LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Veronica Donovan

Veronica Donovan ni jina la kutaja uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Robin Tunney. Uhusika wa Veronica mdogo ulichezwa na Annie Yokom, ambamye ameonekana mara moja tu katika mfululizo mzima.

Maisha ya awali
Veronica Donovan alisha wahi kutembea na Lincoln Burrows (Dominic Purcell) na baadaye akaja kuwa rafiki wa karibu sana na Michael Scofield wakati wakiwa shule walikuwa chui na paka. Aliondosha mbali kabisa na jiji Chicago na kwenda kujinga na Chuo Kikuu cha Illinois cha mjini Urbana-Champaign ambamo alipokea hati ya B.A. ya sayasi ya siasa. 

Baadaye aliokea tena digrii ya Uanasheria katika chuo cha mjini Waco, Texas, akarudi zake mjini Chicago na kuanza kufanya kazi kama mwansheria katika kampuni ya Bianchi and Guthrie. Mahusiana yao baina ya yeye na Lincoln hayakudumu kwa muda mrefu kisha baadaye wote wawili wakatengana, na kisha Lincoln akakutana na Bi. Lisa Rix na kuzaa mtoto mmoja waitwaye LJ. Katika upande mwingine, Veronica naye akaja kuwa mchumba wa Bw. Sebastian Balfour.

Viungo vya nje

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#Veronica Donovan
Wikimedia Foundation

Wikimedia Foundation ni shirika lisilo la kiserikali lililopo Marekani linaloendesha mradi wa Wikipedia pamoja na miradi mingine. 

Shabaha yake ni usambazaji wa elimu huria inayopatikana bure kwa watu wote kwa njia ya mtandao. Lilianzishwa na Jimmy Wales mwaka 2001. Shirika linaendeleza maendeleo ya programu huria za wikiwiki zinazomruhusu msomaji si kusoma tu bali kuandika na kuhariri vilevile. 

Kwa ujumla karibia miradi yote ya Wikimedia Foundation si ya kibiashara na maudhui yote yaliyomo katika miradi hiyo hutungwa na wachangiaji wengi wanaojitolea bila malipo kutoka karibia pande zote za Dunia.

Mapato ya shirika hutokana na michango ya watu binafsi. Makampuni makubwa kama Amazon  na Google yamewahi kutoka zawadi za dolar milioni, na mfadhili Georg Soros alituma pia zawadi ya dolar milioni 2 .
 
Mnamo mwaka 2018/2019 mapato ya taasisi yalifikia dolar milioni 120 ilhali matumizi yake yalikuwa milioni 91. 

Miradi mingine ya Wikimedia Foundation ukiacha ule wa Wikipedia ni pamoja na Wikamusi (Wiktionary), Wikiquote, Wikisource, Wikinews, Wikibooks, Wikiversity, Wikimedia Commons na Meta-Wiki. 

Shirika hili haliangalii yaliyomo kama makala ya Wikipedia ambayo hutungwa na jumuiya za watumiaji katika lugha zinazofikia karibu 200.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Wikimedia site

 
San Francisco, California
Elimu huria
Elementi sintetiki

Elementi sintetiki ni elementi za kikemia ambazo hazitokei kiasili duniani bali zinaweza kutengenezwa katika maabara. Zinaitwa pia transurania kwa sababu ziko nzito kushinda urani ambayo ni elementi nzito zaidi inayopatikana duniani kiasili.

Hazipo kiasili kwa sababu si imara kutokana na nusumaisha fupi mno; kama zilipatikana kutokana na mmenyuko wa kinyuklia asilia, zilipotea tayari tangu muda mrefu. 

Muda wa maisha ya elementi sintetiki ni kati ya sekunde (au sehemu za sekunde tu) hadi miaka kadhaa. Zote ni nururifu yaani zinatoa mnururisho wa kinyuklia.

Orodha ya elementi sintetiki
Elementi zifuatazo hazitokei kiasili duniani. Zote ni transurania zikiwa na namba atomia kuanzia 95 kwenda juu.
Curi

Curi ni elementi katika mfumo radidia yenye alama Cm. Namba atomia ni 96 na uzani atomia ni 247. Ni metali nururifu ngumu sana inayohesabiwa kati ya elementi ya tamburania.  Rangi yake ni kifedha-nyeupe. Ina fuwele za pembe sita.

Curi iligunduliwa mwaka 1944 na wanasayansi Wamarekani waliofanya utafiti kwa mradi wa bomu ya nyuklia. Ilipatikana kutokana na majaribio ya plutoni. 

Jina limechaguliwa kwa heshima ya Marie Curie na Pierre Curie.

Curi inatoa mnururisho mkali wa chembe alfa lakini inakosa chembe gamma. Matumizi yake ni katika beteri za pekee kwa mfano beteri za vifaa vya kurekebisha pigo la moyo. Beteri inayotumia nishati nururifu inadumu muda mrefu lakini ni muhimu kuepukana na chembe gamma hatari; chembe alfa haziharibu mwili wa kibinadamu. 

Elementi inatumiwa pia kwa kutengeneza tamburania nzito zaidi.

Aktinidi
Elementi
Plau

Plau (kut. Kiing. plough (UK) au plow (US)) ni mashine sahili ya kulimia ardhi kwenye kilimo.

Plau huvutwa shambani kwa nguvu ya trekta au mashine, mnyama au pia ya kibinadamu. Ulimi wa plau unakata ardhi na kuigeuza. Kwa njia hii ardhi inalainishwa na tabaka za chini zenye lishe mpya ya mimea zinapelekwa juu. Vilevile majani yasiyotakiwa yanachimbwa chini ya ardhi hivyo kuipa nafasi mimea mipya kutokana na mbegu unaopandwa.

Historia 
Plau kwa jumla imechukua nafasi ya kilimo kwa jembe. Plau za kwanza zilikuwa tu miti yenye tawi la kando lililofanya kazi ya ulimi wa baadaye.

Baadaye zimetenegenzwa kwa ubao tu na ulimi wa fimbo kali ulivuta mistari ya makuo kwa ajili ya mbegu kwenye ardhi.

Watu waliendelea kuongeza jembe la chuma kwenye ncha ya ulimi hivyo kuifanya plau ya kudumu zaidi hate penye ardhi gumu. 

Baadaye ulimu ulipanushwa na kupokea umbo lililorudisha ardhi kando la mstari wa makuo. Tangu kupatikana kwa matrekta plau ziliongezeka ulimi.

Siku hizi plau kubwa huwa na gurudumu ya kisu mahali pa ulimi. 

Vifaa
zana za kilimo
Bohri

Bohri  (pia: Bori) ni elementi sintetiki yenye namba atomia 107 kwenye mfumo radidia.  Imepewa jina lake kwa heshima ya mwanafizikia Niels Bohr.

Ni nururifu sana na hadi sasa haina matumizi nje ya utafiti wa kisayansi kutokana nusumaisha yake mafupi mno ambayo ni sekunde 61 tu kwa isotopi yake imara zaidi Bh-270 lakini isotopi nyingine zina nusumaisha mafupi tena. 

Elementi
Mtoto

Mtoto ni mwanadamu mwenye umri mdogo, asiye mtu mzima bado. Kuna tofauti katika tamaduni mbalimbali kuhusu umri ambapo mtu si mtoto tena.

Mara nyingi miaka kabla ya kubalehe inatazamiwa kuwa kipindi cha utoto na baadaye mtu anaitwa kijana.

Sheria 
Umoja wa Mataifa umetoa azimio juu ya haki za watoto (Convention on the Rights of the Child) lililokubaliwa na karibu nchi zote za dunia isipokuwa Marekani na Somalia kuwa mkataba wa kimataifa. Mkataba huu unaeleza ya kwamba utoto ni kipindi hadi kufikia umri wa miaka 18.

