underground  
 The Hill of Calvary (Golgotha) shown in its original state 
 Location of Golgotha
 Web site for European Sacred Mountains, Calvaries and Devotional Complexes 

Mahali pa Biblia
Yesu Kristo
Yerusalemu
Elisha

Elisha (kwa Kiebrania אֱלִישַׁע, Elisha, yaani "Mungu wangu ni wokovu", kwa Kigiriki Ἐλισσαῖος, Elissaios au Ἐλισαιέ, Elisaie, kwa Kiarabu الْيَسَع Elyasaʿ) alikuwa nabii anayetajwa katika Biblia na katika Qur'an.

Mwanafunzi wa Elia, ingawa hakuacha maandishi, alitabiri wokovu ujao wa mataifa yote kwa miujiza aliyowafanyia watu wasio Waisraeli.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Juni.

Katika Biblia
Elisha alifanya unabii wake katika ufalme wa kaskazini wa Israel wakati wa wafalme Yoram, Yehu, Yehoahaz na Yehoashi 

Elisha alikuwa mwana wa Shaphat kutoka Abel-meholah aliyepata kuwa mfuasi wa nabii Elia (Kitabu cha kwanza cha Wafalme 19:16–19).

Baada ya huyo kuchukuliwa mbinguni katika upepo wa kisulisuli (Kitabu cha pili cha Wafalme 2:9), Elisha alikubaliwa kama mkuu wa wanafunzi wake ("wana wa manabii") akajulikana nchini kwa karama zake, zikiwa ni pamoja na uponyaji. 

Kwa miaka karibu sitini (892 – 832 hivi KK) alikuwa nabii (2Fal 5:8), akijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje. Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 – Animated depiction of the life of Elisha
"Eliseus" article from The Catholic Encyclopedia
Prophet Elisha in Carmelite Tradition 
Prophet Elisha Orthodox icon and synaxarion

Waliozaliwa karne ya 10 KK
Waliofariki 832 KK
Watu wa Biblia
Watu wa Kurani
Watakatifu wa Israeli
Manabii wa Agano la Kale
Manabii katika Uislamu
Yeriko

Yeriko (kwa Kiebrania יְרִיחוֹ, kwa Kiarabu أريحا, maana yake "wenye kunukia") ni mji wa kale sana, ulioanzishwa miaka 9000 hivi KK karibu na mto Yordani. 

Mwaka 2006 ulikuwa na wakazi 20,400

Upekee wake
Umaarufu wake unatokana na kuwa chini ya usawa wa bahari kuliko miji yote duniani. 

Unasadikiwa pia kuwa mmojawapo kati ya miji ya zamani zaidi kukaliwa mfululizo hadi leo.

Akiolojia imekuta chini ya ardhi zaidi ya miji 20 iliyojengwa kwa nyakati tofauti mahali pale, kuanzia miaka 11,000 iliyopita.

Katika Biblia
Katika Biblia unatajwa kama "Mji wa Mitende": chemchemi mbalimbali ndani na kandokando yake zilivuta binadamu tangu milenia nyingi. 

Katika Agano la Kale unatajwa kwa namna ya pekee kuhusiana na Yoshua kuingiza Waisraeli waliotoka Misri katika nchi ya Kanaani kwa kuvuka mto Yordani mkabala wa Yeriko na kuuteka kwa maandamano ya ibada (Yos 6) kabla ya miji mingine yoyote.

Katika Agano Jipya unatajwa kuhusiana na Yesu ambaye huko alimuongoa mtozaushuru tajiri Zakayo (Luk 19) na kumponya kipofu ombaomba Bartimayo (Mk 10).

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje 

 Jericho (Ariha) - History  Studium Biblicum Franciscum - Jerusalem.
 Telepherique & Sultan Tourist Center
 Jericho Municipality Official Website 
 Jericho Municipality Official Website Historical site 
 Resources on Biblical Archaeology 
 Archaeological History of Jericho 
 Jericho: Tel es-Sultan 
 The walls of Jericho fell in 1550 BCE

Miji ya Palestina
Miji ya Biblia
Akiolojia
Kiongozi Kalenda

Kiongozi Kalenda ni kijitabu chenye chaguo cha maneno kutoka Biblia kwa kujisomea kila siku. Maneno haya hutazamiwa kama "maneno ya mwongozo wa kiroho" kwa ajili ya siku husika. Hutolewa na Kanisa la Moravian katika nchi nyingi duniani kwa lugha zisizopungua 50. Jina lake la Kiingereza ni "Daily Watchwords"  na kwa Kijerumani "Losungen". Hutolewa upya kila mwaka.

