LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Bendera ya Angola

Bendera ya Angola ina milia miwili ya kulala. mlia wa juu ni nyekundu na mlia wa chini ni nyeusi. Katikati kuna nembo ya njano.

Jinsi ilivyo katika nchi mbalimbali za Afrika bendera ya chama tawala imebadilishwa kidogo na kutangazwa kuwa bendera ya taifa.
Katika Angola ni chama cha MPLA kilichoshinda baada ya vita ya wenywewe kwa wenyewe na kubadilisha bendera yake hivyo.

Rangi ya nyekundu ilimaanisha usoshalisti, nyesusi bara na watu wa Afrika.

Baadaye maelezo kwa ajili ya nyekundu yalibadilishwa kumaanisha jitihada na damu yaliyomwagika kwa ajili ya uhuru wa taifa.

Alama ndani ya bendera inafanana na mundu na nyundo nembo ya Umoja wa Kisovyet. Hapa ni nusu ya gurudumu meno, panga na nyota. 
Bendera ilianzishwa rasmi tarehe 11 Novemba 1975 offiziell eingeführt.

Alternativvorschlag 

Tangu 2003 kuna pendekezo la bendera jipya isiyokumbusha itikadi wala damu na vita.

Angola
Angola
Seoul

Seoul ni mji mkuu na mji mkubwa katika Korea ya Kusini. Kihistoria na hadi mwaka 1945 ilikuwa mji mkuu wa Korea yote.

Ina wakazi 10,276,968 kwenye eneo la km² 610.

Seoul iko kando ya mto Han katikati ya rasi ya Korea karibu na mpaka na Korea ya Kaskazini.

Jiji ni kitovu cha siasa, uchumi, utamaduni na elimu ya Korea Kusini. 

Seoul ilikuwa mahali pa michezo ya olimpiki ya mwaka 1988.

Korea Kusini
Miji ya Korea Kusini
Miji Mikuu Asia
Miji ya Olimpiki
Rasi ya Korea

Rasi ya Korea ni rasi (kwa neno lenye asili ya Kilatini: peninsula) kubwa katika Asia ya Mashariki. Inaingia kuelekea upande wa kusini takriban km 1,100 kutoka Asia bara ndani ya bahari ya Pasifiki. Bahari upande wa mashariki huitwa bahari ya Japani (inaitwa pia Bahari ya Mashariki) na upande wa magharibi huitwa Bahari Njano, kwenye Mlango wa Korea unaounganisha njia mbili za kwanza za maji. Mlango wa bahari wa Korea hutenganisha Korea na Japani ukiunganisha bahari zote mbili za kando. Bahari ya Uchina ya Mashariki iko upande wa kusini.

Hadi mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Korea ilikuwa sehemu moja ya kisiasa ambayo kwa harakaharaka ilipata kugonga hadi kwenye eneo la Peninsula ya Korea. 

Tangu mwisho wa ukoloni wa Japani 1945 rasi iligawiwa kisiasa, kwanza kati ya kanda za kirusi na kimarekani. 

Tangu mwisho wa vita vya Korea tarehe 27 Julai 1953 rasi imegawiwa kati ya Korea Kaskazini na Korea Kusini.

Mipaka ya kaskazini ya Peninsula ya Korea inaeleweka kikawaida kwamba imepakana baina ya Korea Kaskazini na majirani zake wa kaskazini, Uchina (1,416 km ikiwa pamoja na mikoa ya Jilin na Liaoning) na Urusi (19 km). Mipaka hii imejiumba kiasili na mito ya Yalu/Amnok na Tumen/Tuman/Duman. Kwa kuchukua ufafanuzi huu, Peninsula ya Korea (ikiwa pamoja na visiwa vyake) ina eneo la kilomtia za mraba zipatazo 220,847 (85,270 sq mi).

Tazama pia 
 Korea
 Korea Kaskazini (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea)
 Korea Kusini (Jamhuri ya Korea)

Tanbihi

Marejeo 
 
 Lithuanian lake similar to the Korean Peninsula  kaibab gordian

Viungo vya nje 

 Location of The Korean Peninsula  - The Official Korea Tourism Guide Site

Rasi za Asia
Jiografia ya Korea
Eris

Eris (alama: ; pia (136199) Eris au 136199 Eris) ni sayari kibete kubwa inayojulikana katika mfumo wa Jua letu.

Tabia ze Eris 
Njia yake ya kuzunguka jua ni nje ya njia ya Pluto. Eros inaonekana ina angalau mwezi mmoja unaoitwa Dysnomia. Makadirio ya kipenyo chake ni 2400 km ambacho ni kikubwa kidogo kuliko Pluto. Inazunguka jua katika muda wa miaka 556.7 ya dunia. Umbali wake na jua ni mara 97 umbali wa dunia yetu. Kutoka Eris hata jua letu laonekana kama nyota ndogo tu.

Kutambuliwa kwa Eris 
Eris ilitambuliwa 2005 na wanaastronomia walioongozwa na Dr. Michael E. Brown kwenye paoneaanga Mount Palomar (Marekani). Walichungulia picha za anga zilizopigwa mwaka 2003 wakatambua nukta ya anga lililobadilika mahali.

Eris ni chanzo cha utaratibu wa "Sayari Kibete" 
Kutambuliwa kwa Eris kulisababisha wanafalaki kuanzisha kitengo kipya cha "sayari kibete". Brown aliwahi kutangaza Eris kuwa sayari ya kumi ya jua letu. Lakini wataalamu wengine waliona uwezekano mkubwa ya kwamba magimba mengine ya kufanana na Eris yatapatikana karibuni. Maana ya neno "sayari" kwa kulingana na sayari za ndani ilihofiwa kutavurugika. Hivyo utaratibu wa sayari kibete ulianzishwa.

Hivyo Eris ilikuwa sababu ya kushushwa kwa cheo cha Pluto ambayo ni ndogo kuliko Eris.

