LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Paulo wa Narbonne

Paulo wa Narbonne (aliishi karne ya 3 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Narbonne (leo nchini Ufaransa).

Maisha
Kadiri ya wanahistoria Wakristo. chini ya kaisari Decius (250 BK), Papa Fabian alituma maaskofu 7 kutoka Roma kwenda Gallia (Ufaransa wa leo) wakahubiri Injili: Grasyano huko Tours, Trofimo huko Arles, Paulo huko Narbonne, Saturnini huko Toulouse, Denis huko Paris, Austremoni huko Clermont na Martial huko Limoges. 

Tangu kale Paulo anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini ingawa hakuuawa kwa ajili ya imani wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi 

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 3
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Kaliniko na Basilisa

(walifariki katika mkoa wa Galatia, leo nchini Uturuki, 252) walikuwa Wakristo ambao walikatwa kichwa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Kabla ya kukamatwa walikuwa wakishirikiana kusaidia waumini waliokwishakamatwa na serikali.

Pengine Kaliniko anatajwa kama mwanamke, lakini si kweli.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 22 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 252
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Basili wa Ankara

Basili wa Ankara (alifariki Ankara, Galatia, nchini Uturuki, 28/29 Juni, 362 hivi) alikuwa padri wa Dola la Roma aliyefia imani yake wakati wa kaisari Juliani Mwasi; alikuwa amesali sana ili kusiwe na Mkristo yeyote ambaye aje kuasi kutokana na dhuluma ya serikali .

Kabla ya hapo kwa muda mrefu alikuwa amepinga kwa nguvu zote Uario ulioungwa mkono na kaisari Constans I .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 362
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Nikola Owen

Nikola Owen, S.J. (Oxford, 1560 hivi – London, 22 Machi 1606) alikuwa bradha Mjesuiti aliyesaidia sana kudumisha imani Katoliki nchini Uingereza .

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XI mwaka 1929 na mtakatifu mwaka 1976 na Papa Paulo VI.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki tarehe ya kifodini chake.

Maisha
Baada ya kulemaa mguu, kwa miaka mingi alifanya kazi ya kusaidia na kuficha  mapadri waliofanya utume nchini bila kujali dhuluma ya serikali, wakiwemo ndugu zake wawili  na Edmundi Campion. Kwa ajili hiyo aliwahi kufungwa na kuteswa (1581 na 1594).

Alijiunga na Wajesuiti mwaka 1597 akaendelea na huduma zake muhimu hadi alipokamatwa na kuteswa kikatili kwa siku kadhaa na hatimaye kuchanwa vipandevipande chini ya mfalme James I.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 1560
Waliofariki 1606
Wajesuiti
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
Martha Nasibu

Martha Nasibù (Addis Ababa, 28 Oktoba 1931 - 23 Machi 2019) alikuwa mwandishi na msanii kutoka Ethiopia aliyeishi Ufaransa. Jina lake pia linaonekana kama Nassibou.

Binti wa Nasibu Zeamanuel, alizaliwa Addis Ababa, akahamia Italia mnamo mwaka 1936 akasoma katika chuo cha sanaa cha Académie des Beaux huko Paris na Arts Student League ya New York. 

Maonyesho yake ya kwanza ya kazi yalipangwa na wizara ya elimu na sanaa ya Ethiopia mnamo mwaka 1945. Nasibù alikuwa mwanachama mwanzilishi wa klabu ya wasanii ya Ethiopia ,Anaishi Perpignan na Sanaa yake imejumuishwa katika mkusanyiko wa jumba la kumbukumbu la kitaifa la Ethiopia. Sanaa yake imejumuishwa katika mkusanyiko wa jumba la kumbukumbu la kitaifa la Ethiopia.

Mnamo 2005, alichapisha Memorie di una Principessa etiope, ambayo inaelezea uvamizi wa Ethiopia na Wafashisti wa Italia.

Marejeo

Waliozaliwa 1931
Wasanii wa Ethiopia
Waandishi wa Ethiopia
Waliofariki 2019
Wanawake wa Ethiopia
Arts and Feminism 2023
Bulelwa Madekurozwa

Bulelwa Madekurozwa (alizaliwa  1972) ni msanii wa uchoraji na picha wa nchini Zimbabwe.

Kazi
Madekurozwa alisoma Harare Polytechnic nchini Zimbabwe ambapo baadaye alijiunga na kitivo. Kama mwanafunzi, Madekurozwa alishawishiwa na tofauti aliyoiona kati ya uwakilishi wa wanaume na wanawake katika picha zilizochorwa. Uchunguzi huu ulimpelekea kujishughulisha na masomo ambayo yalipinga ubaguzi wa jadi.Madekurozwa ameunganisha masafa ya wanawake wapole katika sanaa ya Zimbabwe na masilahi ya wanunuzi wa kigeni ambao mara nyingi wanataka na wanatarajia kununua vielelezo vya Afrika, ambavyo wasanii wa hapa wanahisi kushinikizwa kutoa. Alielezea katika mahojiano ya 1998 na Huduma ya Wanahabari wa Inter kwamba, “Ikiwa hauuzi, hauishi, hauli. Wakati mwingi hautoi kile ungependa na hiyo inawapa wageni nguvu nyingi juu ya  ya kufahamu sanaa ya Zimbabwe ni nini.” ."

Maisha binafsi 
Mwaka 1995 Madekurozwa,alijitangaza hadharani kuwa msagaji.

Maonyesho
Sanaa ya kisasa nchini Zimbabwe Amsterdam: Artoteek Amsterdam Zuidoost, 1998.

Tuzo na Uteuzi 
 Tuzo ya Painting Award at the 1st Biennial of Visual Arts by Women in Zimbabwe (1997) 
 Tuzo ya Mobil Overall Award of Distinction (1997)

Marejeo

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Wasanii wa Zimbabwe
Wanawake wa Zimbabwe
Arts and Feminism 2023
Doreen Sibanda

Doreen Sibanda ni mzaliwa wa Uingereza na msanii wa Zimbabwe, pia ni msimamizi wa sanaa nchini Zimbambwe. Ni mkurugenzi mtendaji wa jumba la sanaa la Taifa la Zimbambwe tangu mwaka 2004.

Wasifu 
Sibanda amezaliwa nchini Uingereza na watu wenye asili ya Jamaika. Wazazi wake walimtia moyo katika  kuchagua fani ya kazi ya elimu ya ualimu wa sanaa. 

Aliolewa na Dr Misheck Sibanda.

Kazi 
Kazi ya Doreen Sibanda imeonyeshwa katika nchi kadhaa tofauti kama Jamhuri ya Czech, Russia na Zimbabwe.
Hii ilisababisha kuhamia Zimbabwe mnamo 1981-1988,  na kuchukua jukumu la kiutawala katika [[Nyumba ya sanaa ya Zimbabwe] kama Afisa wa kwanza wa Elimu.

Sibanda ameandika na kuhariri vitabu kadhaa. including Zimbabwe Stone Sculpture: A retrospective, 1957-2004, The Zimbabwe Integrated Teacher Education Course (1982), and Mawonero: Modern and Contemporary Art in Zimbabwe (2015).

Marejeo

 Waliozaliwa 1954
  Wanawake wa Zimbabwe
 Watu  walio hai
 Watu wa Zimbabwe
Arts and Feminism 2023
Grace Mukomberanwa

Grace Mukomberanwa (amezaliwa 1944) ni mchonga sanamu kutoka Zimbabwe.

Mukomberanwa ni kizazi cha kwanza cha wachonga sanamu wa mawe wa Sanaa ya Kishona. Alikuwa mke wa mchonga sanamu maarufu wa kizazi cha kwanza Nicholas Mukomberanwa. Wote walifunzwa katika Sanaa ya uchongaji sanamu wa mawe wakawafunza watoto wao ufundi huohuo. Alikuwa mmoja wa wanawake walioongoza uchongaji sanamu nchini Zimbabwe. Kazi zake zimekuwa zikioneshwa katika nyumba za Sanaa ulimwenguni kote.