Mkataba wa Kiafrika juu ya haki na ustawi wa watoto (African Charter on the Rights and Welfare of the Child) uliokubaliwa na Umoja wa Afrika unamwona pia kila mtu hadi umri wa miaka 18 kuwa mtoto.

Kuna nchi zinazotofautiana kisheria kati ya watoto na vijana. Kwa mfano Ujerumani inawaangalia wale walio kati ya miaka 14 na 18 kuwa vijana na kuwapa haki tofauti na watoto na watu wazima.

Mtoto kwaujumla hapewi madaraka kama mtu mzima, yuko chini ya usimamizi na uangalizi wa wazazi au walezi.

Utamaduni 
Hali ya mtoto inaamuliwa zaidi na utamaduni na mapokeo yake. Kuna tamaduni ambako kijana wa miaka 16 anatazamwa kuwa mtu mzima tayari. Hasa wasichana wanaolewa mapema na baadaye wanatazamwa kuwa mwanamke na mama kamili hata wakiwa na umri mdogo tu.

Katika mazingira ya wakulima au wafugaji mtoto anategemewa kufanya kazi kulingana na nguvu zake; anaweza kupewa wajibu kamili hata kama kisheria anatazamwa kuwa mtoto bado.

Kwa lugha mbalimbali katika uhusiano na wazazi wake mtu anaendelea kuitwa mtoto hata kama  ameshakuwa mtu mzima na ameshazaa mwenyewe.

Tazama pia 
 Mzazi
 Kaka
 Dada

Familia
Umri
Benjamin Miles "C-Note" Franklin

Benjamin Miles "C-Note" Franklin ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha TV cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Rockmond Dunbar.

Uhusika ulitambulishwa ukiwa kama mfungwa katika sehemu ya kwanza. Mwigizaji alipigiwa debe kama nyota mpya aliotakiwa kupandishwa daraja la wanachama wa kawaida (wahusika wakuu) katikati ya kumaliza msimu wa kwanza.

Viungo vya nje

Wahusika wa Prison Break
Mavazi

Mavazi (kutoka kitenzi "kuvaa") ni nguo ambazo huvaliwa na watu ili kufunika mwili au sehemu zake. Mavazi huwa na makusudi mbalimbali:
 hukinga mwili dhidi ya baridi au jua kali pamoja na athira nyingine za mazingira zinazoweza kuathiri vibaya mwili uchi.
 huwasilisha ujumbe kwa watu wengine kwa kuonyesha mtu fulani ni sehemu ya kundi (k.m. jeshi, timu, dini, kabila) au tabaka (nguo ghali za tajiri) au anapendelea jambo (nembo kwenye nguo).

Kimsingi nguo zinalingana na hali ya hewa na mazingira. Penye joto mavazi huwa mepesi na penye baridi huwa mazito zaidi. Kila utamaduni umebuni aina zake za mavazi. 

Historia inaonyesha pia ya kwamba tangu kale tamaduni mbalimbali zimepokea mavazi kutoka nje na kubadilisha mitindo yao. Hata kama katika majira ya utandawazi watu wanavaa nguo zilezile bado wanaweza kuzitumia tofauti.

Kuna mavazi ya aina nyingi, kwa mfano ya kitambaa, nguo, sufi, ngozi au plastiki.

Vilevile mavazi hutofautishwa kama ni ya wanaume, wanawake au watoto, kama ni mavazi ya kikazi au ya nyumbani au ya sikukuu.

Tofauti nyingine ni kama mavazi ya chini au ya juu, au kama ni mavazi ya sehemu mbalimbali za mwili kama vile suruali, mashati, koti au viatu.

Utengenezaji na uuzaji ya mavazi ni sehemu muhimu ya biashara na kuna kazi nyingi zinazotegemea mavazi.

Viungo vya nje
Paul Kellerman

Paul Kellerman ni jina la kutaja uhusika wa katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika ulichezwa na Paul Adelstein. Uhusika huu ulitambulishwa katika sekta ya Huduma ya Siri ya kikachero (agent) katika mfululizo wa pilot, lakini mwigizaji huyu hakuingizwa katika wahusika hadi hapo ilipofikia kwenye sehemu ya tatu ya mfululizo huu. Uhusika huu ni maarufu kwa kuwa upo katika sehemu ya watu wenye roho mbaya (mmoja kati ya makachero wa The Company).

Viungo vya nje
 Agent Kellerman's biography  at Fox.com
 Ryan, M, "Getting out was the easy part: Season 2 of 'Prison Break' ", Chicago Tribune. 18 Agosti 2006.

Wahusika wa Prison Break
Sofia Lugo

Sofia Lugo ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Prison Break. Uhusika ulichezwa na Danay Garcia. Uhusika ulitambulishwa kuwa kama moja kati ya wahusika pale ilipofikia katika msimu wa tatu wa mfululizo huu. Sofia Lugo ni msichana wa James Whistler aishie huko mjini Panama. Ingawa, kwa kila mfululizo jinsi ulivyokuwa ukiendelea, mahusiano yao yakawa ayanakufa taratibu na mama naye akaangukia kimapenzi kwa Lincoln Burrows.

Viungo vya nje

Wahusika wa Prison Break
Alexander Mahone

Alexander Mahone ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na William Fichtner. Uhusika huu ulitambulishwa katika sehemu ya pili ya msimu wa mfululizo huu. Amecheza katika sehemu maarufu za mwanzoni kabisa na tangu hapo akawa anaonekana katika kila sehemu ya mfululizo huu. 

Mahone alikuwa Kachero Maalum wa FBI, alibobea katika fani ya kuwawinda wafungwa waliotoroka, na ana uzoefu huo kwa takriban miaka kumi na minne. Baada ya nyota wa mfululizo huu, Michael Scofield (imechezwa na  Wentworth Miller), kufaulu kuwatorosha wafungwa wenzake kutoka katika jela ya Fox River State Penitentiary, Mahone amesaini mkataba na kukusanya nguvu ili kuwarudisha watoro wote waliotoroka. Humu kacheza kama ana umri wa miaka 42.

Marejeo

Viungo vya nje
 Official biography of Alexander Mahone  at Fox.com

Wahusika wa Prison Break
Gretchen Morgan

Gretchen Louise Morgan (amezaliwa tar. 29 Machi 1977 mjini Johnstown, West Virginia) ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Prison Break. Uhusika huu umechezwa na Jodi Lyn O'Keefe. Mhusika huyu alianza kuwa kama mmoja kati ya wahusika wakuu wa mfululizo huu baada ya kufikia katika msimu wa tatu wa mfululizo huu.

Huyu ni mwanadada asiye na huruma, hana subira, na asiye sita kumchinja mtu aliyejaribu kukwaza mpango wake usifane. Huyu mwanamke aliyeshika nafasi ya aliyekuwa adui mkuu wa Msimu wa 2 wa mfululizo huu, Bw. William Kim, ameonekana kuwa na uwezo mkubwa wa utesaji na kusimama vilivyo katika swala zima la martial arts.

Viung vya nje

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#Gretchen Morgan
Neno

Neno ni sehemu fupi ya lugha yenye maana. Ni sauti inayotamkwa au kuandikwa pamoja na kutaja jambo fulani. 

Neno linaweza kuwa fupi lenye mofimu (yaani sauti inayowakilisha maana fulani) moja tu au kuwa ndefu lenye mofimu mbalimbali. Kwa kawaida ni muunganiko wa silabi kadhaa, zikiwemo konsonanti na vokali.

"Neno" linaweza kumaanisha neno lililosemwa au neno lililoandikwa, au wakati mwingine wazo au barua.

"Neno tata" kawaida litajumuisha mzizi na maana moja au zaidi maelezo (mwamba, nyekundu, haraka-haraka, kukimbia, kutarajia), au mizizi zaidi ya mmoja kwenye kiwanja (bodi-nyeusi, sanduku la mchanga). Maneno yanaweza kuwekwa pamoja ili kujenga vitu vikubwa vya lugha, kama vile misemo (mwamba mwekundu, kuweka juu), vifungu (nilitupa mwamba), na sentensi (Alitupa mwamba, lakini alikosa).