Viungo vya Nje 
 [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ Michael Brown's webpage about 
 [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Tovuti ya Brown kuhusu mwezi wa Eris 
 compiled list of data
 MPEC listing 
 Java 3D orbit visualization
 Spaceflight Now article
 Slacker Astronomy Interview With Co-Discoverer Trujillo
 NASA - new planet discovered
 Trans-Neptunian Object mp|2003 UB|313 — IAU statement regarding the planetary status of Eris
 Simulation of mp|2003 UB|313's orbit — mp|2003 UB|313 is in a 17:5 resonance with Neptune
 Keck observatory page about the discovery of mp|2003 UB|313's moon
 Parade Magazine on the spacecraft New Horizons
 M. E. Brown et al., Satellites of the largest Kuiper belt objects, Astrophysics Journal Letters, 25 Desemba 2005 preprint

Habari magazetini 
 Tenth planet discovered in outer solar system - NewScientistSpace.com
 Astronomers Discover "10th Planet"  - Sky & Telescope article
 Tenth Planet Discovered - Astronomy Magazine article
 LARGER THAN PLUTO! 10th Planet Discovered? - Planetary Society
 Tenth planet found! - spaceflightnow.com
 Object Bigger than Pluto Discovered, Called 10th Planet - space.com
 Astronomers detect '10th planet' - BBC News
 You Call That a Planet? How astronomers decide whether a celestial body measures up.  - Slate.com
 Hubblesite:Revised diameter (April 2006)
 A Dwarf Planet Is Named: Eris - New York Times

Eris
Rijili Kantori

Rijili Kantori , Rijili Kantarusi au ing. Alpha Centauri (pia: Toliman au Rigil Kentaurus) ni nyota inayong'aa sana katika anga ya kusini kwenye kundinyota la Kantarusi  (pia: ing. Centaurus). Ni nyota angavu ya nne angani lakini haionekani kwenye nusu ya kaskazini ya Dunia.

Alpha Centauri ni nyota ya pekee kwa sababu ni nyota yetu jirani katika anga ina umbali wa miakanuru 4.2. Inaonekana angani karibu na kundinyota la Salibu (Crux).

Jina
Jina la Kiswahili ni Rijili Kantori linalotokana na ar. رجل القنطور rijil-al-qantur. Maana ya jina ni "mguu wa kantori (kentauro)" maana mataifa ya kale waliona kundinyota lote kama picha ya kiumbe ambacho ni nusu farasi na nusu binadamu kulingana na mitholojia ya Kigiriki. Jina la kimagharibi "Rigel/Rigil Centauri"[1] linatokana na jina lilelile la Kiarabu kwa "mguu" yaani رجل inayoandikwa kwa herufi za Kilatini ama "rijil" au "rigil" au "rigel". Ilhali kuna nyota kadhaa zilizotazamiwa kama "mguu" kwenye picha za makundinyota, ni kawaida kuongeza jina la kundinyota yake.

Jina la kitaalamu kufuatana na mfumo wa Bayer ni Alfa Centauri kwa maana ya kwamba ilitazamiwa kuwa nyota ya kwanza katika uangavu kati ya nyota za Kantarusi (Centaur).

Mfumo wa nyota tatu

Rijili Kantori (Alpha Centauri) inaonekana kama nyota moja lakini kwa darubini kubwa inaonekana kuwa mfumo wa nyota tatu zinazokaa karibu na kushikamana kati yao. Nyota mapacha za Alpha Centauri A na Alpha Centauri B ziko miakanuru 4.36 kutoka kwetu na nyota ya tatu Alpha Centauri C au Proxima Centauri ina umbali wa miakanuru 4.22.

Proxima Centauri (yaani nyota ya Kantarusi iliyo karibu zaidi nasi) imegunduliwa kuwa na sayari moja. Vipimo vinavyopatikana hadi sasa zinaonyesha uwezekano mkubwa ya kwamba sayari hii ni ya mwamba (kama dunia yetu, Mirihi au Zuhura) na inaweza kuwa na angahewa, tena katika upeo wa joto unaoruhusu kuwepo kwa uhai.

Marejeo

Nyota
Desimita

Desimita (pia: desimeta) ni kipimo cha urefu wa sentimita 10 au mita 0.1.

Kifupi chake ni dm.

Kipimo hiki hakitumiki sana isipokuwa na walimu wanaopenda kuwapa wanafunzi mazoezi ya kubadilisha vipimo.

1 dm = 10 cm 	 ; 	1 cm = 0,1 dm
1 dm = 100 mm 	 ; 	1 mm = 0,01 dm

Vipimo vya urefu
Maili

Maili ni kipimo cha urefu. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza. Zamani ilitumiwa sana lakini siku hizi matumizi yamepungua sana.

Maili si kipimo sanifu cha kimatifa hivyo urefu wa maili moja ni tofauti kati ya nchi na nchi hata kama ni maili ya nchi kavu au maili ya baharini.

Hadi leo inatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza ingawa hizi zote zinaelekea kubadilisha au zimeshabadilisha tayari kawaida yao kwa kutumia kilomita.
Ila tu watu wamezoea maili sana wakiendelea kuitumia.

Maili ya Kiingereza ina futi 5,280 au mita 1,609. 

Maili ya baharini ni mita 1,852.

Maili asilia 
Asili ya maili ni kawaida ya Waroma wa Kale. Walitumia kipimo cha milia passuum (=hatua 1000) kwa kupima urefu wa mbali.

"Milia" hii ilikuwa sawa na futi za Kiroma 5,000. Kipimo hiki cha Kiroma kilingia katika vipimo vya mataifa ya Ulaya.

Vipimo vya urefu
Vipimo vya Uingereza
Futi

Futi (kiing. foot) ni kipimo cha urefu wa 30.48 sentimita au inchi 12. Asili yake ni urefu wa sehemu ya kanyagio ya mguu wa mwanadamu. Si kipimo sanifu cha kimataifa bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza.

Kifupi chake ni ft. au inaandikwa hivyo: futi 5 inchi 11 = 5' 11".

Neno "futi" latumiwa pia kutaja chenezo au rula (chombo cha kupima urefu wa kitu).

Kipimo cha futi kiliingia katika Kiswahili tangu ukoloni wa Uingereza. Kimechukua nafasi ya vipimo asilia vya Kiswahili kama shubiri (takriban 25 cm) na ziraa (takriban 50 cm).

Kihistoria urefu wa futi ilikuwa tofauti kati nchi na nchi. Leo hii inatumiwa zaidi Marekani lakini pia kwa uzoefu katika nchi zinazotumia sana lugha ya Kiingereza hata kama rasmi zimeshakubali vipimo sanifu vya kimataifa SI. 

 futi 1 = inchi 12
 futi 1 = 304.8 millimita
 futi 5,280 = maili 1

Vipimo vya urefu
Vipimo vya Uingereza
Inchi

Inchi (kutoka Kiingereza inch) ni kipimo cha urefu wa sentimita 2.54. Inatumika pamoja na futi na maili. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza. 

Asili yake ni upana wa kidole gumba cha mtu. Kwa hiyo inchi inalingana takriban na wanda kati ya vipimo asilia vya Kiswahili ambayo ni pia kipimo cha upana wa kidole ingawa haikusanifishwa.

 inchi 1 = millimita 25.4 
 inchi 12 = futi 1 = millimita 304.8 
 mita 1 = takriban inchi 39.37 

Kifupi chake inchi ni: "futi 5 inchi 11 = 5' 11".