Historia
Kalenda hii ilianzishwa tar. 3 Mei 1728 huko Herrnhut, Ujerumani  na hadi leo ni mwongozo wa kiroho inayosomwa na watu wengi kila siku. Ingawa tangu mwanzo ilitolewa na Kanisa la Moravian leo hii hutumiwa katika nchi mbalimbali pia na Wakristo wasio Wamoravian. Kwa jumla makala milioni 1.5 huchapishwa na kuuzwa kila mwaka ambayo ni zaidi kuliko jumla la Wamoravian duniani.

Aliyeanzisha kalenda ni Nikolaus Ludwig von Zinzendorf aliyewapa ndugu wa ushirika wa kwanza wa Moravian neno la Biblia kama mwongozo kwa siku ya 3 Mei. Tangu siku ile ndugu moja alizunguka kila asubuhi katika nyumba zote 32 za kijiji cha Herrnhut akiwaambia wenzake neno lililowahi kuteuliwa kwa siku ile. Mwaka 1732 maneno ya Biblia yalitolewa mara ya kwanza kwa siku zote za mwaka na kuchapishwa kama orodha katika kitabu.

Mwanzoni von Zinzendorf mwenyewe alichagua maneno kwa ajili ya kila siku. Kwa kila siku ya mwaka aliteua aya ya Biblia pamoja na beti ya nyimbo ya kiroho. Baadaye uteuzi huu ulufanywa katika mkutano wa ushirika wa Herrnhut.

Kuteuliwa kwa maneno ya mwongozo
Siku hizi kuna kamati ya watu 6 inayokutana huko Herrnhut kila mwaka karibu na tarehe ya 3 Mei ambayo ni tarehe ya kihistoria ambako neno la mwongozo la kwanza lilitolewa. Kati ya hao watu 6 kuna watumishi wa kamati kuu ya Wamoravian wa Ulaya Bara pamoja na wakristo wengine. Wanafungua mkusanyo wa ayat 1.829 kutoka Agano la kale zilizoteuliwa kwa ajili ya kalenda na kuandikwa juu ya vikaratasi. Kwa kila siku wanatoa karatasi 1 bila kuisoma kwanza. Baadaye kamati inatafuta neno kutoka Agano Jipya linalolingana na maana ya neno la kwanza na pia beti ya wimbo la kiroho linalofaa au maneno ya sala.

Kazi hii hufanywa miaka miwili na nusu kabla ya mwaka husika kwa sababu muda inahitajika kuandika chaguo, kuituma katika nchi zote ambako maneno ya mwongozo hutolewa kwa lugha nyingine hadi kuchapishwa. Kwa mfano maneno ya mwaka 2012 yalitolewa tar. 23 Aprili 2009 huko Herrnhut.

Katika Tanzania kuna kamati ya KMT inayotumia orodha ya kiingereza na kuchagua ayat ya Biblia ya Kiswahili ipasavyo. toleo la kiswahili hadi sasa haina maneno ya sala au mabeti ya nyimbo. Kuna sehemu nyingine za Biblia zinazopendekezwa kwa wasomaji wanaopenda kujisomea Biblia kufuatana na utaratibu fulani.

Maneno ya Kiongozi Kalenda kwa lugha mbalimbali

Marejeo
Kiongozi kalenda katika intaneti kwa lugha ya Kiswahili 
Huduma ya Kanisa la Moravian Marekani inayotuma neo la mwongozo kila siku kwa barua pepe

Moravian
Biblia
Alinikisa Cheyo

Alinikisa Cheyo (* 27 Machi 1960) ni askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi.

Alizaliwa katika kitongoji cha Ndawa kijiji cha Mwembe kilicho katika Wilaya ya Mbozi mkoa wa Mbeya. Alizaliwa katika familia yenye watoto 9 yeye akiwa mtoto wa 6. Baba yake Felick Cheyo na Mama yake Ndimbumi Sinyanga ni wakulima na ni wakristo wa Kanisa la Moravian.

Elimu yake
Alisoma Shule ya Msingi Mwembe tangu mwaka 1969 na kisha alijiunga na shule ya kati Haloli mjini Vwawa Mbozi. Baada ya hapo alijiunga na Chuo Cha Biblia cha Kanisa la Africa Inland cha Majahida kilichopo wilaya ya Bariadi Mkoa wa Shinyanga mwaka 1979 hadi 1981. Mwaka 1983 alijiunga na Chuo Cha Theologia cha Kanisa la Moravian kilichopo Mbeya (Motheco) ambapo alimaliza masomo mwaka 1986 na kutunukiwa cheti cha theologia. Akiwa Mbeya aliweza kujiendeleza kielimu kwa kujiunga na masomo ya Sekondari na mwaka 1987 aliweza kufanya mtihani wa kidato cha nne katika shule ya sekondari Mbeya Day. Alifanya tena mtihani wa sekondari katika kituo hicho hicho cha Mbeya Day Secondary mwaka 1999 na kutunukiwa cheti.