Ni mmoja wa wanafamilia wa Mukomberanwa, ambao ni wachonga sanamu maarufu. Mukomberanwa alikuwa mke wa Nicholas Mukomberanwa. Mama wa watoto wa kiume Anderson Mukomberanwa|Anderson, Lawrence Mukomberanwa, Tendai Mukomberanwa|Tendai, Taguma Mukomberanwa|Taguma, Watoto wa kike Netsai Mukomberanwa|Netsai, and Ennica Mukomberanwa, na shangazi wa Nesbert Mukomberanwa, ambao wote ni wachonga sanamu.

Marejeo

Viungo Vya Nje
Joseph Wise Gallery

Waliozaliwa 1944
Wasanii wa Zimbabwe
Wanawake wa Zimbabwe
Netsai Mukomberanwa

Netsai Mukomberanwa ni mchongaji sanamu kutokea Zimbabwe. Ni mchongaji sanamu wa kizazi cha pili cha sanaa za Kishona wanaotumia mawe katika uchongaji. Hutumia mchana wake kuzalisha kazi zake katika shamba la familia huko Zuwa. Kazi yake ya msingi ni ualimu wa shule ya msingi.

Netsai ni mwanachama wa familia mashuhuri ya wasanii ya Mukomeranwa. Ni binti wa mchongaji wa kizazi cha kwanza cha uchongaji wa Kishona Nicholas Mukomberanwa na Grace Mukomberanwa. Ni dada wa wachongaji Anderson, Ennica, Taguma, Tendai Mukomberanwa na Lawrence Mukomberanwa, na ni binamu wa Nesbert Mukomberanwa.

Tuzo
Tuzo ya mchongaji mdogo wa kike- 2014 
Mwanachama wa kamati ya sanaa za maonyesho Harare

Marejeo

Wasanii wa Zimbabwe
 Arts and Feminism 2023
Wanawake wa Zimbabwe
Etiyé Dimma Poulsen

Etiyé Dimma Poulsen (amezaliwa mnamo mwaka 1968) ni mtu wa Denmark anayejulikana kwa kazi yake ya sanaa za kauri.

Wasifu 
Etiye alipokuwa na umri wa miaka sita, aliishi nchini Ethiopia, akahamia Tanzania na kisha Kenya pamoja na wazazi wake waliomlea. Walikuwa wa Denmark na walirudisha familia huko wakati alipokuwa na miaka kumi na nne. Huko alisoma historia ya sanaa katika chuo na kufundisha sanaa katika programu anuwai za vijana. Hapo awali alilenga kuchora mandhari kwa kutumia mafuta kwenye turubai,, Nia yake ya kuunda sanaa ya zamani ilichochea kuhamia Ufaransa akiwa na miaka 23 na kuanza kufanya kazi za sanaa ya udongo.Kwa sasa anaishi na anafanya kazi katika studio huko Antwerp, Ubelgiji.

Msukumo wake unatoka kwa sanamu za jadi au mitindo ya kikabila lakini kwa hisia zake mwenyewe na kumbukumbu zilifanya kazi ndani yake. Kinachonidanganya ni tofauti tofauti za huduma za kibinadamu, Poulsen anasema. Aina zangu ni rahisi zaidi na zenye kiasi, ndivyo zinavyoonekana kuelezea zaidi. Ukichunguza sanamu kwa karibu, utashangaa kuona kwamba misemo kwenye nyuso imetengenezwa tu na mstari uliopasuka ambao hufuata jicho na michuruzi yake....Inaonekana kana kwamba ni kwa njia ya kutu na migandamo, tofauti --maisha -- huibuka.

Mbinu 
Poulsen anajulikana sana kwa kuunda sanamu za kauri za filiform. Mbinu yake inajumuisha kutumia safu nyembamba ya udongo kwenye matundu ya chuma ili kutoa, wakati wa kufyatua kazi, takwimu zilizochakaa zinazoonekana za zamani. Nyufa zinazotokea hutengeneza jicho au kasoro, na kuchangia katika sura za uso; kwa hivyo sifa zenye nguvu na nyororo hupatikana wakati huo huo."

Kazi za Poulsen ziko katika ukusanyaji wa Makumbusho ya Kitaifa ya Sanaa za Afrika huko Washington, DC.

Kazi 
Tangu mwaka 1990, Poulsen alifanya maonyesho ya kibinafsi huko Denmark, Ufaransa, Marekani, Côte d'Ivoire, Cameroon na Uswizi. Halafu, kuanzia 1992, alianza kufanya maonyesho ya vikundi huko Uhispania, Palma de Mallorca, Ubelgiji, marekani, na Ufaransa.

Makusanyo ya Makumbusho 
Jumba la kumbukumbu la Sanaa la Herbert F. Johnson, marekani, Mkusanyiko wa Sanaa ya Kisasa za Afrika, Ujerumani, Jumba la kumbukumbu la Kitaifa la Smithsonian la Sanaa za Afrika, Washington, Jumba la kumbukumbu la Newark, New Jersey, Jumba la kumbukumbu la Hood,New Hampshire, La Piscine Roubaix , Ufaransa

Marejeo 

Waliozaliwa 1968
Watu walio hai
Watu wa Denmark
Wasanii wa Denmark
Wanawake wa Denmark
Locardia Ndandarika

Locardia Ndandarika (amezaliwa Bindura, kaskazini mashariki mwa Salisbury, leo Harare, 1945) ni msanii wa kuchonga sanamu wa Zimbabwe.

Maisha ya Awali
Kama msichana mdogo, alijifunza kutengeneza wanasesere wa udongo wa wanyama kwa kutumia njia za jadi.

Ndoa 
Mnamo 1964 Locardia aliolewa na Joseph Ndandarika, mmoja wa wachongaji wa mawe wa kwanza nchini Zimbabwe. Ndoa yao ilidumu kwa miaka 14 kabla ya kupeana talaka mnamo 1978.

Wakati wa ndoa yao alijifunza zaidi juu ya sanamu, na baadaye akaigeukia wakati wote. Locardia Ndandarika ndiye mama wa Ronnie Dongo na Virginia Ndandarika.

Kazi
Sanamu zake saba zilijumuishwa katika maonyesho ya semina  Sculpture Contemporaine des Shona .
 
Mnamo mwaka 1986 alikuwa mshiriki wa nyumba ya sanaa ya Warsha; alialikwa pia kufanya kazi katika Hifadhi ya Uchongaji ya Chapungu. 

Mnamo 1990 alialikwa kushiriki katika Michezo ya Jumuiya ya Madola huko New Zealand.

Ndandarika ameonyesha na kufanya warsha huko Marekani, Uholanzi, Afrika Kusini, na New Zealand tangu mwaka 1997.

Marejeo

Waliozaliwa 1945
Wasanii wa Zimbabwe
Cg'ose Ntcox'o

Cg'ose Ntcox'o (1950 hivi - 6 Oktoba 2013) alikuwa msanii wa kabila la Ncoakhoe la Wasan mzaliwa wa mkoa wa Ghanzi huko Botswana. Alikuwa mshiriki wa Mradi wa Sanaa wa Kuru.
 

Mwanzoni mwa miaka ya 1990 kazi yake ilionyeshwa kwenye ukumbi wa sanaa huko London na kuonekana na wawakilishi wa British Airways, ambao waliamua kununua moja ya vipande vyake na kuitumia kama msingi wa muundo katika mpango wao Shirika la Ndege la Briteni. Mwakilishi wa shirika la ndege alisafiri kwenda Afrika kumuona; katika kumwambia, alikabidhiwa "kipande cha karatasi na kuambiwa ... tengeneza msalaba". Licha ya ukweli kwamba alikuwa hajui kusoma na kuandika, shughuli hii ilionekana kuwa ya lazima na imesababisha kuhamisha haki kwa kazi yake. 

