LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kiukuriguma

Kiukuriguma ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waukuriguma. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiukuriguma imehesabiwa kuwa watu 170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiukuriguma iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiukuriguma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiukuriguma
lugha ya Kiukuriguma katika Glottolog
lugha ya Kiukuriguma kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiumanakaina

Kiumanakaina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waumanakaina. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiumanakaina imehesabiwa kuwa watu 2400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiumanakaina iko katika kundi la Kidagan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiumanakaina kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiumanakaina
lugha ya Kiumanakaina katika Glottolog
lugha ya Kiumanakaina kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiumbu-Ungu

Kiumbu-Ungu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waumbu-Ungu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiumbu-Ungu imehesabiwa kuwa watu 34,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiumbu-Ungu iko katika kundi la Kihagen.

Viungo vya nje
lugha ya Kiumbu-Ungu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiumbu-Ungu
lugha ya Kiumbu-Ungu katika Glottolog
lugha ya Kiumbu-Ungu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiurapmin

Kiurapmin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurapmin. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiurapmin imehesabiwa kuwa watu 370. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurapmin iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kiurapmin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiurapmin
lugha ya Kiurapmin katika Glottolog
lugha ya Kiurapmin kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiuri

Kiuri ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauri. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiuri imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuri iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiuri
lugha ya Kiuri katika Glottolog
lugha ya Kiuri kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiurigina

Kiurigina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurigina. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiurigina imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurigina iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiurigina kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiurigina
lugha ya Kiurigina katika Glottolog
lugha ya Kiurigina kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiusan

Kiusan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wausan. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiusan imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiusan iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiusan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiusan
lugha ya Kiusan katika Glottolog
lugha ya Kiusan kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiusarufa

Kiusarufa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wausarufa. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiusarufa imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiusarufa iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiusarufa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiusarufa 
lugha ya Kiusarufa katika Glottolog
lugha ya Kiusarufa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiutarmbung

Kiutarmbung ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wautarmbung. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiutarmbung imehesabiwa kuwa watu 1170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiutarmbung iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiutarmbung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiutarmbung
lugha ya Kiutarmbung katika Glottolog
lugha ya Kiutarmbung kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiutu

Kiutu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wautu. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiutu imehesabiwa kuwa watu 580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiutu iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kiutu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiutu
lugha ya Kiutu katika Glottolog
lugha ya Kiutu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Michael Dudikoff

Michael Joseph Dudikoff (amezaliwa  Oktoba 8, 1954) ni mwigizaji filamu kutoka nchini Marekani ambaye amepata kuwa katika filamu mbalimbali ikiwa pamoja na mfululizo wa filamu za American Ninja  (1985–1990), Tron (1982), Bachelor Party (1984), Platoon Leader (1988), River of Death (fr) (1989), Soldier Boyz (1996), Ringmaster (1998) na The Silencer (1999).

Filmografia

Marejeo

Viungo vya Nje 
 
 AllMovie
 
 Michael Dudikoff on Facebook
Waliozaliwa 1954
Waigizaji wa filamu wa kiume wa Marekani
Watu walio hai
Melissa McCarthy

Melissa Ann McCarthy (amezaliwa  Agosti 26, 1970) ni mwigizaji filamu, mchekeshaji, mwandishir, na vilevile mtayarishaji kutoka nchini Marekani.

McCarthy alianza kupata umaarufu kwa uhusika wake wa Sookie St. James kwenye mfululizo wa TV wa Gilmore Girls (2000–2007). Kwenye ucheshi wa ABC Samantha Who? (2007–2009), amecheza kama Dena. Halafu baadaye akaja kucheza kama Molly Flynn kwenye ucheshi wa CBS Mike & Molly, uhusika ambao umempatia tuzo ya Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Comedy Series, vilevile kupata kuchaguliwa mara mbili katika mifululizo iliyofuata hapo baadaye. 

Vilevile amechaguliwa (bila kushinda) kwa ajili ya tuzo za Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Comedy Series kwa kazi yake kama mtangazaji wa Saturday Night Live kwa miaka mitatu mfululizo.

McCarthy alianza kupata mafanikio yake makubwa zaidi baada ya kucheza uhusika wake wa Megan Price kwenye filamu ya vichekesho ya mwaka wa 2011 Bridesmaids, ambayo imepelekea kupata kuingizwa katika tuzo kadhaa ikiwa ni pamoja na Academy Award kwa ajili ya Best Supporting Actress, BAFTA na Screen Actors Guild Award zote kwa ajili ya Best Supporting Actress. Mwaka wa 2013, ameshitiki  katika filamu ya vichekesho maarufu kama Identity Thief na The Heat. Pia ameonekana katika filamu kama vile The Nines, The Back-up Plan,  Life as We Know It and The Hangover Part III. Mwaka wa 2014, McCarthy amecheza katika filamu ya vichekesho Tammy na igizo la St. Vincent. Mwaka wa 2015, amekuwa gumzo katika magazeti mengi duniani kwa kucheza filamu ya mapigano ya Spy. Yeye ndiye mwanzilishi wa kampuni ya filamu ya  On the Day Productions akiwa na mumewe Ben Falcone.

Maisha ya awali 
McCarthy alizaliwa mjini Plainfield, Illinois, akiwa kama binti wa Sandra na Michael McCarthy. Huyu ni binamu wa mwigizaji na mwanamitindo Jenny McCarthy. McCarthy alilelewa katika "shamba kubwa familia ya Katoliki ya Eire". Moja kati ya mababu zake wana asili ya County Cork. Alihitimu katika chuo cha St. Francis Academy (sasa kinaitwa Joliet Catholic Academy) huko mjini Joliet, Illinois. Kazi yake ilianza na uchekeshaji wa wima. McCarthy ni mhitimu wa The Groundlings, mahali pa kufundishi ucheshi huko mjini Los Angeles, California.

Kazi

1997–2010

Maisha binafsi 
McCarthy ameolewa na mshikaji wake wa zamani, Ben Falcone, mwigizaji na mhitimu wa The Groundlings, mnamo Oktoba 8, 2005. Falcone anafanya mionekano kadha wa kadha katika filamu anazocheza McCarthy, kama vile Bridesmaids, The Heat, Tammy, Identity Thief na Spy. Kwa pamoja, wana mabinti wawili; wa kwanza kazaliwa 2007 na mwingine 2010.