Mwaka 1994 mwishoni alikuwa nchini Ujerumani akichukua kozi ya lugha ya Kijerumani katika Taasisi ya Goethe Schwaebisch Hall ambako alihitimu mwaka 1995 na kutunukiwa cheti. Mwaka huohuo 1995 alijiunga na Chuo Cha Diakonia - Martin-Luther-Kolleg nchini Austria katika mji wa Feldkirchen karibu na Klagenfurt. Alimaliza masomo yake ya diakonia  mwaka 1997 na kurudi Tanzania. Mwaka 2003 alijiunga na Chuo Kikuu Cha St. Paul Limuru Kenya na Kutunukiwa Shahada ya Kwanza ya Theologia (BD) mwaka 2006. Mwaka 2007 alijiunga na Catholic University of Eastern Africa na kutunukiwa shahada ya Uzamili katika Theologia (Master's in Theology) mwaka 2010. Mwaka huohuo 2010, aliendelea na masomo ya shahada ya uzamivu (doctorate) hapohapo Catholic University.

Askofu
Amechaguliwa kuwa askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi tangu mwaka 2000. Amekuwa Mkuu wa Chuo Kikuu cha Teofilo Kisanji tangu mwaka 2011.

Waliozaliwa 1960
Watu wa Tanzania
Chui (Pantherinae)

Chui ni wanyama mbuai wakubwa wa nusufamilia Pantherinae katika familia Felidae. Isipokuwa spishi moja (simba), wanyama hawa wana madoa au milia. Spishi nyingi zinatokea misitu au maeneo mengine yenye miti katika Afrika, Asia na Amerika, nyingine zinatokea savana na hata milima.

Spishi za Afrika 
 Panthera leo, Simba (Lion)
 Panthera pardus, Chui (Leopard)
 Panthera p. pardus, Chui wa Afrika (African Leopard)

Spishi za mabara mengine 
 Neofelis diardi, Chui madoa-mawingu wa Sunda (Sunda Clouded Leopard)
 Neofelis nebulosa, Chui madoa-mawingu (Clouded Leopard)
 Panthera onca, Chui wa Amerika au Jagwa (Jaguar)
 Panthera pardus, Chui (Leopard)
 Panthera p. ciscaucasica, Chui wa Uajemi (Persian Leopard)
 Panthera p. delacouri, Chui wa Malay (Indo-Chinese Leopard)
 Panthera p. fusca, Chui Mhindi (Indian Leopard)
 Panthera p. japonensis, Chui wa Uchina (North Chinese Leopard)
 Panthera p. kotiya, Chui wa Sri Lanka (Sri Lankan Leopard)
 Panthera p. melas, Chui wa Java (Javan Leopard)
 Panthera p. nimr, Chui Arabu (Arabian Leopard)
 Panthera p. orientalis, Chui wa Amur (Amur Leopard)
 Panthera p. sindica, Chui wa Baluchistan (Baluchistan Leopard)
 Panthera p. tulliana, Chui wa Anatolia (Anatolian Leopard)
 Panthera tigris, Chui milia (Tiger)
 Panthera uncia, Chui-theluji (Snow Leopard)

Picha 

Paka na jamaa
Yohane Hus

Yohane Hus (Husinec (Bohemia) 1371 hivi - Konstanz (Ujerumani)
6 Julai 1415) alikuwa padri na mwanateolojia wa Ukristo ambaye alilenga urekebisho wa Kanisa Katoliki kwa kufuata mafundisho ya John Wyclif.

Maisha
Padri Yohane Hus alikuwa mwalimu wa teolojia kwenye Chuo Kikuu. Mwaka 1412 alihubiri kwa nguvu sana kule Praha (leo mji mkuu wa Ucheki), akafundisha ya kwamba mamlaka kuu Kanisani ni katika Biblia si katika maamuzi ya maaskofu au Papa. 

Mwaka 1411 maaskofu wakamtangaza kuwa mzushi akatengwa na Kanisa. Alishtakiwa mbele ya mfalme lakini wengi walimfuata. Akahifadhiwa na kufichwa na kabaila katika boma lake. 

Miaka 1414-1418 kulikuwa na Mtaguso mkuu wa Kanisa Katoliki kule Konstanz, Ujerumani.  Hus akaitwa kujitetea mbele ya mkutano huo, akaahidiwa ulinzi wa mfalme, yaani kwamba ataweza kurudi tena hata akionekana kuwa mzushi. Lakini kinyume cha ahadi alikamatwa akahukumiwa kuwa mwasi na mzushi, akachomwa moto akiwa hai.

Urithi
Wafuasi wake katika mikoa ya Bohemia na Moravia (leo Ucheki) wakasikitika mno. Wengine wakachukua silaha wakataka kutenga nchi yao kutoka uongozi wa Kanisa. 