Kipimo cha inchi kiliingia katika Kiswahili tangu ukoloni wa Uingereza.

Kihistoria urefu wa inchi ulikuwa tofauti kati ya nchi na nchi. Leo hii inatumiwa zaidi Marekani lakini pia kwa mazoea katika nchi zinazotumia sana lugha ya Kiingereza hata kama wameshahamia vipimo sanifu vya kimataifa SI.

Mafundi hutumia inchi wakipima unene wa bomba la maji au wa ubao uliokatwa.

Vipimo vya urefu
Vipimo vya Uingereza
Kidole gumba

Kidole gumba ni kidole cha kwanza mkononi. Kidole hiki ni tofauti na vidole vingine kwa sababu mwelekeo wake ni wa pekee. Kina viungo vichache pia ni kifupi. Kinatuwezesha kushika vitu. 

Katika tamaduni mbalimbali kuonyesha kidole gumba kuna maana ya furaha; kwa mfano kumkubali mtu, kumwambia: Umefanya vizuri au pia kumwonyesha: mimi sijambo, sina matata.

Vidole
Morta

Morta (au morita, pia futuri) ni kipimo cha urefu cha takriban cm 18 - 20. 

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole gumba na kidole cha shahada kwenye mkono mmoja. 

Inafanana na shibiri lakini ni fupi.

Morta si kipimo sanifu, lakini katika maisha ya kila siku inasaidia sana. Mtu akijua urefu wa morta yake anaweza kupima vitu vingi haraka. Kwa sababu mtu hutembea na mkono wake kila saa, tofauti na futi au chenezo. Hivyo kuna ushauri wa kwamba kila mtu apime morta yake na kuikumbuka kwani itamsaidia kila mahali. Kwa kawaida morta ya mtu mzima inaweza kuwa kati sentimita 15-20.

Vipimo vya urefu
Vipimo asilia vya Kiswahili
Dhiraa

Dhiraa (pia ziraa, kutoka Kiarabu ذراع dhiraac; ing. ni cubit au ell) ni kipimo cha kihistoria cha urefu cha takriban sentimita 50. Iliitwa pia "mkono".

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole kikubwa na kisugudi au kiko cha mkono wake.

Dhiraa inalingana na kipimo cha shibiri; dhiraa moja ni sawa na shibiri mbili.

Kipimo cha kale sana
Dhiraa iko kati ya vipimo vya kale kabisa duniani. Inatajwa katika Biblia, kwa mfano Mwa. 6,15-16; Mwa. 7,20; Kut. 25,10.17.23; 1 Fal. 7 na penginepo. Pamoja na dhiraa ya kawaida kulikuwa pia na dhiraa ya pekee yenye urefu kidogo zaidi inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli 40,5 na Ez. 43,13. 

Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha  milimita 523.5 hadi 529.2 
 ikiaminiwa kuna uwezekano kuwa sawa na dhiraa ndefu inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli.

Marejeo

Vipimo vya urefu
Vipimo asilia vya Kiswahili
Yugoslavia

Yugoslavia (Jugoslavija na Југославија kwa Kikyrili "Nchi ya Waslavoni ya Kusini") ilikuwa nchi katika Ulaya kusini mashariki kati ya 1918 na 2003.

Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia 
Ilianzishwa kwa jina la "Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia" mwaka 1918 baada ya kuporomoka kwa Austria-Hungaria. Ufalme huu uliunganisha nchi za awali za Serbia na Montenegro pamoja na sehemu za Dola la Austria zilizokaliwa na Waslavoni. Tangu 1929 ufalme ulibadilisha jina kuitwa "Ufalme wa Yugoslavia". Tangu mwanzo tatizo mojawapo la nchi ilikuwa uhusiano kati ya mataifa mawili makubwa ndani yale yaani Waserbia na Wakroatia. Ingawa yote mawili ni karibu sana kuna tofauti za historia, dini na utamaduni ziilizosababisha hofu ya kutawaliwa kwa upande mmoja na mwingine.

Vita Kuu ya Pili ya Dunia 
Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia Yugoslavia ilivamiwa na jeshi la Ujerumani. Wapinzani mbalimbali walichukua silaha kupinga wavamizi. Kati ya vikundi hivi wanamgambo Wakomunisti chini ya Josip Broz Tito wakafaulu kuliko jeshi la msituni wa mfalme. Baada ya mwisho wa vita 1945 kundi la Tito lilichukua utawala.

Shirikisho la Jamhuri ya Watu wa Yugoslavia 

Katiba mpya ya 1946 iliunda Yugoslavia upya kama shirikisho la kisoshalisti. Majimbo 6 zilizoitwa pia "jamhuri" ziliundwa pamoja na mikoa miwili ya kujitawala ndani ya Serbia:
 1. Jamhuri ya kisoshalisti ya Bosnia na Herzegovina (mji mkuu Sarajevo)
 2. Jamhuri ya kisoshalisti ya Kroatia (mji mkuu Zagreb)
 3. Jamhuri ya kisoshalisti ya Masedonia (mji mkuu Skopje)
 4. Jamhuri ya kisoshalisti ya Montenegro (mji mkuu Titograd (sasa Podgorica))
 5. Jamhuri ya kisoshalisti ya Serbia (mji mkuu Beograd) na ndani yake:
 5a. Mkoa wa kisoshalisti ya Kosovo (mji mkuu Priština)
 5b. Mkoa wa kisoshalisti ya Vojvodina (mji mkuu Novi Sad)
 6. Jamhuri ya kisoshalisti ya Slovenia (mji mkuu Ljubljana)

Tito aliamua kutotii tena amri na maagizo kutoka chama cha kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti.
Yugoslavia ilifuata siasa ya kutoshikamana na pande zote mbili za vita baridi yaani Marekani na Urusi.

Baada ya kifo cha Tito umoja wa Yugoslavia ulidhoofika. Mashindano kati ya mataifa ndani ya nchi yaliongezeka.

Mwisho wa Yuguslavia 
1991 Kroatia, Slovenia na Masedonia zilichukua hatua ya kutoka nje ya shirikisho na kujitangaza kuwa nchi huru za pekee. 1992 jimbo la Bosnia na Herzegovina likafuata na kutoka nje.

Tangu 1992 "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa.

Mwaka 2006 hata umoja uliobaki kati ya Serbia na Montenegro ulifutwa na kila nchi imeendelea pekee yake.

Ulaya
Nchi za kihistoria za Ulaya
Uranus

Kuhusu matumizi ya jina Zohali kwa sayari hii tazama kipengele cha "Jina"

Uranus (alama: ) ni sayari ya saba kutoka jua letu.

