LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kipanya wa Rudd

Kipanya wa Rudd (Uranomys ruddi) ni mnyama mgugunaji mdogo na spishi pekee ya jenasi Uranomys wa nusufamilia Deomyinae katika familia Muridae aliye na nasaba karibu na vipanya manyoya-magumu.

Maelezo
Kipanya huo ana ukubwa zaidi kuliko vipanya wa kawaida. Urefo wa mwili ni sm 8.4-13.4 na urefu wa mkia ni sm 5.3-7.9. Uzito ni g 41-53. Manyoya kwenye mgongo ni magumu kama yale ya vipanya manyoya-magumu lakini siyo kama yale ya vipanya-miiba. Upande wa juu na mbavu zina rangi ya kahawa na upande wa chini ni mweupe. Miguu imefunikwa kwa manyoya meupe.

Kipanya wa Rudd hujulikana kupitia msambao mkubwa katika Afrika kusini kwa Sahara, pamoja na angalau Kenya, Tanzania na Uganda katika Afrika ya Mashariki, lakini kamwe wako wengi. Kwa kawaida hukamatwa katika makazi ya savana. Anafikiriwa kukiakia usiku na hula wadudu hasa.

Panya na jamaa
Clara Zetkin

Clara Zetkin (5 Julai 1857 – 20 Juni 1933) alikuwa mwanaharakati na mtetezi wa haki za Wanawake kutoka nchini Ujerumani

Hadi kufikia mwaka 1917 alikuwa mwanachama hai wa chama cha Social Democratic Party of Germany. Alijiunga na chama cha Independent Social Democratic Party of Germany (USPD) kisha akahamia Spartacist League, na baadaye kujiunga na Kommunist Party of Germany (KPD), alipokuwa akiwakilisha Reichstag wakati wa jamhuri ya Weimar kuanzia mwaka 1920 hadi 1933.

Marejeo

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1933
Wanaharakati wa Ujerumani
Bustani za Forodhani, Zanzibar

Bustani za Forodhani (pia hujulikana kwa Kiingereza kama Forodhani Gardens, Jubilee Gardens na zaidi hivi karibuni kama Forodhani Park) ni bustani ndogo kwenye Mji Mkongwe wa Zanzibar, Tanzania. 

Bustani hizo ziko kando ya mtaa wa Mizingani unaopita ukingo wa bahari wa Mji Mkongwe, mbele tu ya majengo ya Jumba la Maajabu (House of Wonders) na Ngome Kongwe (Old Fort). Bustani hiyo ilianzishwa mwaka 1936 na kufunguliwa rasmi tarehe 21 Desemba 1936 kwa maadhimisho ya jubilii ya miaka 25 za utawala wa Sultani Khalifa bin Harub wa Zanzibar (silver jubilee) na pia kwa heshima ya marehemu mfalme George V wa Uingereza aliyewahi kutimiza miaka 25 ya utawala kwenye mwaka 1935. Ilijulikana kama Jubilee Gardens ikabadilshwa jina baada ya mapinduzi ya Zanzibar ya 1964.

Shughuli katika bustani
Bustani zina shughuli nyingi haswa baada ya jua kuchwa, wakati watalii na wenyeji vilevile hukusanyika kwenye soko maarufu la barabara la chakula katika uwanja mkuu, kula chakula cha jioni wakifurahia vyakula vitamu vya Waswahili na Wazanzibar kama vile dagaa wa baharini, samamo, mihogo na viazi vitamu.
Mnamo 31 Julai 2009, hafla ya kuvunja ardhi ilifanywa na Aga Khan kuanzisha bustani iliyofufuliwa. Ilirekebishwa na Agha Khan Trust for Culture (AKTC) kwa gharama ya $ milioni 3 (Shilingi bilioni 3.9) kutoka kwa makadirio ya awali ya $ milioni 2.4 (zaidi ya Shilingi bilioni 3).

Ukarabati huo wa juu ulihusisha urejeshwaji wa barabara za waenda kwa miguu, mandhari, uboreshaji wa miundombinu, ikijumuisha taa, mifereji ya taka na vifaa vya uraia, na ukarabati wa ukuta wa bahari ulio mbele ya bustani.

Marejeo

Zanzibar
Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Told Cities 2021 in Tanzania
Luapula

Mto Luapula ni sehemu ya mto mrefu zaidi, wa pili barani Afrika, mto Kongo. Ni mto wa kimataifa unaounda kwa karibu urefu wake wote sehemu ya mpaka kati ya Zambia na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inajiunga na Ziwa Bangweulu (Zambia) na Ziwa Mweru (iliyoshirikiwa kati ya nchi hizo mbili) na inatoa jina lake kwa Mkoa wa Luapula wa Zambia.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
 Orodha ya mito ya Zambia

Mito ya Zambia
Mito ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mto Kongo
Bafing

Mto wa Bafing ("mto mweusi") ni mkondo wa juu wa mto mkubwa zaidi, Mto Senegal ambao unapitia Guinea na Mali na una urefu wa maili 350.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Mali
 Orodha ya mito ya Senegal

Mito ya Afrika
Mito ya Mali
Mito ya Senegal
Ngome Kongwe, Zanzibar

Ngome Kongwe (kwa Kiingereza: Old Fort; pia inajulikana kama Arab Fort, kwa Kiswahili: Ngome ya Kiarabu na kwa majina mengine) ni boma lililoko katika Mji Mkongwe, mji mkuu wa Zanzibar. Ni jengo la zamani zaidi na kivutio kikuu cha wageni wa Mji Mkongwe. Iko mbele ya bahari kuu, karibu na jengo lingine la kihistoria la jiji, Jumba la Maajabu (Ikulu ya zamani ya Sultani wa Zanzibar), na inatazamana na Forodhani Gardens.

Historia
Ilijengwa na Waarabu wa Omani baada ya kuwafukuza Wareno mnamo 1699. Ilitumika kama ngome na gereza katika karne ya 19, na kama kituo cha reli ya Zanzibar 1905-1928. Mwanzoni mwa karne ya 20 ilitumika pia kama bohari wakati wa ujenzi wa reli iliyounganisha Mji Mkongwe na kijiji cha Bububu.

Nyumba mpya ya walinzi ilijengwa mnamo 1947 na kutumika kama kilabu cha wanawake, na uwanja wa michezo uliongezwa miaka ya 1990. Sasa ni makao makuu ya tamasha la kimataifa la filamu la Zanzibar."

Ngome hiyo kimsingi ni mraba wa kuta za juu, kahawia na merloni, ikilinda ua wa ndani. Uani kuna mabaki ya majengo ya hapo awali, pamoja na yale ya kanisa la Wareno na ngome nyingine ya Omani.