Vita vya miaka mingi vilianza kati ya Wahus na askari wa mfalme na maaskofu. Alama ya Wahus ilikuwa kikombe cha Ekaristi kwani Hus alifundisha ya kwamba Wakristo wote wanapaswa kupokea kikombe kanisani (katika karne XII Kanisa Katoliki lilianza desturi ya kutoa kikombe kwa mapadri tu). 

Mwishoni Ukristo wa Bohemia na Moravia uligawanyika. Wahus wakali waliojaribu kuunda utaratibu wa kisiasa juu ya mahubiri ya Yesu na kuwalazimisha wote kuufuata kwa silaha wakashindwa. Wengine wakafuata Wahus wasio wakali waliopatana na wakubwa wa nchi. Wengine wakabaki ndani ya Kanisa Katoliki, wakaruhusiwa kuwa na ibada ya Misa (chakula cha Bwana) wakipokea sakramenti katika maumbo ya mkate na divai.

Mwaka 1457 kikundi kidogo cha wafuasi wa Hus waliochoka uuaji na vita vya kidini walianzisha jumuiya ya Kikristo iliyoitwa "Umoja wa Ndugu", wakajaribu kuishi kama ndugu wakikaa pamoja, kufanya kazi na kusali pamoja. Mwanzoni hawakupokea matajiri waliotaka kujiunga nao. 

Mbinu hii ilifanana na watawa aina ya Wafransisko lakini walikuwa jumuiya ya watu wenye ndoa na watoto. Waliona muhimu wasiwe na taratibu za utawala katika Kanisa, lakini viongozi wawe kama ndugu na watumishi wa wengine. Hawakutaka kumlazimisha yeyote katika mambo ya imani kama ilivyokuwa katika maeneo ya Wakatoliki na ya Wahus wengine. 

Mwanzoni walihudumiwa kiroho na mapadri wa Kanisa Katoliki, lakini mwaka 1467 waliamua kuchagua watumishi wao wenyewe, wakiwemo mpaka leo mashemasi, makasisi na maaskofu. Umoja huo ulienea Bohemia na Moravia ukawa chanzo cha madhehebu ambayo yalistawi upya kuanzia mwaka 1722 na yanaitwa ya "Wamoravia" (leo wengi wao wanaishi nchini Tanzania).

Waliozaliwa 1371
Waliofariki 1415
Wanateolojia wa Ucheki
Mapadri
William Wellington Gqoba

William Wellington Gqoba (Agosti 1840 - 26 Aprili 1888) alikuwa mwalimu, mhubiri wa kanisa na mwandishi kutoka Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kuanzia 1884 hadi kifo chake alihariri gazeti la Isigidimi samaXhosa.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1840
Waliofariki 1888
Stephen Gray

Stephen Gray (amezaliwa 1941 mjini Cape Town) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika mashairi na riwaya. Hadi 1992 alikuwa profesa wa Kiingereza katika chuo kikuu mjini Johannesburg.

Maandishi yake
Southern African Literature: An Introduction (1979)
Hottentot Venus and Other Poems (1979)
Caltrop's Desire (1980)
Love Poems: Hate Poems (1982)
Time of Our Darkness (1988)
Accident of Birth (1993)
Selected Poems: 1960-92 (1994)

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1941
Watu walio hai
Mafika Gwala

Mafika Pascal Gwala (amezaliwa 1946 karibu na Durban) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa alifanya kazi kama mwalimu na mshairi akiandika kwa Kiingereza na Kizulu.

Maandishi yake
Jol'iinkomo (1977)
No More Lullabies (1982)

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1946
Watu walio hai
John Tengo Jabavu

John Tengo Jabavu (11 Januari 1859 - 10 Septemba 1921) alikuwa mwandishi na mwanasiasa wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kama William Gqoba, alikuwa mhariri wa gazeti la Isigidimi samaXhosa. Baadaye alikuwa mhariri wa kwanza wa gazeti la Imvo Zabantsundu. Alianzisha chuo cha Kiafrika kilichoitwa Fort Hare baadaye.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1859
Waliofariki 1921
John Michael Wright

John Michael Wright (1617 - 1694) alikuwa mchoraji kutoka Ufalme wa Muungano.

Mifano ya picha zake 

Waliozaliwa 1617
Waliofariki 1694
Wasanii wa Ufalme wa Muungano
Kige'ez

Kige'ez (kwa maandishi ya Kiamhari: ግዕዝ; matamshi: gē-ĕz) ni lugha ya kale ya Ethiopia iliyozungumzwa zamani za ufalme wa Aksum. Baadaye ilikuwa lugha ya kimaandishi nchini Ethiopia hadi karne ya 19 na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la orthodoksi la Ethiopia.

Huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti za kusini. Hutazamiwa kama lugha mama ya lugha za kisasa kama Kiamhari na Kitigrinya na Kitigre nchini Ethiopia na Eritrea.