Leonard Bloomfield alianzisha dhana ya "Aina ndogo za Bure" mnamo 1926. Maneno hufikiriwa kama sehemu ndogo ya maana ya hotuba ambayo inaweza kusimama peke yake. Hii hulinganisha vitengo vya sauti na vitengo vya maana. Walakini, maneno mengine yaliyoandikwa si aina ya bure kabisa.

Wataalamu wanaona neno ni sehemu ya lugha yenye kituo kidogo mbele na nyuma yake, au kwa maandishi jumla ya herufi zenye maana zilizotengwa kwa nafasi nyuma na mbele. 

Katika mazungumzo wakati mwingine si rahisi kutofautisha maneno kama ni maneno marefu au maneno mawili. Kwa mfano kuna maneno yaliyobuniwa juzi tu kwa kutaja mambo ya teknolojia na sayansi ambayo yanaunganisha maneno mawili kuwa moja: 
 garimoshi (gari + moshi) kama kifupi cha "gari la moshi" iliyokuwa kawaida zamani 
 mawasilianoanga (mawasiliano + anga - "telecommunication") 

Si wazi mara moja kwa wakilizaji wanaosikia haya mara ya kwanza kama ni neno moja au maneno mawili. 

Wataalamu wa lugha hutofautiana aina za maneno kama vile nomino, kitenzi, kivumvishi, kielezi, kiunganishi kiwakilishi na kihisishi

Maneno kwa pamoja yanaunda sentensi yakifuata masharti ya sarufi katika lugha husika.

Tazama pia
Aina za maneno

Lugha
Sarufi
Maandishi

Maandishi (pia: mwandiko) ni tendo la kushika sauti za lugha kwa njia ya alama zinazoandikwa.

Mitindo ya miandiko 
Sehemu kubwa ya maandishi duniani inatumia alfabeti mbalimbali. Kati yake alfabeti ya Kilatini imesambaa zaidi, ikifuatwa na alfabeti ya Kiarabu na alfabeti ya Kikirili. 

Asia ya Mashariki imeendelea kutumia maandishi yake ya alama zinazodokeza neno lote badala ya herufi tu. Mtindo wa kutumia alama kwa neno lote ulitumiwa pia katika utamaduni wa Misri ya Kale na Meksiko ya Kale.

Miandiko ya Uhindi, inayotokana na mwandiko wa Brahmi, hutumia miandiko mbalimbali inayoonyesha silabi. Hata lugha za Ethiopia hufuata mtindo wa kufanana nayo.

Historia ya maandishi 
Hakuna hakika maandishi yalianza lini na wapi. Wataalamu wengi huona ya kwamba Sumer katika Mesopotamia ilikuwa na maandishi ya kwanza duniani. 

Wengine huona ya kwamba sanaa ya kuandika ilianzishwa na watu mbalimbali kwa nyakati tofauti katika pande mbalimbali za dunia. Si rahisi kuwa na hakika kwa sababu maandishi yenyewe hudumu kwa muda tu kutegemeana na mata na vifaa vilivyotumiwa. 

Maandishi penye mawe magumu tena penye hali ya hewa yabisi hukaa miaka elfu kadhaa. Kwa njia hiyo tuna ushuhuda wa maandishi ya mapema hasa kutoka nchi kama Mesopotamia, Misri, Bara Hindi na China. Lakini hatuwezi kukana uwezekano wa maandishi yaliyotumia mata kama magome ya miti yanayooza haraka hasa katika mazingira yenye mvua nyingi.

Watu waliandika juu ya miamba, vigae vya mwandiko wa kikabari, bao za nta, kitambaa, ubaoni au mabati ya metali mbalimbali. Mainka wa Peru walitumia mwandiko wa mafundo kwenye kamba.

Kati ya mata zote za kutunza maandishi ni hasa karatasi inayotumiwa zaidi leo. Ilibuniwa China ilipojulikana mnamo mwaka 100 BK na kusambaa polepole barani Asia halafu Ulaya.

Siki hizi maandishi ya elektroniki yamesambaa pamoja na matumizi ya tarakilishi na mtandao.

Tazama pia 
 Alfabeti
 Herufi za Kiarabu
 Alfabeti ya Kigiriki
 Kikyrili
 Alfabeti ya Kilatini
 Mwandiko wa Kichina
 Mwandiko wa kikabari
 Hiroglifi
Mofimu

Mofimu ni kipashio kidogo kuliko vyote katika lugha chenye maana ya kisarufi /kileksika. Mofimu katika sarufi ni jina la sehemu ndogo kabisa yenye kuwakilisha maana katika neno. Kipashio hiki hakiwezi kuvunjwavunjwa zaidi bila kupoteza maana. Mfano: 

"Analima" - A-na-lim-a

Neno analima lina mofimu nne ambazo hufungamana na kujenga neno analima. Kila moja ya mofimu hizi isimamapo pekee haina maana yoyote isipokuwa ina maana kisarufi ambayo humwezesha mwanaisimu kuchambua maana hiyo.

Mifano ya jumla
 neno "msemaji" (nomino) lina mofimu nne ndani yake:
 "m" - ni mofimu ya ngeli nomino
 "sem" - ni kiini cha tendo
 "a" - inaonyesha nia 
 "ji" - inaonyesha ubadilishaji wa kitenzi kuwa nomino ya mtendaji

 neno "nimefika" (kitenzi) lina pia mofimu nne ndani yake:
 "ni" - ni mofimu ya nafsi ya kwanza ya umoja
 "me" - ni mofimu ya wakati / halinjeo
 "fik" - ni kiini cha tendo / kitenzi
 "a" - inaonyesha nia / kiambishi tamati

Aina za mofimu
Kuna aina kuu mbili za mofimu nazo ni:
Mofimu huru
Mofimu Tegemezi/Funge /Ambata

Mofimu huru
Mofimu huru ni silabi moja au zaidi yenye maana kamili ya neno na inaweza kujisimamia bila msaada wa viambishi au silabi nyingine. Aghalabu mofimu huru huwa nomino, vivumishi au vielezi visivyochukua viambishi vya ngeli.
Kwa mfano:

Daktari
Ndoa
Nyumba

Mofimu tegemezi/funge/ambata
Mofimu tegemezi huhitaji viambishi au mofimu nyingine tegemezi ili kuleta maana iliyokusudiwa. Mofimu hizi hujumuisha hasa mzizi wa neno (au shina la kitenzi), vivumishi, nomino au vielezi ambavyo vinahitaji viambishi viwakilishi vya ngeli ili kutoa maana iliyokusudiwa.

Shina la kitenzi au mzizi wa neno au kiini cha kitendo ni sehemu ndogo zaidi inayosimamia kitenzi chenyewe bila mnyambuliko, nyakati au viambishi vinginevyo.

Viambishi ni mofimu tegemezi ya silabi moja inayowakilisha dhana fulani kama vile hali, ngeli, nafsi, wakati na kadhalika.

Kwa mfano

m-tangaz-a-ji
wa-me-tu-sumbu-a
wa-ku-lim-a

m - mofimu ya ngeli ya M-WA kwa umoja
tangaz - mzizi wa neno, kiini cha kitendo cha kutangaza
a - kiishio cha kitenzi
ji - inaonyesha kazi au mazoea

wa - kiambishi kiwakilishi cha nafsi ya tatu
me - kiambishi cha wakati timilifu
tu - kiambishi kiwakilishi cha nafsi ya kwanza wingi - kitendewa/mtendwa
sumbu - shina la kitendo cha kusumbua
a - kiishio

Marejeo

Isimu
Lugha
Meta-Wiki

Meta-Wiki ni tovuti ya Wikimedia Foundation na mahali muhimu pa kuendeleza na kusimamia miradi yote ya shirika hii. 