Utalii
Ngome ya Kale ni kimojawapo kati ya vivutio maarufu vya wageni katika Mji Mkongwe, na ua wake umebadilishwa kutumika kama kituo cha kitamaduni na maduka ya gurio yanayouza bidhaa zinazoelekezwa kwa watalii kama uchoraji wa tingatinga; pia ina uwanja wa michezo wa wazi ambapo densi za moja kwa moja na maonyesho ya muziki hufanyika jioni nyingi, mgahawa, na dawati la habari la watalii. Pia ni ukumbi mkuu unaotumika kwa hafla kubwa kama vile Festival of the Dhow Countries (pia inajulikana kama Tamasha la Kimataifa la Filamu Zanzibar) na Sauti za Busara.

Tanbihi

Urithi wa Dunia katika Zanzibar
 
Told Cities 2021 in Tanzania
Vivutio vya kitalii Zanzibar
Menigni

Menigni (alifariki Parion, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa fundirangi Mkristo aliyeteswa kikatili na hatimaye akakatwa kichwa mbele ya mke wake kwa sababu ya imani yake katika dhuluma ya kaisari Decius baada ya kuchana kishujaa hati ya serikali iliyoagiza dhuluma hiyo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 250
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Leokrisya

Leokrisya (alifariki Cordoba, Hispania, 15 Machi 859) alikuwa binti wa familia ya Kiislamu aliyeacha dini hiyo ajiunge na Kanisa Katoliki.

Alipokamatwa nyumbani pamoja na askofu Eulogi wa Cordoba alikatwa kichwa na Waislamu waliotawala nchi hiyo kwa sababu alikataa katakata kurudi nyuma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
Tolan, John, Medieval Christian Perceptions of Islam, New York: Routledge, 2000. ISBN 0-8153-1426-4

Viungo vya nje
  Catholic Encyclopedia : "St. Eulogius of Cordova".
 Joaquín Lorenzo Villanueva. Año christiano de España. Madrid: Imprenta Real, 1792. "Santa Leocricia", vol. 3, p. 246-249.

Waliozaliwa karne ya 9
Waliofariki 859
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Hispania
Hilari na Tasyani

(walifariki Aquileia, leo nchini Italia, 284) walikuwa Wakristo ambao waliuawa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Numeriani wa Dola la Roma.

Hilari alikuwa askofu wa pili wa Aquileia kuanzia mwaka 276 na Tasyani anasemekana alikuwa shemasi wake.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 16 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 284
Maaskofu Wakatoliki
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Papa wa Seleukia

Papa wa Seleukia (alifariki Seleukia, mwanzoni mwa karne ya 3) alikuwa Mkristo wa Likaonia, leo nchini Uturuki, aliyeteswa kikatili na hatimaye akauawa katika dhuluma ya kaisari Maximian kwa sababu ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Juliani wa Ainvarza

Juliani wa Ainvarza (Istria, 231 - Ainvarza, Kilikia, leo nchini Uturuki, 22 Juni 249) alikuwa mvulana ambaye aliteswa muda mrefu kwa ajili ya imani yake ya Kikristo wakati wa dhuluma ya Decius, kaisari wa Dola la Roma; hatimaye alitoswa baharini ndani ya gunia lililojaa nyoka. 

Vyanzo vingine vinasema alitokea Tarso na kuuawa chini ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Machi au 18 Aprili au 21 Juni.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 231
Waliofariki 249
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Yosefu Gabrieli wa Rozari

Yosefu Gabrieli wa Rozari (kwa Kihispania: José Gabriel del Rosario Brochero; Santa Rosa de Río Primero, Argentina, 16 Machi 1840 – Villa del Tránsito, Córdoba, Argentina, 26 Januari 1914) alikuwa padri aliyeugua ukoma kutokana na utume mkubwa kwa ajili ya wagonjwa na fukara. 

Alitangazwa na Papa Fransisko kuwa mwenye heri tarehe 14 Septemba 2013, halafu mtakatifu tarehe 16 Oktoba 2016.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyozaliwa.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Hagiography Circle	
Saints SQPN
Padre Brochero

Waliozaliwa 1840
Waliofariki 1914
Wadominiko
Mapadri
Watakatifu wa Argentina
Jumba la Sultani, Zanzibar

Jumba la Sultani ni jengo la kihistoria kwenye Mji Mkongwe wa Zanzibar. Linapatikana kando ya mtaa wa Mizingani likitizamana na bahari, na Jumba la Maajabu lililoko jirani. Lilikuwa makazi ya Sultani wa Zanzibar kuanzia mwaka 1911 hadi mapinduzi ya Zanzibar mwaka 1964. Leo hii ni jumba la makumbusho.

Jumba la ukingoni 
Jengo hili lilijengwa mahali pa jumba lililotangulia kuwa makazi ya masultani. Jumba hilo lilijulikana kwa jina la Kiarabu "Bait as-Sahel" (Kiarabu: بيت الساحل bait as-sahel, au "Jumba la Ukingoni"). Bait as Sahel ilijengwa kwenye miaka 1827-1834 kwa ajili ya Sultani Said. Mpelelezi Mwingereza Richard Burton aliiona mwaka 1872 akaandika lilikuwa jengo refu la ghorofa mbili, lenye kuta nyeupe na paa la vigae vya rangi ya kijani.

Burton aliandika kwamba mizinga 8 ilikaa mbele ya jumba kando ya bahari. Kuwepo kwa mizinga hiyo moja kwa moja mbele ya jengo kulisababisha pia kuharibika kwa jumba katika vita ya Uingereza dhidi Zanzibar mwaka 1896 ambako manowari za Waingereza walilenga kwanza kunyamazisha sehemu zote zenye mizinga na askari.

Jumba jipya baada ya 1896 
Nyumba mpya ilijengwa mahali pa mtangulizi wake kwa kutumia ukuta uliokuwa umebaki. Jumba la Sultani ni jengo lenye ghorofa tatu na kuta nyeupe. Mwanzoni lilikaliwa na familia ya Sultani, na mnamo mwaka
1911sultani mpya Khalifa bin Harub aliingia hapa akikaa hadi kifo chake mwaka 1960. Mwanawe sultani Abdullah bin Khalifa aliishi pia hapa hadi mapinduzi ya mwaka 1964.

Baadaye jina likabadilishwa kuwa Jumba la Wananchi (People's Palace) nalo likatumiwa kama ofisi za serikali. Mwaka 1994 likabadilishwa kuwa jumba la makumbusho.

Jumba la makumbusho 
Ghorofa moja la jumba la makumbusho limewekwa wakfu kwa Sultani Khalifa bin Harub; nyingine kwa Sayyida Salme, anayejulikana kama Emily Ruete, aliyekuwa binti mmojawapo wa sultani aliyetoroka na mpenzi wake Mjerumani akawa mke wake na kuishi Ulaya. Maonyesho ni pamoja na vitabu na barua zake, nguo na vifaa vya maisha ya kila siku. Vitu kadhaa vya fenicha na mali nyingine kwa familia ya sultani viko kwenye maonyesho ili kuwapa wageni picha ya maisha ya kifalme Zanzibar wakati wa karne ya 19.