Maandishi ya Kige'ez ni aina ya abugida yenye herufi 26 za konsonanti na 4 za vokali zinazounganishwa kuwa alama 202 kwa silabi zote zinazowezekana. Mifano ya kwanza inyojulikana ni kutoka karne ya 4 BK.

lugha za Ethiopia
lugha za Eritrea
lugha za Kisemiti
Concepción, Chile

Miji ya Concepción ni jina la mji mkuu wa mkoa wa Biobío katika Chile. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2002, mji una wakazi wapatao 216,061 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 12 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Miji ya Chile
Miji mikuu ya mikoa ya Chile
Mkoa wa Biobío
Nikolaus von Zinzendorf

Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (26 Mei 1700 – 9 Mei 1760) alikuwa kiongozi wa dini ya Ukristo nchini Ujerumani na askofu wa Kanisa la Moravian.

Maisha
Alizaliwa mjini Dresden katika familia ya makabaila Wajerumani Walutheri. Baba yake alikufa alipokuwa mdogo, akalelewa na bibi yake aliyemshawishi kwa mwelekeo wa uamsho wa Kikristo wa upietisti.

Baada ya kumaliza shule alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Wittenberg; baada ya masomo yake alifanya safari ya kuzunguka Ulaya, jinsi ilivyokuwa kawaida kwa vijana makabaila wa siku zile. Kwenye safari hii alikutana na kuwa rafiki na viongozi wa madhehebu mbalimbali kama Wareformed, Wakatoliki, Walutheri na wengine.

Kati ya miaka 1721 na 1732 alikuwa mshauri wa kisheria kwenye ikulu ya mfalme August wa Saksonia huko Dresden.

Mwaka 1722 alimwoa Erdmuthe na mwaka uleule alinunua mashamba ya kikabaila ya Berthelsdorf kutoka bibi yake. Ilikuwa eneo dogo lenye kijiji kimoja alipotawala kama mtemi chini ya Kaisari pekee, ingawa eneo lake dogo lilikuwa ndani ya jimbo kubwa La Saksonia.

Katika eneo hili alianza kupokea wakimbizi kutoka Moravia waliokuwa wafuasi wa Umoja wa Ndugu wa kale, mwelekeo wa Kiprotestanti wa Bohemia na Moravia uliopigwa marufuku tangu mwisho wa vita ya miaka 30. Aliwapa wakimbizi hao ardhi walipojenga kijiji kipya cha Herrnhut; hapa waliunda "Umoja wa Ndugu ulioanzishwa upya" unaojulikana kama Kanisa la Moravian au pia Ndugu wa Herrnhut.

Kutoka Herrnhut desturi ya kuchagua ubeti wa Biblia kama neno la mwongozo kwa kila siku ilianza kusambaa: mkusanyo wa maneno haya yanajulikana kama Kiongozi Kalenda.

Mwaka 1731 Zinzendorf alitembelewa na nduguye mkabaila mmoja kutoka Denmark aliyefika pamoja na mtumishi wake Mwafrika kutoka Visiwa vya Karibi aliyewahi kuwa mtumwa. Masimulizi ya huyu Mwafrika yalihamasisha ndugu wa Herrnhut kutuma wahubiri kwenda Karibi na hii ilikuwa chanzo cha uenezaji wa kimataifa wa kanisa la Moravian.

Zinzendorf aliwaandalia safari akitumia mawasiliano na ikulu ya mfalme wa Denmark. Zinzendorf mwenyewe alitembelea ndugu wa Herrnhut waliosafiri kuhubiri Saint Thomas (Karibi), Marekani, London na nchi jirani za Bahari Baltiki.

Aliendelea kusoma teolojia na mwaka 1734 akabarikiwa kama mchungaji Mlutheri. Hata hivyo alifukuzwa katika Saksonia (hapa Ulutheri ulikuwa dini rasmi) kutokana na shaka kuhusu imani yake, akapaswa kuhamia sehemu nyingine za Ujerumani alipoanzisha jumuiya mpya ya wafuasi wa Umoja wa Ndugu.

Mwaka 1737 alibarikiwa kama askofu wa Umoja wa Ndugu na askofu wa Umoja huu kutoka Polandi ambako shirika chache za Umoja wa kale ziliweza kuendelea.

Mwaka 1747 aliruhusiwa kurudi Saksonia na ndugu wa Herrnhut walikubaliwa kama jumuiya iliyoshikamana na kanisa la Kilutheri la Saksonia. Mke wake Erdmute aliyezaa watoto 12 aliaga dunia mwaka 1756, hivyo baadaye akamwoa Anna Nitschmann mmoja wa wakimbizi kutoka Moravia.

Zinzendorf anakumbukwa kama baba wa kiroho wa kanisa la Moravian. Alitunga nyimbo nyingi zinazoimbwa kwa Kijerumani hadi leo na nyingine zimetafsiriwa katika lugha mbalimbali.