Tabia 
Ni sayari kubwa ya tatu ya mfumo wa jua hata kama mada yake ni hasa gesi iliyoganda. Jumla ya masi yake ni mara 14 ya dunia hivyo ni sayari nyepesi kulingana na ukubwa wake. Kipenyo chake ni takriban kilomita 50,000.

Inazunguka Jua kwenye obiti inayochukua miaka 84. Umbali wake na Jua ni takriban mara 19 umbali wa Jua na Dunia au kilomita bilioni 2.9; afeli yake ni vizio astronomia 20.11 na periheli yake ni vizio astronomia 18.33. 

Hadi mwaka 2020 miezi 27 iligunduliwa. Miezi mikubwa huitwa Miranda, Ariel, Umbriel, Titania na Oberon. Ina pia pete kadhaa yaani mawingu ya vumbi, barafu na mawe madogo ambayo ni nyembamba na kuzunguka sayari kwa umbo la pete. Pete za Uranus ni hafifu kuliko zile za Zohali. 

Uranus inaonekana kama nyota hafifu sana yenye mwangaza wa mag 5.6-6. Kutokana na kuwa hafifu vile na mwendo wake wa pole hakuna utamaduni wowote wa kale ulioitambua kuwa sayari. Ilitambuliwa mara ya kwanza kuwa sayari na tarehe 13 Machi 1781 na William Herschel.

Jina 
Waswahili wa kale hawakujua sayari hii. Uranus ni jina la kimataifa lililoteuliwa katika karne ya 19 baada ya majadiliano marefu kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Ni jina la mungu wa Ugiriki ya Kale Urano (Οὐρανός) aliyeaminiwa kuwa mungu wa anga. Lugha nyingi duniani zimepokea jina hili kwa sababu astronomia ya zamani haikujua sayari hii. 

Vitabu kadhaa vinatumia jina la Kiswahili Zohali

 kwa kufuata kamusi ya KAST; lakini hili ni jina la Kiswahili kwa sayari ya sita (ing. "Saturn").

Tazama pia 
 Mfumo wa jua

Marejeo 

Sayari
Mfumo wa jua
Ufalme wa Kongo

Ufalme wa Kongo ulikuwa dola la Afrika ya Kati. Eneo lake lilikuwa ndani ya nchi za leo  Kongo (Kinshasa), Angola na Kongo (Brazzaville).  

Ulianzishwa katika karne ya 14 ikadumu hadi karne ya 17. 

Mtawala wake alikuwa na cheo cha "Mwene Kongo" au "Manikongo" wa kabila la Bakongo.

Ufalme huo umejulikana zaidi kihistoria kwa sababu ya mawasiliano yake ya kimataifa. Katika karne ya 15 meli za Wareno zilifika mwambaoni mwake. 

Manikongo mbalimbali walijenga uhusiano na Ureno na Kongo ilikuwa taifa la kushikamana na Ureno hadi kuharibika kwa uhusiano huo. Katika kipindi kile taarifa mbalimbali ziliandikwa zinazotupa leo picha nzuri ya ufalme huo.

Jiografia 
Wakati wa kukutana na Wareno Ufalme wa Kongo labda ulikuwa na eneo la km² 300,000 ukaunganisha robo ya magharibi ya Kongo (Kinshasa) pamoja na sehemu za Angola na Kongo (Brazzaville).

Utawala 
Manikongo alikaa katika mji wa M'banza-Kongo. 

Baada ya wafalme kuwa Wakristo Wakatoliki na kujengwa kwa kanisa kuu, jina la "São Salvador do Congo" (kwa Kireno: "Mwokozi Mtakatifu wa Kongo") lilikuwa kawaida kwa mji mkuu wa milki.

Ufalme ukawa na majimbo, wilaya na vijiji. Majimbo yalikuwa saba ya Mpemba, Nsundi, Mpangu, Mbata, Mbamba na Soyo. 

Kwa mikataba ya baadaye falme za Kakongo, Loango na Ngoy likatokea shirikisho ya sehemu nne.

Nchi za kihistoria za Afrika
Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Historia ya Angola
Kidole cha shahada

Kidole cha shahada ni kidole cha pili mkononi. Iko kati ya kidole gumba na kidole kikubwa. Kidole hiki kinatumiwa sana kwa mawasiliano kati ya watu.

Kwanza hutumiwa kwa kukilenga kwa kitu kwa kwa mtu kwa kusudi la kumaanisha: Ndiye huyu, ndicho hiki! Pia kinadokeza mweleko au upande. Kwa lugha mbalimbali jina la kidole hiki ni "kidole cha kuonyesha" (kiing. index au pointer finger, kijer. Zeigefinger).

Matumizi mazuri hutegemea na utamaduni. 

 Kuna utamaduni mbalimbali ambako ni mwiko au tabia mbaya kukilenga kwa mtu.
 Kama mkubwa anakitumia kwa wadogo ni kama onyo: "Usifanye tena hivyo!", "Si vizuri hivyo".
 Kidole hiki kinatumiwa pia kuonyesha namba "1". 
 Kinaweza kumaanisha ushindi; katika Kenya alama ya kidole cha shahada kilitumiwa kama alama ya chama cha KANU.

Vidole
Kidole cha kati

Kidole cha kati (pia: kikubwa, kirefu) ni kidole cha tatu mkononi. Kiko kati ya kidole cha shahada na kidole cha kati cha kando. Kwa watu walio wengi sana ni kidole kirefu mkononi. 

Katika utamaduni mbalimbali ni mwiko kabisa kuonyesha kidole hiki kunatumiwa kwa kusudi la kutukana na kutusi. Lakini kwa wengine hakina maana mabaya hivyo kidole kinaweza kuwa chanzo cha kutoelewana vibaya.

Vidole
Kidole cha kati cha kando

Kidole cha kati cha kando (pia: kidole cha pete) ni kidole cha nne mkononi. Iko kati ya kidole kikubwa na kidole cha mwisho. 

Kidole hiki hakina nguvu sana ni hafifu kati ya vidole vingine kwa sababu ya mishipa yake ni michache.

Katika tamaduni za magharibi kinatumiwa kwa ajili ya pete ya ndoa. Wengine hutoa maelezo juu ya imani mbalimbali kama sababu ya desturi hiyo. Labda sababu ya kimsingi ni udhaifu wa kidole hiki: kama ni kidhaifu kati ya vidole hakitumiwi sana kwa kazi kama kidole gumba au kidole cha shahada. Hivyo pete inalindwa zaidi ikiwa kwenye kidole hiki kuliko kwenye kidole kingine. 

Kuna lugha kadha ambako kidole hiki huitwa kwa majina kama "kidole cha daktari". 

Katika Kirusi, Kifinland na Kituruki kuna imani ya kwamba kidole hiki kina uhusiano na uchawi.