Marejeo

Urithi wa Dunia katika Zanzibar
 
Makumbusho ya Tanzania
Told Cities 2021 in Tanzania
Zahanati ya Ithnashiri

Zahanati ya Ithnashiri (pia inajulikana kama Old Dispensary) ni jengo la kihistoria katika Mji Mkongwe, Zanzibar. Liko mbele ya bahari, katika barabara ya Mizingani, katikati ya Jumba la Makumbusho la Ikulu na bandari. 

Jina lake linatokana na ukweli kwamba ilitumika kama zahanati katika nusu ya kwanza ya karne ya 20.

Zahanati hiyo ni mojawapo kati ya majengo yaliyopambwa vizuri zaidi ya Mji Mkongwe na alama ya usanifu wa kitamaduni na urithi wa jiji. Balkoni zake za mbao zilizochongwa, na mapambo ya vioo, ni ya ushawishi wa India; muundo mkuu umejengwa na kitambara cha jadi cha matumbawe ya Kizanzibari na chokaa, lakini imefunikwa na mapambo ya mpako ya ladha ya Ulaya mamboleo. Ndani ya jengo ni sawa tu, na ua uliofunikwa na madaraja ya kuchonga yanayounganisha sakafu.
Zahanati hiyo ni kimojawapo katika vivutio vikuu vya Mji Mkongwe. Ina jumba la makumbusho dogo kuhusu historia ya Zanzibar.

Historia
Ujenzi wa Zahanati ya Kale uliamriwa mnamo 1887 na Tharia Topan, mfanyabiashara tajiri wa Ismaili, kusherehekea jubilii ya Dhahabu ya malkia Viktoria wa Uingereza. Kusudi la Topan lilikuwa kwamba jengo hilo litumiwe kama hospitali ya hisani kwa maskini. Alipofariki mnamo 1891, jengo lilikuwa halijamalizika. Mjane wake alianza tena kazi hiyo lakini ilibidi aisimamishe mnamo 1893 kwa kuwa bajeti yake haikutosha. Hatimaye nyumba ilimalizika kwenye mwaka 1894, lakini pesa haikutosha tena kufungua hospitali yenyewe. 

Mnamo mwaka wa 1900 jengo hilo liliuzwa kwa warithi wa mfanyabiashara mwingine mashuhuri wa Kihindi aliyeishi Zanzibar, Haji Nasser Nurmohamed, aliyewahi kutenga sehemu ya mali yake kwa taasisi ya hisani. Warithi waliamua kwamba ghorofa la chini litatumika kama zahanati, wakati ghorofa za juu ziligawanywa kuwa vyumba vya kuishi. Ilhali Haji Nasser alikuwa mfuasi wa Shia Ithnashiri na  taasisi iliyoundwa kutokana na urithi wake ilimilikiwa kufuatana na kanuni ya dhehebu hilo, ikaitwa sasa Zahanati ya Ithnashiri.

Mnamo mwaka wa 1964, kufuatia Mapinduzi ya Zanzibar (ambapo Wahindi wengi wa Kizanzibari, pamoja na wale walioishi katika zahanati hiyo, waliuawa au walikimbilia nje ya nchi), jengo hilo lilitwaliwa na serikali, na baadaye likaanza kutotumika na kuoza.

Mnamo 1990, kama sehemu ya mpango wa jumla wa ukarabati wa majengo ya kihistoria ya Mji Mkongwe, Taasisi ya Aga Khan ya Utamaduni ilipokea idhini kutoka kwa Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ya kurejesha Zahanati hiyo.Hii ilikamilishwa Aprili 1994.

Marejeo

Zanzibar
Makumbusho ya Tanzania
Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Told Cities 2021 in Tanzania
Agrikola wa Chalon

Agrikola wa Chalon (Ufaransa, 498 hivi - Châlon-sur-Saône, Ufaransa, 580 hivi) alikuwa askofu bora wa mji huo kwa miaka 48 kuanzia mwaka 532. 

Aliongoza au kushiriki mitaguso kadhaa kuliimarisha Kanisa. 

Gregori wa Tours alimsifu kwa maadili na utendaji wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
Grégoire de Tours, Histoire des Francs, Livre V.

Waliozaliwa 498
Waliofariki 580
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Yohane Sarkander

Yohane Sarkander, S.J. (Skoczów, Silesia, leo nchini Polandi, 20 Desemba 1576 – Olomouc, Moravia, leo nchini Ucheki, 17 Machi 1620) alikuwa padri wa Shirika la Yesu aliyeuawa kwa kukataa kutoboa siri ya kitubio hata katika mateso makali ya mwezi mzima aliyoyapata kutoka kwa Waprotestanti.

Alitangazwa kuwa mwenye heri na Papa Pius IX tarehe 6 Mei 1860, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 21 Mei 1995.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliofariki 1576
Waliofariki 1620
Mapadri
Wajesuiti
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Poland
Watakatifu wa Ucheki
Gabrieli Lalemant

Gabrieli Lalemant, S.J. (Paris, Ufaransa 3 Oktoba 1610 – Waubaushene, karibu na Tay, Ontario, Kanada, 17 Machi 1649) alikuwa padri wa Wajesuiti mmisionari mwenye bidii ya ajabu kwa Wahuroni wa Amerika Kaskazini tangu mwaka 1646, aliyewatangazia utukufu wa Mungu kwa lugha yao.

Alikamatwa pamoja na Waindio hao, akateswa sana akauawa na Wairoki, kabila lingine la Waindio.

Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenye heri tarehe 21 Juni 1925, na kuwa mtakatifu tarehe 29 Juni 1930. 

Sikukuu ya kundi lake la wafiadini huadhimishwa tarehe 19 Oktoba, lakini ya kwake mwenyewe huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Biography at the Dictionary of Canadian Biography Online

Waliozaliwa 1610
Waliofariki 1649
Wajesuiti
Mapadri
Wamisionari
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Kanada
Paulo wa Kupro

Paulo wa Kupro (alifariki Kupro, 760 hivi) alikuwa mmonaki aliyeteswa kikatili sana na hatimaye kuchomwa moto akiwa hai kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 760
Wamonaki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Kupro
Getrude wa Nivelles

Getrude wa Nivelles (Landen, Austrasia, leo nchini Ubelgiji, 628 hivi  – Nivelles, Austrasia, 17 Machi 659) alikuwa binti Mkristo wa familia maarufu. Baada ya kuvikwa na askofu Amando shela ya kibikira, akawa abesi mwenye busara wa monasteri pacha katika Ubelgiji ya leo, iliyoanzisha na mama yake Itta chini ya kanuni ya Kolumbani.