Miradi kama Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikinews, Wikibooks, Wikiversity au Wikimedia Commons hutumia programu ya pamoja inayozidi kuendelezwa.

Vile maswali ya kuanzisha miradi ya wiki kwa lugha mpya yanajadiliwa hapa. Kama jumuiya inayohariri wikipedia kwa lugha fulani imepatwa na fitina na inashindwa kupatana kati yao wasimamizi kwenye ngazi ya Meta-Wiki wanaweza kuingilia kati.

Vilevile wasimamizi wa Meta-Wiki wanaangalia kama haki za hatimiliki inaangaliwa katika matumizi ya picha. Ila mara nyingi wao hufanya kazi za kuratibu miradi yote ya Wiki, yaani, swala zima la kiufundi wao ndiyo wana uwezo mkubwa wa kutatua matatizo ya miradi yote husika na Wikimedia.

Kiungo 
 Meta-Wiki

Wikipedia
Blues

Blues ni aina ya muziki ambao ulianzia nchi Marekani mwanzoni kabisa mwa karne ya 20. Uliazishwa na watumwa wa zamani wa Kiafrika waliokuwa wakiimba nyimbo za kiroho, nyimbo za utukufu, na muziki wa chant.

Baadhi ya wanamuziki wa blues 
 Louis Armstrong (1901-1971)
 Blind Blake (c. 1893-c. 1933)
 Blues Brothers
 Big Bill Broonzy (1893/1898-1958)
 Ray Charles (1930-2004)
 Robert Cray (born 1953)
 Bo Diddley (born 1928)
 Buddy Guy (born 1936)
 John Lee Hooker (1917-2001)
 Etta James (amezaliwa 1938)
 Robert Johnson (1909/1912-1938)
 B. B. King (born 1925)
 Leadbelly (1885-1949)
 Louisiana Red (1932)
 Taj Mahal (mwanamuziki) (amezaliwa 1942)
 Memphis Slim (1915-1988)
 Jelly Roll Morton (1890-1941)
 Ma Rainey (1886-1939)
 Bessie Smith (1894-1937)
 Mamie Smith (1883-1946)
 Big Joe Turner (1911-1985)
 Stevie Ray Vaughan (1954-1990)
 T-bone Walker (1910-1975)
 Muddy Waters (1915-1983)
 John Bonham (1948-1980)
 Andrew Lennon (1897-1945)

Viungo vya nje 

 Blues Foundation
 Blues Classroom from the Public Broadcasting Service (PBS)

Muziki wa blues
Muziki wa klasiki

Muziki wa Klasiki upo katika aina za orchestra (muziki unaopigwa na jopo la watu au kwa jina lingine waweza kuitwa bendi). Asili ya muziki huu ni hasa kwenye utamaduni wa Kimagharibi na hasa kwenye muziki wa liturujia.

Kwa kawaida hulenga ala za nyuzi, yaani Violin, viola, cello, na besi-mbili ambavyo vyote ni vyombo vya nyuzi; kwa pamoja, vinategemeana kufanya orchestra. 

Wanaorchestra wana mwelekezaji wao (kondakta) ambaye anaweka sawa tempo (kasi au mdundo), na anawaelekeza wanaorchestra kwa kutumia fimbo maalum wakati wanapiga moja kati ya nyimbo ambazo huzipiga kwa maonyesho maalum. 

Kuna watunzi kedekede wa muziki wa klasiki. Lakini hapa pana orodha ndogo ya watunzi hao kwa mwenendo wa nyakati:

Zama za Kati 
Mtindo wa Zama za Kati ulienea sana kunako karne ya 5 hadi kwenye karne ya 15 na waliotingisha walikuwa kina:
 Leonin
 Perotin
 Guillaume de Machaut

Zama za Mwamko 
Mtindo wa Renaissance ulibamba sana kuanzia karne ya 15 hadi karne ya 17 na waliotingisha walikuwa kina:
 Giovanni da Palestrina
 Claudio Monteverdi
 Thomas Tallis

Kipindi cha Baroko 
Baroko ilikuwa kipindi kuanzia takriban mwaka 1600 hadi 1750. Wakati huo walitinga hasa:
 Johann Sebastian Bach
 George Frideric Handel
 Georg Philipp Telemann
 Henry Purcell
 Antonio Vivaldi

Kipindi cha Klasiki 
Katikati ya karne ya 18 hadi kunako miaka ya 1820 ilikuwa ikijulikana kama Kipindi cha Classical yenye watunzi maarufu kama:
 Joseph Haydn
 Wolfgang Amadeus Mozart
 Ludwig van Beethoven

Kipindi cha Romantiki 
Kipindi hiki kilianza kunako 1820 na kudumu hadi 1910; kilijukana kama Kipindi cha Romantiki na kutoa watu kama:
 Ludwig van Beethoven
 Hector Berlioz
 Pyotr Ilyich Tchaikovsky
 Robert Schumann
 Johannes Brahms

Karne ya 20 
Kile kinachojulikana kama Muziki wa klasiki wa karne ya 20 umekuja kuanzia 1910 na kuendelea na watunzi wafuatao na wengineo:
 Claude Debussy
 Maurice Ravel
 Arnold Schoenberg
 Igor Stravinsky
 Bela Bartok
 Benjamin Britten
 Dmitri Shostakovich
 Phillip Glass
 Dmitri Kabalevsky

Kwenye karne ya 20, muziki wa klasiki umebadilika sana. Kuanzia mwaka 1950, ala za umeme zilianza kutumika kwa kutengeneza sauti mpya, na vifaa vya muziki vya umeme vikaanza kutumiwa katika kufanyia muziki huu vilevile. 

Tangu mwaka 1970, watunzi wengi wa muziki huo wakaanza kutofautisha baina ya muziki wa rock, pop, classical, asili, jazz na muziki wa dunia, kwa kutoa aina mpya za mitindo ili kuendeleza fani nzima ya muziki.

Viungo vya nje 

 Historia ya Muziki wa Klasiki
 Video ya wanamuziki mashuhuri wa Muziki wa Klasiki
 Video ya nyimbo 50 maarufu za Muziki wa Klasiki
 Ala za Muziki wa Klasiki
 Zana bora za kusikiliza Muziki wa Klasiki 

Aina za muziki
Renaissance

Renaissance (pia: zama za mwamko, mwamko-sanaa, renesansi) ni kipindi cha historia ya Ulaya kilichoanza kunako miaka ya 1400, mwishoni mwa kipindi cha Zama za Kati (ambacho kinajulikana pia kwa jina la Kiingereza Middle Ages), hadi miaka ya 1500, mwanzoni mwa nyakati zetu.

"Renaissance" ni neno la Kifaransa lenye maana ya "kuzaliwa upya". Sababu zilizopelekea kipindi hicho kuitwa hivyo ni kwamba, wakati huo, watu walianza kuwa na shauku ya kujifunza kuhusu mambo ya kale, kwa namna moja au nyingi walijifunza hasa mambo ya Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale. 

Renaissance ilionekana kama "kuzaliwa upya" kwa masomo hayo. Renaissance mara nyingi ilisemwa kama ndiyo mwanzo wa "modern age".

Wakati huo wa Renaissance, kulikuwa na wasanii wengi sana, wengi wao walikuwa waandishi na wengi wao walikuwa wanafalsafa. Watu walijifunza mambo ya hisabati na sayansi mbalimbali. Mtu aliye mjanja wa kujua vitu vingi huitwa "Mtu wa Renaissance". Leonardo da Vinci, ambaye alikuwa mchoraji, mwanasayansi, mwanamuziki na pia mwanafalsafa, ndiye Mwana Renaissance mashuhurizaidi .

Awali Renaissance ilianzia nchini Italia, lakini punde ikaenea katika Ulaya nzima. Katika Italia kipindi hicho kimegawanyika katika hatua tatu:

 Renaissance ya Awali.
 Renaissance ya Juu
 Renaissance ya Mwisho ambayo pia huitwa kipindi cha Mannerist.
 