Waliozaliwa 1700
Waliofariki 1760
Watu wa Ujerumani
Moravian
Bohemia

Bohemia (kwa Kicheki na Kislovakia: Čechy; kwa Kijerumani: Böhmen; kwa Kipolandi: Czechy) ni mkoa wa kihistoria katika magharibi ya Ucheki. 

Jina limetokana na neno la Kilatini kwa ajili ya eneo la kabila la "Boio" ("Boiohaemum" = eneo la Waboio, baadaye: "Bohemia") lililowahi kukalia sehemu zile zamani za Roma ya Kale.

Pamoja na Moravia eneo la Bohemia ni sehemu muhimu ya Ucheki ambayo ni nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia. Bohemia imepakana na Poland upande wa kaskazini, Ujerumani upande wa kaskazini na magharibi, Austria upande wa Kusini na mkoa wa Moravia upande wa mashariki.

Mji mkuu wa Bohemia ni Praha (kwa Kiingereza: Prague), ambao ni pia mji mkuu wa taifa.

Ucheki
Dola Takatifu la Kiroma
Nomino

Nomino (kutoka Kilatini: nōmen, jina) ni aina ya maneno inayotaja jina la mtu, mnyama, kitu, mahali, sifa au wazo. Nomino hutokea kwa umbo la umoja au uwingi: kitu, vitu; mtu, watu.

Nomino pamoja na kitenzi hufanya sentensi, mfano:  mtu anatembea.

Makundi ya nomino
Nomino zimeainishwa katika makundi mbalimbali - kutegemeana na mitazamo ya wataalamu. Pamoja na kuwepo kwa msigano baina yao, bado wataalamu wengine wameziainisha nomino (majina) katika makundi matano:

Nomino za pekee 
Nomino za kawaida - (vilevile jamii) 
Nomino za dhahania - (vilevile maarifa) 
Nomino za jumla 
Nomino za wingi

Tazama pia
Lango: Lugha

Isimu
Sarufi
Nabii

Neno nabii (kwa Kiebrania נביא nevì, kwa wingi נְבִיאִים nevi'ìm, kwa Kiarabu نبي) linatumika kumtajia binadamu anayesema kwa niaba ya Mungu, hasa kwa kusudi la kuelekeza wenzake wafuate imani na maadili sahihi.

Katika lugha nyingi, mtu huyo anaitwa kwa jina linalotokana na neno la Kigiriki προφήτης [prophētēs], maana yake "anayesema mbele", yaani hadharani (mbele ya wasikilizaji), au kabla ya (jambo kutokea).

Watu wa namna hiyo wanapatikana katika dini nyingi, hususan katika Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Katika matumizi ya kawaida, neno hilo linatumika hasa kwa mtu ambaye anatabiri jambo, bila ya kujali asili ya maarifa yake.

Katika Uyahudi 
Katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania) tunakuta vitabu vingi vinavyojumlishwa katika jina "manabii", kuanzia Yoshua hadi Malaki. Katika Ukristo baadhi ya vitabu hivyo vinahesabiwa kuwa "vitabu vya historia", kumbe kile cha Danieli kinapangwa kati ya "manabii wakuu" pamoja na Isaya, Yeremia na Ezekieli, wakati Wayahudi wanacho kati ya "maandiko (mengine)".

Katika Ukristo 
Ukristo unakubali manabii wote wa Agano la Kale, lakini upande wa Agano Jipya ni wachache wanaoitwa hivyo, kwa mfano Agabo anayetajwa katika Matendo ya Mitume.

Kwa jumla ni kwamba Wakristo wote wanahesabiwa kuwa manabii kutokana na wajibu wa kutangaza Neno la Mungu kwa nguvu ya Roho Mtakatifu.

Katika Uislamu 
Katika Islam mtume Muhammad anapewa nafasi ya pekee kati ya manabii wengi waliotumwa na Mungu kwa binadamu wa nyakati na mahali tofauti. Ndiye anayesadikiwa na Waislamu wengi kuwa nabii wa mwisho na wa kudumu ("mhuri wa manabii" - khātim al-nabiyyīn (Kurani, XXXIII:40).

Uislamu unakubali manabii wa Biblia pamoja na wengine wasiotajwa katika kitabu hicho, kama vile Mwarabu Salih.

Katika dini nyingine 
Dini nyingine zinatokana na mafundisho ya mtu anayehesabiwa nabii, kama vile:
 Zarathustra (Uajemi, 628 KK - 551 KK). 
 Mahavira (Vardhamana) (India, 599 KK - 527 KK). 
 Mani (Manes) (Uajemi, (216 - 277). 
 Bab (Siyyid Mírzá 'Alí-Muhammad) (Uajemi, 1819 - 1850). 
 Bahaullah (Mirza Hosaynali Nuri) (Uajemi, 1817 - 1892).

Dini
Uyahudi
Ukristo
Uislamu
Laholm

Laholm ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 5 835 (mwaka 2005). Iko kando ya mto Lagan.