Vidole
Kidole cha mwisho

Kidole cha mwisho ni kidole cha tano kwenye mkono wa binadamu. Kiko kando ya kidole cha kati cha kando.

Kwa kawaida ni kidole kidogo mkonononi hivyo kwa lugha nyingi huitwa kwa jina "kidole kidogo".

Vidole
Shoka Khamis Juma

Shoka Khamis Juma ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Riziki Omar Juma

Riziki Omar Juma ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Rajab Ahmad Juma

Rajab Ahmad Juma ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Gaudentia Mugosi Kabaka

Gaudentia Mugosi Kabaka (amezaliwa 15 Aprili 1949) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo 
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Siraju Juma Kaboyonga

Siraju Juma Kaboyonga (amezaliwa 31 Agosti, 1949) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1949
Wanasiasa wa Tanzania
Phares Kashemeza Kabuye

Phares Kashemeza Kabuye (alifariki 24 Aprili, 2009 katika ajali la basi mkoani Morogoro) alikuwa Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliofariki 2009
Wanasiasa wa Tanzania
Mgeni Jadi Kadika

Mgeni Jadi Kadika ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Janet Bina Kahama

Janet Bina Kahama (amezaliwa tarehe 19 Mei, 1943) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1943
Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Charles Muguta Kajege

Charles Muguta Kajege (amezaliwa 3 Juni, 1962) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1962
Wanasiasa wa Tanzania
Diodorus Kamala

Diodorus Buberwa Kamala (amezaliwa 26 Novemba, 1968) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1968
Wanasiasa wa Tanzania
Nazir Mustafa Karamagi

Nazir Mustafa Karamagi (amezaliwa 13 Desemba, 1953) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1953
Wanasiasa wa Tanzania
Mariam Reuben Kasembe

Mariam Reuben Kasembe (amezaliwa tarehe 26 Agosti, 1957) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1957
Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Eustace Osler Katagira

Eustace Osler Katagira (amezaliwa 14 Julai, 1948) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1948
Wanasiasa wa Tanzania
Shukuru Kawambwa

Dr. Shukuru Jumanne Kawambwa (amezaliwa 15 Desemba 1957) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Aliwahi kuwa waziri.

Tanbihi

Chanzo 
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1957
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania 2015
Vita Rashid Kawawa

Vita Rashid Kawawa (amezaliwa 20 Januari, 1964) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1964
Wanasiasa wa Tanzania
Gaudence Cassian Kayombo

Gaudence Cassian Kayombo (amezaliwa 25 Julai, 1955) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1955
Wanasiasa wa Tanzania
Salim Abdallah Khalfan

Salim Abdallah Khalfan (amezaliwa tar. 4 Oktoba 1961) ni mbunge wa jimbo la Tumbe katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CUF.

Tazama pia
 Wabunge wa Tanzania
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Marejeo

Waliozaliwa 1961
Wanasiasa wa Tanzania
Watu walio hai
Khalifa Suleiman Khalifa

Khalifa Suleiman Khalifa (amezaliwa tarehe 9 Agosti, 1956) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1956
Wanasiasa wa Tanzania
Salim Hemed Khamis

Salim Hemed Khamis (20 Septemba, 1951 hadi 28 Machi, 2013) alikuwa Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1951
Waliofariki 2013
Wanasiasa wa Tanzania
Mwajuma Hassan Khamis

Mwajuma Hassan Khamis ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Abdisalaam Issa Khatib

Abdisalaam Issa Khatib (amezaliwa tar. 9 Juni 1940) ni mbunge wa jimbo la Makunduchi katika bunge la kitaifa tangu 1995 huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

Tazama pia
 Wabunge wa Tanzania

Marejeo

Viungo
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1940
Wanasiasa wa Tanzania
Watu walio hai
Hassan Rajab Khatib

Hassan Rajab Khatib (amezaliwa 1 Januari 1946) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1946
Wanasiasa wa Tanzania
Muhammed Seif Khatib

Muhammed Seif Khatib (10 Januari 1951 - 2021) alikuwa Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Alipata kuwa waziri kupitia chama cha kisiasa Tanzania, Chama Cha Mapinduzi (CCM).

Pia alikuwa mwandishi wa vitabu vya fasihi ya Kiswahili. 

Miongoni mwa kazi zake alizoziandika ni kama vile diwani ya Wasakatonge.

Chanzo
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Tanbihi

Waliozaliwa 1951
Waliofariki 2021
Waandishi wa Kiswahili
Wanasiasa wa Tanzania
Aisha Omar Kigoda

Aisha Omar Kigoda ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania‎
Abdallah Kigoda

Abdallah Omar Kigoda (amezaliwa 25 Novemba 1953 – 12 October 2015) alikuwa Mbunge katika Bunge la Tanzania la 2005-2010 akiwakilisha jimbo la uchaguzi la Handeni.

Viungo vya nje 
 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Waliozaliwa 1953
Hassan Chande Kigwalilo

Hassan Chande Kigwalilo ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.

Chanzo

 Tovuti ya Bunge la Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Frasila

Frasila (pia farasila, frasla; asili ya kiar.) ni kipimo cha uzito wa takriban 16 kg. 

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili si kipimo sanifu cha kisasa.

Zamani za biashara ya misafara "frasila" ilikuwa kipimo cha kawaida cha kupima kiasi cha mzigo fulani. 
Mara nyingi frasila kilitajwa kama kipimo cha pembe ya ndovu.

Mfano:
"Wakati huu Urori frasila ya ushanga kwa frasila ya pembe, nguo thenashara ila khamstashara kwa frasila, bizari frasila kwa frasila, sanduku ya sabuni kwa frasila ya pembe, baruti khamstashara ratli kwa frasila" 
(Maisha ya Hamed bin Muhammed el Murjebi yaani Tippu Tip kwa meneno yake mwenyewe, EALB 1974 § 16, uk. 20)
 
frasila 1 =  mani 12 = ratili 36 = wakia 576 = ~16 kg 
frasila 10 = jizla 1
frasila 64 = ~ tani moja

Marejeo
  "frasila" katika tovuti ya sizes.com
   makala "frasila", "ratili" katika kamusi ya Velten
  makala "farasila" katika kamusi ya Sacleux

Vipimo vya uzito
Vipimo asilia vya Kiswahili
Thenashara

Thenashara (pia thinashara) ni Kiswahili cha pwani kwa ajili ya namba kumi na mbili (12).

Asili ni Kiarabu "اثنا عشر" (ithnayn `ashara - ithnashara). 

Kwa Kiswahili sanifu "kumi na mbili" imechukua nafasi yake lakini bado hutumika.