Kipindi kilichofuata baada ya Mannerist kilikuwa kinaitwa Baroko ambacho pia kilienea Ulaya nzima kunako 1600. Nje ya Italia, ni vigumu kuelezea wapi kipindi cha Renaissance kiliishia na wapi kipindi cha Baroko kilianza.

Viungo vya nje 
 Links for Middle School students from the Courtenay Middle School Library Collection

Historia ya Ulaya
Historia ya Italia
Karne ya 15
Karne ya 16
John Abruzzi

John Abruzzi ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Peter Stormare. Huyu ni mhusika mkuu katika mfululizo, lakini alitambulika akiwa kama mnyapara wa jela ya Fox River State Penitentiary. Huyu yupo sawa tu na Theodore Bagwell, ni adui kidogo wa wale wahusika wakuu wa mchezo huu, ingawa alionekana kukawisha maswali ya mwandada Veronica Donovan aliyokuwa akiyafanya juu ya upelelezi wake kwenye vipengele vya usoni.

Viungo vya nje
 John Abruzzi's biography  at Fox.com

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#John Abruzzi
Gallus Steiger

Gallus Steiger (Bueron, Uswisi, 29 Machi 1879 – Peramiho, Songea, Tanzania, 26 Novemba 1966) alikuwa mmisionari, abate na askofu wa Kanisa Katoliki.

Maisha
Alisoma katika shule maarufu ya abasia ya Wabenedikto huko Einsiedeln, Uswisi. 

Mwaka 1902 alifunga nadhiri za utawa kama Mbenedikto huko St.Ottilien (Ujerumani). 

Alitumwa kama mmisionari na kufika Dar es Salaam tarehe 4 Juni 1906. 

Baada ya Waingereza kushinda Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, waliwafukuza wamisionari wenzake Wajerumani, lakini yeye kama raia wa Uswisi hakufukuzwa. Mwaka 1920 aliruhusiwa kuendelea na umisionari huko Ndanda kusini mashariki mwa Tanganyika. Mwaka 1922 aliteuliwa kuwa Prefect Apostolic wa huko Lindi akawa mkuu wa wamisionari Wabenedikto. 

Mwaka 1928 alikuwa Abate (mwanzoni wa Lindi na mwaka 1931 Abate wa Peramiho) na aliwekwa wakfu kuwa askofu mwaka 1934 huko Einsiedeln. 

Alistaafu mwaka 1953 akaendelea na umisionari hadi kufariki kwake huko Peramiho. Alizikwa kwenye kanisa kuu la Peramiho.

Marejeo
 Pugu Hadi Peramiho - kimehaririwa na P. Gerold Rupper, OSB, BPNP, Peramiho 1988, ISBN 9967 67 031 1

Viungo vya nje 
 Gallus Steiger kwenye tovuti ya Abasia Peramiho

Wamonaki
Wabenedikto
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watu wa Uswisi
Watu wa Tanzania
Donald Self

Donald "Don" Self ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Michael Rapaport. Huyu ameanza kuonekana kuanzia kwenye msimu wa nne wa mfululizo, anajiwakilisha kama Ofisa wa Usalama wa Nchi ambaye amewapa kazi Lincoln Burrows na Michael Scofield kazi ya kuiangusha the company na kuitafuta "Scylla", kikadi cha funguo kilichojaa maelezo ya utajiri wa "The Company." 

Ingawaje, baadaye aliwasaliti baada ya kuipata Sylla, na kuichukua bila ya kutimiza mpango waliongea hapo awali, badala yake akawapatia uhuru wanakikosi. Badala yake akaanza kutafuta mnunuzo wa kumwuzia Scylla hiyo. Ni dhahiri kuwa amefanya hivyo kwa maslahi binafsi.

Viungo vya nje

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#Donald Self
Norman "Lechero" St. John

Lechero ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Robert Wisdom. 

Uhusika huu ulianza kuwekwa katika orodha ya wahusika wa kawaida baada ya kufikia katika msimu wa tatu wa mfululizo. Huyu alikuwa bwana wa zamani wa madawa ya kulevya na pia alikuwa kiongozi wa jela ya Sona.

Viungo vya nje

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break characters#Norman "Lechero" St. John
Fernando Sucre

Fernando Sucre ni jina kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Amaury Nolasco. Uhusika huu ulitambulishwa katika sehemu ya pilot ya mfululizo akiwa kama mfungwa mwezi wa mataalamu Michael Scofield (uhusika umechezwa na Wentworth Miller).

Akiwa na asili ya Kipuerto Rico, Sucre alikulia mjini  Chicago, ambamo alikuwa mogogoro mwingi wa kisheria. Mama yake Bi. Maria alimpeleka kwenda kuishi na ndugu zake huko mjini New York City ili kuweza kupata msaada kadha wa kadha. Akiwa huko, alipata kazi godauni na akafanikiwa na kuwa na mahusiano ya kimapenzi na Bi.  Maricruz Delgado.

Viungo vya nje
 Fernando Sucre's biography  at Fox.com
 Fernando Sucre's blog

Wahusika wa Prison Break
Sara Tancredi

Dr. Sara Wayne Tancredi ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu umechezwa na Sarah Wayne Callies. Sehemu yake ya kwanza katika mfululizo alicheza kama daktari wa jela ya Fox River. Na pia huyu ndiye mwandani wa mhusika mkuu wa mfululizo huu Bw. Michael Scofield.

Viungo vya nje 
 Mitovich, M. W., "[http://www.tvguide.com/News-Views/Interviews-Features/Article/default.aspx?posting={2A79585D-5DB1-4697-9B48-A112D1DD1A18} Sarah Wayne Callies: Prison Break'''s Sara Is in Deep Water]", TV Guide''. 20 Novemba 2006.

Wahusika wa Prison Break
Renate Dorrestein

Renate Maria Dorrestein (Amsterdam, 25 Februari 1954 - Aerdenhout, 4 Mei 2018) alikuwa mwanamke mwandishi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uholanzi.

Tuzo
Annie Romein, 1993

Vitabu
 1983 - Buitenstaanders 
 1985 - Vreemde streken 
 1986 - Noorderzon 
 1987 - Een nacht om te vliegeren 
 1988 - Korte metten 
 1988 - Het perpetuum mobile van de liefde 
 1989 - Vóór alles een dame 
 1991 - Het hemelse gerecht 
 1992 - Ontaarde moeders 
 1993 - Heden ik 
 1994 - Een sterke man 
 1996 - Verborgen gebreken (sinema Paula van der Oest, 2004)
 1997 - Want dit is mijn lichaam
 1998 - Een hart van steen, Álbum de familia 
 2000 - Het geheim van de schrijver 
 2001 - Zonder genade  
 2003 - Het duister dat ons scheidt, La oscuridad que nos separa
 2004 - Zolang er leven is 
 2006 - Mijn zoon heeft een seksleven en ik lees mijn moeder Roodkapje voor
 2007 - Echt sexy
 2008 - Laat me niet alleen
 2009 - Is er hoop
 2009 - Heiligenlevens en bananenpitten 
 2010 - De leesclub
 2011 - De stiefmoeder 
 2012 - De zondagmiddagauto 
 2013 - De blokkade
 2013 - Nott Won't Sleep, iPad 
 2014 - Liever horen we onszelf 
 2015 - Weerwater

Viungo vya nje 
 Renatedorrestein.nl

Waandishi wa Uholanzi
Waliozaliwa 1954
Waliofariki 2018
Li Liweng

Li Liweng / Li Yu (Kichina: 李笠翁 /李漁 ) (Jiangsu, 1611 - 1680) ni mwandishi kutoka nchi ya Uchina (Nasaba ya Qing)

Vitabu 
  肉蒲團 

Waandishi wa Uchina
Waliozaliwa 1611
Waliofariki 1680
Anne Rice

Anne Rice (New Orleans, 4 Oktoba 1941 - 2021) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. 