Pamoja na juhudi katika kusoma Neno la Mungu, kukesha na kufunga, alifaulu kupatanisha watawala waliochukiana.

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu, hasa baada ya sikukuu yake kutangazwa na Papa Klementi XII mwaka 1677. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Collet, Emmanuel. "Sainte Gertrude de Nivelles: Culte, Histoire, Tradition." Nivelles: Comité de Sainte Gertrude, 1985.
Delanne, Blanche. Histoire de la Ville de Nivelles: Des Origines au XIIIe siècle. Nivelles: Impr. Havaux, 1944.
Donnay-Rocmans, Claudine. La Collégiale Sainte-Gertrude de Nivelles. Gembloux: Duculot, 1979.
Effros, Bonnie. Caring for Body and Soul: Burial and the Afterlife in the Merovingian World. Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 1965.
MacNeill, Eoin. "Beginnings of Latin Culture in Ireland". Studies: An Irish Quarterly Review of Letters, Philosophy and Science, 20 (1931)
McNamara, Jo Ann and John E. Halbord with E. Gordon Whatley. Sainted Women of the Dark Ages,  Durham, N.C.: Duke University Press, 1992.
Madou, Mireille, De heilige Gertrudis van Nijvel. Brussels, 1975 (the most extensive study on her veneration).
Madou, M.J.H., "S. Gertrude de Nivelles". In: Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques, 20 (1984), 1065–1068
Peyroux, Catherine. "Gertrude's Furor: Reading Anger in an Early Medieval Saint's Life." In Anger's Past: The Social Uses of an Emotion in the Middle Ages.  Barbara H. Rosenwein, ed.  Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, 1998, 36–55.
---––. The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar. Trans. J.M. Walace-Hadrill. London: Nelson, 1960.
 The New Cambridge Medieval History, vol. 1. Ed. Paul Fouracre. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
Wemple, Suzanne Fonay. Women in Frankish Society: Marriage and the Cloister, 500–900. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1981.
Wood, Ian N. The Merovingian Kingdoms: 450–751.'' London: Longman, 1994.

Viungo vya nje

Ordinal : ca. 1293–1298. manuscript, MS Lat 422, is held at the Houghton Library, Harvard University.

Waliozaliwa 628
Waliofariki 659
Mabikira
Wamonaki
Wakolumbani
Watakatifu wa Ubelgiji
Kanisa kuu la Mtakatifu Yosefu, Zanzibar

Kanisa kuu la Mt. Yosefu, Zanzibar (kwa Kiingereza: St. Joseph's Cathedral, Zanzibar) ni kanisa kuu la Jimbo Katoliki la Zanzibar. 

Linapatikana mjini Zanzibar na ni kati ya vivutio vya kihistoria vya mji huo. Liko Baghani Area, lakini ni vigumu kufikiwa kati ya njia ndogo za Mji Mkongwe, ingawa minara yake pacha inaonekana vizuri kwa mbali.

Tangu lijengwe limekuwa likitumiwa na jamii ya Wakatoliki mjini Zanzibar ambapo hadi leo Misa kadhaa hufanyika siku za Jumapili, mbali na zile za kila siku, kama ilivyo kawaida hasa ya makanisa makuu.

Historia yake
Ujenzi uliongozwa na wamisionari Wafaransa kati ya miaka 1893 na 1898 kwa kuiga kanisa kuu la Marseille. Vigae na kioo cha rangi vililetwa kutoka Ufaransa.

Ndani kuna michoro kutoka Agano la Kale iliyoharibika kutokana na ukarabati mbovu wa mwaka 2014.

Marejeo

Makanisa nchini Tanzania
Urithi wa Dunia katika Zanzibar
 
Kanisa Katoliki Tanzania
Aleksanda wa Yerusalemu

Aleksanda wa Yerusalemu (Kapadokia, leo nchini Uturuki, karne ya 2 – Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli  251 hivi) alikuwa askofu wa Yerusalemu kwa miaka mingi hadi kifodini chake. Mjini Yerusalemu alianzisha maktaba muhimu na chuo.

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu mfiadini na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Machi au 22 Desemba.

Maisha 
Aleksanda alizaliwa katika familia ya Kipagani akapata elimu bora iliyomfanya ajue falsafa na dini mbalimbali hadi akajiunga na Ukristo. 

Hapo alikwenda Misri kuhudhuria Chuo cha Kikristo cha Aleksandria akafahamiana na Origen. Huko alifungwa hadi mwaka 211 kutokana na dhuluma ya kaisari Septimius Severus.

Mwaka 212 alifika Yerusalemu akawa askofu mwandamizi wa Narsisi wa Yerusalemu, na baada ya kushika uongozi kamili wa jimbo alishughulikia elimu ya Kikristo kwa kuanzisha shule na maktaba kwa mfano wa Aleksandria. Pia alimtetea Origen na kumpa upadirisho.

Dhuluma mpya za kaisari Decius zilipoanza alifungwa tena na kuteswa hadi kuuawa bila kujali uzee wake  hata akafariki kifungoni.

Maandishi yake
Kati ya maandishi yake mengi, zimetufikia sehemu tu za barua nne katika vitabu vya Eusebi wa Kaisarea.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Viungo vya nje
Patron Saints Index: Saint Alexander of Jerusalem

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 251
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Watakatifu wa Israeli
Frediani

(pia: Frigianu; Eire ya Kaskazini, karne ya 6; Lucca, Italia wa leo, 18 Machi 588 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 560 hivi.

Kabla ya hapo alikuwa mmonaki tena mkaapweke karibu na Lucca. Waumini walikwenda kumtafuta upwekeni awe askofu wao. Alikusanya waklero waishi monasterini.

Alifaulu kuleta wavamizi Walombardi katika Kanisa Katoliki lakini pia kuchimba mfereji wa kuelekeza mto Serchio baharini ili kugeuza madimbwi kuwa mashamba.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa karne ya 6
Waliofariki 588
Wamonaki
Wakolumbani
Wakaapweke
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ireland
Watakatifu wa Italia
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani/majina