Katika maisha Ntcox'o alichukuliwa na msanii mwenzake Coex'ae Qgam, ambaye aliishi naye hadi kifo cha marehemu. Ntcox'o mwenyewe alikufa kwa kiharusi, leaving almost no estate.

Marejeo

waliozaliwa 1950
Waliofariki 2013
Watu wa Botswana
Wanawake wa Botswana
Valerie Adler

Valerie Adler ni msanii wa uchoraji na pia mbunifu wa Afrika Kusini

Wasifu
Valerie Adler alizaliwa nchini Afrika Kusini na baadaye kuhamia Uingereza akiwa na umri wa miaka kumi na saba na kisha kujiunga na shule ya sanaa na ubunifu ya Inchbald School of Design. 

Mwaka  1970, baada ya miaka kumi na saba nchini Uingereza alihamia katika nchi ya Israeli alikojifunza kuhusu Historia ya sanaa katika chuo kikuu cha Hebrew University of Jerusalem. Kisha alijifunza masomo ya uchoraji kutoka kwa Asher Rodnitsky. Mwaka 1982 Adler alirejea katika jiji la London katika shule ya sanaa ya Chelsea School of Art. na mapema mwaka 1990 alirejea tena nchini Isareli.

Marejeo

Wanawake wa Afrika Kusini
Wachoraji wa Afrika Kusini
Wasanii wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Osiris

Osiris alikuwa mmoja wa miungu ya Misri ya Kale. Katika mitholojia ya Kimisri aliabudiwa kama mungu wa uhai, kifo, mafuriko ya mto Nile, na maisha ya baadaye.

Mitholojia
Alikuwa kaka na mume wa Isis. Walikuwa na mtoto wa kiume aliyeitwa Horus. 

Katika masimulizi ya Wamisri Osiris aliuawa na kaka yake Set lakini Isis alifaulu kumrudisha katika uhai. Mama wa Osiris alikuwa mungu wa kike Nut, na baba Geb, dada Nephthys, na dada na vile vile mke Isis, jinsi ilivyo kawaida katika familia za Kifalme za Misri ambako mara nyingi dada na kaka walioana.

Mungu mpendwa katika Misri 
Ustaarabu wa Misri ulimheshimu Osiris kama mungu mmojawapo lakini pia kama mfalme wa kwanza aliyedhaniwa kuwa na hekima na upole. Katika masimulizi yao aliwafundisha watu wa Misri kuachana na desturi ya kula nyama ya binadamu na kutoa binadamu kama sadaka; aliwafundisha pia kilimo na utaratibu wa ibada.

Kazi yake 
Osiris alikuwa mungu wa kuzimu. Jukumu moja kama bwana wa kuzimu ilikuwa kufanya hukumu ya mwisho kabisa ya wafu. Katika imani ya Misri, roho iliweza kukubaliwa katika kuzimu lakini wale waliokataliwa walizimika kabisa, ilhali hakuna mafundisho kuhusu adhabu au mateso.. Osiris alihusika pia kuwalinda watu kutokana na hatari zilizohofiwa kutoka kuzimu kwa walio hai.

Mwonekano 
Osiris alichorwa kwenye taswira za ukutani kama farao aliyevaliwa vitambaa vya mumia kwenye sehemu ya chini ya mwili wake. Alivaa taji nyeupe yenye manyoya ubavuni akishika fimbo ya farao. Osiris alionyeshwa kuwa na ngozi ya kijani kibichi, akiashiria kuzaliwa upya kwa Wamisri.

Marejeo

Viungo vya nje 

Osiris—"Ancient Egypt on a Comparative Method"
Osiris Egyptian God of the Underworld

Miungu ya Misri ya Kale
Beth Diane Armstrong

Beth Diane Armstrong (alizaliwa Afrika Kusini, 1985) ni msanii wa sanaa za uchongaji, huku ujuzi wake, wa kiwango kikubwa cha usimamiaji wa miradi mikubwa, umemruhusu kuchukua jukumu na sehemu ya wanaume wengi wa Afrika ya Kusini. Kwa miaka ya mwisho alifanya kazi za sanaa nyingi ikiwemo uchongaji, uchapishaji, video, kupiga picha na kuchora.

[[Jamii: Art and Feminism 2023]]

Wasifu
Armstrong anaishi na kufanya kazi katika mji wa Johannesburg. Mwaka 2010, alihitimu elimu ya shahada ya pili ya sanaa katika Chuo kikuu cha Rhodes.Mnamo 2007 Rhodes alinunua maonyesho yake ya BFA, "Hibernation", kwa mkusanyiko wao wa kudumu.Tangu kuhitimu kumekuwa na onyesho moja,idadi ya maonyesho ya kikundi na miradi ndani na nje ya nchi, pamoja na tume za kibinafsi na za umma.Vivutio vya hivi karibuni ni pamoja na sanamu kwenye Maonyesho ya Design Miami / Basel huko Basel, Uswizi, na katika Design Miami, Florida - zote mnamo 2014.2014 pia kulikuwa na  kukamilika kwa kazi kubwa ya kudumu ya sanaa huko Oostvoorne, nchini Uholanzi,iliyowekwa na Kern Kunst Westvoorne Foundation.Sanamu yake kubwa ya kwanza ilinunuliwa na Benki ya Standard mnamo 2013 na imewekwa katika jengo lao jipya huko Rosebank,johannesburg. Armstrong kwa sasa anaishi na kufanya kazi Johannesburg

Maendeleo ya hivi karibuni 
Armstrong alichaguliwa kuunda sanamu za kampeni ya 2011 na kampuni ya usimamizi wa uwekezaji wa Prescient.
Armstrong alikuwa mmoja wa wasanii 33 waliochaguliwa kwa Worldforall's '' Sio Wote Ni weusi na weupe:Hekima kutoka kwa kampeni ya Zebra wa Kiafrika, ambayo ilienda sawa wakati wa [Kombe la Dunia la FIFA la 2010]

Mapokezi 
Grace O'Malley alibainisha katika ukaguzi wa Artthrob,kazi ya Armstrong "ilitoa uchunguzi wa akili nyingi wa saikolojia ya binadamu kupitia laini na nafasi.

Marejeo

waliozaliwa 1985
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Watu walio hai
Dineo Seshee Bopape

Dineo Seshee Bopape (alizaliwa Polokwane, Afrika Kusini, 1981) ni msanii wa habari kutoka Afrika Kusini. Akitumia video, sauti, picha na vinyago wa majaribio kazi yake hujihusisha zaidi na hazina za kijamii na za kisiasa za kitaifa katika simulizi na uwakilishaji.

Maisha binafsi
Bopape alisomea upakaji rangi katika chuo cha teknolojia cha Durban na alihitimu katika chuo cha De Ateliers, Amsterdam mwaka 2007. Mwaka 2010 alihitimu shahada ya uzamili katika Chuo kikuu cha Colombia na kumaliza MFA katika Columbia University  New York.

Ukiachilia maeneo mengine, kazi za Bopape zimeonheshwa katika makumbusho ya New Museum, Chuo cha sanaa Philadelphia na the 12th Biennale de Lyon. Kazi zake binafsi zimewekwa katika nyumba ya maonyesho ya Mart, Amsterdam; jamii ya sanaa ya  Kwazulu Natal, Durban; na Palais de Tokyo. Bopape alikua mshindi tuzo ya MTN ya sanaa mpya ya kisasa 2008, tuzo za Chuo kikuu cha Colombia za mfuko wa Toby, tuzo za Sharjah Beennial 2017 na tuzo za 2017 sanaa za kizazi kijacho mwaka 2017.