Filmografia

Filamu

Televisheni

Marejeo

Viungo vya Nje 
 
 AllMovie
 Melissa McCarthy at Emmys.com
Waliozaliwa 1970
Watayarishaji Filamu wa Marekani
Watu walio hai
Jada Pinkett Smith

Jada Koren Pinkett Smith (/ˌdʒeɪdə ˌpɪŋkɨt ˈsmɪθ/; amezaliwa na jina la Jada Koren Pinkett; mnamo Septemba 18, 1971) ni mwigizaji wa filamu, mtunzi-mwimbaji wa nyimbo, na mfanyabiashara kutoka nchi ya Marekani. Alianza shughuli zake mnamo 1990, wakati alipofanya uhusika wa kualikwa katika ucheshi uliodumu kiasi True Colors. Amecheza katika filamu ya vichekesho A Different World, iliyotayarishwa na Bill Cosby, na pia akashiriki pamoja na Eddie Murphy kwenye filamu ya The Nutty Professor (1996). Ameshiriki filamu za maigizo kama vile Menace II Society (1993) na Set It Off (1996). Ameonekana katika filamu zaidi ya 20 za mitindo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Scream 2, Ali, The Matrix Reloaded, The Matrix Revolutions, Madagascar, Madagascar: Escape 2 Africa, na Madagascar 3: Europe's Most Wanted.

Mwaka wa 1997, aliolewa na rapa na mwigizaji Will Smith. Wana watoto wawili, Jaden na Willow. Wawili hawa wameanzisha Will and Jada Smith Family Foundation, asasi ya kutoa misaada inayotazamia hasa vijana waishio mijini ili waweze kujikimu na vilevile wanafanya kazi na asasi zingine zisizo za kiserikali kama vile  YouthBuild na Lupus Foundation of America.

Filmografia

Marejeo 

Waliozaliwa 1971
Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Watu walio hai
Ucheshi

Ucheshi  ni aina ya vichekesho ambavyo vinahusisha wahusika wanaotumia au gawiana mazingira mamoja, kama vile nyumbani au mahali pa kazi, hasa ikiwa na majibizano ya kichale. Vipindi kama hivyo vilitokana na mchezo wa redio, lakini leo hii, ucheshi unapatikana sana kwenye televisheni ikiwa kama aina/tanzu/fani ya fasihi simulizi yake kubwa inayotawala.

Tazama pia 
 Vichekesho

Marejeo

Jisomee 
 Lewisohn, Mark (2003) Radio Times' Guide to TV Comedy. 2nd Ed. Revised - BBC Consumer Publishing. ISBN 0-563-48755-0, Provides details of every comedy show ever seen on British television, including imports.
 Padva, Gilad (2005) Desired Bodies and Queer Masculinities in Three Popular TV Sitcoms. In Lorek-Jezinska, Edyta and Wieckowska, Katarzyna (Eds.), Corporeal Inscriptions: Representations of the Body in Cultural and Homosexual Literature  (pp. 127–138). Torun, Poland: Nicholas Copernicus University Press. ISBN 83-231-1812-4
 Asplin, Richard (2004) Gagged - A Thriller With Jokes - Arrow books. ISBN 0-09-941685-9 is a contemporary comic thriller set in London and Los Angeles that covers the financing, production, creation, ratings and marketing of a modern American network half-hour situation comedy

Viungo vya Nje 
 Situation Comedy Bibliography (via UC Berkeley) — mostly USA programs.
 Sitcoms Online
 British Comedy Guide 

Vipindi vya televisheni
Kikurdi

Kikurdi (kwa lugha hiyo: کوردی, Kurdî, tamka: [ˈkuɾdiː]) ni kundi la lahaja za Kiajemi zinazotumika na Wakurdi wengi (milioni 20-30 hivi) huko Mashariki ya Kati.

Ni lugha rasmi mojawapo katika nchi ya Iraq, lakini katika nchi nyingine, hasa Syria, hairuhusiwi au inazuiwa katika matumizi kadhaa.

Viungo vya nje

 Wîkîferheng  (Kurdish Wiktionary)
 Dictio: English–Kurdish Dictionary
 The Kurdish Institute of Paris: Language and Literature
 Kurdish Language and Linguistics, at Encyclopedia Iranica (article written by Ludwig Paul)
 History of Kurdish Written Literature, at Encyclopedia Iranica (article written by Philip G. Kryeenbroek)
 Kurdish Language Initiative  of Seywan Institute 
 Kurdish Institute of Istanbul 
 KAL: The Kurdish Academy of Language
 Kurdish Language Academy in Iran 
 Kurdish Kurdish links and language information, dictionary etc.
 
 Grammar of a Less Familiar Language (MIT OpenCourseWare)
 Southern kurdish phonetic 
 Gorani Influence on Central Kurdish 
 Reference Grammar with Selected Readings both for Sorani and Kurmanji written by W. M. Thackston

Lugha za Kiirani
Lugha za Armenia
Lugha za Uturuki
Lugha za Uajemi
Lugha za Iraq
Lugha za Israel
Lugha za Lebanon
Lugha za Syria
Lugha za Kazakhstan
Lugha za Kirgizia
Milenia ya 7 KK

Makala hii inahusu milenia ya 7 KK (miaka 6999 KK - 6000 KK)

Matukio

Karne ya 70 KK

Karne ya 69 KK

Karne ya 68 KK

Karne ya 67 KK

Karne ya 66 KK

Karne ya 65 KK

Karne ya 64 KK

Karne ya 63 KK

Karne ya 62 KK

Karne ya 61 KK

Watu

Viungo vya nje 

Milenia
Milenia ya 7 KK
Milenia ya 8 KK

Makala hii inahusu milenia ya 8 KK (miaka 7999 KK - 7000 KK)

Milenia
Milenia ya 8 KK
Milenia ya 9 KK

Makala hii inahusu milenia ya 9 KK (miaka 8999 KK - 8000 KK)

Milenia
Milenia ya 9 KK
Milenia ya 10 KK

Makala hii inahusu milenia ya 10 KK (miaka 9999 KK - 9000 KK)

Milenia
Milenia ya 10 KK
Milenia ya 11 KK

Makala hii inahusu milenia ya 11 KK (miaka 10999 KK - 10000 KK)

Milenia
Milenia ya 11 KK
Milenia ya 12 KK

Makala hii inahusu milenia ya 12 KK (miaka 11999 KK - 11000 KK)

Milenia
Milenia ya 12 KK
2030

Ukurasa huo unahusu mwaka 2030. 