Alt Langenburg (Lumbila)
 Bergfrieden (Kibirizi ??? Bukoba District S 1°37′15″ E 31°23′48″ (enwiki: Mibirizi) - AU: https://gmic.co.uk/topic/27516-korvettenkapitn-werner-schoenfeld-in-deutsch-ostafrika-german-east-africa/ Shamba am "Weruweru" south of Moshi ?? AU Weather station Bergfrieden at 03°21'S 	35°31'E https://www.dwd.de/DE/leistungen/ueberseestationen/ueberseedoku/stationsliste_pdf.pdf?__blob=publicationFile&v=3
 Bismarckburg (Kasanga) on the south-eastern end of Lake Tanganyika
 Emmaberg (Ilembula)
 Fischerstadt (Rombo)
 Friedberg (Nyakanazi Biharamulo, kata ya Lusahunga 35603 ??)
 Gottorp or Neu-Gottorp (Uvinza) near the northeastern end of Lake Tanganyika
 Hohenfriedeberg (Mlalo)
 Hoffnungshöh (Kisarawe)
 Kaiseraue (Kazimzumbwi)
 Kirondathal (Kironda) gold mine 
 Langenburg (Lumbila)  and Neu-Langenburg (Tukuyu) 
 Leudorf, karibu na Arusha (Liganga ??? iko Songea Vijijini)
 Mariahilf (Igulwa)
 Marienthal (Ushetu)
 Neu-Bethel (Mnazi)
 Neu-Bonn (Mikese)
 Neu-Hornow (Shume) in the Pare Mountains in the northeast
 Neu-Langenburg (Lumbira)
 Neu-Trier (Mbulu)
 Peterswerft (Nansio)
 Sachsenwald (Sekenke) gold mine
 St. Moritz (Galula)
 Sphinxhafen (Liuli) on the eastern shore of Lake Nyasa
 Wiedhafen (Manda (Ludewa)) on the eastern shore of Lake Nyasa
 Wilhelmstal or Wilhelmsdorf (Lushoto) 
 Wißmannhafen, port of Bismarckburg (Kasanga)
Leobardi

Leobardi (Alvergne, karne ya 6 - Tours, Neustria, leo nchini Ufaransa, 593 hivi) alikuwa mkaapweke katika chumba kidogo karibu na monasteri ya Marmoutier. Alijulikana kwa toba na unyenyekevu wake. 

Gregori wa Tours anasimulia habari zake kati ya watu 20 aliowaona kuwa watakatifu.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 18 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 6
Waliofariki 593
Wamonaki
Watakatifu wa Ufaransa
Brauli

Brauli (kwa Kilatini: Braulius Caesaraugustanus; 585 – 651) alikuwa askofu wa jimbo la Zaragoza, Hispania kuanzia mwaka 631 hadi kifo chake.

Kabla ya hapo alikuwa mtoto wa askofu wa Orma, halafu mmonaki na rafiki wa Isidori wa Sevilia aliyempa upadirisho mwaka 624. Alimsaidia kurudisha maadili katika Kanisa lote la Hispania. Pamoja na kukamilisha maandishi yake, alitunga mwenyewe vitabu mbalimbali. Baadhi vimetufikia na kuthibitisha ufasaha wake mkubwa katika kuhubiri na kuandika. 

Pia alifanya kazi kubwa kuwavuta Wavisigothi Waario katika Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Vyanzo
 Thompson, E. A. The Goths in Spain. Clarendon Press: Oxford, 1969.
 Iberian Fathers Writings of Braulio of Saragossa, Fructuosus of Braga, translated by Claude W. Barlow. Catholic University of America Press (1969)

Viungo vya nje

1601 Editio princeps of Braulio's Life of Emilian

Waliozaliwa 585
Waliofariki 651
Maaskofu Wakatoliki
Waandishi wa Kilatini
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Hispania
Anselmi wa Lucca

(pia: Anselmi wa Baggio; Milano, Italia, 1035 hivi; Mantova, Italia, 18 Machi 1086) alikuwa askofu wa mji huo baada ya somo na mtangulizi wake kuchaguliwa kuwa Papa Aleksanda II. Akiwa ndugu wa baba yake, huyo alimfanya kwanza kardinali (1062) ili amsaidie.

Kabla ya hapo alipata elimu nzuri na baadaye akawa mmonaki wa urekebisho wa Wabenedikto wa Cluny.

Aliungana na Mapapa mbalimbali kwa uaminifu mkubwa dhidi ya kaisari wa Ujerumani aliyetaka kuendelea kuingilia masuala ya Kanisa na kwa ajili hiyo alidhulumiwa. Hivyo alikabidhi mikononi mwa Papa Gregori VII pete na bakora alivyolazimishwa kuvipokea kutoka kwa kaisari Henri IV. Kisha kufukuzwa jimboni na wakanoni waliokataa kuishi naye kijumuia, alitumwa na Papa kama balozi huko Lombardia ambako aliweza kumsaidia sana.

Pia alishughulikia kukusanya sheria za Kanisa ili kusaidia urekebisho wa Kanisa lote 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 (ISBN|978-2-503-55489-1)

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia: St Anselm of Lucca, the Younger
Projekt PseudoIsidor: Die Sammlung Anselms von Lucca (in German)
Matilda of Tuscany:  material concerning Anselm of Lucca
Sant'Anselmo a Mantova  (Italian)

Waliozaliwa 1035
Waliofariki 1086
Wamonaki
Wabenedikto
Maaskofu Wakatoliki
Makardinali
Watakatifu wa Italia
Yohane wa Parrano

Yohane wa Parrano (aliishi katika mkoa wa Umbria, karne ya 6) kwa miaka 40 alikuwa abati nchini Italia na kulea wamonaki wengi.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 19 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Paulo, Sirili na wenzao

Paulo, Sirili na wenzao walikuwa Wakristo wa Antiokia ya Syria (leo nchini Uturuki) waliofia imani yao.

Kati ya wenzao wanatajwa Eujeni, Serapioni, Tigrini, Klaudi, Esuperi, Viktorisi, Valentini na Domni, lakini hakuna hakika juu yao.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 20 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Vulframi

Vulframi (alifariki Fontenelle, 20 Machi 703) alikuwa mmonaki halafu askofu wa 27 wa Sens, Ufaransa, aliyefanya bidii kuinjilisha Wafrisia.

Baadaye aling'atuka na kurudi katika monasteri ya Wabenedikto hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Knapp, M.G. St.Wulfram's Parish Church, Grantham (1999)
 Muskett, P. St. Wulfram's Grantham Plan A leaflet guide to St. Wulfram's church building in Grantham. (c.1980)
 Pointer, M. The Glory of Grantham (1978) ISBN|0-906338-06-9
 Thorne, J.O. Chambers Biographical Dictionary (1969) SBN 550-16001-9
 Volkmann, J-C. Bien Connaître Les Généalogies des Rois de France (1997) ISBN|2-87747-208-6
 Emile Brouette, Vulfranno, arcivescovo di Sens, santo, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. XII, coll. 1363-1365

Viungo vya nje
 Catholic Forum/ Saints 
 Catholic Encyclopedia: "St. Wulfram"
  De S. Vulfranno ep. Senonensi, in Acta Sanctorum Martii, vol. III, Parigi-Roma 1865, pp. 142-165
  Louis Duchesne, Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule, vol. II, Paris 1910, p. 417
  Honoré Fisquet, La France pontificale, histoire chronologique et biographique des archevêques et évêques de tous les diocèses de France. Métropole de Sens. Sens et Auxerre, Paris, pp. 16-17

Waliozaliwa 640
Waliofariki 703
Wamonaki
Wabenedikto
Maaskofu Wakatoliki
wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Kishilha

Kishilha (pia: Kitachelhit) ni moja kati ya "lugha za Kiberberi" na kuzungumzwa na zaidi ya watu milioni 8 hasa Moroko. 