Jina lake la kuzaliwa ni Howard Allen O'Brien. Ameandika pia chini ya lakabu za Anne Rampling na A. N. Roquelaure.

Vitabu 
 Kama Anne Rice 
 Interview With The Vampire (1976)
 The Feast of All Saints (1979)
 Cry to Heaven (1982)
 The Vampire Lestat (1985)
 The Queen of the Damned (1988)
 The Mummy (1989)
 The Witching Hour (1990)
 The Tale of the Body Thief (1992)
 Lasher (1993)
 Taltos (1994)
 Memnoch The Devil (1995)
 Servant of the Bones (1996)
 Violin (1997)
 Pandora (1998)
 The Vampire Armand (1998)
 Vittorio the Vampire (1999)
 Merrick (2000)
 Blood and Gold (2001)
 Blackwood Farm (2002)
 Blood Canticle (2003)
 Christ the Lord: Out of Egypt (2005)
 Christ the Lord: The Road to Cana (2008)
 Called Out of Darkness: A Spiritual Confession (2008) (autobiographical)
 Kama Anne Rampling:
 Exit to Eden (1985)
 Belinda (1986)
 Kama A. N. Roquelaure:
 The Claiming of Sleeping Beauty (1983)
 Beauty's Punishment (1984)
 Beauty's Release (1985)
 Simulizi:
 October 4th, 1948 (1965)
 Nicholas and Jean (first ch. 1966)
 The Master of Rampling Gate (1982)

Viungo vya nje 
 Anne Rice's official website
 Theatre des Vampires  Information about Anne Rice, news about her latest projects, links to vampire-related sites and more.
 Anne Rice at Random House Australia 
 Reviews written by Anne Rice on amazon.com

Waandishi wa Marekani
Waliozaliwa 1941
Waliofariki 2021
Gowee

Gowee au kore ni ndege wa jenasi Corythaixoides katika familia Musophagidae. Jina lako linatoka sauti yao inayosikika kama “gwee” au “gowee” (Waingereza wasikia "go-away" na huitwa ndege hawa Go-away-bird). Huitwa shorobo pia kama spishi nyingine za Musophagidae.

Ndege hawa wana rangi ya kijivu na nyeupe na wana kishungi kirefu. Wanatokea Afrika chini ya Sahara. Hawawezi kupuruka vizuri sana lakini hukimbia juu ya matawi ya miti. Hula matunda hasa na majani na maua pia, na mara chache hukamata wadudu na koa. Hujenga tago lao kwa vijiti katika mti mwenye miiba, kama spishi ya Vachellia (mgunga) au Balanites (mjunju), na jike hutaga mayai 1-4 lakini 3 kwa kawaida. Vinda wakitoka kwa mayai, wanapambwa na malaika mazito na macho yao ni wazi tayari au karibu.

Spishi 
 Corythaixoides concolor, Shorobo au Gowee Kijivu (Grey Go-away Bird)
 Corythaixoides leucogaster, Shorobo au Gowee Tumbo-jeupe (White-bellied Go-away Bird)
 Corythaixoides personatus, Shorobo au Gowee Uso-mweusi (Bare-faced Go-away Bird)

Picha 

Shorobo na jamaa
Vulgata

Vulgata (kwa Kilatini ya umati yaani tafsiri ya kawaida) ni tafsiri maarufu zaidi ya Biblia ya Kikristo katika lugha ya Kilatini. 

Ilitolewa kuanzia mwaka 382 hadi 405 na Hieronimo kwa agizo la Papa Damaso I ili ichukue nafasi ya tafsiri mbalimbali zilizotangulia ambazo hazikuridhisha. 

Kuanzia karne ya 8 hadi 9 ilikuwa Biblia ya kawaida katika maeneo yaliyokuwa chini ya Kanisa Katoliki ikitazamwa kuwa toleo pekee lililostahili kutumiwa. 

Matengenezo ya Kiprotestanti yalichukua jukumu la kusambaza Biblia katika lugha yoyote yakitegemea makala za zamani katika lugha asili, yaani Kiebrania, Kiaramu na Kigiriki.

Lakini makala zilizojulikana hazikuwa za zamani kuliko zile alizozitumia Hieronimo kutengenezea Vulgata; hivyo zilikuwa na makosa mengi ambayo yakaja kurekebishwa hasa katika karne ya 20 kutokana na maendeleo ya utaalamu.

Upande wa Kanisa Katoliki Mtaguso wa Trento ulitangaza Vulgata kuwa tafsiri rasmi ya Biblia na kuwa haina makosa upande wa imani na maadili. Tamko hilo halikuwa na maana ya kuwa tafsiri hiyo haiwezi kuboreshwa. 

Kwa kuwa mtaguso huo ulisisitiza kuwa "toleo la kale la Vulgata, lililokubaliwa na Kanisa lenyewe kwa kulitumia tangu karne nyingi, linatakiwa kutazamwa toleo rasmi kwa usomaji wa hadhara, mabishano, mahubiri na ufafanuzi" ikawa desturi kwa Wakatoliki kutoa tafsiri rasmi katika lugha mbalimbali kutokana na Vulgata badala ya kutumia lugha asili.

Hivyo Wakatoliki walijikuta wanatumia tafsiri zinazolingana na makala ya kale zaidi kuliko tafsiri za Waprotestanti, ingawa hawa wa pili walikuwa na utaalamu mkubwa zaidi.

Mwaka 1943 Papa Pius XII alihimiza Wakatoliki kutoa tafsiri mpya kutoka lugha hizo, kama zile zilizofanywa na Wakristo wengine tangu zamani.

Mtaguso wa Pili wa Vatikani uliamua tafsiri hiyo iangaliwe upya na tangu 1979 "Nova Vulgata (yaani Vulgata Mpya) imetolewa.

Viungo vya Nje 
 The Clementine Vulgate, searchable – Toleo la mwaka 2005 la Michael Tweedale na wenzake. Halina Deuterokanoni.
 Biblia Vulgata Stuttgart edition, pamoja na tafsiri za Douay-Rheims na King James
 Stuttgart Vulgate, pamoja na tafsiri za Douay-Rheims, Zaburi za Kigalikani na kitabu kizima cha Danieli 
 Stuttgart Vulgate with Apocrypha, lakini pasipo Zaburi 151 na Laodiceans
 Nova Vulgata, katika tovuti ya Vatikani
 Timeline of Jerome's translations 
 Treasures in Full: Gutenberg Bible Matoleo pepe kamili ya Biblia mbili za Gutenberg katika British Library
 Codex Gigas — Official Codex Gigas site at the National Library of Sweden. Complete digitized manuscript.
 Quattuor Evangeliorum Consonantia  – The Latin harmony of the Gospels (1)
 Quattuor Evangeliorum Consonantia  – The Latin harmony of the Gospels (2)
 Free audio recording of Psalm 22(23) from the juxta Hebraicum psalter by Librivox
 Latin Vulgate Project with Douay-Rheims version
 Biblia Sacra Vulgata – Novum Testamentum Latine (Latin)
 Learn Bible Latin reading the Vulgate from lesson 1
 SacredBible.org the Clementine Vulgate in the 1861 Vercellone, 1914 Hetzenauer, and 1822 Leander van Ess editions.
 Greek Latin Audio downloadable audio files of almost the entire New Testatment Vulgate

Biblia
Ukristo
Kanisa Katoliki
Mnyama

Wanyama (jina la kisayansi ni animalia na hutoka katika Kilatini) ni viumbehai wasio mmea, kuvu, bakteria, protista au arkea. Vile vile tunaweza kusema wanyama ni viumbehai wanaotegemea chakula kutoka sehemu nyingine: wao hawana uwezo wa kujitengenezea chakula chao wenyewe kupitia usanisinuru (nishati ya jua) lakini kutoka kwa viumbehai vingine ama wanyama wengine au mimea.
 