Makala hii inahusu mwaka 2030 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 21
Muda

Muda ni kipindi ambacho mtu aidha alifanya, anafanya au anatarajia kufanya jambo fulani. Katika maisha tumepitia vitu mbalimbali, baadhi tunaweza tukavikumbuka na vingine hatuvikumbuki, na katika maisha kadri muda unavyokwenda ndivyo vitu vinazidi kugunduliwa kutokana na ongezeko la sayansi.

Katika maisha ya kila siku mwanadamu hutegemea sana muda ili kufanikisha malengo yake.

Matumizi ya muda
Muda hutumika na watu mbalimbali kwa mambo mbalimbali kama itakavyoelezwa hapa chini:
 mwanafunzi hutumia muda wake hasa kwa ajili ya kujisomea.
 mfanyakazi hutumia muda wake hasa kwa ajili ya kujiendeleza kimaisha.

Endapo watautumia muda huo vibaya, hakika hawataweza kufikia malengo waliyojiwekea. 

Hata hivyo ni muhimu kuwa na uwiano mzuri katika matumizi ya muda, kwa mfano, kwa sala na kazi.

Wakati
Dada

Dada ni jina ambalo linatumika tu kwa ndugu wa jinsia ya kike tu.

Jina hilo laweza kutumika kuanzia kwa mtoto mwenye umri mdogo hadi mkubwa, bali hutumika pia kuonyesha heshima kwa mwanamke mkubwa.

Jinsia
Familia
Imani na sheria

Imani ni kukubaliana na kitu fulani hata kama si cha kuonekana. Kila mtu ana imani yake inayomuongoza katika maisha.

Sheria ni kanuni zinazotungwa na jopo fulani la watu. Katika maisha sheria husaidia sana, hasa katika kuhakikisha kuwa usalama na amani zinakuwepo. 

Hapo zamani katika historia ya Kanisa sheria ilitumika hasa katika kuwaleta waliopotea katika ulimwengu wa roho.

Lakini imani imekuwa mbele zaidi ya sheria (Gal 3:10).

Ukristo
Keep On Keepin' On

"Keep On, Keepin' On" ni single ya MC Lyte akiwashirikisha Xscape kutoka katika kibwagizo cha Sunset Park. Wimbo ulitayarishwa na kusaidia utunzi na Jermaine Dupri na umechukua sampuli ya wimbo wa Michael Jackson wa 1989 "Liberian Girl". Baadaye ukaja kuonekana katika albamu ya tano ya MC Lyte, Bad As I Wanna B.

Wimbo ulikuwa miongoni mwa nyimbo za MC Lyte zilizoshika chati za juu sana nchini Marekani kwa kushika Na. 10 kwenye chati za Billboard Hot 100, pia ukawa wimboi wake wa pili kufanikiwa tunukio la adhabu na RIAA, alipokea tuzo hiyo mnamo tarehe 31 Mei, 1996.

Mwezi Novemba 1996, MC Lyte alitumbuiza kwa kutumia wimbo huu katika msimu wa pili wa ucheshi wa UPN Moesha.

Orodha ya nyimbo

Upande-A 
 "Keep On, Keepin' On"- 4:33
 "Keep On, Keepin' On" (Clean Version)- 4:33

Upande-B 
 "Keep On, Keepin' On"- 4:33
 "Keep On, Keepin' On" (Instrumental)- 4:33
 "Keep On, Keepin' On" (Acappella)- 4:31

Chati na tunukio

Chati za kila wiki

Chati za mwishoni mwa mwaka

Tunukio

Marejeo 

Nyimbo za 1996
Nyimbo za MC Lyte
Donato Mkuu

Donato Mkuu kutoka Casae Negrae alikuwa askofu wa Karthago (leo nchini Tunisia) kuanzia mwaka 313.

Alishika msimamo mkali dhidi ya Wakristo walioasi ili kuokoa uhai wao wakati wa dhuluma ya kikatili ya Dola la Roma dhidi yao, hasa chini ya Kaisari Dioklesian.

Kwa ajili hiyo alisababisha farakano kubwa ambalo lilipewa jina lake na kuenea hasa kati ya Waberberi, kabila lake.

Alifariki mwaka 355 uhamishoni.

Tanbihi

Marejeo
Beaver, R. Pierce, “The Donatist Circumcellions”. (Church History, Vol. 4, No.2 June 1935) pp. 123–133.
Edwards, Mark ed. trans. Optatus: Against the Donatists. Liverpool: Liverpool University Press, 1997.
Frend, W. H. C., “The Donatist Church”. Oxford: Clarendon Press, 1971.
McGrath, Alister E. Reformation Thought, an Introduction. Blackwell Publishing, Third edition: January 1999.
Gaddis, Michael. There is No Crime for Those Who have Christ. Berkeley: University of California Press: 2005.  pp. 103 – 130.
Tilley, Maureen A. trans., Donatist Martyr Stories – The Church in Conflict in Roman North Africa. Liverpool: Liverpool University Press: 1996.
Tilley, Maureen A., Dilatory Donatists or Procrastinating Catholics: The Trial at the Conference of Carthage (Church History, Vol. 60, No.1 Mar. 1991) pp. 11 – 19.
Donatus & the Donatist Schism.   http://www.earlychurch.org.uk/donatism.php

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia: Donatists
History of the Donatists 

Waliofariki 355
Maaskofu
Arara

Arara ni mji nchini Brazil ambao upo katika jimbo la João Pessoa takriban km 155 kutoka mji huo. 

Una wakazi wapatao 13,258.