Marejeo

Waliozaliwa 1981
Watu walio hai
 Arts and Feminism 2023
Watu wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Wasanii wa Afrika Kusini
Nina Barnett

Nina Barnett (alizaliwa mwaka wa 1983) ni msanii wa Afrika Kusini kwa sasa anaishi na kufanya kazi New York City.. Alihudhuria Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Johannesburg.

Kazi yake inahusika na kuchunguza nafasi za mijini na masimulizi kwa njia ya michoro za mwendo wa kusimama, usakinishaji wa video, mitambo ya sauti na hatua zilizofanywa katika mandhari ya mijini.Mazoezi ya Barnett yanashughulikia mpito, umbali, na uchunguzi, wote usawa na wima. Uchunguzi wake wa zamani pia unahusu mambo ya mashimo, madini, na kina kupitia kuchora, video, na sanamu.Ameishi na kufanya kazi Johannesburg, Paris, na New York City, na uzoefu huu una ushawishi endelevu kwenye kazi yake ya sanaa.Mara nyingi anashirikiana na Robyn Nesbitt.

Elimu 
Barnett alisoma sanaa katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Johannesburg.

Marejeo 

;
Waliozaliwa 1983
Watu walio hai
Wanawake wa Afrika Kusini
Wasanii wa Afrika Kusini
 Arts and Feminism 2023
Angela de Jesus

Angela de Jesus ni msanii wa sanaa za maonyesho na pia  mtunzaji wa kazi za sanaa wa Afrika Kusini anayeishi na kufanya kazi Bloemfontein.

Maisha ya awali
De Jesus anatumia urithi wake wa Kireno na uzoefu wa kufanya kazi katika duka kutafiti mabadilishano na muingiliano wa kitamaduni na mitazamo yakinifu. Alitumia kamera zilizofichwa kama vifaa katika kutengeneza video.

Elimu
Ana MFA (Shahada ya uzamili katika sanaa za ubunifu) kutoka Chuo kikuu cha Free State

Maonyesho
 Mashindano ya Saini Mpya za Sasol kwenye Jumba la kumbukumbu la Sanaa la Pretoria
 Mashindano ya Sanaa ya Absa L'Atelier, Nyumba ya sanaa ya ABSA, Johannesburg 
 Nyumba ya sanaa ya Bellville, Cape Town 
 Makumbusho ya Sanaa ya Oliewenhuis 
 Spier Contemporary 2010 - mshindi wa Tuzo ya Msingi ya Thamdigi huko Arnhem, Uholanzi

Kazi mashuhuri

Chumba cha Kudhibiti 
 Ufungaji wa video, ukubwa tofauti

Marejeo 

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Ra

Nakala hii inahusu mungu Ra au Re wa Misri ya Kale . Kwa elementi ya kikemia yenye kifupi "Ra", angalia Radi.

Ra (pia: Re) alikuwa mmoja wa miungu ya Misri ya Kale. Aliabudiwa hasa kama mungu wa Jua. 

Wamisri waliona alizaliwa kila asubuhi upande wa mashariki, na kufariki kila usiku upande wa magharibi. Usiku alisafiri kupitia kuzimu. Hii ndiyo sababu upande wa magharibi wa Nile ulijulikana kama "nchi ya wafu". 

Alichorwa na kichwa cha ndege wa kozi. Alitazamwa kama mkuu au mfalme wa miungu.

 Jina 
Ra aliabudiwa kuwa mungu wa Jua na uumbaji. Alikuwa mungu muhimu sana katika Misri ya Kale akiwa na majina mengi, kama Amun-Ra, na Ra-Horakhti. Alifanana katika mengi na imani katika mungu Horus kwa hiyo kulikuwa na kipindi ambako miungu hiyo miwili iliabudiwa pamoja kama Ra-Horakhti ("Ra aliye Horus wa upeo mbili"). Wakati wa Ufalme Mpya, wakati mungu Amun alipendwa sana, aliunganishwa na Ra kuwa Amun-Ra.

 Muonekano 
Ra alionyeshwa kwa maumbo mbalimbali wakati sanamu zake zilichongwa au picha yake zilichorwa. Umbo lililoonyeshwa mara nyingi ni lile la mtu aliye na kichwa cha kozi na jua juu yake. Aliweza kuonyeshwa pia kama mbawakawa aina ya bungo-mavi (scarab beetle). Katika umbo la Amun-Ra alionyeshwa kama mtu mwenye kichwa cha kondoo dume. 

 Ibada 
Ibada ya Ra ilianza kukua kutoka wakati wa nasaba ya II, ambako Ra alianza kuabudiwa kama mungu wa Jua. Kuanzia nasaba ya IV, mafarao waliitwa "Wana wa Ra". Ibada yake iliongezeka sana katika nasaba ya V, wakati alikuwa mungu wa serikali. Mafarao walijenga piramidi, nguzo na mahekalu kwa heshima yake.

 Mamlaka 
Ra aliaminika kuwa mungu mkuu wa Misri aliyekuwa na mamlaka kushinda miungu mingine. Hivyo aliabudiwa kama muumbaji aliye asili ya Dunia, mbingu na watu. 

 Familia 
Binti wa Ra na Nut (mjukuu wake) aliitwa Hathor, mungu wa kike wa upendo. Ra alikuwa na watoto wawili: Shu, mungu wa hewa na Tefnut, mungu wa kike wa umande wa asubuhi. Hao walikuwa na watoto wawili walioitwa Nut, mungu wa kike wa mbingu na Geb, mungu wa dunia. Tena hao walikuwa na watoto wanne walioitwa Isis, mungu wa kike wa nyumbani, Nephthys, mungu wa maombolezo, Set, mungu wa jangwa, na Osiris, mungu wa kuzimu. Wakaungana na kuwa na watoto wengine wawili, Anubis, mungu wa dawa ya kupaka dawa, na Horus, mungu wa anga.

 Marejeo 
 Remler, Pat, Mythology ya Misri kutoka AZ 180-181
 Watterson, Barbara, Miungu ya Misri ya kale Wilkinson, Richard, Miungu kamili na Miungu wa kike wa Misri ya Kale John, Banes na Jaromir, Malek, Atlas ya Utamaduni ya Ulimwengu: Misri ya Kale'' 173

Tovuti za Nje 

 http://www.fruitofthenile.com/Ra.htm
 http://www.egyptartsite.com/Ra.html
 http://ancient-egypt-online.com/egypt-god-amon-re.html 
 http://www.ancient-mythology.com./egyptian/ra.php

Miungu ya Misri ya Kale
Bongiwe Dhlomo-Mautloa

Bongiwe au Bongi Dhlomo-Mautloa (amezaliwa Vryheid, KwaZulu-Natal, 1956) ni raia wa Afrika ya Kusini mwenye asili ya Kizulu na hujishughulisha katika uchapishaji na usimamizi wa kazi za sanaa. Pia ni mwanaharakati.  

Amesoma shule ya mtakatifu Chad iliyopo Ladysmith, KwaZulu-Natal, na shule ya seminari ya Inanda. Alijifunza uchapishaji akiwa "Rorke's Drift Art and Craft Centre" ambapo alipata stashahada ya sanaa.

Alifanya kazi katika kituo cha Sanaa cha African Art Centre huko Durban (mwaka 1980- 1983) kisha kufanya kazi katika jumba la maonyesho ya Sanaa la Grassroots katika mji huo huo wa Durban. Kabla ya kuhamia jiji la Johannesburg, alisimamia maonyesho katika jumba la maonyesho la Fub ana Goodman.  
 