Kufuatana na aina ya chakula tunatofautisha hasa wanaokula mimea wanaoitwa walamani au walamea (kwa Kiingereza: herbivorous) na wanaokula nyama wanaoitwa walanyama au wagwizi (ing. carnivorous). Kuna pia walavyote (ing. omnivorous) wanaoweza kula kila kitu, ama mimea ama wanyama wengine (ing. omnivorous).

Wanyama wanahitaji oksijeni kwa kupumua.

Wanyama walio wengi hutembea yaani hubadilisha mahali wanapokaa, kwa hiyo wanahitaji milango ya maarifa.

Sayansi inayochunguza wanyama huitwa zoolojia, ambayo ni tawi la biolojia.

Aina za wanyama ni nyingi sana. Mara nyingi aina zao zinatofautishwa kama ni wanyama wenye seli nyingi (metazoa) au seli moja (protozoa) tu.

Kuna wanyama wanaoishi peke yao, katika vikundi na jamii. Mfano wa wanyama wanaoishi peke yao ni kifaru au nyoka. Wanajumuika kwa tendo la kuzaa pekee. Mfano wa wanyama wa jumuiya ni simba wanaokaa na kuwinda pamoja. Ushirikiano unasaidia kupata chakula bora. Mfano wa wanyama katika jamii ni nyuki na wadudu wengine.

Upande wa mwili hata binadamu ni mnyama na kimaumbile anahesabiwa kati ya mamalia.

Binadamu hutofautisha mara nyingi wanyama wakubwa zaidi, kwa kawaida wenye uti wa mgongo (kwa Kilatini: Chordata), kati ya:
Wanyama wa pori au wanyamapori
Wanyama wa kufugwa au mifugo
Wanyama-kipenzi

Viungo vya nje

Wanyama
Biolojia
Luis Amigo

Luis Amigó y Ferrer alikuwa askofu wa jimbo katoliki la Segorbe na mtawa wa Ndugu Wadogo Wakapuchini.

Alizaliwa Masamagrell (Valencia huko Hispania) tarehe 17 Oktoba 1854 akafa Godella (Valencia) tarehe 1 Oktoba 1934.

Biografía 
Alijiunga na shirika la Wakapuchini mwaka 1874 huko Bayonne (Ufaransa).

Aliporudi Hispania, mwaka 1879, Luis Amigó alipewa daraja takatifu ya upadri.

Tarehe 11 Mei 1885 alianzisha shirika la Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu na miaka minne baadaye, tarehe 12 Aprili 1889, shirika la kiume la Watersiari Wakapuchini wa Bikira Maria wa Mateso.

Tarehe 9 Juni 1907, aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo la Solsona, hata 1913, alipopewa jimbo la Segorbe, alipobaki hadi 1934, alipofariki. 

Kesi ya kumtangaza mwenye heri imefikia hatua ya kutangazwa kwamba alitimiza maadili yote kwa ushujaa.

Wafransisko
Peramiho

Peramiho ni kata ya Wilaya ya Songea Vijijini katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania yenye postikodi namba 57213 .

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,031 waishio humo. .

Abasia na parokia
Inajulikana hasa kutokana na abasia ya wamonaki Wakatoliki Wabenedikto. 

Abasia hiyo ilianzishwa kama kituo cha umisionari na P. Cassian Spiess O.S.B. aliyefika Peramiho mwaka 1898. 

Mnamo mwaka 1931 Peramiho ilifanywa kuwa abasia na pia makao ya jimbo chini ya Abate-Askofu  Gallus Steiger O.S.B.. 

Makao ya jimbo yalihamishiwa Songea mnamo mwaka 1969, na siku hizi kuna majimbo matatu (Jimbo kuu la Songea, Jimbo Katoliki la Njombe na Jimbo Katoliki la Mbinga) yaliyotokana na jimbo la zamani la Peramiho.

Peramiho kuna shule na hospitali nzuri pamoja na monasteri.

Pia ni makao makuu ya parokia ya Peramiho ambayo ina vigango vifuatavyo: Parangu, Lilambo, Likuyu, Mwanamonga, Litowa, Nakahuga, Sinai, Maposeni, Mdunduwalo na Morogoro.

Tanbihi

Marejeo
 Pugu Hadi Peramiho - kimehaririwa na P. Gerold Rupper, OSB, BPNP, Peramiho 1988, ISBN 9967 67 031 1

Viungo vya nje 
 Tovuti ya Abasia ya Peramiho

Mkoa wa Ruvuma
Wilaya ya Songea Vijijini
Wabenedikto
Kanisa Katoliki Tanzania
Usanii

Usanii ni neno lenye maana pana sana. Kwa kifupi ni ubunifu wa vitu mbalimbali unaofanana na uumbaji. 

Mtu anayejishughulisha na usanii huitwa msanii, na kile alichokibuni au kukiumba huitwa sanaa. 

Wasanii wengi wanaamini kuwa Mungu ni msanii mkubwa wa kwanza, kwa sababu ndiye aliyeumba vitu vyote, ambavyo wasanii, hasa wa uchoraji, huviiga na kuvibadili kidogo. Hapa ndipo ubunifu unapochukua nafasi katika usanii. 

Msanii kupitia vitu anavyoviumba, kama ni picha ya kuchora au muziki, hapo hupata nafasi ya kueleza hisia zake za ndani, k.mf. furaha, au ya wengine, huzuni yake au ya wengine, kuelimisha, au kufurahisha. 

Msanii ni mtu muhimu sana katika jamii, kwa sababu kwa njia ya sanaa ni rahisi kufikisha ujumbe kwa watu wengi na kwa wakati mmoja, hasa sanaa ya uimbaji, yaani muziki. Sanaa ya uchoraji inachuka muda kufikisha ujumbe au burudani lakini ni sanaa inayotunza ujumbe au kuvutia kwa muda mrefu zaidi, kwa sababu watu wengi, hasa wa nchi za Afrika, bado hawana mwamko wa sanaa hiyo,ukilinganisha na nchi za Ulaya na Amerika, ambako sanaa hiyo inathaminiwa sana na watu wengi na marika yote. 

Tofauti kati ya uimbaji na uchoraji ni kama ifuatavyo: 

 Ujumbe uliobebwa na usanii wa muziki hupita kwa muda mfupi au mrefu kutegemeana na aina ya muziki huo, kwa sababu watu hupokea aina nyingi za ujumbe kwa wakati mmoja, na pengine wanaweza wasisikilize tena muziki huo na wakasahau kabisa ujumbe ule, lakini sanaa ya uchoraji iliyoandaliwa kwa ustadi mkubwa, huisahau hudumu kwa miaka mingi sana, hivyo humpa nafasi mhusika kurudia kupata ujumbe kila anapotazama sanaa hiyo. 

Hivyo sanaa hiyo pia ni muhimu sana kwa kutunza kumbukumbu, hasa pale msanii anapochora picha inayoonyesha hali halisi ya wakati fulani ambao hupita na watu kusahau, hivyo kwa kutazama picha au mchoro huo watu au jamii hupata kumbukumbu ya jambo au tukio au wakati huo uliopita. 

Hii ni maana ya usanii au sanaa kwa kifupi, lakini siku hizi imetokewa na wezi wa maneno au kwa lugha rahisi matapeli kuitwa wasanii, kwa sababu wanabuni na kuumba maneno ya udanganyifu na kuyageuza kama ni ya ukweli ilhali si ya ukweli. Hii si sawa kabisa na wasanii wengi wanawataka watu waache kabisa kutumia neno hili kwa watu wa namna hiyo, na watu hao waitwe wezi au matapeli kama inavyofamika.

Viungo vya nje

Utamaduni
Sanaa
Saikolojia
Mamalia

Mamalia ni wanyama ambao wanawanyonyesha watoto wao maziwa kwa kutumia viwele vyao. 

Wana damu moto na kupumua kwa mapafu. 