Jiografia 
Eneo lake ni 4.12 km². Umbali na Jiji la Malmö ni 100 km.

Viungo vya nje 
 www.laholm.se

Miji ya Uswidi
Lindesberg

Lindesberg ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 8,752 (mwaka 2005).

Jiografia 
Eneo lake ni 7.85 km². Umbali na Jiji la Stockholm ni 200  km.

Viungo vya nje 
 www.lindesberg.se

Miji ya Uswidi
Kiruna

Kiruna (kisami ya kaskazini: Giron; Kifini: Kiiruna) ni mji na manispaa ya kaskazini kabisa nchini Uswidi. Kuna wakazi 18,154 (mwaka 2005). 

Kiruna ni mji ulioanzishwa 1899 kama kituo cha migodi ya kuchimba chuma. Mwaka uleule njia ya reli ilikamilishwa hadi mahali pa mji mpya iliyokuwa lazima kwa kubeba madini ya chuma. Mji uko katikati ya milima miwili yenye asilimia kubwa ya madini ya chuma. 

Uchimbaji chuma umeshamaliza akiba juu ya uso wa ardhi na kuendelea chini ya ardhi. Kwa sababu hiyo mji uliojengwa juu ya madini utahamishwa umbali wa kilomita 5 ili kuwezesha kuchimbwa chini ya mji wa sasa.

Jiografia 
Eneo lake ni 15.95 km².

Viungo vya nje 
 www.kiruna.se

Miji ya Uswidi
Ulricehamn

Ulricehamn ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 9,250 (mwaka 2005).

Jiografia 
Eneo lake ni 6.09 km².

Viungo vya nje 
 www.ulricehamn.se

Miji ya Uswidi
Enya

Enya (amezaliwa tar.  16 Mei 1961 mjini Gweedore, Donegal) ni mwanamuziki wa Pop na mwigizaji kutoka nchini Éire.

Albamu alizotoa 
Enya ametoa albamu 7. Albamu hizo ni kama ifuatavyo:
 Watermark (1988)
 Shepherd Moons (1991)
 The Celts (1993)
 The Memory of Trees (1995)
 A Day Without Rain (2000)
 Amarantine (2005)
 And Winter Came... (2008).

Tovuti zake zilizo rasmi 
 Official site 

Wanamuziki wa pop
Wanamuziki wa Eire
Rasilmali

Rasilmali (kutoka Kar. رأس المال ra's almal), pia mtaji, ni dhana muhimu katika elimu ya uchumi. 

Inataja moja kati ya vyombo vya uzalishaji kufuatana na elimu ya uchumi pamoja na ardhi, kazi na elimu. 

Rasilmali huwa na tabia zifuatazo
 ni tokeo la kazi ya kibinadamu (tofauti na ardhi ya yaliyomo yake kama malighafi)
 inatumiwa katika uzalishaji wa vitu

Rasilmali inataja vitu kama zana, mashine, majengo n.k. vilivyowahi kutengenezwa katika uzalishaji wa awali na sasa vinatumiwa kuzalisha vitu vingine.

Rasilmali ni pia pesa zinazopatikana kwa kutunza na kupanusha vyombo vya uzalishaji. 

Uchumi
Evans Wadongo

Evans Wadongo (amezaliwa 11 Machi 1986) ni mhandisi kutoka nchini Kenya, mwenyekiti wa chama kisicho cha serikali "Sustainable Development For All-Kenya (SDFA-Kenya)" na mvumbuzi wa taa ya solar kwa ajili ya watu wanaoishi mashambani bila umeme.

Evans Wadongo alizaliwa kama mtoto wa wazazi walimu katika wilaya ya Kakamega, Kenya. Alisoma shule ya msingi Bisunu akaendelea baadaye kwenye sekondari ya Kakamega High School alipomaliza kati ya wanafunzi bora wa Kenya akishika wastani ya A kwenye Kenya Certificate of Secondary Education mwaka 2002. Akajiunga na Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology akamaliza mwaka 2009 kama bachelor of science.

Alipokuwa mwanafunzi alivumbua 2004 taa ya solar aliyoita "MwangaBora" akiwaza matumizi ya nishati ya jua kuwa njia njema ya kuhifadhi mazingira, kupunguza kukatwa kwa miti na kuboresha maisha ya watu mashambani wanaoishi katika mazingira pasipo na umeme jinsi ilivyokuwa katika kijiji chake wakati alipokuwa mtoto mwenyewe. Hakuvumbua taa za solar lakini alitumia teknolojia iliyokuwepo katika nchi zilizoendelea na kuilinganisha na mazingira ya Kenya. Pamoja na wengine aliunda chama kisicho cha serikali Sustainable Development For All-Kenya (SDFA-Kenya) kilichoendelea kusambaza wazo la kutumia nishati ya jua kwa kuboresha maisha ya watu. Taa ya solar inatengenzwa kwa bei nafuu na wafundi Wakenya kwa kutumia mabaki ya metali kutoka viwandani na karahana na diodi za LED zinazotumia umeme kidogo.