Alikuwa mwanzilishi na mratibu wa mradi wa kituo cha Sanaa cha  Alexandra, Gauteng iliyopo Johannesburg. Alikuwa msimamizi wa mradi wa maendeleo ya Johannesburg yam waka 1995 lililopewa jina la Africus. Pia alikuwa msimamizi wa tukio la mwaka 1997 lililotambulika kama Trade Routes: History and Geography.

Alisema ya kuwa, maandamano ya Soweto ya mwaka 1976 akiwa na umri wa miaka 20, yalimfanya ajihusishe na siasa  na machapisho yake yakawa ya kisiasa mda wote ikielezea tukio hilo la kihistoria.  Kazi yake ilionekana katika jarida la "Staffrider". Ameolewa na msanii wa maonyesho aitwayo Kagiso Patrick Mautloa

Marejeo

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Wasanii wa Afrika Kusini
Sarah Britten

Sarah Jane Britten (amezaliwa 31 Agosti 1974) ni mwandishi, mwanablogu, msanii wa midomo na mkakati wa mawasiliano wa Afrika Kusini.

Maisha ya awali na kazi 
Britten alisoma Shule ya Msingi ya Bryanston na Shule ya upili ya Redhill Johannesburg na akasomea tamthiliya katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, ambapo alimaliza Shahada ya Maigizo mnamo mwaka 1996, Na Mafunzo ya Mawasiliano mnamo mwaka 1997, Na masomo ya lugha ya Kiingereza aliyojifunza mnamo mwaka 2005.Katika chuo kikuu alichunguza masilahi yake katika kitambulisho cha kitaifa na ucheshi na Ripoti ya Uchunguzi wa Masters ya juu ya ucheshi wa Afrika Kusini, akiangazia Madam & Eve , comic strip, Na Taifa Moja, Bia Moja: Hadithi ya Afrika Kusini Mpya katika Utangazaji .

Alifanya kazi ya uandishi wa habari na matangazo kabla ya kuwa mwanamikakati wa mawasiliano wa kujitegemea.

 Uandishi 
Britten ameandika vitabu viwili vya hadithi za vijana za watu wazima na riwaya ya vijana na vitatu visivyo vya uwongo juu ya matusi ya wenyeji. Sipho Hlongwane Reviews More South African Insults by Sarah Britten. Mnamo mwaka  2012 aliandika kitabu pia ni alama ya kitambulisho cha pamoja.Hii ndio sababu nilianza kukusanya matusi ya Afrika Kusini nyuma mnamo mwaka 2004: Nilitaka kuelewa ni nini kinatufanya tuwe jinsi tulivyo, na matusi ni moja ya njia ambayo tunaweza kuona ubinafsi wa kitaifa ... ".

Yeye mara kwa mara anachangia uongozi wa kifikra, habari na tovuti ya maoni inayoendeshwa na gazeti la "Mail & Guardian.

Aliandika sura ya How Not to Emigrate in Should I stay or should I go? To live in or leave South Africa, baada ya kurudi Afrika Kusini baada ya kuhamia Australia mnamo mwaka 2008. Katika utangulizi wa mhariri wa kitabu hicho, Tim Richman anaandika: "Michango mingi katika kitabu hiki ni ya kibinafsi sana; hiyo ndio hali ya mada hiyo. Kwa Sarah Britten, hakukuwa na njia nyingine ya kukaribia uzoefu wake na kueleza ubaya wa uhamiaji, Ambayo mwishowe uliharibu ndoa yake. Lakini kama anavyo eleza kitabu icho kiliaongezaka mauzo siku adi siku. Sarah ni Mkweli na Muwazi.Katika kipande cha kitabu hicho kinaonyesha  kiwango cha maisha ambayo uhamiaji unaweza kutumia kwa watu binafsi na familia, na vile vile mikazo inayoweza kusababishwa.  Wakati huo, aliandika juu ya uzoefu wake wa uhamiaji kwenye blogi yake ya "Kiongozi wa Kufikiria" ambayo aliita "Gondwanaland" baada ya Gondwana'' eneo kuu la kusini mwa Afrika iliyojumuisha Afrika, Australia na Antaktika katika ardhi nyingine za siku hizi.

Marejeo 

Waliozaliwa 1974
Arts and Feminism 2023
Watu walio hai
Waandishi wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Ethel May Dixie

'Ethel May Dixie' (Sea Point, Cape Town, 9 Mei 1876 – Rondebosch, Cape Town, 11 Oktoba 1973) alikuwa msanii wa mimea wa Afrika Kusini.

Dixie kwa kiasi kikubwa alikuwa akijifundisha tofauti na dada yake mkubwa ambaye alifurahia faida za masomo na Thomas William Bowler. Walakini, alikuwa msanii mkuu wa Rudolf Marloth Flora ya Afrika Kusini' '. Sahani nyingi za asili za kazi hii, ziliharibiwa na moto kwa mchapishaji. Alikuwa pia mhadhiri katika Shule ya Sanaa ya Cape Town. Kazi yake inaweza kupatikana katika Maktaba ya Brenthurst Johannesburg, Maktaba ya Carnegie katika Chuo Kikuu cha Stellenbosch, Makumbusho ya Afrikahuko Johannesburg, Taasisi za Kitaifa za mimea huko Cape Town na Pretoria, balozi za Afrika Kusini huko London,Roma na New York na katika makusanyo mengi ya kibinafsi.

Mpwa wa Dixie, Dorothy Barclay pia alikuwa msanii wa mambo ya mimea.

Machapisho 
  Flora ya Afrika Kusini  - na Rudolf Marloth vols 6. (Cape Town, Darter Bros. & Co .; London, W. Wesley & Son, 1913-1932)
  Maua Pori ya Cape ya Matumaini mema  - na Robert Harold Compton Janda Press, Cape Town 1953
 Picha mbili za prints zilizochapishwa kwa faragha mnamo miaka ya 1990.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Nyumba ya sanaa ya Plantweb

Waliozaliwa 1876
Waliofariki 1973
Wanawake wa Afrika Kusini
Wachoraji wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Wasanii wa Afrika Kusini
Liza Essers

Liza Essers ni mmiliki na mkurugenzi wa kampuni ya Goodman Gallery iliyoanzishwa mwaka 1996 nchini Afrika Kusini.

Taaluma
Baada ya kupata shahada ya biashara na uchumi, Essers alifanya kazi kama mshauri mipango na mikakati katika kampuni ya global professional services company ambapo aliweza kuinua sekta ya biashara na mapato nchini Afrika kusini .

Mapema mwaka 2008 mawazo ya kuuuzwa kwa kampuni ya Goodman Gallery, Essers alikuwa pia ni mshauri katika masuala ya sanaa na  filamu, pia alikuwa ni mkurugenzi mtendaji wa kampuni ya filamu ya Afrika Kusini. Filamu ya kwanza kushinda tuzo ilishinda mwAka 2006 ilokuwa  ikizungumiza maisha ya kisanii ya William Kentridge na Marlene Dumas.

Nyumba ya sanaa ya Goodman
Mwanzoni mwa miaka ya 30, Essers alifanya kazi kama mtunzaji huru na mtayarishaji wa filamu. Masilahi yake katika filamu ya maandishi yalitokana na ukaribu wake na sanaa ya kisasa. Mapenzi yake kwa sanaa ya kisasa yalitokana na uwezo wake wa kuleta mabadiliko ya kijamii. Katika mahojiano, Essers amesifu uzoefu wake kama msukumo na hamu yake ya  kufanya kazi katika ulimwengu wa sanaa ya kisasa na wasanii ambao hufanya kazi ambayo inaweza kulazimisha mabadiliko katika kufikiria. 