Miji ya Brazil
Paraíba
Yung Trace

Dao Ranaldo  (amezaliwa 8 Desemba 2000 ) bora know na wake hatua jina   Yung Trace ni Kiingereza Rapa , mwimbaji-mtunzi na muigizaji , kutoka Epsom, United Kingdom. Yeye ni sahihi kwa Dao Ranaldo Official. Yeye anajulikana kwa albamu yake ya kwanza Main Oppening ilitolewa mwaka 2015 na albamu yake "White Pharaoh"  Imetolewa 2015. Pia alijiunga na UK DA SQUAD mwaka 2015 na Patgriller.

Kazi

Main Opening
On Mei 19, 2015 albamu "Main Opening" ilitolewa. Ni charted kwa #55 mnamo UK Chati. Ni charted kwa #24  R&B Chati. Albamu ilitolewa katika studio Dao Ranaldo rasmi.

White Pharaoh
On Mei 31, 2015 albamu "White Pharaoh" ilitolewa. Ni kugonga #67 kwenye UK Chati. Ni kugonga #69 juu ya Uingereza R&B Chati. Albamu ilitolewa katika studio Dao Ranaldo rasmi.

Diskografia

albamu studio
 2015:Main Opening
 2015:White Pharaoh
 2015: Wiggaside

Websites nyingine
 Yung Trace  juu ya Soundcloud
 Yung Trace juu ya Twitter

Yung Trace juu ya YouTube
Yung Trace juu ya Facebook
Yung Trace juu ya Instagram

Waliozaliwa 2000
Wanamuziki wa hip hop
Msanii ya Watu wa Urusi

Msanii ya Watu wa Urusi (rus. Народный артист Российской Федерации Narodnyi artist Rosiiskoi Federatsii) ni cheo juu wa heshima wa Shirikisho la Urusi, ni tuzo kwa ajili ya mafanikio bora katika uwanja wa michezo ya kuigiza, muziki, sarakasi, vaudeville na sinema. Pamoja na katika hali mfumo premium ya Shirikisho la Urusi.

jina la "Msanii ya Watu wa Urusi" ni kupitishwa na wasanii wa Urusi, choreographers, conductors, playwrights, watunzi, wakurugenzi, choirmasters, wasanii muziki, ili kujenga hali ya juu picha, muziki, sarakasi na tamasha programu, majukumu maonyesho na sinema na kutimiza yao, ambao wamefanya michango bora katika maendeleo na utunzaji wa utamaduni wa kitaifa kisanii, malezi ya kizazi cha vijana wa wasanii na kupokea kutambuliwa umma na jamii ya kikazi.

Viungo vya nje 
  Tuzo hali Shirikisho la Urusi

Urusi
Frumensyo

Frumensyo, kwa Kigeez ፍሬምናጦስ, Frēmnāṭōs (Turo, Lebanon, mwanzoni mwa karne ya 4 - Ethiopia, 383 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa Aksum, akiwa ndiye aliyeingiza Ukristo katika ufalme wa Aksum.

Mwaka 316 hivi, wakati alipotawala Kaisari Konstantino Mkuu kule Roma, meli moja ilikuwa safarini kutoka Shamu kwenda Bara Hindi ikaharibika kwenye pwani ya Ethiopia. Vijana wawili waliokolewa wakapelekwa mbele ya mfalme kule Aksum. 

Mmojawao, kwa jina Frumensyo, alipata haraka sifa za kuwa mwenye elimu na hekima. Akapanda ngazi kuwa mshauri wa mfalme na mwalimu wa mwana wa mfalme aliyeitwa Ezana. Frumensyo aliweza kupanda mbegu za imani moyoni mwa kijana huyo. Baada ya kuwa mfalme, Ezana akaendelea kumtumia Frumensyo kama mshauri wake.

Siku moja Frumensyo aliomba ruhusa ya mfalme aende nyumbani kuangalia kama wazazi wake bado wanaishi. Mfalme akamruhusu akamwomba atafute kule walimu wanaoweza kufundisha elimu aliyokuwa nayo Frumensyo pamoja na imani ya Kikristo. Frumensyo akamwendea Askofu Mkuu wa Misri aliyemweka wakfu kuwa askofu kwa ajili ya Waethiopia. Hivyo Kanisa lilianza katika nyanda za juu za Ethiopia. Mfalme Ezana akabatizwa akifuatwa na watu wengi wa makao makuu.

Anaheshimiwa kama mtakatifu na Wakristo Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki. 

Sikukuu yake inaadhimishwa nao katika tarehe tofauti: 20 Julai, 18 Desemba, 30 Novemba na 27 Oktoba, lakini huko Ethiopia tarehe 1 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Martyrologium Romanum, Editio Altera, (Citta del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 2004), p. 401

Viungo vya nje
 
 "San Frumenzio", Santi e Beati 
 "Frumentius of Ethiopia", Catholic News Agency 
 Saints.SQPN: Frumentius
 Catholic Online:Frumentius

Waliofariki 383
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watakatifu wa Lebanoni
Watakatifu wa Ethiopia
Ukristo nchini Ethiopia
Ngeli za nomino

Ngeli za nomino ni makundi ya kisarufi ya majina katika lugha ya Kiswahili na lugha nyingine za Kibantu. 

Kwa maneno mengine, ngeli za nomino ni utaratibu unaotumika kuweka nomino katika tabaka au makundi yanayofanana. 
Mfano
Maji yakimwagika hayazoleki
Mayai yaliyooza yananuka sana
Yai lililooza linanuka sana
Maji lililomwagika hayazoleki

Katika mifano hiyo juu tunaona kwamba sentensi a, b na c ziko sahihi wakati sentensi d si sahihi, kwa sababu imekiuka upatanisho wa kisarufi. Kwa maana hiyo sentensi ‘a’ ipo katika ngeli ya YA-YA na sentensi b na c zipo katika ngeli ya LI-YA. Sentensi d si sahihi kwa sababu nomino maji haina umoja, kwa hiyo haiwezi kuingia katika ngeli ya LI-YA. Kwa msingi huo ngeli za nomino huzingatia sana upatanisho wa kisarufi.

Kwa ujumla, ngeli za Kiswahili huainishwa kulingana na viambishi mbalimbali ambavyo nomino tofauti huchukua katika umoja na wingi.

Mipangilio na idadi yake
Jedwali lifuatalo linaonesha ngeli za nomino kwa misingi ya upatanisho wa kisarufi.

Matumizi ya ngeli
Hapa tunaona dhima ya matumizi yake.