Thenashara katika Biblia 
Katika tafsiri kadhaa za Biblia "Thenashara" inamaanisha hasa Mitume wa Yesu kumi na wawili pale ambapo neno la Kigiriki "dodeka" (=12) linatumiwa kama jina si namba. 

Toleo la Biblia (Union Version) linatumia "wale Thenashara" pale ambako Kigiriki asilia cha Agano Jipya kinasema "οἱ δώδεκα" (hoi dodeka) . Pale ambako lugha asilia inatumia "dodeka" kama namba Kiswahili cha Union Version kinatumia "kumi na wawili".

Matoleo mengine ya Biblia, kwa mfano Habari Njema kwa watu wote, hutumia "kumi na wawili" kote.

Thenashara katika Uislamu 
Wakati mwingine Thenashara inaweza kumaanisha madhehebu ya Shia katika Uislamu ambalo mara nyingi kwa Kiarabu huitwa "Ithnashara" kutokana na maimamu 12 wanaoheshimiwa. Ni kundi kubwa kati ya Washia hasa nchini Uajemi, Irak na Lebanon.

Marejeo 

Namba
Ukristo
Uislamu
Khamstashara

Khamstashara ni neno la Kiswahili cha zamani kwa ajili ya namba 15. Asili yake ni kiar. "خمسة عشر" (khamsa `ashera). Kwa Kiswahili sanifu kumi na tano imechukua nafasi yake.

Namba
Kilogramu

Kilogramu ni kipimo sanifu cha SI kwa ajili ya masi ya gimba. Kifupi chake ni kg. Sehemu yake ndogo huitwa "gramu" kwa kifupi "g". Kuna gramu 1000 katika kilogramu moja. Hata kama kifizikia kuna tofauti kati ya masi na uzito kilogramu hutumiwa pia kama kipimo cha uzito.

Kilogramu moja ni sawa na masi ya kilogramu asilia ambayo ni kipande cha metali kilichopo mjini Paris kwenye Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo. Nakala 40 za kilogramu asilia zilitengenezwa Paris na kutumwa penginepo duniani penye ofisi za kutunza vipimo kitaifa au kikanda.

Kilogramu ilikuwa kati ya vipimo vipya vilivyoanzishwa baada ya mapinduzi ya kifaransa pamoja na kipimo cha mita. Kiasili kilielezwa kuwa sawa na lita moja ya maji kwenye halijoto ya sentigredi 4 (kamili 3,98 °C). Lakini elezo hili halikuridhika wataalamu wa kimataifa wa vipimo wakaendelea kutengeneza mfano wake wa metali ya platini-iridi. 

Nakala zake hutumiwa penginepo kuhakikisha mizani ya taifa fulani ni sahihi.

Siku hizi wataalamu wanatafuta bado njia bora kwa sababu wengi hawaridhiki kutegemea gimba moja ambalo linaweza kuharibiwa au kupotea. 

 kilogramu 1 = gramu 1000
 kilogramu 1000 = tani moja

Marejeo 
 Kilogramu kwenye tovuti ya sizes.com
 Tovuti rasmi ya Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo 

Vipimo vya uzito
Vipimo sanifu vya kimataifa
Vipimo sanifu vya kimataifa

Vipimo sanifu vya kimataifa (kwa ing. International system of measurements, kwa far.: Système International d'unités; kifupi chake: SI) ni utaratibu uliokubaliwa kimataifa kwa kuwa na vizio vya upimaji vya pamoja duniani. Maendeleo na matumizi ya utaratibu huo huangaliwa na Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo.

Mfumo huu unatumia vizio saba vya kimsingi pamoja na viambishi awali 20 kwa kutaja vigawe au sehemu za vizio hivi katika mfumo wa viambishi awali vya vipimo sanifu vya SI. 

Vizio vya kimsingi ni:
 urefu (mita), 
 masi (kilogramu), 
 wakati (sekunde), 
 mkondo wa umeme (ampea), 
 halijoto (kelvini), 
 kanieneo (paskali), 
 kiasi cha dutu (moli), 
 mwangaza (kandela)

Vizio vyote vingine kama vile eneo, kani, shinikizo au ukinzani kiumeme vinatokana na vizio asilia.

Vipimo hivi hutumika na wanasayansi kote duniani vimeenea pia katika bishara na ufundi. Hata hivyo katika maisha ya kawaida kuna vipimo mbalimbali vinavyoweza kuwa tofauti kati ya nchi na nchi.

Tazama pia
Vipimo asilia vya Kiswahili 
Vipimo vya Uingereza

Vipimo
Vipimo sanifu vya kimataifa
Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo

Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo ([[kifar.]]: Bureau international des poids et mesures; Kiing. International Bureau of Weights and Measures) ni chama cha kimataifa mjini Paris chenye shabaha ya kutunza utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa (SI).

Chanzo chake kilikuwa mapatano ya kimataifa kuhusu mita ya 1875. 

Ofisi hufanya kazi yake chini ya kamati ya kimataifa ya vipimo. Kila baada ya miaka minne kuna mkutano mkuu wa vipimo (Conférence générale des poids et mesures) mwenye mamalaka juu ya maazimio yote kuhusu vipimo vya SI.

Ofisi inatunza kilogramu asilia ambayo ni mfano kwa mizani yote duniani. Inatunza pia mita asilia ingawa siku hizi elezo la mita haifuati teni gimba hili la metali bali fizikia.

Vipimo
Mashirika ya kimataifa
Ratili

Ratili (pia: ratli - kutoka Kiarabu رطل, ratl) ni kipimo cha kihistoria cha masi cha takriban nusu kilogramu au gramu 400-500.

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, si kipimo sanifu cha kisasa. 

Inalingana takriban na "pauni" (pound) ya Ulaya.

Ratili ilipokewa kutoka vipimo vya Kiarabu: "ratl" iliyotumiwa kwa jina hili katika sehemu nyingi za nchi za Kiislamu. Lakini uzani wa ratl ulikuwa tofauti kati ya nchi, majimbo na miji, kuanzia gramu 340 hadi zaidi ya kilogramu 2. Ratili ya Uswahilini ililingana zaidi na ratl jinsi ilivyotumiwa Uarabuni katika eneo la Makka iliyokuwa kidogo juu ya gramu 400.

Ratili kama kipimo cha kihandisi na biashara
Hadi leo "ratili" inatumiwa pale ambako matini za kiingereza zinatafsiriwa zinazotumia "[[:en:pound|]".
pau za reli zinatofautishwa mara nyingi kwa kutaja uzito kwa urefu na katika mfumo wa vipimo vya Uingereza ni "pound per yard" na kwa Kiswahili "ratili". Hapo ratili inalingana na pound ya Kiingereza ambayo ni gramu 453.59237.

Tanbihi

Marejeo 
 "ratili" katika tovuti ya sizes.com
 makala ratili katika kamusi ya Velten

Vipimo vya uzito
Vipimo asilia vya Kiswahili
Kigalicia

Kigalicia ("galego") ni lugha ya jimbo la Galicia nchini Hispania. Galicia ni jimbo la Hispania kaskazini ya Ureno na Kigalicia ni karibu na Kireno.

Ni lugha ya Kirumi iliyoanza katika urithi wa Kilatini lugha ya Dola la Roma. Wakati ule eneo liliitwa "Gallaecia" likawa jimbo la Galicia lakini pia kaskazini ya Ureno.

Pamoja na msingi wake wa Kilatini maneno mengi kutoka Kiarabu, Kihispania na Kikelti yaliingia katika Kigalicia.

Wareno na Wagalicia husikizana bila matatizo. Hivyo kuna watu wanaosema ya kuwa Kigalicia ni zaidi kama lahaja ya Kireno.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kigalicia 
lugha ya Kigalicia katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/glg

Lugha za Kirumi
Galicia
Bosnia na Herzegovina

Bosnia na Herzegovina (Bosna i Hercegovina au Босна и Херцеговина) ni nchi ya Ulaya kusini mashariki kwenye rasi ya Balkani. Mara nyingi huitwa kwa kifupi "Bosnia" tu na watu wake "Wabosnia". Ilikuwa sehemu ya Yugoslavia hadi mwaka 1992. 

Eneo lake ni km² 51,129 linalokaliwa na wakazi karibu milioni nne. 

Mji mkuu ni Sarayevo.

Kati ya wakazi kuna vikundi vitatu vinavyotofautiana kiutamaduni na kidini: Wabosnia (48%), Waserbia (37.1%) na Wakroatia (14.3%). Wanadai ya kwamba lugha zao ni tofauti, lakini hali halisi ni lugha ileile ya Kislavoni. Wakati wa Yugoslavia iliitwa "Kiserbokroatia". Tofauti ziko kwa sababu Wabosnia hutazamiwa kuwa Waislamu, Waserbia kuwa Waorthodoksi na Wakroatia kuwa Wakristo Wakatoliki.

Nchi ina vitengo viwili: Shirikisho la Bosnia na Herzegovina linalounganisha maeneo ya Waislamu na ya Wakatoliki na Republika Srpska au eneo la Waserbia Waorthodoksi.

Historia 
Bosnia ilitokea kama eneo la pekee wakati wa Karne za kati chini ya utawala wa Dola la Uturuki.

Jina la Bosnia limetokana na mto Bosna. Jina la Herzegovina lilitokana na watemi wa kusini katika eneo la mji wa Mostar waliotumia cheo cha Kijerumani cha "Herzog" na eneo lao liliitwa "nchi ya Herzog" au "Herzegovina".

Utawala wa Kiislamu ulisababisha kugeuka kwa sehemu kubwa ya wakazi kuwa Waislamu walioendelea kutumia lugha yao ya Kislavoni. 

Wakati wa kudhoofika kwa Dola la Uturuki katika karne ya 19 utawala wa nchi ulifika mikononi mwa Austria-Hungaria. 

Vita kuu ya kwanza ya dunia ilisababishwa mjini Sarayevo kutokana na mauaji ya mfalme mteule wa Austria na mke wake. 

Kati ya 1918 na 1992 Bosnia na Herzegovina ilikuwa jimbo la Yugoslavia. 

Baada ya uhuru ilitokea vita kali kwa sababu sehemu ya Waserbia na ya Wakroatia walitaka kuunganisha nchi au sehemu zake na Serbia au Kroatia. Wakazi wengi walifukuzwa nyumbani kwao kufuatana na maeneo ambako wanamgambo Waserbia au Wakroatia walitawala kufukuza wote wengine.

Jumuiya ya kimataifa iliingilia kati na kuwalazimisha washiriki kukubali amani katika mkataba wa Dayton wa 1995. 

Mamlaka kuu haimo mikononi mwa serikali ya wenyeji bali mikononi mwa Kamishna Mkuu kwa Bosnia na Herzegovina anayeteuliwa na Umoja wa Mataifa na Umoja wa Ulaya. Ana mamlaka ya kubatilisha sheria zilizoamuliwa na bunge, pia kuachisha mawaziri kazi.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 
 Bosnia and Herzegovina online 

 
Nchi za Ulaya
Donald A. Glaser

Donald Arthur Glaser (amezaliwa 21 Septemba 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1960 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1926
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Hofstadter

Robert Hofstadter (15 Februari 1915 – 17 Novemba 1990) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1961, pamoja na Rudolf Mössbauer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1915
Waliofariki 1990
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Rudolf Mössbauer

Rudolf Ludwig Mössbauer (amezaliwa 31 Januari 1929) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1961, pamoja na Robert Hofstadter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1929
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Lev Landau

Lev Davidovich Landau (22 Januari 1908 – 1 Aprili 1968) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Alichunguza vipengele vingi vya fizikia, hasa upande wa atomu, nyota, halijoto chini na kadhalika. Mwaka wa 1962 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1908
Waliofariki 1968
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu kutoka Moscow
Eugene Wigner

Eugene Paul Wigner (17 Novemba 1902 – 1 Januari 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchi wa Hungaria na jina Jenő Pál Wigner. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na Johannes Hans Daniel Jensen na Maria Goeppert-Mayer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1902
Waliofariki 1995
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Hungaria
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Johannes Hans Daniel Jensen

Johannes Hans Daniel Jensen (25 Juni 1907 – 11 Februari 1973) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na Maria Goeppert-Mayer na Eugene Wigner alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1907
Waliofariki 1973
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Maria Goeppert-Mayer

Maria Goeppert-Mayer (28 Juni 1906 – 20 Februari 1972) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa Ujerumani na kuhamia Marekani mwaka wa 1930 baada ya kuolewa na Mmarekani Joseph Mayer. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1963, pamoja na J. Hans D. Jensen na Eugene Wigner alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1972
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Charles Townes

Charles Hard Townes (amezaliwa 28 Julai 1915) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mionzi ya aina mbalimbali na kuvumbua leza. Mwaka wa 1964, pamoja na Nikolai Basov na Aleksander Prokhorov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1915
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Nikolai Basov

Nikolai Gennadiyevich Basov (14 Desemba 1922 – 1 Julai 2001) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza mionzi ya aina mbalimbali na kuvumbua leza. Mwaka wa 1964, pamoja na Aleksander Prokhorov na Charles Townes alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1922
Waliofariki 2001
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu kutoka Moscow
Aleksander Prokhorov

Aleksander Mikhailovich Prokhorov (11 Julai 1916 – 8 Januari 2002) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza mionzi ya aina mbalimbali na kuvumbua leza. Mwaka wa 1964, pamoja na Nikolai Basov na Charles Townes alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1916
Waliofariki 2002
P
P
Richard Feynman

Richard Phillips Feynman (11 Mei 1918 – 15 Februari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Anaangaliwa kuwa mwanafizikia mashuhuri kabisa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Hasa aliendeleza nadharia ya nuru, yaani nuru ielezwe kama yote mawili wimbi na chembe. Mwaka wa 1965, pamoja na Julian Schwinger na Shinichiro Tomonaga alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1918
Waliofariki 1988
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Julian Schwinger

Julian Schwinger (12 Februari 1918 – 16 Julai 1994) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nguvu za umeme na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1965, pamoja na Richard Feynman na Shinichiro Tomonaga alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1918
Waliofariki 1994
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Shinichiro Tomonaga

Shinichiro Tomonaga (31 Machi 1906 – 8 Julai 1979) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza nguvu za umeme na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1965, pamoja na Richard Feynman na Julian Schwinger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1979
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Alfred Kastler

Alfred Kastler (3 Mei 1902 – 7 Januari 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1966 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1902
Waliofariki 1984
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Hans Bethe

Hans Albrecht Bethe (2 Julai 1906 – 6 Machi 2005) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa katika mji wa Strasbourg. Mwaka wa 1933 alihamia Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1967 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 2005
Wanasayansi wa Ujerumani
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Luis Alvarez

Luis Walter Alvarez (13 Juni 1911 – 1 Septemba 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine, alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1968 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1911
Waliofariki 1988
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Murray Gell-Mann

Murray Gell-Mann (amezaliwa 15 Septemba 1929) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa wa kwanza kutumia jina la quark kwa sehemu za atomu. Mwaka wa 1969 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1929
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Hannes Alfven

Hannes Olof Gösta Alfvén (30 Mei 1908 – 2 Aprili 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza uionishaji wa gesi na umuhimu wake kwa chanzo cha ulimwengu. Mwaka wa 1970, pamoja na Louis Neel alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1908
Waliofariki 1995
Wanasayansi wa Uswidi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Louis Neel

Louis Eugene Felix Néel (22 Novemba 1904 – 17 Novemba 2000) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza sifa za usumaku. Mwaka wa 1970, pamoja na Hannes Alfven alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1904
Waliofariki 2000
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Dennis Gabor

Dennis Gabor (5 Juni 1900 – 8 Februari 1979) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Hungaria. Mwaka wa 1933, baada ya kufanya kazi nchini Ujerumani, alihamia Uingereza. Hasa alichunguza nadharia ya upigaji picha na kuvumbua holografia. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1900
Waliofariki 1979
Wanasayansi wa Hungaria
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Leon Cooper

Leon Cooper (amezaliwa 28 Februari 1930) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya upitishaji umeme. Mwaka wa 1972, pamoja na John Bardeen na Robert Schrieffer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1930
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Schrieffer

John Robert Schrieffer (amezaliwa 31 Mei 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya upitishaji umeme. Mwaka wa 1972, pamoja na John Bardeen na Leon Cooper alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1931
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Leo Esaki

Leo Esaki (amezaliwa 12 Machi 1925) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Reiona Esaki. Hasa alifanya utafiti upande wa ufundi mitambo wa kwanta. Mwaka wa 1973, pamoja na Ivar Giaever na Brian Josephson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1925
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Ivar Giæver

Ivar Giæver (amezaliwa 5 Aprili 1929) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Norwei. Baadaye alihamia na kufanya kazi nchini Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya upitishaji umeme. Mwaka wa 1973, pamoja na Leo Esaki na Brian Josephson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1929
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Norwei
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Brian Josephson

Brian David Josephson (amezaliwa 4 Januari 1940) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza nadharia ya upitishaji umeme. Mwaka wa 1973, pamoja na Leo Esaki na Ivar Giaever alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1940
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Martin Ryle

Martin Ryle (27 Septemba 1918 – 14 Oktoba 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi ya nyota na kuvumbua darubini inayotumia mawimbi na mwangi wa redio. Mwaka wa 1966 alipewa cheo cha Sir cha Uingereza. Mwaka wa 1974, pamoja na Antony Hewish alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1918
Waliofariki 1984
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Antony Hewish

Antony Hewish (amezaliwa 11 Mei 1924) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi ya nyota na kugundua nyota zinazodundadunda (kwa Kiingereza pulsar). Mwaka wa 1974, pamoja na Martin Ryle alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1924
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Aage Bohr

Aage Niels Bohr (amezaliwa 28 Februari 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Denmark. Baba yake ni Niels Bohr. Aage hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1975, pamoja na James Rainwater na Ben Mottelson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1922
Wanasayansi wa Denmark
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
James Rainwater

Leo James Rainwater (9 Desemba 1917 – 31 Mei 1986) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu na kugundua mfumo isopacha wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1975, pamoja na Aage Bohr na Ben Mottelson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1917
Waliofariki 1986
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Ben Mottelson

Ben Roy Mottelson (amezaliwa 9 Julai 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadaye alihamia na kuchukua uraia wa Denmark. Hasa alichunguza nadharia ya atomu na kugundua mfumo isopacha (kwa Kiingereza asymmetrical shapes) wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1975, pamoja na Aage Bohr na James Rainwater alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1926
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Denmark
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Burton Richter

Burton Richter (amezaliwa 22 Machi 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1976, pamoja na Samuel Ting alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1931
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Samuel Ting

Samuel Chad Chung Ting (amezaliwa 27 Januari 1936) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uchina. Alipokuwa na umri wa miaka 20 alihamia Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1976, pamoja na Burton Richter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1936
Wanasayansi wa Uchina
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Philip Anderson

Philip Warren Anderson (amezaliwa 13 Desemba 1923 - 29 Machi 2020) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza upitishaji wa umeme, na usumaku.

Mwaka wa 1977, pamoja na John Van Vleck na Nevill Mott alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Pia alikuwa stadi wa mchezo wa Kijapani Go.

Waliozaliwa 1923
Waliofariki 2020
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
John Van Vleck

John Hasbrouck Van Vleck (13 Machi 1899 – 27 Oktoba 1980) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu, na usumaku. Mwaka wa 1977, pamoja na Philip Anderson na Nevill Mott alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1899
Waliofariki 1980
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Nevill Mott

Nevill Francis Mott (30 Septemba 1905 – 8 Agosti 1996) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza upitishaji wa umeme, na usumaku. Mwaka wa 1962 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1977, pamoja na Philip Anderson na John Van Vleck alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1996
Wanasayansi wa Uingereza
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Tuzo ya Nobel ya Fizikia