Kishilha ni kati ya lugha za Kiafrika-Kiasia. Wasemaji watazamwa kuwa kati ya wakazi asilia wa Afrika ya Kaskazini.

Waberberi
Lugha za Moroko
Lugha za Kiafrika-Kiasia
Wiski

Wiski (kutoka Kiingereza: whisky au whiskey) ni kinywaji cha alikoholi kilichotengenezwa kutokana na nafaka kikikaa kuiva katika mapipa ya mbao.

Jina
Jina la wiski lina asili katika Kikelti cha Ueire; jinsi ilivyokuwa kote Ulaya, ukenekaji wa maji ya matunda na mchanganyiko wa nafaka na maji uliochachuka ulienezwa na wamonaki, mwanzoni kama dawa, baadaye pia kama kinywaji. Wamonaki waliliita tokeo la ukenekaji kwa Kilatini "aqua vitae" yaani "maji ya uhai" , na "whiskey" ni tafsiri tu ya jina hili katika lugha ya Kikelti ya Ueire.

Rangi na ukali
Jinsi ilivyo na vileo vyote vinavyopatikana kwa njia ya ukenekaji, kimiminiko kinachotoka hakina rangi. Wiski inapata rangi yake ya kikahawia kwa kuitunza kwa miaka katika mapipa ya mbao.  

Wiski hukenekwa kwa usafi wa asilimia 80-94, kutegemeana na sheria za nchi. Baadaye maji yanaongezwa ikiuzwa kwa kawaida  ikiwa na kiwango cha alikoholi kisichopungua asilimia 40.

Asili
Asili ya wiski ni Ueire na Uskoti. Huko inatengenezwa kwa nafaka ya shayiri. Baada ya kuhamia Marekani, watu kutoka nchi hizo walianza kutengeneza kinywaji kwa kutumia nafaka nyingine kama ngano au mahindi. 

Wiski nyingi hutengenzwa Uskoti (inapoandikwa whisky) na Ueire (inapoandikwa whiskey) na kuuzwa kote duniani; katika nchi za Ulaya kuna masharti ya kisheria kuhusu kinywaji kinachouzwa kwa jina wiski. 

Wiski za Marekani huitwa "bourbon" kutokana na wilaya ya Bourbon katika Jimbo la Kentucky. Lakini siku hizi hutengenezwa katika nchi nyingi, isipokuwa kuna nchi ambako kile kinachouzwa kama "wiski" ni mchanganyiko wa vileo mbalimbali.

Marejeo 

Vileo
Brandi

Brandi (kutoka Kiingereza: brandy) ni kinywaji cha alikoholi kilichotengenezwa kutokana na zabibu au pia matunda mengine.

Rangi na ukali
Kuna aina nyingi, kwa kawaida huuzwa ikiwa na viwango vya alikoholi kati ya asilimia 35- 60. 

Rangi yake ni kama maji au kahawia. Asili yake ni kukeneka kwa divai au juisi ya matunda iliyochachuka.  

Pale inapotoka kwenye chombo cha kukeneka haina rangi sawa na maji. Lakini aina mbalimbali huiva katika mapipa ya mbao na hapo rangi hubadilika kuwa ya kikahawia.

Brandi ya divai 
Kufuatana na sheria za Umoja wa Ulaya "brandy" inapaswa kutengenezwa kutoka divai pekee ikiiva baadaye katika mapipa ya mbao. Inaruhusiwa kuongeza sukari. Aina mashuhuri za brandi za divai ni kama vile Cognac (tamka kon-yak, ni asili ya jina la Kiswahili konyagi) na Armagnac kutoka Ufaransa, Brandy de Jerez kutoka Hispania.

Nchi zote zinazotengeneza divai zinajua pia brandi zinazopatikana kwa kutumia maganda ya zabibu yaliyoondolewa juisi tayari ilhali mabaki bado yapo; mabaki hayo huongezewa maji na kuchachua, matokeo hukenekwa. Grappa ya Italia hupatikana kwa njia hiyo.

Katika nchi za Mashariki ya kati brandi ya divai au maganda ya divai huongezewa ladha hasa kwa kutumia mbegu za pimpinella anisum (aniseed) na hii inaleta Ouzo ya Ugiriki, Raki ya Uturuki na Arrak ya Waarabu.

Brandi ya matunda 
Kimsingi inawezekana kutumia matunda yoyote kwa brandi ya matunda kwa ukenekaji wa brandi, ama kwa kutoa juisi au kusaga tunda lote halafu kuichachua, kama kiwango cha sukari ndani ya tunda kinatosha.

Watumiaji hupenda ladhaa maalum inayotokana na kila tunda.

Marejeo 

Vileo
Soseji

Soseji ni chakula kilichotengenezwa kwa nyama iliyosagwa au kukatwa kwa vipande vidogo, kuchanganywa na chumvi na viungo halafu kujazwa katika sehemu za utumbo au mirija ya plastiki. Kwa aina mbalimbali za soseji viwango vya nafaka au mkate vinaweza kuongezwa katika mchanganyiko. 

Jina soseji limeingia katika Kiswahili kutoka Kiingereza "sausage"; asili yake ni Kilatini "salsica" yenye maana ya "iliyotolewa chumvi".

Vipande virefu vinavyotokea baada ya kujaza hutenganishwa kwa kufunga sehemu kwa kamba au kuviringisha vipande vinavyoweza kukatwa baada ya kupika.

Soseji nyingi hupikwa baada ya kutengenezwa. Aina nyingine zinawekwa katika moshi juu ya moto zikiiva humo kwa muda wa siku au wiki kadhaa. Aina kadhaa hukauka tu hewani.

Soseji za kupikwa zinaweza kufungwa katika kopo au glasi ambako zinaweza kudumu muda mrefu.

Siku hizi soseji hutengenezwa mara nyingi kiwandani kwa kutumia mashine zinazosaga nyama nyingi na kutengeneza soseji mfululizo. 

Soseji zimetengenezwa tangu kale. Kwa upande moja ni njia ya kutunza nyama kwa muda kabla ya matumizi kwa kuongeza chumvi inayoozuia bakteria na kuziweka katika moshi inayozuia wadudu kutega mayai mle. Mbinu hiyo ni vigumu katika mazingira ya joto pasipo jokofu.