Essen alichukua [Nyumba ya sanaa ya Goodman] mnamo mwaka 2008. Tangu kupata nyumba ya sanaa, Essers alihama kutoka kutoka Afrika Kusini na kufanya kazi na wasanii barani kote, na kuleta wasanii ambao wanasadikisha mabadiliko ya kijamii.  Matarajio yake ni "kukumbatia historia na hadithi za pamoja za Afrika Kusini na sehemu zingine za bara na ulimwengu." 

Chini ya ukurugenzi wake, wasanii wapya 26, wote walioanzishwa na kujitokeza, kutoka sehemu mbalimbali za Afrika na kwingineko wamejiunga na Goodman Gallery. Hizi ni pamoja na [Ghada Amer], [Candice Breitz], [Kudzanai Chiurai], [Mounir Fatmi], [Alfredo Jaar], [Liza Lou], [Hank Willis Thomas ], [Adam Broomberg na Oliver Chanarin]. Viongezeo vya hivi karibuni kwenye uwanja wa nyumba ya sanaa ni [Shirin Neshat], Kiluanji Kia Henda na kikundi cha utendaji cha Afrika Kusini cha mapinduzi cha The Brother Moves On.

Marejeo

Wasanii wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Ennica Mukomberanwa

Ennica Mukomberanwa (alizaliwa 1978) ni msanii wa sanaa za uchongaji nchini Zimbabwe. Ni binti wa Grace Mukomberanwa na Nicholas Mukomberanwa. Alifunzwa na kizazi cha kwanza cha wachonga sanamu. 

Kazi zake zinaonyeshwa katika nyumba za maonyesho duniani kote.   Ni kizazi cha tatu cha wachonga Sanaa  Zimbabwe. Mnamo mwaka 2004 alizawadiwa tuzo ambayo ilimruhusu kusafiri kwenda  Stockholm, Copenhagen, Scotland, na Kanada. Ni mwanafamilia katika familia ya wasanii wachongaji na wazazi wake walikuwa ndio washauri wake wakuu katika masuala ya sanaa.  Ni dada wa wachonga sanaa Anderson, Netsai, Taguma, Tendai Mukomberanwa na Lawrence Mukomberanwa, na binamu wa Nesbert Mukomberanwa

Kazi zake zilihusisha sana mila za Washona na mara nyingi alichonga sanamu ndogo na pia alichonga sanamu kubwa kadhaa.[1][2] . Akiwa miongoni mwa wasanii walioshirikishwa  katika onyesho la kimataifa la wachonga sanamu lililofanyika uko  Andres Institute of Art , New Hampshire, mwaka 2014 ambapo alifanya kazi na jiwe la granit.

Elimu
Mukomberanwa alisomea masuala ya elimu na rasilimali watu.

Tuzo 
"The Fisherman" – Best Sculptor on Show, National Gallery of Art, Zimbabwe 2005
''Woman Artist of the Year" Tuzo ya Mmsanii bora wa kike – 2004

Marejeo

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Wasanii wa Zimbabwe
Wanawake wa Zimbabwe
Arts and Feminism 2023
Ronika Tandi

Ronika Tandi (alizaliwa 
 Kariba,nchini Zimbabwe, mnamo mwaka 1975) ni msanii na mchongaji wa sanamu wa Zimbabwe.

Awali alijulikana kwa jina la  uchongaji mawena  mara nyingi zenye kufurahisha, sura isiyo naksishiwa ambayo huwa kama jiwe halisia.

Tandi alizaliwa pembezoni mwaziwa Kariba, mnamo mwaka 1975. Ndugu zake wengi wa kuzaliwa ni wasanii wa sanaa za uchongaji wa mawe.

Alisoma kwenye National Gallery huko Zimbabwe karakana la BAT mnamo mwaka 2007. Mchongaji mwenzake Eddie Masaya alikuwa muhamasishaji wa kwanza muhimu  katika kazi yake.

Mnamo mwaka 2006, Kazi ya Tandi ilionyeshwa kwenye bustani ya ubalozi  wa Ujerumani katika mji wa   Harare.Aligawanya muda wake kati ya Zimbabwe najerumani, ambapo aliendesha sanaa  ndogo ya Zim Afrika Gallery. Mnamo mwaka 2011, Aliwakilisha Wachongaji  wa Zimbabwe katika ufunguzi wa 54th Venice Biennale.

Pamoja na viongozi wa Shule ya Emerald Hill ya Zimbabwe kwa viziwi, ambapo alijitolea tangu mwaka 2007, mnamo mwaka 2011 'Tandi'' alianzisha kituo cha sanaa cha Shungu. Kituo kilijizatiti katika kusajili wanafunzi wa shule na kuwaandaa kwa ajili ya kazi ya sanaa. Pia ni mwanzilishi wa ushiriki wa Takunda Shungu Trust, ambao umesaidia kufundisha watoto viziwi na watoto wengine ambao ni walemavu, na kukuza kazi ya wanasanaa viziwi.

Marejeo 

Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Watu wa Zimbabwe
Wasanii wa Zimbabwe
Wanawake wa Zimbabwe
Arusha Translation-a-thon
Arts and Feminism 2023
Liza Grobler

Liza Grobler (amezaliwa 1974) ni msanii na mwandishi wa habari wa Afrika Kusini anayeishi na kufanya kazi mjini Cape Town nchini huko. 

Grobler anafanya kazi mbalimbali ikiwemo vyombo vya habari na mara nyingi kuingiza mbinu za jadi za ufundi ili kuunda kazi maalumu ya tovuti. Anawakilishwa na CIRCA EVERARD READ.

Wasifu
Grobler alipata shahada ya uzamili katika Sanaa katika Chuo Kikuu cha Stellenbosch mnamo mwaka 1999, baada ya hapo alifanya kazi kuelekea kuendeleza vyombo mbalimbali vya habari. Kazi ya Grobler mara nyingi hujumuisha mbinu za ufundi wa jadi kama vile shanga na ameshirikiana na Studio ya Quebeka Bead kuzalisha kazi za shanga. Ameshiriki karibu na makundi mia moja katika maonyesho mbalimbali nchini Afrika Kusini na nje ya nchi katika nchi kama vile Italia,Brazil, Ujerumani, Uingereza, Uholanzi, Uswisi, Australia, Hispania, Marekani na Ufini. Alihudhuria kazi mbalimbali nchini Marekani, Norway, Ufini na Uswisi.Kazi zake zipo katika makumbusho mengi mashuhuri ikiwa ni pamoja na Jeanetta Blignaut Art Consultancy Collection.Grobler pia amekuwa mkosoaji wa sanaa na mchangiaji wa kawaida wa gazeti la kila siku la Afrikaans Die Burger. Grobler anaishi na anafanya kazi Cape Town akiwa na mumewe msanii Norman O'Flynn na mwanawe, Storm.

Mafanikio ya hivi karibuni
Mwaka 2012 Grobler alifungua maonyesho yake ya 'White Termite' ya hivi karibuni ya solo, katika BRUNDYN + GONSALVES. Hii ni maonyesho yake ya 9 ya solo. 
Kazi ya Grobler pia ilijumuishwa katika 'ALPTRAUM!', maonyesho ya kuchora kikundi cha 2011 ambayo yalisafiri kati ya Cell Project Space, London; Deutscher Künstlerbund Projektraum, Berlin; The Company, Los Angeles na 'Blank Project', Cape Town.

Ushirikiano mashuhuri
Grobler alishirikiana na Jeanne Hoffman kwenye mradi wa sanaa ya umma, 'Afrikkan Tähti' katika makumbusho ya sanaa ya Rauma nchini Ufini mwaka 2007.Blogu iliundwa ili kuandika mradi huu.
Mnamo 2006, Grobler alishirikiana na WASTE AT WORK mradi wa kupunguza taka / sanaa akishirikiana na Jeanetta Blignaut.
Grobler alishiriki kuanzisha mradi wa space blank Cape Town akishirikiana na Jonathan Garnham mwaka 2005.