Hutumika kupanga majina ya lugha katika makundi yaliyoshikamana na kutofungamana kutokana na kigezo muhimu.
Hutumika kutambulisha maumbo ya umoja na wingi katika majina na vivumishi.
Hutumika katika upatanishi wa kisarufi katika sentensi.
Hutumika katika kuonyesha uhusiano uliopo baina ya lugha za Kiswahili na lugha nyingine.

Dhana ya O-rejeshi
O-rejeshi ni kiambishi kinachotumiwa kurejelea kwenye nomino ambayo huwa imetajwa kabla ya kitenzi chenyewe kutajwa. Viambishi hivyo ndivyo vinavyosababisha utegemezi katika sentensi.

Dhima kuu ya muundo wa O-rejeshi
Hutumika kama kirejeshi. 
Kwa mfano; 
Mtu aliyepigwa jana na wananchi ni mfanyabiashara wa Mwanza.
O-rejeshi hudokeza mahali. Kwa mfano; rudisha ulipokitoa!
O- rejeshi hudokeza wakati. Kwa mfano; Alipokuja alinikuta nimelala.
Vilevile hutumika kama kiunganishi. Kwa mfano; Alikuja. Nilikuwa nimelala (alipokuja alinikuta nimelala)
Hudokeza namna. Mfano; Kila mtu anashangaa alivyoumia.

Kwa ujumla, Ngeli za Kiswahili huainishwa kulingana na viambishi mbalimbali ambavyo nomino tofauti huchukua katika umoja na wingi.

Tazama pia
Aina za maneno
Lango:Lugha

Viungo vya nje
Ngeli za nomino katika ShuleDirect
Ngeli za Kiswahili katika Paneli la Kiswahili

Sarufi
Kiswahili
Gaspard Musabyimana

Gaspard Musabyimana (alizaliwa Nyamugali, Ruhengeri, 12 Machi 1955) ni mwandishi wa Rwanda.

Vitabu 
 Les années fatidiques pour le Rwanda. Coup d'œil sur les préparatifs intensifs de la « guerre d'octobre », 1986-1990, (Kigali, 1993)
 Sexualité, rites et mœurs sexuels de l'ancien Rwanda. Une facette de la culture rwandaise (Brussel 1999)
 La vraie nature du FPR. D'Ouganda en Rwanda (L'Harmattan, 2003)
 Sprookjes uit afrikaanse savanne (Brussel, 2003).
 L'APR et les réfugiés rwandais au Zaïre 1996-1997. Un génocide nié (L'Harmattan, 2004)
 Pratiques et rites sexuels au Rwanda (L'Harmattan, 2006).
 Rwanda : le mythe des mots (L'Harmattan, 2008)
 Rwanda, le triomphe de la criminalité politique (L'Harmattan, 2009)
 Dictionnaire de l'histoire politique du Rwanda (Éditions Scribe, 2011).
 Rwanda. Vingt ans de pouvoir du FPR. Quel bilan? (Editions Scribe 2014)Emmanuel Neretse.

Tanbihi

Viungo vya nje
  www.musabyimana.net

Waandishi wa Rwanda
Waliozaliwa 1955
Watu walio hai
Rie Yasumi

Memsahib Rie Yasumi(kwa Kijapani: やすみ りえ; Rieko Yasumi, 休 理英子; Kobe, 1 Machi 1972) ni mwandishi kutoka nchi ya Japani.

Vitabu vyake
2001:平凡な兎 , ISBN 978-4-89008-284-1
2001:やすみりえのとっておき川柳道場, ISBN 978-4-88854-415-3
2005:やすみりえのトキメキ川柳,  ISBN 978-4-88854-423-8
2006:ハッピーエンドにさせてくれない神様ね , ISBN 978-4-86044-283-5

Viungo vya nje
www.office-kitano  

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Waandishi wa Japani
Camembert (jibini)

Camembert ni jibini laini kutoka Ufaransa. Asili yake iko katika jimbo la kutoka Normandi) kwenye kijiji cha Camembert. 

Jibini hii inatengenezwa kwa maziwa ya ng'ombe isiyochemshwa na kuvu ya Camembert (Penicillium camemberti). Inaiva angalau wiki 3 ikifunikwa na ganda la fuvu kabla ya kufungwa katika karatasi na kuuzwa. Hutengenezwa kwa umbo la donge mviringo zenye takriban gramu 250.

Camembert changa  ni gumu kiasi lakini kadri inavyozidi kuiva inalainika na kupata ladha ya pekee. Ikikaa muda mrefu ladhaa inaweza kuwa kali na watu wengine wanaipenda vile lakini wengine huona inanuka.

Jibini
Simon Pegg

Simon Pegg (amezaliwa tar. 4 Februari 1970) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Uingereza.

Viungo vya nje 
 

Waliozaliwa 1970
Waigizaji filamu wa Uingereza
Watu walio hai
Matt Dallas

Matthew Joseph "Matt" Dallas (amezaliwa tar. 21 Oktoba, 1982) ni mwigizaji wa filamu na vipindi vya televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza  uhusika wa katika mfululizo wa TV ya ABC Family Kyle XY.

Maisha ya awali 
Dallas alizaliwa mjini Phoenix, Arizona, na alihitimu katika shule ya Arizona School for the Arts. Ana ndugu wawili wa kiume na mmoja wa kike. Alianza kuwa na shauku ya uigizaji tangu akiwa na umri wa miaka 12, wakati bibi yake alivyomchukua katika utayarishaji wa tamthiliya ya The Ugly Duckling.

Kazi za sanaa 
Dallas amecheza katika filamu kadhaa, vilevile uhusika katika mfululizo wa TV wa ABC Family, Kyle XY kwa misimu mitatu. Mfululizo uliisha mnamo tarehe 16 Machi, 2009 baada ya kukatwa na ABC. Dallas pia ameonekana katika Camp Slaughter (2005), Living The Dream (2006), na Babysitter Wanted (2008). Alikuwa mgeni kwenye kipindi cha TV cha Entourage.

Mwaka wa 2004, Dallas alionekana katika muziki wa video wa Fan, "Geek Love". Mwaka wa 2005, Dallas alicheza na Mischa Barton kwenye muziki wa video wa James Blunt wa "Goodbye My Lover" na mwaka wa 2008 alionekana katika muziki wa video wa Katy Perry,  "Thinking of You".