Kwa upande mwingine soseji, hata kama zinaliwa mara moja, ni njia ya kutumia sehemu za nyama zisizopendeza peke yake, kwa mfano vipande vya kichwa, midomo, masikio, vipande vidogo vinavyopatikana kati ya mifupa, moyo, na viungo vya ndani ya mwili, pamoja na utumbo. Mara nyingi hata damu inaweza kutumiwa kwa aina kadhaa za soseji.

Soseji zinaweza kuliwa peke yake, pamoja na mkate baridi, zinaweza kupikwa pamoja na mboga ya majani.

Ziko aina zinazofaa kuliwa bila kupashwa moto.

Nchi nyingi na hata mikoa huwa na soseji za pekee ziazotautiana katika ladha na mwonekano.

Picha

Marejeo

Tovuti za Nje 

 The British Sausage  
 Cook’s Thesaurus: Sausages

Chakula
Salami (chakula)

Salami ni aina ya soseji yenye chumvi na viungo vingi isiyopikwa ikikaushwa hewani au katika moshi baridi.

Asili yake iko katika nchi za Ulaya, jina limetoka katika Kiitalia kutoka Kilatini salare inayomaanisha kutia chumvi.

Salami inatengenezwa kwa kuchanganya nyama nyekundu na nyama ya mafuta baada ya kusaga yote mawili kwa vipande vidogo lakini ukubwa hutegemea aina yake. 

Huko Italia zamani walitumia pia nyama ya punda na farasi kwa soseji hiyo lakini siku hizi mara nyingi ni nyama ya nguruwe. Kuna pia salami za nyama ya ng'ombe au nyama ya ndege kama bata mzinga au buni.

Kimapokeo nyama iliyosagwa na kutiwa chumvi na viungo hujazwa katika utumbo lakini siku hizi salami zinatengenezwa mara nyingi kiwandani ambako mirija ya plastiki hutumiwa.

Baada ya kujaza, aina nyingine hukaa tu hewani penye baridi ili zikauke na kuiva; aina nyingine huwekwa kwanza katika chumba chenye moshi baridi ambamo zinapokea ladha ya ziada halafu kukauka hewani.

Marejeo

Vungo vya Nje 

Salumi casalinghi (Italian recipes, in Italian) 
Pick Salami and Szeged Paprika Museum

Chakula
Kukausha kwa moshi

Kukausha kwa moshi ni mbinu ya kutunza vyakula ili visiharibike haraka. Kwa njia hiyo chakula hupokea pia ladha maalumu.

Hutumiwa hasa kwa nyama na samaki, mara chache pia kwa mboga ya majani lakini hapo zaidi ni shauri la ladha. 

Kama hatua ya kwanza nyama au samaki hutiwa chumvi. Chumvi huondoa sehemu ya maji ndani yake na kuzuia bakteria wengi ambao wanaweza kusababisha uharibifu.

Katika hatua ya pili nyama iliyoandaliwa vile huweka juu ya moshi wa moto. Hapo kiwango cha maji hupungua zaidi. Kemikali katika moshi wa moto wa mbao huzuia tena bakteria. Uso wa kile kinachotiwa moshi hukauka zaidi na kuwa mgumu kiasi na hivyo kuna kizuizi cha ziada dhidi ya kuingia kwa bakteria na wadudu.

Moshi wa moto

Hapo nyama mbichi na pia samaki mbichi huwekwa juu ya moto ambapo vinapikwa polepole na kukaushwa kiasi kwa halijoto duni za sentigredi 50-90. Vyakula vya aina hiyo haviwezi kudumu siku nyingi isipokuwa kama zimetiwa chumvi nyingi. 

Siku hizi kazi inatekelezwa katika oveni ya pekee ambamo jotoridi inaweza kutawaliwa kikamilifu. Joto linapatikana kwa umeme au gesi. Moshi unapatikana ama kwa kumwaga ubao uliosagwa ndani ya oveni au kwa kupuliza kutoka nje moshi ndani ya oveni.

Soseji maalum huwekwa kwenye moshi wenye jotoridi ndogo ya nyuzi 25-40 pekee, kwa kupata ladha inayotafutwa.

Moshi baridi

Asili ya kukausha kwa moshi baridi ni nyumba za zamani za wakulima katika nchi za baridi. Hapo moshi wa jikoni ulienea kote nyumbani na kupaa juu. Hivyo vipande vya nyama vilivyotiwa chumvi kama hemu (ham) na soseji zilitunzwa chini ya dari nje ya upeo wa panya na paka na hivyo vilikaa katika moshi baridi uliyopaa hadi kule. Hivyo vilipokea ladha yake na kukauka polepole sana ilhali zikiiva pia na kubadilika ladha.

Vyakula vilivyoandaliwa kwa njia hiyo vinaweza kudumu miezi bila kuoza.

Siku hizi moshi baridi hutiwa katika vyumba au makabati ya pekee kwenye jotoridi ya nyuzi za C° 15-25. Moshi kutokana na ubao maalumu unaoteuliwa kulingana na ladha inayolengwa hupulizwa ndani ya vyumba hivyo. Vyakula vinavyokaushwa kwenye moshi baridi ni soseji kama salami na hemu (ham).

Moshi bandia
Katika uzalishaji wa kitasnia wa soseji na hemu matumizi ya moshi bandia hutumiwa. Hapo hawatumii moshi halisi bali kemikali zinazounda ladha ya moshi zinakorogwa katika maji na kumwagwa juu ya nyama wakati wa kuikausha.

Tahadhari ya kiafya
Ulaji wa mara kwa mara wa nyama na samaki iliyokaushwa katika moshi unaweza kuongeza hatari ya kupata kansa na magonjwa ya moyo.

Marejeo

Tazama pia
 Usindikaji
 Usindikaji wa samaki

Viungo vya nje na kujisomea
Curing and Smoking Meats for Home Food Preservation, tovuti ya National Center for Home Food Preservation , Marekani

Teknolojia
Chakula
Mapishi
Niseta wa Pojani

Niseta wa Pojani (alifariki uhamishoni, 733 hivi) alikuwa askofu aliyedhulumiwa na serikali ya Dola la Roma Mashariki na kupelekwa uhamishoni na Kaisari Leo V kwa sababu ya kutetea heshima kwa picha takatifu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Niketas, in Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Berlin-Boston, 2013, nº 5442.