Kuna takriban spishi 5,400 za mamalia. Spishi 5 kati ya hizo wanataga mayai, lakini wengine wote wanazaa watoto hai. 

Ukubwa unatofautiana sana, kuanzia spishi ndogo aina ya popo mwenye urefu wa sentimita 4 pekee hadi spishi kubwa nyangumi buluu mwenye urefu wa mita 33.

Uainishaji 
Mamalia ni ngeli ya faila Kodata.

Ngeli yao hugawiwa katika nusungeli mbili:
 Prototheria ni mamalia wanaotaga mayai au kubeba watoto wao ndani ya mfuko wa mwilini kwa muda fulani baada ya kuzaa 
 Theria ni mamalia wa kawaida na spishi nyingi zimo humo.

Picha
G-Unit

G-Unit ni kundi la muziki wa hip hop nchini Marekani lenye asili yake kamili kutoka mjini New York City. G-Unit walianza kuiteka eneo la New York ni baada ya kutoa tepu zap kadhaa  mchanganyiko. Jina hili la kikundi ni kifupi cha kutaja neno Guerilla Unit na vilevile kama Gangsta Unit.

Wasifu

Maisha ya awali 
Kundi lilianzishwa na na wanachama kama, 50 Cent, Lloyd Banks, na Tony Yayo ambao wote walikulia katika nyumba moja, walirapa na waliuza dawa za kulevya pamoja.. Wakati 50 Cent alipojipanga na kuingia mkataba studio fulani, wote Lloyd Banks na Tony Yayo wakawa wana fanya kazi za kutoa tepu zao mchanganyiko kwa bidii ili waweze kujipatia mwamko wao wenyewe. Baadaye 50 Cent aliachia ngazi katika studio ni baada ya kutandikwa risasi mara tisa mbele ya nyumba ya bibi yake mzaa mama. Kwa upande wao, wakawa wanamwona mwenzao amezongwa na matatizo kibao.

Muziki

Albamu zao

 2003: Beg for Mercy
 2008: T.O.S: Terminate on Sight

Tuzo 
 Tuzo za Vibe
 2004 - Kundi Bora - G-Unit

 Tuzo za AVN
 2005 - Toleo Bora la DVD - Groupie Love
 2005 - Muziki Bora - Groupie Love by Lloyd Banks

Marejeo

Viungo vya nje 

 Official 50 Cent website on Ning (registration required}
 Official G-Unit site
 
 
 G-Unity Foundation 

Makundi ya muziki ya miaka ya 1990
miaka ya 2000
G-Unit
Wanamuziki wa Marekani
Wasanii wa Interscope Records
Çanakkale

Çanakkale ni mji uliopo katika bandari ya nchini Uturuki, katika Mkoa wa Çanakkale - kusini mwa (Asia) kwenye pwani ya Dardanelles (au Hellespont).

Mkoa wa Çanakkale, upo kama Mkoa wa Istanbul, upo katika pande zote mbili, yaani Ulaya na Asia. Feri zimepita hapa moja kwa moja na kuelekea zake huko kaskazini mwa Ulaya.

Çanakkale ni karibu kidogo na mji mkuu wa Troy ya Kale. Farasi wa mbao kutoka katika filamu ya mwaka wa 2004 ya Troy ni kivutio kikubwa katika uso wa bahari hiyo.

Viungo vya nje 

 Çanakkale Web Site
 - About Çanakkale 

Miji ya Uturuki
Uturuki
Troy (filamu)

Troy  ni filamu ya hali ya juu iliyotolewa mnamo  tar. 14 Mei 2004. Filamu inahusu vita vya Trojan.  Filamu inatokana na kitabu cha  Homer' cha  Iliadi,  lakini pia kimechanganya maufundi mengine kutoka katika kitabu cha Vergilio cha Aeneid na vyanzo vingine. Filamu ina wahusika maarufu sana tangu kipindi hicho inatoka. Wahusika hao ni pamoja na: Brad Pitt kacheza kama Achilles, Eric Bana kacheza kama Hector, Orlando Bloom kacheza kama Paris, Diane Kruger kacheza kama Helen, Brian Cox kacheza kama Agamemnon, Sean Bean kacheza kama Odysseus, Rose Byrne kacheza kama Briseis, Garrett Hedlund kacheza kama Patroclus, Peter O'Toole kacheza kama Priam, Brendan Gleeson kacheza kama Menelaus, na Tyler Mane kacheza kama Ajax . Troy iliongozwa na  Wolfgang Petersen na kutungwa na David Benioff.  Filamu imepata Tuzo za Akademi ikiwa kama filamu bora ya mandhari asilia.

Muhtsari wa filamu

Washiriki

Cast

Soma zaidi 
 Petersen, Daniel (2006). Troja: Embedded im Troianischen Krieg (Troy: Embedded in the Trojan War). HörGut! Verlag. ISBN 3-938230-99-1.

 Winkler, Martin M. (2006). Troy: From Homer's Iliad to Hollywood Epic . Blackwell Publishing. ISBN 1-4051-3183-7.

Vingo vya nje 

 Official website
 
 
 
 

Filamu za 2004
Filamu zilizoongozwa na Wolfgang Petersen
Filamu za Warner Bros.
Filamu za Marekani
Hidrati kabonia

Hidrati kabonia (pia: kabohidrati au hamirojo) ni kampaundi ya kikemia inayojengwa kwa oksijeni, hidrojeni na kaboni. Katika kemia huitwa kwa jumla kwa jina "sukari" hata kama sukari kwa lugha ya kawaida ni sehemu tu ya kabohidrati.

Hidrati kabonia ni kati ya molekyuli muhimu zinazojenga viumbehai duniani. Kazi zake ni nyingi: kwa mfano, kuhifadhi na kubeba nishati (wanga) ndani ya mwili wa wanyama na mimea au kujenga mwili kwa umbo la selulosi au chitini cha wadudu.

Umbo la msingi wa kabohidrati ni monosakaridi (Cn(H2O)n) zinazoungana kuwa aina nyingine za kabohidrati.

Aina za hidrati kabonia ni kwa mfano:
 monosakaridi (glukosi, fruktosi)
 disakaridi (sukrosi yaani sukari ya kawaida)
 polisakaridi (wanga, selulosi)

Chakula 
Hidrati kabonia ni chanzo cha nishati katika chakula cha watu wengi. Takriban asilimia 40 - 75 za mahitaji ya nishati ya watu hutokana na hidrati kabonia. Vyakula vyenye hidrati kabonia nyingi ni vile vyenye wanga, hasa nafaka, na vyote vilivyotengenezwa kwa kutumia nafaka kama vile ugali, mkate, pasta, wali pamoja na mazao kama viazi na ndizi. 

Vyakula hivyo tofauti vina viwango tofauti vya hidrati kabonia: vyakula kama vilivyoundwa viwandani kama vile sukari, mkate na pasta vikiongoza vikifuatwa na nafaka zilizosagwa. Vyakula kama vile nafaka vinavyopikwa bila kusagwa zina viwango vya chini vya hidrati kabonia. Hivyo ni muhimu, hasa kwa walio na magonjwa kama vile ya kisukari au hali za kimwili kama vile wanariadha, wanaohitaji viwango fulani cha nichati, kuwa wangalifu na ikiwezekana kupima viwango vya hidrati kabonia katika vyakula vyao. Kuna njia tofauti za kuhesabu hidrati kabonia katika chakula, ikiwemo vikokotoo vilivyo mitandaoni. 

Katika tamaduni chache watu hula kabohidrati kidogo na karibu chakula chote ni protini ya nyama, kama vile kati ya Eskimo au Wamasai wanaokula hasa protini, lakini mwili unaweza kubadilisha protini kuwa kabohidrati isipokuwa lishe yake inapungua.

Tanbibi

Marejeo 
 https://en.wikipedia.org/wiki/Carbohydrate 

Kemia
Chakula