Dallas alikuwa mshiriki kwenye TV mchezo wa ABC', Eastwick, alicheza kama kipenzi cha Roxie (Rebecca Romijn). Mnamo 9 Novemba, 2009, ABC walikataa kuagiza vipengele vingine vya Eastwick, hatimaye mfululizo ukakatwa. Mwaka wa 2009, ilitangazwa ya kwamba Dallas atacheza kwenye filamu ya Beauty and the Briefcase akiwa na Hilary Duff. Dallas alikuwa katika filamu za Kihindi-Kimagharibi iliyoitwa The First Ride of Wyatt Earp kama Bat Masterson, ambayo ilitolewa mnamo tarehe 6 Machi, 2012.

Maisha binafsi 
Mnamo 6 Januari, 2013, Dallas alitangaza uchumba wake kupitia Twitter kuwa bwana wa Blue Hamilton, mwanamuziki. Wameoana mnamo Julai 5, 2015.

Filmografia

Filamu

Televisheni

Muziki wa video

Marejeo

Viungo vya Nje 
 
Waliozaliwa 1982
Waigizaji wa filamu wa kiume wa Marekani
Watu walio hai
Kirsten Prout

Kirsten Prout (amezaliwa Septemba 28, 1990) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Kanada ambaye kazaliwa mjini Vancouver, British Columbia. Alipata kucheza katika mfululizo wa TV ya ABC Family, Kyle XY alicheza kama Amanda Bloom. Vilevile anajulikana kwa kucheza kama Charlotte "Char" Chamberlin kwenye igizo la vijana la ABC Family,  The Lying Game na Abby kwenye Elektra.

Maisha ya wali 
Baada ya kumaliza elimu ya juu, Prout alijiunga na Chuo Kikuu cha McGill kwa mwaka mmoja, ambapo alijikita zaidi katika masuala ya fasihi katika Kiingereza. Kiangazi kilichofuata alijiandikisha katika miradi mipya miwili, na hatimaye kuacha kusoma chuo kikuu. Prout ana mdogo wake wa kike anaitwa Jennifer.

Filmografia

Marejeo 

Waliozaliwa 1990
Watu walio hai
Kiuya

Kiuya (au Kiusu) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauya. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiuya imehesabiwa kuwa watu 270, na lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuya iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiuya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiuya
lugha ya Kiuya katika Glottolog
lugha ya Kiuya kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiuyajitaya

Kiuyajitaya (au Kiduduela) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauyajitaya. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiuyajitaya imehesabiwa kuwa watu 470. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuyajitaya iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiuyajitaya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiuyajitaya
lugha ya Kiuyajitaya katika Glottolog
lugha ya Kiuyajitaya kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwaboda

Kiwaboda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawaboda. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwaboda imehesabiwa kuwa watu 2750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaboda iko katika kundi la Kikiwaian.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaboda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaboda
lugha ya Kiwaboda katika Glottolog
lugha ya Kiwaboda kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwadaginam

Kiwadaginam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawadaginam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwadaginam imehesabiwa kuwa watu 950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwadaginam iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwadaginam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwadaginam
lugha ya Kiwadaginam katika Glottolog
lugha ya Kiwadaginam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwaffa

Kiwaffa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawaffa. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiwaffa imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaffa iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaffa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaffa
lugha ya Kiwaffa katika Glottolog
lugha ya Kiwaffa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwagi

Kiwagi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawagi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwagi imehesabiwa kuwa watu 3380. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwagi iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwagi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwagi
lugha ya Kiwagi katika Glottolog
lugha ya Kiwagi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwahgi

Kiwahgi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawahgi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiwahgi imehesabiwa kuwa watu 39,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwahgi iko katika kundi lake lenyewe la Kiwahgi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwahgi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwahgi
lugha ya Kiwahgi katika Glottolog
lugha ya Kiwahgi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwahgi-Kaskazini

Kiwahgi ya Kaskazini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawahgi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiwahgi ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 47,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwahgi ya Kaskazini iko katika kundi la Kiwahgi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwahgi ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwahgi ya Kaskazini
lugha ya Kiwahgi ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kiwahgi ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwamas

Kiwamas ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawamas. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwamas imehesabiwa kuwa watu 220. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwamas iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwamas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwamas
lugha ya Kiwamas katika Glottolog
lugha ya Kiwamas kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwanambre

Kiwanambre ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawanambre. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwanambre imehesabiwa kuwa watu 590. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwanambre iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwanambre kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwanambre
lugha ya Kiwanambre katika Glottolog
lugha ya Kiwanambre kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwantoat

Kiwantoat ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawantoat. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kiwantoat imehesabiwa kuwa watu 8200, lakini tangu pale lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwantoat iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwantoat kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwantoat
lugha ya Kiwantoat katika Glottolog
lugha ya Kiwantoat kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwaruna

Kiwaruna ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawaruna. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiwaruna imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaruna iko katika kundi la Kigogodala.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaruna kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaruna
lugha ya Kiwaruna katika Glottolog
lugha ya Kiwaruna kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwasembo

Kiwasembo (pia Kigusap) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawasembo. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kiwasembo imehesabiwa kuwa watu 590. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwasembo iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwasembo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwasembo
lugha ya Kiwasembo katika Glottolog
lugha ya Kiwasembo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwaskia

Kiwaskia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawaskia. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiwaskia imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaskia iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaskia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaskia
lugha ya Kiwaskia katika Glottolog
lugha ya Kiwaskia kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwatiwa

Kiwatiwa (au Kidumpu) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawatiwa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwatiwa imehesabiwa kuwa watu 510. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwatiwa iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwatiwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwatiwa
lugha ya Kiwatiwa katika Glottolog
lugha ya Kiwatiwa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwaube

Kiwaube (au Kikwato) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawaube. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiwaube imehesabiwa kuwa watu 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaube iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaube kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaube
lugha ya Kiwaube katika Glottolog
lugha ya Kiwaube kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiweliki

Kiweliki ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waweliki. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiweliki imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiweliki iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiweliki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiweliki
lugha ya Kiweliki katika Glottolog
lugha ya Kiweliki kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiweri