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 733
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Tanga Heritage Centre

The Tanga Heritage Centre, inajulikana zaidi kama  Urithi (Kiingereza Heritage) ni asasi isiyo ya kiserikali na kifaida yenye makazi katika mkoa wa Tanga nchini Tanzania,  asasi hii ilianzishwa mwaka 1999 kwa malengo ya kutunza na kutangaza urithi wa Mkoa wa Tanga

Viungo vya Nje
Urithi homepage

Marejeo

Mkoa wa Tanga
Malezi
Mashirika
Maria Yosefa wa Moyo wa Yesu

Maria Yosefa wa Moyo wa Yesu (jina la awali kwa Kihispaniaː María Josefa Sancho de Guerra; Vitoria, Hispania, 7 Septemba 1842 - Bilbao, Hispania, 20 Machi 1912) alikuwa sista mwanzilishi wa shirika la Watumishi wa Yesu wa Upendo ambalo ndani ya Kanisa Katoliki linahudumia wagonjwa na wenye shida nyingine. 

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 27 Septemba 1992 na mtakatifu tarehe 1 Oktoba 2000.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Hagiography Circle
Saints SQPN
Servants of Jesus of Charity

Waliozaliwa 1842
Waliofariki 1912
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Hispania
Nikola wa Flue

Nikola wa Flue (kwa Kijerumani: Niklaus von Flüe; Unterwalden, Uswisi, 1417 - Sachseln, 21 Machi, 1487) alikuwa Mkristo anaheshimiwa na Wakatoliki na Waprotestanti kama msimamizi wa Uswisi kwa kuepusha vita kati ya majimbo yake na hivyo kudumisha umoja wake.

Alitangazwa mwenye heri mwaka 1669, halafu mtakatifu mwaka 1947 na Papa Pius XII.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Maisha
Baba wa familia ya watoto kumi, mkulima, mwanasiasa, kapteni, hakimu, mwaka 1467 alifuata wito bora zaidi  wa kuishi kama mkaapweke mlimani ingawa huko pia alitafutwa na wengi kutoka nchi mbalimbali kwa ushauri wake. 

Akidharau kabisa malimwengu, aliacha chumba chake mara moja tu ili kupatanisha watu na hivyo kuepusha vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini. 

Maarufu kwa ukali wa toba yake, ulitolewa ushahidi kwa kiapo kwamba kwa miaka 19 hakula chochote ila sakramenti ya ekaristi tu.

Sala yake
Bwana, uniondolee yale yote yanayonizuia nisifike kwako;

unijalie yale yote yanayoweza kunifikisha kwako;

ujichukulie nafsi yangu, na kujipatia kabisa mwenyewe.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Abel, Winfried, “The Prayer Book of St. Nicholas of Flue: Mystery of the Center”, Christiana Edition, Stein Am Rhein, 1999.
 Boos, Thomas, “Nicholas of Flue, 1417-1487, Swiss Hermit and Peacemaker”, The Pentland Press, Ltd, Edinburgh, 1999.
 Collins, David J. "Turning Swiss: The Patriotism of the Holy Hermit Nicholas". In 
 Jung, Carl Gustav, "Brother Klaus", ;;The Collected Works of C. G. Jung;;, Bollingen Series XX, Volume 11, Princeton, 1977.
 Kaiser, Lother Emanuel, “Nicholas of Flue-Brother Nicholas: Saint of Peace Throughout the World.” Editions du Signe, Strausbourg, 2002.
 Yates, Christina, “Brother Klaus: A Man of Two Worlds” The Ebor Press, York, England, 1989.
 “Brother Klaus: Our Companion Through Life”, Bruder-Kalusen-Stiftung-Sachseln, 2005.
 "The Transformed Berserker: The Union of Psychic Opposites" The Archetypal Dimensions of the Psyche. von Franz, Marie-Louise. Shambhala, 1997.

Viungo vya nje

 Tradition in Action, a Roman Catholic hagiography with commentary
 Bruder Klaus page at Sachseln Flüeli-Ranft Tourism Bureau 
 Catholic Encyclopedia article
 Extensive bibliography and link collection
 Photo of his hermitage chapel at KLB Catholic Rural Peoples Movement 
 The "Book" which he read, a discussion of the painted prayer meditation cloth 
 The Lily and Horse  from his vision 
 Collection of sentences of spiritual direction (webpage maintained by the Benedictine Abbey "Abbaye Saint Benoît de Port-Valais," at Le Bouveret in Switzerland) 
 Homily of Pope John Paul II at the Mass for Peace, Flüeli (1984) 

Waliozaliwa 1417
Waliofariki 1487
wanasiasa wa Uswisi
Wakaapweke
Watakatifu wa Uswisi
Lupisino wa Condat

(alifariki 486 hivi) alikuwa Mkristo ambaye, baada ya kufiwa mke wake, alikwenda kuishi na kaka yake mkaapweke Romano wa Condat.

Pamoja naye alianzisha monasteri mbili huko Condat na Lauconne katika eneo la milima ya Jura, leo nchini Ufaransa, akawa abati wake. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
The Life of the Jura Fathers: The Life and Rule of the Holy Fathers Romanus, Lupicinus, and Eugendus, Abbots of the Monasteries in the Jura Mountains, Trans. by Tim Vivian, Kim Vivian, and Jeffrey Burton Russell, (Spencer, Mass.: Cistercian Publications, 1999).

Waliofariki 486
Wamonaki
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Yakobo muungamadini

Yakobo muungamadini (karne ya 8 - Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 824 hivi) tangu ujanani alikuwa mmonaki mwanafunzi wa Theodoro wa Studion. Alidhulumiwa muda mrefu na serikali ya Dola la Roma Mashariki na hatimaye aliuawa kwa sababu ya kutetea heshima kwa picha takatifu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 8
Waliofariki 824
Wamonaki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Benedikta Cambiagio Frassinello

Benedikta Cambiagio Frassinello (Langasco, Genova, 2 Oktoba 1791 - Ronco Scrivia, Genova, 21 Machi 1858) alikuwa mwanamke wa Italia kaskazini ambaye, baada ya kuolewa, aliamua pamoja na mume wake kushika maisha ya kitawa na hatimaye alianzisha shirika la Masista Wabenedikto wa Maongozi ya Mungu kwa ajili ya malezi ya wasichana fukara na wasio na familia .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 10 Mei 1987 na mtakatifu tarehe 19 Mei 2002.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 21 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Hagiography Circle

Waliozaliwa 1791
Waliofariki 1858
Wabenedikto
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Lea wa Roma

Lea wa Roma (alifariki Ostia, Roma, Italia, 384 hivi) alikuwa mwanamke Mkristo wa mmojawapo kati ya koo maarufu zaidi za mji huo.

Baada ya kufiwa mumewe alijitosa katika mambo ya dini na kuishi kitawa pamoja na Marsela wa Roma na wanawake wengine kadhaa kwa kuzingatia sala, malipizi na matendo ya huruma. Marsela alimkabidhi kazi ya kulea wasichana.

Jeromu aliandika sifa zake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 22 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Monks of Ramsgate.ea Book of Saints, 1921.. CatholicSaints.Info. 4 November 2014. Web. 12 January 2018.

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 384
Watu wa Roma ya Kale
Watakatifu wa Italia