Marejeo

Waliozaliwa 1974
Watu walio hai
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Emily Hobhouse

Emily Hobhouse (9 Aprili 1860 – 8 Juni 1926) alikuwa mwanaharakati wa kupigania ustawi wa wanawake. Anatambulika sana kwa kuleta uelewa na umakini kwa jamii ya Uingereza na kufanya mabadiliko sehemu za kazi hasa ndani ya concentration camps ndani ya Afrika Kusini iliyotengenezwa kufungwa na Boer katika vita ya pili ya Makaburu.

Maisha ya awali
Alizaliwa katika kijiji cha  St Ive, karibu na Liskeard ndani ya Cornwall, alikuwa binti wa Caroline (née Trelawny) na Reginald Hobhouse, Anglican rector na Archdeacon of Bodmin. Alikuwa dada wa Leonard Trelawny Hobhouse, mwanaharakati wa amani na mfuasi wa mapinduzi ya kijamii. Alimathiri ndugu yake Stephen Henry Hobhouse.

Mama yake alifariki alipokuwa ana miaka 20, na alitumia muda wa miaka kumi na nne kumuuguza baba yake aliyekuwa dhaifu kiafya. Baba yake alipofariki mnamo 1895 alienda Minnesota kufanya kazi zake za ustawi ambazo alikuwa miongoni mwawachimba madini wa cornish walio ishi huko, afari zilikuwa zikiandaliwa na mke wa  Archbishop of Canterbury. Huko akachumbiwa na John Carr Jackson and na wapenzi hao walileta ranch in Mexico lakini haikufanikiwa na uchumba ulikufa hapo.Alirudi England mwaka 1898 baada ya kupoteza pesa zake nyingi kwenye biashara ambayo haikufaniiwa. Shela lake la harusi ambalo hakulivaa limetundikwa kwenye ofisi kuu za Oranje Vrouevereniging (Orange Women's Society) kule Bloemfontein, shirika la kwanza la ustawi wa wanawake ambalo lilikuwa Orange Free State, ilikuwa kama alama ya kujitoa kuwainua wanawake.

Marejeo 
 

Wasanii wa Afrika Kusini 
Wanawake wa Afrika Kusini
Wanaharakati wa Uingereza
Wasanii wa Afrika Kusini
Louise Guthrie

'Louise Guthrie'alizaliwa mnamo tareh ' (10 Oktobamwaka 1879 - had 20 Februari 1966) alikuwani ni  mtaalamu wa mimea na msanii wa mimea wa Afrika Kusini.

Maisha ya Awali na Elimu Isobel Louise Sophie Guthrie alizaliwa mnamo mwaka 1879 Cape Town nchini Afrika Kusini, binti wa Profesa wa mimea na hisabati aliyezaliwa Uingereza Francis Guthrie pamoja na mkewe Isabella Grisbrook. Alisoma katika shule ya Rustenburg Girls High School.

Kazi
Louise Guthrie alikuwa msaidizi wa mimea huko Bolus Herbarium, kuanzia mwaka 1918, hadi mwaka 1927. Alipokuwa huko, aliendeleza ustadi wake kama mchoraji mimea, anayejulikana zaidi kwa safu ya maonyesho 264 ya spishi protea iliyopatikana nchini Afrika Kusini, iliyoanza mnamo mwaka 1925, na ya mwisho ya mwaka 1947. Alitoa zawadi  kwa Bolus Herbarium katika mwaka 1948

 Maisha ya binafsi na urithi 
Jina la mmea wa guthriae linampa heshima kubwa Louise Guthrie.
Sanaa yake imehifadhiwa kwenye Chuo Kikuu cha Cape Town. Jumuiya ya mimea ya Hermanus ilifanya maonyesho ya uchoraji 76 na Guthrie mnamo mwaka 2000 huko Fernkloof'' hifadhi ya asili. Baadhi ya rangi zake za maji zinaonyeshwa kwenye Nyumba ya Afrika Kusini huko London.

Marejeo

Waliozaliwa 1879
Waliofariki 1966
Wanabiolojia wa Afrika Kusini
Wachoraji wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Esmé Frances Hennessy

Esmé Frances Hennessy, née Franklin (amezaliwa Umzinto, Agosti 1933) ni mtaalamu wa mimea, mchoraji wa mimea na mwandishi wa Afrika Kusini. 

Aliandika kuhusu maua ya Afrika ya Kusini yajulikanayo kama Erythrinas (South African Erythrinas) mwaka 1972, Orchids of Africa 1961akishirikiana na Joyce Stewart, The Slipper Orchids 1989 akishirikiana na Tessa Hedge na Flowering plants of Africa.

Maisha ya awali na elimu 
Esmé Franklin alizaliwa katika familia ya daktari. 
Alijifunza elimu ya mimea na wanyama katika chuo kikuu cha Natal na kupata shahada ya uzamivu ya elimu ya mimea mwaka 1983.

Kazi yake 
Kutokea mwaka 1958 mpaka 1960 aliajiriwa kama msaidizi wa tafiti katika kituo cha tafiti cha “C.S.I.R. Amoebiasis Research Unit”.  
Mwaka 1961 Hennessy alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mhadhiri katika chuo kikuu cha Durban- Westville. 

Mwaka 1972 Hennessy alichapisha kitabu kiitwacho South African Erythrinas. alitengeneza maonyesho mbali mbali na maelezo juu ya mimea ya Afrika (Flowering Plants of Africa) na kushirikiana katika uandishi wa Orchids of Africa (1981) akiwa na Joyce Stewart, The Slipper Orchids (1989) akiwa na Tessa Hedge. 
Alifanya maonyesho ya kimataifa naya ndani ya nchi ikiwepo “Hunt Institute for BotanicalDocumentation|Hunt Institute” iliyofanyika Pittsburgh, USA mwaka 1977, akionyesha mimea inayopatikana kusini mwa Afrika.
 
Alifanya maonyesho pia katika Royal Horticultural Society, Uingereza mwaka 1989 na 1992 na kuzawadia medali mbili za shaba na kushiriki katika maonyesho ya Smithsonian Institution ya Washington mwaka 2000.

Hennessy alistaafu kutoka katika idara ya mimea cha chuo kikuu cha Durban-Westville mwaka 1993 na kwa sasa ni profesa katika shule ya mime ana Wanyama cha chuo kikuu cha Natal, Pietermaritzburg.
Mnamo mwaka 2012, Henessy alielezea kitabu kiitwacho Beautiful Corn: America’s Original Grain from Feed to Plate iliyoandikwa na Anthony Boutard.

Kazi zake alizoziandika na kushirikishwa 
 Clinical amoebiasis iliyoandikwa na Alexander Joseph Wilmot (1962)
 South African Erythrinas iliyoandikwa na Esmé Franklin Hennessy (1972)
 Orchids of Africa: a select review iliyoandikwa na Joyce Stewart (1981)
 The slipper orchids iliyoandikwa na Esmé Franklin Hennessy (1989)
 Of rushes, resources and riots iliyoandikwa na Esmé Franklin Hennessy (2000)
 Terrestrial African orchids: a select review iliyoandikwa na John S Ball (2009)

Marejeo  

Waliozaliwa 1933
Watu walio hai
Wachoraji wa Afrika Kusini
Wanabiolojia wa Afrika Kusini                              
Wanawake wa Afrika Kusini
Bertina Lopes

Bertina Lopes (11 Julai, 1924 - 10 Februari, 2012) alikuwa mchoraji na mchongaji wa sanamu mwenye asili ya Ureno aliyezaliwa Msumbiji. 