Kiweri ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waweri. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kiweri imehesabiwa kuwa watu 4160. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiweri iko katika kundi la Kigoilalan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiweri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiweri
lugha ya Kiweri katika Glottolog
lugha ya Kiweri kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiwiru

Kiwiru ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawiru. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiwiru imehesabiwa kuwa watu 15,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwiru iko katika kundi lake lenyewe la Kiwiru.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwiru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwiru
lugha ya Kiwiru katika Glottolog
lugha ya Kiwiru kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyaben

Kiyaben ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayaben. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiyaben imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyaben iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyaben kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyaben
lugha ya Kiyaben katika Glottolog
lugha ya Kiyaben kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Andrianampoinimerina

Andrianampoinimerina (1787-1810) alikuwa muasisi wa ufalme wa Merina (Madagaska) ambaye alipata madaraka yake na kuimarisha nafasi yake katika uwanda wa juu wa kati wa kisiwa cha Madagaska katika karne ya 19. 

Mwaka 1875, Andrianampoinimerina alijipa madaraka ya kuwa mfalme wa mojawapo ya falme zilizokuwa zikipigana vita katika Imerina ya kati baada ya kumpindua mtawala aliyepita. 

Kwa kutumia mbinu za kidiplomasia na za kijeshi aliendelea kuzichukua tawala za jirani katika himaya yake.

Mnamo mwaka 1792 aliuhamishia mji mkuu wake huko Antananarivo, ambapo alianza kujenga mifumo ya kisiasa na ya kijamaa ya ufalme mpya. 

Baada ya mwaka 1800 alianzisha sera ya kuyapiga vita majimbo mengine visiwani humo kwa nia ya kuyaunganisha makabila yote 18. 

Katika kutimiza jukumu hilo, alikabiliana na upinzani wa hali ya juu kutoka kwa makabila mengine kisiwani humo kama vile Wasakalava, Wabezanozano na Waambongo. 

Hata hivyo, wakati wa kifo chake hapo 1810, Andrianampoinimerina alikuwa ameifanya tayari Imerina kuwa pengine ufalme wenye nguvu zaidi kuliko falme zote katika kisiwa cha Bukini.

Waliozaliwa 1787
Waliofariki 1810
Historia ya Madagaska
Radama I

Mfalme Radama I (kuzaliwa 1792 - kufariki 1828) alirithi kiti cha ufalme cha Andrianampoinimerina katika kisiwa cha Madagaska mwaka 1810 akiwa na umri wa miaka 18.

Jukumu lake la kwanza kabisa baada ya kushika ufalme wa Merina lilikuwa kuyapiga makundi ya ndani ya ufalme huo yaliyoasi. 

Hata hivyo, mafanikio yake makubwa zaidi yalihusiana na upanuaji wa mipaka. Alitafuta njia moja kwa moja hadi baharini ili kufanikisha biashara baina yake na Wazungu na kuupanua utawala wa Merina.

Jeshi lake si tu kuwa lilitumika kuyapiga majimbo mengine, bali pia kudumisha sheria na utulivu katika maeneo yaliyotekwa. 

Hadi mwaka 1825, Radama alikwisha kuliteka eneo lote la pwani ya mashariki ya Bukini, kuanzia Vohema hadi ngome ya Dauphin. Aidha aliishinda sehemu kubwa ya magharibi, ila ilikuwa vigumu kuiteka Sakalava. 

Pamoja na hayo yote, hadi mwaka 1823 Radama aliweza kuupanua utawala wa Merina katika sehemu kubwa sana ya kisiwa hicho. 

Ingawa utawala wake katika kisiwa hicho chote haukukamilika, hakukuwa na kipingamizi chochote kikubwa dhidi ya kujitangaza kwake kuwa mfalme wa Bukini. 

Alifariki mwaka 1828 akiwa na umri wa miaka 36.

Waliozaliwa 1792
Waliofariki 1829
Historia ya Madagaska
Ranavalona I

Malkia Ranavalona I wa Wamerina alikuwa binamu na mke wa kwanza wa mfalme Radama I, akatawala baada ya kifo cha mume wake (1828) hadi kifo chake mwenyewe (1861). 

Kwa kuwa alisaidiwa kupata umalkia na makabila na wakuu wa majeshi ambao Radama aliwaondoa madarakani katika harakati zake za kukijenga kisiwa hicho upya, washauri wake walikuwa watu waliozipinga sera muhimu za mfalme aliyefariki. 

Mkazo wa sera za Ranavolona ulikuwa kuulinda uhuru wa Bukini dhidi ya athari za kigeni, hasa zile zilizoathiri asasi za kitaifa, mila na desturi. Kuhusu sera ya mambo ya nje, aliegemea zaidi katika kuitoa nchi yake kutoka kwenye athari za Waingereza, hasa katika nyanja za siasa na dini.

Malkia Ranavalona aliendelea na upanuzi ambao Radama I aliuanzisha na kuuimarisha utawala wake katika majimbo aliyoyateka. Kabila la Wasakalava liliendelea kuupinga utawala wake. 

Hatimaye majeshi ya serikali yalipowashinda machifu wa Sakalava, walikimbia na watu wao na kwenda kwenye visiwa vya jirani ambapo walijiweka kwenye hifadhi ya Wafaransa. Hali hiyo baadaye ilikuwa ndiyo msingi wa madai ya Wafaransa kwa majimbo yaliyoko magharibi mwa Bukini.

Utawala wake unaweza kuelezwa katika namna mbili. Kwa upande mmoja, ulikuwa ni utawala wenye vitisho kwa wamisionari na watu wengine waliotekwa na kuwa chini ya utawala wa Kimerina. Kwa upande mwingine, ulikuwa kipindi cha maendeleo makubwa ya viwanda, na ambacho kiliimarisha elimu ya Kizungu na kuiweka nchi katika mwelekeo wa usasa. 

Kwa jumla, kwa raia zake wengi, Ranavalona alikuwa ishara ya utaifa wa Kimalagasi. 

Ranavalona alifariki mwaka 1861 baada ya kumtangaza Rakoto Radama kuwa ndiye atakayetawala baada yake.