Mwaka 2010 shirika la habari la CNN ilitambua sifa zake kwa kumpatia cheo cha "Mshujaa wa CNN" katika ya chaguo la "top ten heroes of 2010".  Mwaka 2011 alikabidhiwa tuzo la mfuko wa Mikhail Gorbachev kwa  "watu waliobadilisha dunia".

Viungo vya Nje
About Evans Wadongo - kwenye tovuti ya SDFA-Kenya 
Kenyan lands prestigious Gorbachev award (Daily Nation 30-03-2011)

waliozaliwa 1986
wahandisi wa Kenya
Nabii Nahumu

Nabii Nahumu (kwa Kiebrania נחום, yaani "Aliyefarijiwa na Mungu") alikuwa nabii mjini Yerusalemu katika karne ya 7 KK, wakati wa mfalme Yosia, aliyetawala Yuda kati ya mwaka 640 KK na 609 KK. 
 
Mahubiri yake yanatunzwa katika Kitabu cha Nahumu ambacho ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya gombo la Manabii wadogo katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo. 

Kinashangilia kwa ufasaha wa kishairi ujio wa maangamizi ya dola la Waashuru na ya makao yao makuu, Ninawi (612 KK): hivyo maadui wa taifa na wa Mungu hatimaye wataadhibiwa.

Kitarehe kinashika nafasi kati ya kile cha nabii Mika na kile cha Habakuki. 

Tangu kale Nahumu anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya Nje 
Nahum article from The Catholic Encyclopedia
Renovation - Al Qush Synagogue and the Tomb of Nahum 
Prophet Nahum Orthodox icon and synaxarion

Waliozaliwa karne ya 7 KK
N
N
N
Juba

Juba ni neno linalomaanisha mara nyingi
 Juba, Sudan Kusini - mji mkuu wa Sudan Kusini

Neno laweza kumaanisha pia

Watu 
 Juba I wa Numidia mfalme aliyetawala 85 BC–46 BC 
 Juba II wa Numidia mfalme aliyetawala 52 KK - 23
 Juba wa Mauretania mfalme wa karne ya 2 
 Titus Desticius Juba - Mroma wa karne ya 3

Mahali 
 Juba -  kijiji katika wilaya ya Võru, Estonia
 Juba - jina la mikoa ya Somalia karibu na mto Jubba inayoandikwa pia kama "Juba" 
 mto Jubba katika Somalia (pia: Juba)
 Chuo Kikuu cha Juba katika Juba, Sudan Kusini
Rhythm Divine

"Rhythm Divine" ni single ya kwanza iliyotolewa na Enrique Iglesias kutoka katika albamu yake ya lugha ya Kiingereza, Enrique. Kibao hiki kilitungwa na kutayarishwa na kikosi kilekile kilichotayarisha kibao chake kikali cha "Bailamos", Paul Barry, Mark Taylor na Brian Rawling. Video ya wimbo huu iliongozwa na Francis Lawrence.

Mapokeo ya kitahikiki
Kulingana na http://www.billboard.com katika tahakiki ya single, Enrique Iglesias ameleta "ufahamu wa jitihada za kuweza kudumu kwenye chati za 40", kibao hiki ni mfano tosha kwa "wasanii wa crossover kujipatia nafasi ya kupanda ngazi ya mafanikio". Naye hufananishwa na mwimbaji mwenzake wa Kilatini Ricky Martin: "Tofauti na mwenzake Ricky Martin, Iglesias yupo mbali sana kwa kujulikana.

Orodha ya nyimbo
 UK CD1
 "Rhythm Divine" - 3:29
 "Bailamos" (Eric Morillo Main Vocal Mix) - 6:30
 "Rhythm Divine" (Video) - 3:29

 UK CD2
 "Rhythm Divine" (Morales Radio Mix) - 3:13
 "Rhythm Divine" (Fernando G Club Mix) - 5:37
 "Rhythm Divine" (Mijango's Extended Mix) - 6:57

Michakaliko ya chati
Kibao hiki hakikupata mafanikio kama jinsi ilivyokuwa kwa "Bailamos", hata hivyo imejikongoja na kufikia katika 50 Bora huko nchini Marekani, Uingereza, Ufaransa, Ujerumani, Australia na Uholanzi. Toleo la Kihispania la kibao hiki, -liitwa "Ritmo Total" imeshika nafasi ya kwanza kwenye Billboard Hot Latin Tracks (kwa majuma manne) na Hispania. Kibao hiki kimekwenda katika platinumu nchini Urusi kwa kuuza nakala 200,000.

Marejeo

Nyimbo za 1999
Nyimbo za Enrique Iglesias