Kazi ya Lopes ilionyesha kutilia msisitizo wa kina wa Kiafrika katika kutumia rangi na kutengeneza kazi zenye muundo wa barakoa na jiometri. Lopes amefahamika kwa kuangazia 'ukosoaji wa kijamii na bidii ya kitaifa iliyoathiri wasanii wengine wa Msumbiji wa wakati wake'.

Maisha binafsi
Lopes alizaliwa Maputo (mwanzo alifahamika kama Lourenço Marques), Msumbiji, mnamo 11 Julai, 1924 kwa mama wa Kiafrika na kwa baba wa Kireno ambaye alikua mkulima. Alisoma katika mji wa Maputo lakini baadae alihamishiwa katika mji wa Lisbon kumalizia masomo yake ya sekondari. 

Alisomea kuhusu uchoraji pamoja na Lino António na Celestino Alves na alipata shahada ya uchoraji na uchongaji sanamu. Kwa kipindi hicho alikutana na wasanii engine kama Marcelino Vespeira, Carlos Botelho, Albertina Mantua, Costa Pinheiro, Júlio Pomar na Nuno Sampayo.

Tuzo 
1950 – Tuzo ya uchiraji ya Painting Prize

1953 – Tuzo ya Medalha de Prata

1953 – Tuzo ya Prémio Empresa Moderna

1958 – Tuzo ya First Classified 

1974 – Trullo D’Oro, Fasano di Puglia, Brindisi

1974 – Tuzo ya La Mamma nell’arte, , Rome

1975 – Tuzo ya International Painting Prize
1978 – Tuzo ya Leader d’arte, Rome

1986 – Tuzo ya  Venere d’Argento,  Trapani

1988 – Tuzo ya Grand Prix d’Honnoeur,  Rome

1991 – Tuzo ya Rachel Carson Memorial Foundation World Prize, Rome

1992 – Tuzo ya La Plejade per l’Arte, Rome

1993 – Tuzo ya Commander for Merits, Lisbon 

1994 – Tuzo ya Centro Francescano Internazionale di Studi per il dialogo fra i popoli (Franciscan International Study Center to promote dialogue among people), Assisi

1995 – Tuzo ya Gabriele D’Annunzio Prize, Pescara

1996 – Tuzo ya Messaggero della Pace UNIPAX Prize, Rome

1998 – Tuzo ya Premio Internazionale Arte e Solidarietà nell’Arca, Florence

1998 – Tuzo ya  Frà Angelico International Prize, Rome

2002 – Tuzo ya Silver Plaque by the President of the Republic of Italy, Rome

Marejeo

Waliozaliwa 1924
Waliofariki 2012
Wasanii wa Msumbiji
Arts and Feminism 2023
Redshift

Msogeo mwekundu (ing. redshift) ni istilahi ya lugha ya fizikia kutaja maongezeko katika urefu wa mawimbi sambamba na kupungua kwa marudio, nishati ya fotoni na mnururisho sumakumeme kama mwanga. Mabadiliko ya kinyume yaani kupungua kwa urefu wa wimbi na kuongezeka kwa marudio na nishati hujulikana kama msogeo mwekundu hasi, au msiogo buluu (blueshift) . Majina hayo hutokana na rangi nyekundu na buluu ambayo huunda sehemu mbili za mwisho wa spektra ya nuru inayoonekana.

Msogeo mwekundu na buluu ni matokeo ya athari ya Doppler kwa nuru na mawimbi ya sumakuumeme kwa jumla. Utafiti wake ni muhimu hasa katika fani ya astronomia. Hapa inawezesha kukadiria umbali na kasi kwa violwa vya anga vya mbali.

Wanaastroomia huangalia hapa mistari ndani ya spektra inayoonyesha ni elementi gani inayopatikana kwenye nyota ambayo ni asili ya nuru inayopimwa. Elementi hizo zinaleta ruwaza ya pekee ya mistari ndani ya spektra ambayo ni sawa kote ulimwenguni.  Lakini kama chanzo cha nuru kina mwendo kwenda mbali na mtazamazi, ruwaza hiyo imesogezwa upande.

 Mawimbi husafiri kati ya vitu ambavyo vinasonga mbali (" relativistic " redshift, mfano wa athari ya Doppler inayohusiana )
 Mionzi husafiri kuelekea kitu katika kuwa uwezo mvuto, yaani kuelekea kitu katika chini sana curved (flatter) spacetime ( mvuto redshift )
 Mionzi husafiri kupitia nafasi ya kupanua ( redshift cosmological ). Uchunguzi kwamba vyanzo vyote vya taa vya mbali vya kutosha vinaonyesha redshift inayolingana na umbali wao kutoka Dunia inajulikana kama sheria ya Hubble .
Timolai na wenzake

Timolai na wenzake Dionisi, Pauside, Romulo, Aleksanda, Aleksanda mwingine, Agape na Dionisi mwingine (walifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 303) walikuwa Wakristo ambao katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano waliteswa kwa sababu ya imani yao na hatimaye walikatwa kichwa.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 24 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 303
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Dula

Dula (alifariki Nikomedia, mkoa wa Bitinia, leo Izmit, nchini Uturuki) alikuwa Mkristo wa Dola la Roma aliyeuawa kwa ajili ya imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Monasi

Monasi (karne ya 3 - karne ya 4) alikuwa askofu wa 15 wa Milano, Italia Kaskazini .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 AA.VV. Martirologio Romano, Roma, 2004
 M. Navoni, C. Pasini, Martirologio Milanese, Milano, 1996
 Maria Luisa Gatti Perer, Il Santuario di Corbetta, Istituto per la Storia, Milano, 1995, ISBN 88-85153-01-1

Viungo
 
 

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 4
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Ermelandi

Ermelandi (pia: Hermelandus, Hermeland, Herblain, Herblay,  Erblon, Herbland, Ermeland, Elblan, Erblain, Erblandus, Eurbland; Noyon, 645 hivi - karibu na Nantes, leo nchini Ufaransa, 720 hivi) alikuwa mmonaki huko Fontenelle chini ya Lambati wa Rouen ambaye alimteua kama mwanzilishi wa monasteri mpya katika kisiwa cha Indre ambayo aliiongoza hadi uzeeni. 

Kabla ya hapo alikuwa na cheo katika ikulu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Vita Hermelandi, Wilhelm Levison (éd.), Monumenta Germaniae Historica Scriptores Rerum Merovingicarum, 5, Hanovre-Leipzig, 1910, p.674-710. 
 Paul Guérin, « Saint Hermeland ou Erbland, abbé », in Les Petits Bollandistes. Vies des saints, tome 3, Paris, 1876 ( en ligne sur orthodoxievco.net).
 Roger Dion (1896-1981), Histoire de la vigne et du vin en France : des origines au , Paris, Clavreuil, 1959, 770 p. ; réédition, Paris, Flammarion, 1991 ; réédition, Paris, CNRS, 2010.

Waliozaliwa 645
Waliofariki 720
Wamonaki
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Prokopi wa Sazava

Prokopi wa Sazava (Chotoun, Bohemia, takriban mwaka 970 – Sazava, Bohemia, 25 Machi 1053) alikuwa Mkristo ambaye, kwa kuacha mke na mtoto, akawa mmonaki Mbenedikto, mkaapweke na hatimaye abati wa monasteri aliyoianzisha Sazava (Ucheki) akifuata madhehebu ya Kigiriki na kutumia lugha ya Kislavoni. 

Tarehe 2 Juni 1204 alitangazwa na Papa Inosenti III kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
Hugo Fabricius,  Požehnaná Památka Welikého Swěta Diwotworce Swatýho Prokopa,  Kutná Hora (1780).

Viungo vya nje 

 Saints of July 14: Procopius of Sázava
 San Procopio di Sazava
History (klaster-sazava.cz)

Waliozaliwa 970
Waliofariki 1053
Mapadri
Wamonaki
Wabenedikto
Wakaapweke
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ucheki