Waliofariki 1861
Historia ya Madagaska
Radama II

Mfalme Radama II wa Wamerina kisiwani Madagaska alitawala miaka miwili tu, kati ya kifo cha mama yake, malkia Ravalona I (1861) na kifo chake mwenyewe (1863).

Shughuli zake zilielekezwa katika kuzibadilisha sera zote zilizokuwa zinapinga mambo yaliyoletwa na Wazungu ambazo mfalme aliyetangulia alikuwa akizitumia. Mwelekeo huo ulisababisha upinzani mkubwa dhidi ya utawala wake kutoka kwa watu mashuhuri nchini humo, hali iliyosababisha kuanguka kwake.

Sera ya mfalme ya kusaini mikataba ya siri bila ya maofisa wake kufahamu iliongeza mashaka zaidi kwa viongozi hao. Zaidi ya hayo, kuongezeka kwa athari za wamisionari na Wazungu wengine kitalani kwa mfalme hakukusaidia kitu. 

Jambo lililommaliza kabisa ni jaribio lake la kuwaondoa baadhi ya maafisa waandamizi wa nchi ambao ndio walikuwa uti wa mgongo wa serikali yake na badala yao kuwaweka marafiki wake wa ujanani. 

Hili lilifufua mlolongo mrefu wa malalamiko dhidi ya mfalme, na tarehe 12 Mei 1863 akauawa.

Baada yake, watawala walikuwa vibaraka tu wa Wazungu, hadi nchi ilipogeuzwa kuwa koloni la Ufaransa.

Waliofariki 1863
Historia ya Madagaska
Ufalme wa Wavandali

Ufalme wa Wavandali ulienea kwa karne moja (429-534) katika maeneo ya Algeria na Tunisia ya leo, pamoja na kutawala visiwa vya Mediteraneo magharibi.

Hao walikuwa kabila kubwa la Kigermanik la mashariki ambao katika karne tano za kwanza BK walihama kutoka sehemu za Poland ya leo hadi Afrika ya Kaskazini wakiunda ufalme wao.

Historia
Inaonekana ya kwamba walianza kuondoka kwao Ulaya ya mashariki kutokana na uvamizi wa Wahunni. 

Mwaka 406 BK walivuka mto wa Rhine wakaingia Gallia (leo Ufaransa), mwaka 409 wakavamia Hispania. 

Kutoka Hispania ya Kusini walivuka bahari ya Mediteraneo mwaka 429 na kuingia Afrika ya Kaskazini iliyokuwa jimbo la Dola la Roma. 

Kuna taarifa ya jemadari Mroma wa wakati ule ya kwamba walikuwa jumla ya wanaume wenye silaha kati ya 15,000 hadi 20,000, kwa hiyo pamoja na familia zao takriban watu 80,000. 

Wavandali waliteka Afrika ya Kaskazini yote iliyokuwa jimbo tajiri sana katika Dola la Roma likilimwa sehemu kubwa ya ngano kwa ajili ya mahitaji ya Italia. 

Mwaka 430 waliteka mji wa Hippo, maarufu kutokana na askofu wake Agostino, ambao ukawa makao makuu ya mfalme wao Genseriki. 

Mwaka 439 waliteka pia mji wa Karthago na mfalme akaufanya mji wake mkuu. Uvamizi wa Karthago uliwapatia Wavandali pia jahazi nyingi za kijeshi za Waroma. Hali hiyo iliwawezesha kushambulia hata mji wenyewe wa Roma mwaka 455, lakini hawakukaa, ila baada ya kuuvamia na kuuharibu walirudi Afrika. 

Ufalme wa Wavandali ulidumu karibu karne moja na kuchangia kudhoofisha Kanisa la huko kwa dhuluma zao dhidi ya Wakristo wenyeji waliokataa Uario wa Wavandali. 

Katika karne ya 6 Kaisari Justiniani I wa Bizanti (Roma ya Mashariki) alimaliza utawala wao akivamia Afrika ya Kaskazini na kuirudisha katika Dola la Roma tangu mwaka 534.

Nchi za kihistoria za Afrika
Historia ya Tunisia
Historia ya Algeria
Kiyabong

Kiyabong ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayabong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyabong imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyabong iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyabong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyabong
lugha ya Kiyabong katika Glottolog
lugha ya Kiyabong kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyagaria

Kiyagaria ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayagaria. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiyagaria imehesabiwa kuwa watu 21,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyagaria iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyagaria kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyagaria
lugha ya Kiyagaria katika Glottolog
lugha ya Kiyagaria kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyagomi

Kiyagomi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayagomi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyagomi imehesabiwa kuwa watu 280. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyagomi iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyagomi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyagomi
lugha ya Kiyagomi katika Glottolog
lugha ya Kiyagomi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyagwoia

Kiyagwoia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayagwoia. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiyagwoia imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyagwoia iko katika kundi la Kiangan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyagwoia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyagwoia
lugha ya Kiyagwoia katika Glottolog
lugha ya Kiyagwoia kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyangulam

Kiyangulam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayangulam. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyangulam imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyangulam iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyangulam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyangulam
lugha ya Kiyangulam katika Glottolog
lugha ya Kiyangulam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyarawata

Kiyarawata ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayarawata. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyarawata imehesabiwa kuwa watu 130, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyarawata iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyarawata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyarawata
lugha ya Kiyarawata katika Glottolog
lugha ya Kiyarawata kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyareba

Kiyareba ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayareba. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiyareba imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyareba iko katika kundi lale lenyewe la Kiyareba.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyareba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyareba
lugha ya Kiyareba katika Glottolog
lugha ya Kiyareba kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyau

Kiyau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayau. Isichanganywe na lugha ya Kiyau ambayo ni lugha ya Kitorricelli. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyau imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyau iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyau
lugha ya Kiyau katika Glottolog
lugha ya Kiyau kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyaweyuha

Kiyaweyuha ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayaweyuha. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyaweyuha imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyaweyuha iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyaweyuha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyaweyuha
lugha ya Kiyaweyuha katika Glottolog
lugha ya Kiyaweyuha kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiyekora

Kiyekora ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayekora. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyekora imehesabiwa kuwa watu 1050. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyekora iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyekora kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyekora
lugha ya Kiyekora katika Glottolog
lugha ya Kiyekora kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya