LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Sri Lanka

Sri Lanka (pia Sirilanka, kwa Kisinhala Śrī Laṃkāva, kwa Kitamil Ilaṅkai; hadi mwaka 1972: Ceylon) ni nchi ya kisiwani katika Asia ya Kusini.

Iko karibu na ncha ya kusini ya rasi ya Uhindi katika Bahari Hindi. 

Nchi imekaliwa na watu walau kuanzia miaka ya 125,000 KK na ilizidi kupata umuhimu kutokana na mahali ilipo.

Mji mkuu ni Sri Jayawardenapura.

Mikoa 
Sri Lanka ina mikoa 9:
 Sri Lanka Kati
 Sri Lanka Kaskazini Kati
 Sri Lanka Kaskazini
 Sri Lanka Mashariki
 Sri Lanka Kaskazini Magharibi
 Sabaragamuwa
 Sri Lanka Kusini
 Uva
 Sri Lanka Magharibi

Mikoa hiyo imegawanyika katika wilaya 25.

Watu
Idadi ya wakazi ni takriban milioni 22 (2020). 

Walio wengi (74.9%) ni Wasinhala ambao kwa kawaida ni wafuasi wa Ubuddha wa madhehebu ya Theravada (70.2%). Takriban 11.2% ni Watamili ambao wengi wao ni Wahindu (12.6%) na wanaishi hasa kaskazini mwa kisiwa. 

Lugha zao, Kisnhala na Kitamil ni lugha rasmi. Pia Kiingereza kinatambulika.

Kuna Wamori Waislamu (9.7%, hasa Wasuni) ambao wengi wao wanajiona machotara wa Kiarabu.

Pia kuna Wakristo (7.4%, hasa Wakatoliki 5.8%, halafu Waanglikana na Waprotestanti wengine) ambao vilevile baadhi yao ni machotara wa Kizungu (hasa wa Kireno na wa Kiholanzi). 

Karibu wananchi wote wanajali sana dini katika maisha yao.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

Serikali
 Official Sri Lankan Government Web Portal, lango la tovuti za serikali
 Official Web Portal lango la tovuti za bunge
 Official Government News Portal 
 Official Web Portal  lango la tovuti za rais
 Official website tovuti ya mahakama kuu

Taarifa za jumla
 
 Official site of the Department of Census and Statistics.
 Annual Report 2010  from the Ministry of Finance and Planning.
 Sri Lanka  from UCB Libraries GovPubs.
 
 Sri Lanka profile from the BBC News.
 Sri Lanka in the Encyclopædia Britannica.
 Introducing Sri Lanka Overview of the country from Lonely Planet.
 Key Development Forecasts for Sri Lanka from International Futures.

Historia
 Mahavamsa an ancient Sri Lankan chronicle written in the 6th century.
 Sketches of the Natural History of Ceylon by Sir James Emerson Tennent, 1861.

Ramani
 
 Sri Lanka Map katika Google Maps.

Biashara
World Bank Summary Trade Statistics Sri Lanka

 
Nchi za visiwa
Nchi za Asia
Jumuiya ya Madola
Kihindi

Kihindi (Devanagari: हिन्दी au हिंदी) ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi, Nepal, Afrika Kusini na Singapuri inayozungumzwa na Wahindi. Ni lugha ya kitaifa nchini Uhindi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kihindi nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu milioni 258; tena kuna watu milioni 120 ambao huitumia lugha ya Kihindi kama lugha ya pili au ya mawasiliano. Wengine husema kwamba kinaeleweka kati ya theluthi mbili ya Wahindi wote yaani takriban watu milioni 650, na wasemaji wa Kihindi kama lugha ya kwanza ni zaidi ya milioni 180. Pia kuna wasemaji 361,000 nchini Afrika Kusini (2003), wasemaji 77,600 nchini Nepal (2011) na wasemahi 13,100 nchini Singapuri (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihindi iko katika kundi la Kiaryan au la lugha za Kihindi-Kiajemi. Lugha za karibu ni pamoja na Kipunjabi, Kisindhi, Kigujarati, Kimarathi na Kibengali.

Lugha imetoka katika Sanskrit ya kale iliyokuwa lugha ya chanzo cha utamaduni wa Uhindi.

Kihindi, Kiurdu na Kihindustani
Kihindi ni umbo la lugha ya Kihindustani nchini India. Kihindustani ilikuwa jina la pamoja katika Uhindi wa kaskazini kabla ya ugawaji wa mwaka 1947 mwisho wa ukoloni na kuanzishwa kwa nchi huru za Pakistan na India. Baada ya uhuru lugha ya pamoja ya awali iliitwa "Kihindi" upande wa India na "Kiurdu" upande wa Pakistan. Hali halisi lugha hizi mbili ni kama lugha 1 hata kama Urdu huandikwa kwa herufi za Kiarabu na Kihindi kwa herufi za Devanagari.

Viungo vya nje
lugha ya Kihindi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihindi
lugha ya Kihindi katika Glottolog
lugha ya Kihindi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Afrika Kusini
Lugha za Nepal
Lugha za Singapuri
Lugha za Kihindi-Kiajemi
Shamu

Shamu (kwa Kiarabu شام "sham" - kifupi cha بلاد الشام, "bilad ash-sham") ni jina la eneo la kihistoria katika Mashariki ya Kati inayokaliwa leo hii na nchi za Syria, Lebanon, Palestina, Israel na Jordan. 

Mipaka ya kijiografia ilikuwa mto Frati na milima ya Anatolia upande wa kaskazini, Bahari ya Mediteranea upande wa magharibi, Misri upande wa kusini na jangwa la Uarabuni upande wa mashariki.

Ni pia jina la kienyeji la mji wa Dameski linalotumiwa mara nyingi nchini Syria.

Historia ya Syria
Nchi za kihistoria za Asia
Mashariki ya Kati
604 KK

Makala hii inahusu mwaka 604 KK (kabla ya Kristo).

Matukio 
 Nebukadreza II anaanza utawala wake kama mfalme wa Babeli akimrithi baba yake Nabopolassar

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
604 KK
Karne ya 7 KK

Karne ya 7 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 700 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 601 KK.

Wakati wa karne ya 7 KK 

689 KK: Senakeribu, mfalme wa Asiria anateka Babuloni.
687 KK: Manase anashika nafasi ya baba yake, Hezekia, katika ufalme wa Yuda.
668 KK: Ninawi inakuwa mji mkubwa kuliko yote duniani
668 KK: Misri inaasi utawala wa Waashuru.
631 KK: Wagiriki wanaunda Kurene huko Libia.
626 KK: Nabopolasar anaanzisha ufalme mpya wa Babuloni.
622 KK: Katika hekalu la Yerusalemu kinapatikana kitabu cha sheria ya Musa kutoka Israeli kaskazini. Mwanzo wa urekebisho wa mfalme Yosia.
612 KK: Ninawi inatekwa na Wababuloni na Wamedi. Babuloni inakuwa mji mkubwa duniani.
 604 KK: Nebukadreza II aanza utawala wake kama mfalme wa Babeli akimfuata baba yake Nabopolassar.
 Sarafu za kwanza zinazojulikana duniani zinatolewa Lydia kwenye pwani ya magharibi ya Anatolia - wakati ule eneo la Wagiriki wa Kale.
 Ujenzi wa Ukuta Mkubwa wa China unaanza utakaoendelea kwa karibu miaka 2000

Matukio 
609 KK: Kifo cha mfalme Yosia: Ufalme wa Yuda unaelekea kikomo chake kama nabii Yeremia na wengineo wanavyobashiri.

Watu 
 641 KK-609 KK: Mfalme Yosia huko Yerusalemu
 Nabii Sefania katika ufalme wa Yuda.
 Nabii Yeremia katika ufalme wa Yuda.
 Nabii Nahumu katika ufalme wa Yuda.
 Nabii Habakuki katika ufalme wa Yuda.

Viungo vya nje 

Karne ya 7 KK
Karne ya 8 KK

Karne ya 8 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 800 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 701 KK.

Wakati wa karne ya 8 KK

Matukio 

753 KK (21 Aprili): tarehe ya kimapokeo ya uanzishaji wa mji wa Roma
740 KK: Ahazi anaanza kutawala ufalme wa Yuda.
734 KK: Wagiriki wa Korintho wanaanzisha Sirakusa katika kisiwa cha Sicilia
727 KK: Babuloni inajikomboa kutoka utawala wa Waashuru.
722 KK: Ufalme wa Israeli unakomeshwa na mfalme wa Waashuru Sargon II.
704 KK: Senakeribu anahamishia makao makuu ya Assyria huko Ninawi.
700 KK hivi: Utunzi wa Upanishad, kitabu kitakatifu cha Uhindu.

Watu 
Nabii Amosi katika Israeli kaskazini
Nabii Hosea katika Israeli kaskazini
Nabii Isaya huko Yerusalemu
Nabii Mika katika ufalme wa Yuda

Viungo vya nje 

Karne ya 8 KK
Yordani

Yordani (pia: Jordan, Jordani; kwa Kiarabu; الأردنّ  "al-urdun") ni ufalme wa Kiarabu katika Mashariki ya Kati.  

Jina la nchi limetokana na mto Yordani ambao ni mpaka wake upande wa magharibi na Israel na eneo la Palestina ya leo.

Jina rasmi ni Ufalme wa Kihashemi wa Yordani (kwa Kiarabu: المملكة الأردنية الهاشمية ) kutokana na familia ya kifalme. 

Imepakana na Syria, Iraq, Saudi Arabia, Palestina na Israeli. 

Ina pwani fupi kwenye Ghuba ya Aqaba ya Bahari ya Shamu.

Mji mkuu ni Amman.

Jiografia
Sehemu kubwa ya nchi ni jangwa.

Historia 
Nchi ya sasa ilianzishwa kwa jina la "Transjordan" (ng'ambo ya mto Yordani) kama sehemu ya eneo la Palestina lililotawaliwa na Uingereza kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa baada ya mwaka 1918. 

Waingereza waliamua kutenganisha eneo hilo na Palestina upande wa magharibi wa mto Yordani na kuiweka tangu mwaka 1921 chini ya mamlaka ya Abdullah bin al-Husayn wa familia ya Wahashemi aliyekuwa mtoto wa Sharif wa Makka wa mwisho kabla ya mji huu kutwaliwa na Wasaudi. 

Kwa hatua hiyo Uingereza ililenga kuimarisha uhusiano wake na makabila ya Waarabu wa jangwa. Abdullahi alitawala awali kwa cheo cha emir baadaye kama mfalme wa "Transjordan".

Jeshi lake lilishiriki katika vita ya mgawanyo wa Palestina na Israeli miaka 1948-1949 na kushika sehemu ya Palestina isiyotawaliwa na Israeli. 

Baada ya vita ya siku sita ya mwaka 1967 maeneo yote upande wa magharibi wa mto Yordani yaliyotawaliwa na mfalme Hussein II mwandamizi wa Abdallah tangu mwaka 1952. 

Mwishowe aliacha madai yote ya utawala juu ya sehemu hizo.

Watu
Wenyeji walio wengi (95-97%) ni Waarabu wenye undugu mkubwa kijenetikia na Waashuru Wakristo ambao ni 0.8%. 

Kuna umati wa wakimbizi kutoka Palestina (ingawa wengi wamepata uraia) na miaka ya mwisho kutoka Iraki na Siria. Wageni wote ni 30% za wakazi.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarabu.

Upande wa dini, 95% ni Waislamu (karibu wote Wasuni), 4% ni Wakristo (hasa Waorthodoksi na Wakatoliki), 1% ni Wadruzi na wachache ni Bahai.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi
 Jordan national TV channel (live)
 
 Jordan Corruption Profile from the Business Anti-Corruption Portal
 
 Jordan profile from the BBC News
 
 Key Development Forecasts for Jordan from International Futures.

Yordani
Nchi za Kiarabu
Nchi za Asia
Maeneo ya Biblia
Yordani (mto)

Yordani (kwa Kiebrania: נהר הירדן nehar hayarden; kwa Kiarabu: نهر الأردن nahr al-urdun) ni mto mdogo katika Mashariki ya Kati lakini ni kati ya mito inayojulikana sana duniani kwa sababu imetajwa mara nyingi katika Biblia. 

Hivyo katika dini za Uyahudi na Ukristo Yordani ina maana ya pekee: kwa Wayahudi unakumbusha tukio la Yoshua kuwaongoza babu zao kuuvusha pakavu wakati wa kuvamia nchi ya Kanaani. Kwa Wakristo unakumbusha pia ubatizo wa Yesu kwa mikono ya Yohane Mbatizaji.

Kwa sehemu kubwa ya njia yake uko chini ya usawa wa bahari na ni mpaka kati ya ufalme wa Yordani upande wa mashariki na maeneo ya Palestina na Israel upande wa magharibi. 

Chanzo cha Yordani ni mito minne inayobubujika karibu na mlima Hermoni mpakani kwa Israel, Lebanon na Syria.

Mito ya chanzo inaungana katika Israel ya kaskazini. 

Yordani hupita eneo la Galilaya inapounda ziwa Genesareti na baada ya kutoka hapo inatelemka kwa kupindapinda mara nyingi hadi Bahari ya Chumvi. 

Mdomo wake uko m 400 chini ya usawa wa bahari, hivyo Yordani ni mto wa pekee kabisa duniani. 

Kiasi cha maji kwenye sehemu ya kusini ya mto kimepungua sana kwa sababu Israel inavuta sehemu kubwa ya maji kwa ajili ya matumizi ya binadamu katika miji yake.

Bonde la Yordani ni sehemu ya kaskazini ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki linaloendelea katika bonde la Araba na kupita Bahari ya Shamu hadi kuonekana tena Eritrea.

Mito ya Israel
Mito ya Palestina
Mito ya Yordani
Mito ya Biblia
1598

Makala hii inahusu mwaka 1598 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 13 Aprili - Mfalme Henri IV wa Ufaransa atoa tamko la Nantes linalowapa Waprotestant haki sawa na Wakatoliki nchini Ufaransa na kumaliza vita ya kidhehebu.
 Agosti: Wapinzani wa Ueire wanashinda jeshi la Uingereza katika vita ya miaka tisa kati ya Ueire na Uingereza.

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Jordano Ansalone, padri kutoka Italia na mfiadini nchini Japani

Waliofariki 
 13 Septemba - Mfalme Filipo II wa Hispania (* 1526)

Karne ya 16
Ciudad Bolívar

Ciudad Bolívar ni mji mkuu wa jimbo la Bolivar katika Venezuela. Mji ulianzishwa 1764 kwa jina "Angostura" ukabadilishwa jina mwaka 1846 kwa heshima ya Simon Bolivar. Idadi ya wakazi ni 312,691 (mwaka 2000).

Mji ulianzishwa mahali ambako mto pana Orinoco ni nyembamba kiasi mwenye upana wa 1.6 km pekee. Hali hii iliwezesha kuvuka mto na kuanzisha mji ulioitwa awali kwa jina kamili 'Santo Tomé de Guayana de Angostura del Orinoco' ("Mt. Tomasi wa Guayana kwenye sehemu nyembamba wa Orinoco") yaani jina fupi "Angostura" lilimaanisha "sehemu nyembamba". Daraja la kwanza la mto Orinoco likajengwa hapohapo.

Leo hii mji ni kati ya vitovu vya kiuchumi vya beseni ya Orinoco.

Miji ya Venezuela
Naypyidaw

Naypyidaw, maana yake "Makao ya Wafalme", awali: Pyinmana, ni mji wa tatu katika Myanmar karibu na Mandalay. Tangu mwaka 2005 ni mji mkuu wa nchi.

Historia
Pyinmana ilikuwa makao makuu ya "Jeshi la Uhuru wa Burma" wakati wa ukoloni na vita kuu ya pili ya dunia. Kwa wanajeshi wengi wa nchi ni kama mahali patakatifu.

Mwaka 2005 serikali ya kijeshi iliamua kuhamisha mji mkuu kutoka Yangon kuja Pyinmana. 

Ilitajwa kama faida ya kuwa Pyinmana iko karibu zaidi na kitovu cha nchi kuliko Yangon (Rangun) ambayo iko kando.

Sababu nyingine inayotajwa na wapinzani wa serikali ni kwamba ofisi za serikali ziko sasa mbali na watu wa Yangon walioandamana mara kwa mara na kudai demokrasia.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Myanmar
Naypyidaw
Yangon

Yangon (pia:Rangun) ni mji mkubwa wa Myanmar. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 2005.

Kuna wakazi zaidi ya milioni 4. Mji uko kando la mto Hlaing karibu na bahari.

Picha za Rangun 

Miji ya Myanmar
Jenerali

Jenerali ni cheo kikuu cha kijeshi katika nchi nyingi za dunia. Jenerali huwa kiongozi wa ngazi ya juu katika jeshi.

Idadi ya majenerali si kubwa. Kazi yao ni kuongoza na kupanga kazi ya jeshi. Kwa kawaida hawashiriki wenyewe katika mapigano. 

Neno limeingia katika Kiswahili kutoka lugha ya Kiingereza. Asili yake ni Kilatini "generalis" yenye maana ya "kwa ujumla".

jeshi
Cheo
Cheo

Cheo ni rejeo linaloongezwa kwa jina la mtu kuonyesha heshima, wadhifa au kazi yake.

Pia ni kimo cha kitu fulani, kama vile vazi.

Tena ni jina la vifaa mbalimbali: mti wa kufulia nazi, ubao mwembamba wa kushonea mkeka, kifimbo cha kuagulia ambacho mganga wa jadi anatafuta vitu.

vifaa
Lord Rayleigh

Lord Rayleigh (12 Novemba 1842 – 30 Juni 1919) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa John William Strutt. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua elementi ya agoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1842
Waliofariki 1919
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Wilhelm Röntgen

Wilhelm Conrad Röntgen (27 Machi 1845 – 10 Februari 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa ugunduaji wa mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Elementi sintetiki ya Roentgeni ilipewa jina kwa heshima yake Roentgen.

Waliozaliwa 1845
Waliofariki 1923
Wanafizikia wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Mwanamke

Mwanamke ni mwanadamu wa jinsia ya kike, kwa maana anafaa kuwa mke. Ndiyo sababu kwa kawaida anaitwa hivyo aliyefikia utu uzima au walau amebalehe. 

Kabla ya hapo huwa anaitwa mtoto wa kike, binti, mwanamwali au msichana.

Baada ya kuzaa anaitwa kwa kawaida mama, jina lenye heshima kubwa katika utamaduni wa aina nyingi.

Akianza kupata wajukuu, anajulikana pia kama bibi.

Wanawake ni takriban nusu ya binadamu wote, wengine huwa wanaume. Ndizo jinsia mbili ambazo zinahesabiwa kwa kawaida kati ya binadamu. 

Mwanamke ana tabia zake za pekee upande wa mwili, nafsi na roho, na tofauti kati yao na wanaume hujitokeza kwa namna mbalimbali katika utendaji.

Katika maumbile ya mwili wanawake huwa na viungo vya uzazi vya kike ambavyo ni vya pekee na kulindwa kwa jumla ndani ya mwili. 

Msingi wa tofauti hizo ni hasa chembeuzi cha jinsia, yaani wanaume wana jozi la chembeuzi "X" na "Y" ndani ya seli zao zote, lakini wanawake wana jozi la "X" mbili. Chembeuzi Y inabeba habari zote zinazomfanya mwanadamu kukua kama mwanaume badala ya mwanamke.

Lakini si tofauti za mwilini pekee zinazosababisha wanawake kuwa tofauti na wanaume. Kuna pia tabia za kiakili na za kiroho za pekee zinazoonekana wazi kati ya wanawake wengi. 

Hata hivyo tofauti nyingi zinategemea pia utamaduni kwa sababu mara nyingi watu wamepanga shughuli na pia namna ya maisha tofauti kwa wanaume na wanawake, hivyo watu wamezoea kuchukua matokeo ya mapatano hayo kama jambo la kimaumbile hata kama ni la kiutamaduni tu.

Pamoja na hayo, kuna wanawake wenye tabia zinazotazamiwa kuwa za kiume. Sababu kuu ni kwamba miili yao huwa na viwango vya homoni tofauti na kawaida. Kuna watu kadhaa wenye mwili wa kike wanaojisikia kuwa wanaume, pengine kutokana na matukio ya utotoni au athari nyingine za kisaikolojia.

Tazama pia 
 Wanawake wa Angola

Marejeo
Chafe, William H. , "The American Woman: Her Changing Social, Economic, And Political Roles, 1920–1970", Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-501785-4
 Roget’s II: The New Thesaurus, (Boston: Houghton Mifflin, 2003 3rd edition) ISBN 0-618-25414-5
 McWhorter, John. 'The Uses of Ugliness', The New Republic Online, January 31, 2002. Retrieved May 11, 2005 ["bitch" as an affectionate term]
 McWhorter, John. Authentically Black: Essays for the Black Silent Majority (New York: Gotham, 2003) ISBN 1-59240-001-9 [casual use of "bitch" in ebonics]
 Routledge international encyclopedia of women, 4 vls., ed. by Cheris Kramarae and Dale Spender, Routledge 2000
 Women in world history : a biographical encyclopedia, 17 vls., ed. by Anne Commire,  	Waterford, Conn. [etc.] : Yorkin Publ. [etc.], 1999–2002

Viungo vya nje

Historia
 Women's History in America
A History of Women’s Entrance into Medicine in France  studies and digitized texts by the BIUM  (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris) see its digital library Medic@ .
Dini
 Women and Christianity: representations and practices
 Women in Islam 

Watu
Jinsia
Biolojia
Saikolojia
Bhutan

Bhutan ni nchi ndogo ya Bara Hindi katika milima ya Himalaya. 
  
Nchi imepakana na Uhindi na jimbo la Tibet la China. 

Imetawaliwa na mfalme Jigme Singye Wanchuck tangu 1972.

Kuna wakazi takriban lakhi saba unusu. 

Mji mkuu unaitwa Thimphu.

Jiografia 
Bhutan ni nchi ya milima, na zaidi ya 80% za eneo la Bhutan ziko juu ya kimo cha mita 2,000. Kusini tu kuna kanda nyembamba ya tambarare ya Duar. 

Watu walio wengi hukalia eneo la milimani kati ya mita 2,000 hadi 3,000 juu ya UB.  

Mpakani kwa China kuna milima ya juu ya Lunana. Kula Kangri ni mlima mkubwa wenye kimo cha mita 7,553. 

Zaidi ya theluthi mbili za nchi zimefunikwa na misitu.

Historia 
Bhutan ilianzishwa mwaka 1644 na mmonaki Mbuddha Shabdrung Ngawang Namgyel. 

Nchi iliweza kutunza uhuru wake hadi leo, lakini ililazimishwa kukubali maeneo ya kusini yatwaliwe na Waingereza na kuunganishwa na Uhindi wa Kiingereza. Uingereza ilishughulika pia mawasiliano ya nje ya Bhutan. 

Uhusiano huu umeendelea na India kulingana na mkataba wa urafiki wa tarehe 8 Agosti 1949. 

Tarehe 12 Februari 1971 Bhutan ikapokelewa kama nchi mwanachama wa UM.

Wakazi na Utamaduni 

Wabhutan walio wengi huishio mlimani wako karibu kiutamaduni na kilugha na watu wa Tibet na Burma. Hao hufuata dini ya Ubuddha (74.8%) ambayo ndiyo dini rasmi. Lugha za jamii hiyo zinazotumika nchini humo ni 23. Mojawapo, Kidzongkha, ndiyo lugha rasmi.

Watu wa kusini wanafanana zaidi na watu wa Nepal na hutumia Kinepali, mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Wanafuata dini ya Uhindu (22.6%).

Bhutan inajitahidi kutunza utamaduni wake. Hadi mwaka 1974 watalii hawakuruhusiwa kutembelea nchi. Baadaye imewezekana lakini si rahisi kupata kibali.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 

  Tovuti ya serikali 
  The Bhutan Times (gazeti)
 
 Bhutan Links  at the National Library of Bhutan.
 Bhutan profile, BBC News.
 Bhutan  from UCB Libraries GovPubs.
 Bhutan, Encyclopædia Britannica entry.
 
 
 Tourism Council of Bhutan
 Key Development Forecasts for Bhutan from International Futures.

Bhutan
Nchi za Asia
Himalaya
Mfalme

Mfalme ni mtawala wa kiume juu ya nchi katika utaratibu wa ufalme. Kwa kawaida amerithi cheo chake kutoka kwa mzazi wake aliyekuwa mfalme pia. Lakini kuna pia wafalme waliochaguliwa au kuteuliwa kwa namna nyingine, hasa kama mfalme aliyetangulia alikufa bila kuacha mrithi.

Utawala wa kifalme ulikuwa wa kawaida katika nchi nyingi za dunia kwa muda mrefu. 

Mwanamke anayeshika nafasi ya mfalme huitwa "malkia".

Kama cheo kinaendelea katika ukoo mmoja kutoka mababa kwa watoto wao familia hiyo huitwa nasaba.

Madaraka ya mfalme
Madaraka ya wafalme yalitofautiana kati ya nchi na nchi na kati ya kipindi na kipindi cha historia. Mifano ni:
 Mfalme wa kikatiba imekuwa hali ya kawaida katika karne ya 19 na 20 pale ambapo utaratibu wa kifalme umeendelea. Mfalme hatekelezi tena shughuli za serikali. Serikali inachaguliwa na bunge kwa msingi wa kura za raia wote jinsi ilivyopangwa katika katiba ya nchi. Nafasi ya mfalme inafanana na ile ya rais katika jamhuri. Kuna tofauti kama mfalme ana athira katika siasa au kama cheo chake ni cha heshima tu na hana uwezo wa kuingilia kati kazi za bunge na serikali. Mifano yake ni wafalme wa Skandinavia au pia utaratibu wa Uingereza na nchi nyingine za Jumuiya ya Madola zisizo jamhuri. Nafasi ya mfalme iko hasa kama vikundi ndani ya bunge havikubaliani kuhusu serikali mpya na hakuna upande wenye kura nyingi kabisa. Lakini wafalme wa nchi kama Moroko na Yordani wana athira kubwa zaidi. 
 Mfalme mwenye mamlaka yote bila kufungwa na katiba alikuwa wa kawaida zamani lakini leo hii wamebaki wachache sana. Falme za aina ni Saudia, Omani, Qatar, Eswatini na Brunei.
Mfalme wa sehemu ya taifa tu: mifano yake ni Kabaka wa Buganda huko Uganda au Asantehene wa Ashanti katika Ghana. Wafalme hao wa jadi bado wanaheshimiwa na kuwa na athira kwa sababu wanatambuliwa na watu wao hata ndani ya jamhuri kubwa zaidi kuliko eneo la kabila au kundi lao.

Wafalme na watawala wengine
Katika Kiswahili hakuna utaratibu sanifu mtawala gani anastahili kuitwa "mfalme". Kwa kawaida anasimamia eneo au nchi ya kujitegemea lakini wengine huweka pia masharti kuhusu ukubwa wa eneo lake.

Kwa maeneo fulani kuna vipindi katika historia ambapo si rahisi kutofautisha kati ya wafalme na watawala wadogo wengine kama watemi, machifu n.k.. 
Mara nyingi watawala wa Waswahili ambao hawakuwa na mamlaka nje ya eneo dogo la mji wao walijiita Sultani na Wareno waliwaita "reyes" (wafalme).  
Hali hii ililingana na mifano mingine kama kati ya Wagiriki wa Kale ambapo vilevile watawala wadogo juu ya miji walitumia cheo cha "mfalme".

Tazama pia
Kaisari
Mtemi

Cheo
Rais

Rais (kutoka Kiarabu: رئیس) ni cheo cha mkuu wa nchi katika serikali ya jamhuri, na pengine mkuu wa taasisi fulani ("mwenyekiti"). 

Rais wa nchi huwa anachaguliwa ama na wananchi wote au na bunge. Katika nchi kadhaa kuna pia mkutano maalumu unaoitishwa kwa uchaguzi wa rais pekee, kama vile Marekani au Ujerumani .

Kuna aina mbili za rais kufuatana na katiba za nchi mbalimbali:

 rais kama mkuu wa serikali, jinsi ilivyo Marekani na pia katika nchi nyingi za Afrika (serikali ya kiraisi).
 rais kama mkuu wa nchi asiyeshughulikia mambo ya serikali, jinsi ilivyo Ujerumani au Uhindi (serikali ya kibunge)

Katika muundo wa serikali ya kibunge shughuli za serikali zinasimamiwa na waziri mkuu. Madaraka ya rais katika muundo huo hufanana na madaraka ya mfalme wa kikatiba isipokuwa hayupo kama rais kwa muda wa maisha yake kama mfalme. 

Katika nchi chache, yaani Uswisi, San Marino na Uruguay, kazi za rais hazitekelezwi na mtu mmoja bali na kamati ya viongozi kwa ujumla, kama Halmashauri ya Shirikisho ya Uswisi.

Marejeo

 
Cheo
Siasa
Shirikisho la Jamhuri

Shirikisho la Jamhuri ni muundo wa kisiasa ambako jamhuri hutazamiwa kama maungano wa maeneo ndani yake -kwa kawaida huitwa "majimbo"- yenye haki zao zisizopewa wala zisizonyanganywa na serikali kuu ya kitaifa. 

Katika muundo huu taifa hatawaliwi na serikali moja katika mambo yote lakini madaraka hugawiwa kati ya madaraka ya serikali ya kitaifa na madaraka ya majimbo.

Mara nyingi maazimio kuhusu mambo ya utamaduni hubaki kwenye ngazi ya jimbo lakini pia sehemu za kodi na sisasa ya kiuchumi. Siasa ya nje na mambo ya jeshi hushikwa na serikali kuu. Mambo mengine hutegemea na utaratibu wa kikatiba katika kila nchi.

Mifano ya mashirikisho ya jamhuri:

Afrika Kusini
 Argentina
 Austria tangu 1918, tena 1945
 Brasilia
 Ethiopia
 Komori
 Marekani tangu 1776
 Mexiko
 Nigeria
 Ujerumani
 Uhindi tangu 1947
 Urusi
 Uswisi tangu 1848

Si lazima ya kwamba kila shirikisho ni jamhuri. Mifano ya shirikisho la kifalme ni Falme za Kiarabu na Malaysia; kihistoria pia Dola la Ujerumani hadi 1918.

Siasa
Malkia

Kuhusu kete ya sataranji tazama: Malkia

Malkia ni mtawala wa kike juu ya nchi katika utaratibu wa ufalme. Kwa kawaida amerithi cheo chake kutoka kwa mzazi wake aliyekuwa mfalme au malkia pia. 

Lakini kuna pia malkia waliochaguliwa au kuteuliwa kwa namna nyingin,e hasa kama mtawala aliyetangulia alikufa bila mrithi. 

Mara nyingi malkia alipatikana kwa njia ya ndoa halafu alishika utawala kama mumewe mfalme mwenyewe alikufa au kugonjeka.

Kukubaliwa au kutokubaliwa kwa mtawala wa kike
Katika historia kuna tofauti kubwa kama nchi iliweza kukubali kutawaliwa na mwanamke. Nchi mbalimbali zilibadilisha sheria zao walipoona ya kwamba mfalme alikosa watoto wa kiume ilhali viongozi waliogopa matatizo ya uchaguzi wa mfalme kutoka familia nyingine. 

Mfano wa tofauti hizo ni maungano ya kifalme ya Uingereza na Hannover kati ya 1714 na 1837. Mtemi Georg Ludwig wa Hannover alirithi cheo cha mfalme wa Uingereza na watoto wa kiume wa familia waliendelea kuwa wakuu wa nchi zote mbili. Baada ya kifo cha mfalme William IV, Uingereza ulimteua mpwa wake Viktoria kuwa malkia mpya. Lakini sheria za Hannover hazikukubali mwanamke kama mtawala, hivyo maungano ya kifalme kati ya nchi hizo mbili yalikwisha.

Katika jamii mbalimbali za Afrika mtawala wa kike alikubaliwa tu. Mifano mashuhuri wa malkia wa Kiafrika ni "Negiste Negest" Zauditu wa Uhabeshi (alitawala 1916-1930) au Farao wa kike katika historia ya Misri.

Malkia ya heshima
Kuna pia matumizi ya kiheshima ya neno malkia kwa kumtaja mke wa mfalme hata asiposhika madaraka ya kiutawala.

Tazama pia:
Mfalme

Cheo

Jinsia
Waziri mkuu

Waziri Mkuu ni cheo cha kiongozi wa serikali. Neno lasema ya kwamba yeye ni mkubwa kati ya mawaziri wa serikali. Madaraka yake hutegemea na katiba ya nchi. Kwa kawaida cheo hiki kipo katika nchi ambako mkuu wa dola ambaye mara nyingi huitwa rais au pia mfalme (malkia) hashughuliki mwenyewe mambo ya serikali.

Lugha inaweza kuwa tofauti kati ya nchi na nchi. Anaweza kuitwa pia "Rais wa Mawaziri", "Mwenyekiti wa Halmashauri ya Mawaziri" au "Chansella".

Kuna hasa aina mbili za mawaziri wakuu kufuatana na katiba za nchi mbalimbali:

Waziri Mkuu katika muundo wa serikali ya kibunge 
 waziri mkuu kama kiongozi wa siasa ya nchi anachaguliwa na bunge. Mifano: Ethiopia, Uhindi, Uingereza au Ujerumani. Katika muundo huu nafasi ya rais au ya mfalme ni cheo cha heshima kama ishara ya umoja wa taifa. Waziri mkuu hutegemea kabisa idadi ya wabunge wanaoshikamana naye. Mkuu wa dola anaongezeka umuhimu kama bunge limegawanywa na hakuna uwingi ulio wazi kwa mgombea mmoja wa nafasi ya waziri mkuu.
 Katiba zinatofautiana kama mawaziri wote wako tu kwa mapenzi ya waziri mkuu au kama bunge linawachagua mmoja-mmoja. Hii inamaanisha tofauti kama waziri ana msimamo mbele ya waziri mkuu au kama hana.

Waziri Mkuu katika muundo wa serikali ya kiraisi au kifalme 
 waziri mkuu kama kiongozi wa serikali tu chini ya usimamizi wa rais au mfalme anayeshika madaraka makubwa. Mifano: Tanzania, Ufaransa. Katika muundo huu rais huchaguliwa na wananchi wote. Yeye anamteua waziri mkuu, mara nyingi hata mawaziri wenyewe. 

Katiba inaweza kusema ya kwamba rais ni huru kumchagua waziri mkuu hata bila kujali idadi ya wabunge wake bungeni. 
Katika mfumo huu waziri mkuu ni zaidi kama meneja wa kazi ya serikali.

Lakini kuna mifano ambako katiba inampa rais na pia waziri mkuu kila mmoja madaraka yake. Kwa mfano rais kusimamia mambo ya jeshi na usalama pamoja na siasa ya nje na waziri mkuu kusimamia siasa ya ndani na ya kiuchumi. Hapo waziri mkuu atakuwa na uhuru zaidi mbele mkubwa wake.

Mifano ya nchi wenye mawaziri wakuu 

 Australia (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
 Kanada (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
 Singapore (chini ya rais)
 Tanzania(chini ya rais)
 Thailand (chini ya mfalme)
 Ethiopia (chini ya rais, mfumo wa kibunge)
 Uhindi (chini ya rais, mfumo wa kibunge) 
 Ujerumani (chini ya rais, mfumo wa kibunge)
 Uingereza (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
 Ufaransa (chini ya rais) 
 Misri (chini ya rais)

Siasa
!
Singapuri

Singapuri ni nchi ndogo katika Asia ya Kusini-Mashariki.

Jiografia 
Eneo lake ni kisiwa kwenye ncha ya kusini kabisa ya Rasi ya Malay pamoja na visiwa vidogo vya kando. Kisiwa kimetenganishwa na bara kwa mfereji mwembamba wa Johor.

Kuna mji mmoja tu: ni jiji la Singapuri lilipopo kisiwani, hivyo huhesabiwa pia kati ya dola-miji.

Historia 
Kisiwa kiliwahi kuwa na makazi mbalimbali katika historia. Mji wa kisasa ulianzishwa mwaka 1819 na Waingereza kama kituo cha biashara ikawa bandari muhimu ya eneo. 

Uingereza uliipa uhuru kama sehemu ya shirikisho la Malaysia. Lakini matatizo ya kuelewana yalionekana haraka kati ya wanasiasa Wamalay wa bara na wenzao Wachina wa kisiwani.

Mwishowe Singapuri ikafukuzwa katika shirikisho ikawa nchi ya kujitegemea tarehe 9 Agosti 1965. Mwanasiasa Lee Kuan Yew alikuwa waziri mkuu wa kwanza akaendelea na cheo hiki hadi mwaka 1990 akaongoza Singapuri kuwa kati ya mataifa matajiri ya Asia.

Wakazi 
Kati ya wakazi milioni tano na nusu walio wengi (74.3%) ni wa asili ya China. Mababu wao walihamia huko wakitafuta kazi bandarini. 

Wengine ni wakazi asilia Wamalay (13.5%) na Watamil na wengineo waliotokea Uhindi (9%). 

Kuna lugha 24 ambazo huzungumzwa nchini Singapuri. Lugha rasmi ni Kiingereza (48.3%), Kichina (38.6%), Kimalay (9.2%) na Kitamil (2,5%).

Upande wa dini, 31.1% ni Wabuddha, 18.9% ni Wakristo, 15.6% ni Waislamu, 8.8% ni Watao, 5% ni Wahindu.

Uchumi 
Uchumi wa Singapuri unategemea zaidi biashara, hasa benki pamoja na viwanda. 

Imekuwa kitovu cha uchumi na biashara kwa Asia ya Kusini.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

  Tovuti rasmi
Serikali
 Singapore Government Directory Interactive
 Singapore Government Online Portal
 Gateway To All Government Services 
 Singapore National Service Portal
 Singapore Accounting and Corporate Regulatory Authority
 Chief of State and Cabinet Members
 Singapore Economic Development Board

Taarifa za jumla
 
 Singapore  from UCB Libraries GovPubs
 
 Singapore profile from the BBC News
 Singapore at Encyclopædia Britannica
 Singapore: Background and U.S. Relations  Congressional Research Service
 Singapore Infomap
 
 WikiSatellite view of Singapore at WikiMapia
 Official Gateway To Singapore 
 Official Singapore Tourism Website
 Key Development Forecasts for Singapore from International Futures
Biashara
World Bank Summary Trade Statistics Singapore

 
Singapuri
Singapuri
Nchi za visiwa
Jumuiya ya Madola
Popocatepetl

Popocatrpetl ni volkeno hai pia mlima mkubwa wa pili nchini Meksiko. 

Kwa lugha ya Kiazteki "Popocatepetl" inamaanisha "mlima unaotoa moshi". 

Ina kimo cha mita 5,462 juu ya UB, hivyo ni volkeno kubwa ya pili katika Amerika ya Kaskazini.

Safari iliyopita ililipuka tarehe 21 Desemba 1994 baada ya kukaa kimya kwa miaka 50.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Volkeno
Milima ya Mexiko
Iztaccihuatl

Iztaccíhuatl ni mlima mkubwa wa tatu nchini Meksiko. Jina lake kwa Kinahuatl lamaanisha "mwanamke mweupe" kutokana na umbo la mlima na theluji juu yake. Ina pemne mme na pembe kubwa inafikia 5,230 m juu ya UB.
Upo karibu na mji wa Meksiko.

Volkeno
Milima ya Mexiko
Baghdad

Baghdad (Kar.: بغداد‎ ​) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Iraq. Iko kando la mto Tigris.

Baghdad iliundwa na Waarabu badala ya mji mkuu wa kale Ktesiphon katika karne ya 8. Ilikuwa mji mkuu wa dunia ya Uislamu wakati wa ukhalifa wa Abbasiyya. Mwaka 1258 mji uliharibiwa na jeshi la Mongolia.

Baadaye ilikuwa makao makuu ya utawala wa Mesopotamia katika Dola la Uturuki. Tangu 1921 ilitawaliwa na Uingereza pamoja na Iraq yote. Tangu 1936 ilikua mji mkuu wa Iraq kama nchi ya kujitegemea.

Mji uliharibiwa na Vita ya Ghuba na vita ya wenyewe kwa wenywe nchini Iraq.

Miji ya Iraq
Miji Mikuu Asia
Mesopotamia

Mesopotamia ni jina la kihistoria kwa mabonde ya mito Frati na Hidekeli yanayogawiwa leo kati ya nchi za Uturuki, Syria na Irak. 

Neno limetoka katika lugha ya Kigiriki "Μεσοποταμία" kutokana na maneno asilia ya μεσο meso (kati ya) na ποταμός potamos (mto), hivyo ni "nchi kati ya mito". Mito hii ni Frati (Euphrates) na Hidekeli (Tigris).

Mesopotamia ilikuwa ya kwanza kati ya nchi zilizokuwa kitovu cha ustaarabu wa binadamu kwa kuanza uzalishaji, kujenga miji ya kwanza kabisa duniani, kama vile Sumeri na Babeli, kuwa na serikali na sheria, na kubuni mwandiko.

Mesopotamia
Iraq
Syria
Uturuki
Maeneo ya Biblia
Hidekeli

Mto Hidekeli (pia: Tigris; Kiajemi: tigr, kar.: دجلة, dijla, kituruki/Kikurdi: dicle, Kiaramu: deqlath, Kiebrania: חידקל hidekel) ni mto wa Asia ya magharibi. Pamoja na Frati ni mto mkubwa wa Mesopotamia.

Etimolojia 
Jina la Kiswahili lina asili yake katika Kiebrania cha Biblia kinachohifadhi jina la kale kabisa cha Kiakkadi linaloendelea pia katika maumbo la jina hili kwa Kiarabu, Kituruki, Kikurdi na Kiaramu.

Mwendo 
Hidekel ina chanzo chake katika milima ya Uturuki ya Mashariki. Kwa kilomita chache inapita eneo la Syria halafu inaingia katika Iraq. Baada ya kuvuka milima ya Kurdistan inapita mji wa Mossul na kuingia katika tambarare ya Mesopotamia. Inafika Baghdad na kuendelea katika Iraq ya kusini hadi kuungana na mto Frati katika Shatt al Arab ambayo ni mpaka kati ya Iraq na Uajemi. Mdomo uko katika pembe la Ghuba ya Uajemi.

Mito ya kando 
Mito ya kando muhimu ni:
 katika Uturuki: mto Batman
 katika Iraq: mto Zab
 katika Uajemi: mto Karun

Malambo 
Uturuki na pia Iraq zimejenga malambo mbalimbali hasa kwa kusudi la maji ya kumwagilia maeneo makavu. Wataalamu wanaona hatari ya kuhatarisha ekolojia ya mto kwa njia hii. Lakini mazingira ya sehemu kubwa ya mwendo wa mto ni kavu sana na mahitaji ya maji ni makubwa. Faida ya malambo imekuwa mwisho wa mafuriko yaliyotokea zamani hasa katika mwezi wa Aprili wakati wa kuyeyuka kwa theluji milimani.

Malambo katika Uturuki 
 lambo la Kralkızı
 lambo la Dicle
 lambo la Cizre
 lambo la Ilısu 
 lambo la Garzan
 lambo la Kayser
 lambo la Silvan

Malambo katika Syria 
Syria inapanga kujenga vituo vya kuvuta maji kutoka Hidekeli

Malambo katika Iraq 
 lambo la Mossoul 
 lambo la Samara 
 lambo la Kut
 lambo la Makhul

Mito ya Iraq
Mito ya Asia
Mito ya Syria
Mito ya Uturuki
Mito ya Biblia
Mesopotamia
Ghuba ya Uajemi
Frati

Mto Frati (Kigiriki: Ευφράτης euphrátēs; Kiakkadi: Pu-rat-tu; Kiebrania: פְּרָת Pĕrāth; Kiaramu: ܦܪܬ Prâth; Kar.: الفرات al-furāt; Kituruki: Fırat; Kikurdi: فرهات, Firhat) ni mto mkubwa uliopo Asia ya magharibi. 

Frati ina urefu wa takriban 2,781 km. 

Baada ya kutoka katika nyanda za juu za Uturuki unaingia katika tambarare ya jangwa la Shamu na kuendelea katika Iraq unapopita kwenye maghofu ya Babeli. 

Pamoja na Hidekeli (Tigri), ambao pia unatoka katika milima ya Uturuki ya Mashariki, unaunda eneo la Mesopotamia (yaani "kati ya mito"; leo kwa kiasi kikubwa inalingana na Iraq).

Karibu na mji wa Basra mito hiyo inaungana na kuitwa Shatt al Arab hadi mdomo wake katika Ghuba ya Uajemi.

Mto Frati unapita katika maeneo yasiyo na mvua, hivyo nchi zote unapopita zinajaribu kutumia maji yake kwa vituo vya kuvuta maji na malambo mbalimbali yaliyounda maziwa makubwa.

Katika Biblia umetajwa kama mto mmojawapo wa bustani walipoumbwa Adamu na Eva.

Mito ya Iraq
Mito ya Asia
Mito ya Syria
Mito ya Uturuki
Mito ya Biblia
Mesopotamia
Ghuba ya Uajemi
Ur

Ur ilikuwa mji katika Mesopotamia ya kale. Mahali pake ni katika Iraq ya leo kusini ya Baghdad. Inaaminiwa ilikuwa kati ya miji ya kwanza kabisa duniani. 

Iliwanzishwa na watu wa Sumeri katika milenia ya tatu KK. 

Mesopotamia
Historia ya Iraq
Sumeri

Sumeri ilikuwa kati ya tamaduni za juu za kwanza katika Asia ya Magharibi na hasa Mesopotamia (Iraq ya leo). Labda ilikuwa utamaduni wa kwanza wa kujenga miji.

Sumeri ilianzishwa na kuendelea kwenye nchi yenye rutuba kati ya mito Frati na Hidekeli tangu mwaka 3500 KK. Elimu ya akiolojia imeweza kuthibitisha ya kwamba Wasumeri walijenga miji na kuendeleza maandishi. 

Maandishi yao yamehifadhiwa kwa sababu waliandika mengi kwa kutumia mwandiko wa kikabari kwenye vigae vya mwandiko wa kikabari, yaani vipande vya udongo mbichi wa ufinyanzi na kuvichoma. 

Imetambuliwa pia ya kwamba waliweka misingi muhimu ya kalenda za leo kwa kugawa siku katika saa 24 na saa katika dakika 60. Pia waliweka kumbukumbu ya mifugo na mazao katika maandishi.

Wasumeri waliishi katika dola-miji iliyotawaliwa na wafalme au makuhani.

Mesopotamia
Historia ya Iraq
Ustaarabu
Saa

Kwa chombo cha kupimia wakati tazama saa (ala)

Saa ni kipimo cha wakati. Si kipimo cha SI kamili kama ilivyo sekunde lakini ni kawaida kote duniani pia katika matumizi ya kisayansi.

Saa inagawiwa kwa dakika 60 na sekundi 3,600. Siku ina takriban masaa 24.

Historia 
Asili ya hesabu hiyo ni katika utamaduni wa Sumeri na Misri ya Kale uliogawa mchana na pia usiku katika vipindi vya masaa 12.

Wakati
Vipimo vya wakati
Dakika

Dakika ni kipimo cha wakati. Si kipimo cha SI kamili kama ilivyo sekundi. Dakika ni sehemu ya 60 ya saa moja. Dakika yenyewe hugawiwa kwa sekundi 60.

Wakati
Vipimo vya wakati
Sekunde

Sekunde (alama: s; pia: nukta, sekundi, sekondi) ni kipimo cha wakati na kati ya vipimo vya kimsingi wa SI.

Kiasili ilihesabiwa kama sehemu ya 60 ya dakika moja lakini kisayansi inapimwa sasa kulingana na mwendo wa mnurulisho wa atomi za sizi -133. 

Sekunde sitini (60) ni dakika moja, na sekunde elfu tatu na mia sita (3,600) ni saa moja.

Kisasili siku iligawiwa kwa masaa, masaa kwa dakika na dakika kwa sekundi. Imeonekana ya kwamba hesabu hii haitoshi kwa matumizi ya kisayansi kwa sababu muda wa siku si sawa kamili kutokana na mwendo wa dunia yetu. Hivyo kipimo kamili cha sekunde ilitafutwa kinachopimika katika fizikia na sasa muda wa vipimo vingine vya wakati inahesabiwa kwenye msingi wa sekunde siyo kinyume. Tokeo mojawapo ni ya kwamba siku hailingani tena kamili na masaa 24.

Kwa vipimo vya kisayansi ni muhimu kutaja sehemu za sekunde na hapa viambishi awali vya vipimo sanifu hutumiwa: milisekunde, nanosekunde, femtosekunde.  Viambish awali kwa uwingi wa sekunde si kawaida.

 

Wakati
Vipimo vya wakati
Epsilon

Epsilon (ἒ ψιλόν - "e ya kawaida") ni herufi ya tano katika alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa Ε (herufi kubwa mwanzoni) au ε (herufi ndogo ya kawaida).

Jina la "e ya kawaida" limetokea kwa kuitofautisha na herufi "αι" zilizokuwa na matamshi yaleyale.

Jinsi ilivyo kawaida kwa herufi mbalimbali za Kigiriki inatumiwa kama kifupisho kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia.

Pesa ya Euro inatumia epsilon yenye mistari miwili kama alama yake.

Alfabeti ya Kigiriki
Alfa

Alfa (kwa Kiingereza: alpha) ni herufi ya kwanza ya Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa Α (herufi kubwa ya mwanzo) au α (herufi ndogo ya kawaida).

Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama namba "1".

Jinsi ilivyo kawaida na herufi mbalimbali za Kigiriki inatumiwa kama kifupi kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fisikia. Kundinyota hili limejulikana hasa kama jina la pembe ya kwanza katika pembetatu. 

Katika astronomia inatumiwa kuanza hesabu ya nyota katika kundinyota. Kwa mfano nyota yetu jirani katika ulimwengu inaitwa "Alfa Centauri". Imeitwa hivyo kwa sababu inang'aa kushinda nyota zote za kundinyota ya Centaurus. Inayofuata ni "beta Centauri" na kadhalika.

Alfa ikiwa herufi ya kwanza ya alfabeti ya Kigiriki hutumiwa pia kwa kutaja mwanzo. Hivyo ni kinyume cha mwisho au omega. Usemi wa Biblia ya Kikristo hujulikana kuhusu Mungu kuwa ni "Alfa na Omega, mwanzo na mwisho" (Ufunuo wa Yohane 21:6).

Alfabeti ya Kigiriki
Pi

Pi ni herufi ya kumi na sita katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama Π (herufi kubwa cha mwanzo) au π (herufi ndogo ya kawaida). Pi ni asili ya herufi ya P katika alfabeti ya Kilatini.

Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama tarakimu kwa namba "80".

Katika elimu ya hisabati herufi Pi inatumiwa kutaja namba pi ambayo ni namba ya duara.

Mwandiko
Alfabeti ya Kigiriki
Galana (mto)

Galana ni jina la mto Athi nchini Kenya kati ya maporomoko ya Lugards Falls unapoungana na mto Tsavo hadi kuishia katika Bahari Hindi karibu na mji wa Malindi.

Sehemu ya mwisho ya Galana inaitwa pia mto Sabaki.

Mito ya Kenya
Ugiriki ya Kale

Ugiriki ya Kale ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteraneo na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza. Wakati wa Yesu, kitovu cha ustaarabu huo kilikuwa mji wa Aleksandria (Misri).

Unadhaniwa na wanahistoria wengi kuwa ni utamaduni anzilishi wa ustaarabu wa magharibi lakini iliathiri pia elimu ya Waislamu. 

Wanafalsafa na wataalamu wake wa fani mbalimbali waliweka misingi muhimu ya maendeleo ya sayansi katika karne zilizofuata. 

Hata baada ya Ugiriki kuingizwa katika Dola la Roma, utamaduni wa Kigiriki ulikuwa na nguvu kubwa ya ushawishi. 

Maendeleo ya elimu katika himaya ya Uislamu yalitegemea kwa kiasi kikubwa kazi ya ufasiri wa vitabu vya Wagiriki kwenda lugha ya Kiarabu.

Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa Dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi; na kuchipuka tena katika vipindi mbalimbali vya uamsho wa tamaduni za kisasa za Kigiriki, ndani ya karne ya 18 na ya 19 katika Ulaya na Amerika. 

 
Historia ya Ulaya
Historia ya Asia
Historia ya Afrika
Bamba la Amerika ya Kaskazini

Bamba la Amerika ya Kaskazini ni kati ya mabamba makubwa ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bara la Amerika ya Kaskazini pamoja na Greenland ikielekea upanda wa mashariki hadi mgongo kati wa Atlantiki na upande wa magharibi hadi Japani na milima ya safu ya Cherskiy katika Siberia. 

Chini ya Atlantiki linaachana na bamba la Afrika na bamba la Ulaya-Asia na mstari huu ni mahali pa sehemu ya kaskazini ya mgongo kati wa Atlantiki.

Upande wa kusini linakutana na mabamba madogo ya Karibi na Cocos. 

Mpaka wa magharibi hufuata mstari wa pwani la Amerika ya Kaskazini kwa kupakana na bamba la Pasifiki hadi pinde la visiwa vya Aleuti. Mpaka huu umesababisha katika kaskazini-magharibi kutokea kwa visiwa vya Aleuti na pia visiwa vya Kurili kati ya Siberia na Japani.

Amerika ya Kaskazini
Gandunia
Sayansi za dunia
Jaribio
Jurawa

Jurawa ni spishi mbalimbali za ndege wadogo za jenasi Passer katika familia Passeridae ambao wanafanana na shomoro wenye kichwa kijivu. Ndege hawa wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu, lakini hula wadudu wadogo pia hasa wanapokuwa makinda. Spishi hizi zinatokea Afrika tu.

Spishi za Afrika 
 Passer diffusus, Jurawa Kusi (Southern grey-headed sparrow)
 Passer gongonensis, Jurawa Domo-nene (Parrot-billed sparrow)
 Passer griseus, Jurawa Kaskazi (Northern grey-headed sparrow)
 P. g. ugandae, Jurawa wa Uganda (Uganda sparrow)
 Passer suahelicus, Jurawa Swahili (Swahili sparrow)
 Passer swainsonii, Jurawa wa Swainson (Swainson's sparrow)

Picha 

Shomoro na jamaa
Tokyo

Jiji la Tokyo (東京都) ni mji mkuu wa Japani. Takriban watu milioni 12 huishi katika jiji hilo ambao ni sawa 10% ya Wajapani wote. Rundiko la mji lina wakazi milioni 35 na ni rundiko kubwa duniani.

Tokyo ni kitovu cha Japani upande wa biashara, uchumi na siasa.

Mahali pa jiji ni tambarare ya Kanto kando ya hori ya Tokyo.

Historia 
Awali Tokyo iliitwa "Edo". Wakati ule Kyoto ilikuwa mji mkuu rasmi na mahali pa Tenno au Kaisari wa Japani. Edo ilikuwa mwanzoni bandari ndogo tu. Ilianza kukua baada ya kuwa makao makuu ya Mashogun waliokuwa viongozi wa kijeshi katika Japani. 

Katika karne ya 19 Tenno Meiji alihamisha mji mkuu kwenda Edo iliyoitwa "Tokyo" yaani "mji mkuu wa mashariki". Mji ulikuwa na tayari mwishoni mwa karne ya 19 ulikuwa mji mkubwa wa pili duniani baada ya London.

Tokyo iliharibiwa na moto katika historia yake, pia na matetemeko ya ardhi na mabomu wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Ilijengwa upya na kukua kuwa jiji kubwa duniani.

Ilikuwa mahali pa michezo ya Olimpiki ya mwaka 1964.

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi

Miji ya Japani
Miji ya Olimpiki
Miji Mikuu Asia
Kantō
Moscow

Moscow (Kirusi: Москва - Moskva) ni mji mkuu wa Urusi. Ina wakazi milioni 10.5 na hivyo ni mji mkubwa wa Ulaya.

Jiografia 
Iko katika sehemu ya kiulaya ya Urusi kwa 55°75'N na 37°62'E. Eneo lake ni kwa kimo cha 156 m juu ya UB. Mazingira ni ya vilima vidogo kando la mto Moskva unaobeba maji yake kwa mto Okra unaoishia katika Volga.

Historia 
Mji ulianzishwa mwaka mnamo 1147. Kuanzia 1326 ilikuwa kitovu cha utemi wa kujitegemea. Watemi wa Moscow waliendelea kuwa watawala wa maeneo makubwa zaidi hadi kusimamia Urusi wote. Iwan III. alimwoa binti kutoka familia ya makaisari wa Bizanti na baada ya Bizanti kutwaliwa na Waturuki Moscow ilijaribu kuchukua nafasi yake kama mji mkuu wa Ukristo wa Kiorthodoksi ("Roma ya Tatu").

Mwaka 1703 mji mkuu wa Urusi ulihamishwa kwenda Sankt Petersburg. Baada ya mapinduzi ya kikomunisti mwaka 1918 serikali ikarudi Moscow iliyokuwa tena mji mkuu na kubaki hivyo.

Utamaduni 
Jengo kuu la Moscow ni boma la Kremlin (Кремль) lenye makanisa na majengo mengine mazuri pamoja na makumbusho muhimu. Nje ya 
Kremlin uko uwanja mwekundu ambao ni uwanja mkubwa mjini unaotumiwa kwa ajili ya maandamano na paredi. 

Makumbusho ya Moscow yanasifiwa kote duniani. Pia nyumba zake za maigizo na taasisi za sanaa zinajulikana kimataifa.

Viungo vya nje

Miji ya Urusi
Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Olimpiki
Moscow Oblast
Ibn Battuta

Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta (kwa Kiarabu: أبو عبد الله محمد بن بطوطة) alikuwa mpelelezi na mtaalamu Mwarabu wa karne ya 14. Kwa usafiri mgumu wa siku zile alitembelea nchi mbalimbali na kuvuka umbali mkubwa kushinda mtu yeyote wa siku zile anayejulikana. Kutoka kwake tunayo taarifa ya kwanza kuhusu mji wa Kilwa Kisiwani.

Maisha
Alizaliwa tarehe 24 Februari 1304 mjini Tanger (Moroko). 

Mwaka 1325 alihiji kwenda Makka na baada ya hajj hakurudi bali aliendelea kusafiri. Alitembelea karibu nchi zote zilizokaliwa na Waislamu. Kwa jumla alisafiri kwa miaka 30 akivuka umbali wa karibu km 120,000 (hii ni kama kuzunguka dunia yote mara tatu).

Habari zake zimepatikana katika taarifa yake aliyoiandika mwenyewe.

Katika safari yake ya kwanza alikwenda Makka kupitia Misri, Yerusalemu na Dameski. Baada ya kumaliza hajj akajiunga na msafara kwenda Baghdad akaona ufalme wa Khan wa Il na kutembelea Uajemi kabla ya kurudi Moroko.

Safari yake ya pili ilianza tena kama hajj na safari hii akaendelea kuangalia maeneo ya Bahari ya Shamu na pwani ya Afrika ya Mashariki. Akafika hadi Kilwa, kisha akarudi Makka kupitia Omani.

Baada ya kupumzika Makka alikata shauri kuona himaya ya Sultani wa Delhi (Uhindi).

Aliamua kujaribu njia kupita Uturuki kwa sababu alisikia ya kwamba palikuwa na misafara kati ya Waturuki Waseldjuki na Uhindi. Baada ya kuvuka Bahari Nyeusi alifika katika milki ya Kundi la Dhahabu akaendelea katika msafara wa Khan wa nchi. Alipofikia mji mkuu Astrakhan aliombwa na Khan wa Kundi la Dhahabu mwenyewe kumsindikiza mke wake aliyetaka kutembelea ndugu nyumbani kwake Konstantinopoli. Hivyo Ibn Battuta alifika kwa mara ya kwanza katika nchi nje ya zile za Kiislamu.

Mwishowe alifika Uhindi ambapo alipewa kazi ya qadi au hakimu. 

Baada ya miaka kadhaa akatumwa kama balozi wa sultani kwenda China. Akisafiri kwa jahazi alipita nchi na visiwa vya Asia ya Kusini-Mashariki hadi China.

Kutoka hapa alirudi Moroko kupitia Makka.

Safari za baadaye zikampeleka hadi Afrika ya Magharibi alipotembelea ufalme wa Mali.

Ibn Battuta aliaga dunia mnamo 1377 huko Moroko.

Wapelelezi wa Afrika
Wapelelezi wa Uhindi
Wapelelezi kutoka Moroko
Swali

Swali (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "question") ni usemi wa lugha unaouliza habari. 

Kwa kawaida, habari inayoombwa na swali hutolewa na jibu.

Lugha
Beijing

Beijing (pia: Peking) ni mji mkuu wa China. Iko kaskazini-mashariki mwa nchi. Rundiko la jiji lina wakazi wapitao milioni 15. 

Tangu karne sita imekuwa kitovu cha utawala wa China. Jina lenyewe lamaanisha "Mji Mkuu wa Kaskazini" kwa sababu China iliwahi kuwa na vitovu mbalimbali hasa Nanjing (mji mkuu wa kusini). 

Kiutawala jiji la Beijing pamoja na maeneo ya jirani hutawaliwa kama mkoa wa nchi wenye eneo la km² 16,800. 

Kutokana na historia ndefu kuna majengo mengi mazuri yanayohifadhiwa hata kama mitaa mingine inabadilika haraka. Sehemu inayohifadhiwa ni pamoja na Uwanja wa Tianamen, Mji Haramu pamoja na nyumba za makaisari wa China na mahekalu mbalimbali. 

Leo hii Beijing ni mji mkubwa wa pili katika China baada ya Shanghai. Katika historia iliwahi kuwa mji mkubwa duniani katika karne ya 13 hadi ya 18.
 
Mwaka 2008 Beijing ilikuwa mwenyeji wa michezo ya Olimpiki.

Picha

Viungo vya nje

Miji ya China
Miji Mikuu Asia
 
Miji ya Olimpiki