LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Gibraltar

Gibraltar ni eneo la ng'ambo la Uingereza ambalo linaundwa na rasi ndogo katika bahari ya Mediteranea kwenye ncha ya kusini ya rasi ya Iberia katika Ulaya ya Kusini. Imepakana na Hispania.

Umuhimu wa Gibraltar 
Gibraltar imekuwa mahali muhimu tangu karne nyingi kwa sababu rasi hii iko kwenye Mlango wa Gibraltar ambako kuna km 14 za maji tu kati ya Afrika na Ulaya. Mwenye kutawala Gibraltar aliweza kutawala mwendo wa jahazi na meli kati ya Atlantiki na Mediteranea wakati wa vita. Hii ni sababu ya kwamba Uingereza ilitwaa rasi hii na kuitetea tangu mwaka 1704.

Jina la Gibraltar 
Jina la Gibraltar limetokana na uvamizi wa Waarabu wakati wa upanuzi wa Uislamu. Mwaka 711 jemadari Tariq ibn-Ziyad aliongoza jeshi lake kushambulia Hispania. Rasi inayoitwa leo "Gibraltar" ilipewa jina la "jabal at-Tariq" (mlima wa Tariq) lililotamkwa baadaye "Gibraltar". Kabla ya kuja kwa Waarabu mataifa ya kale yaliita mlango huu "Nguzo za Herakles" wakitaja milima midogo ya Gibraltar na Ceuta kwa jina hili.

Historia 
Gibraltar ilikuwa sehemu ya Hispania kati ya 1501 na 1704. Mwaka 1704 wakati wa vita kati ya Hispania na Uingereza ilitwaliwa na Waingereza na Waholanzi. Mwaka 1713 Hispania ilikubali kwa nafasi ya amani ya Utrecht kuwa rasi itakuwa chini ya mamlaka ya Uingereza. 

Hispania imedai mara nyingi kurudishiwa eneo hilo ikishtaki Uingereza kuwa na koloni la mwisho katika Ulaya. Lakini wakazi wenyewe walipigia kura mwaka 2002 hoja ya kubaki upande wa Uingereza badala ya Hispania na zaidi ya 98% wakakubali.

Mengine 
Wakazi wa Gibraltar ni takriban 32,000 walio wengi huwasiliana kwa Kilyanito, lahaja ya Kihispania, lakini wote wajua Kiingereza. 

Upande wa dini, 72.1% ni Wakatoliki, 7.7% Waanglikana, 3.8% Wakristo wa madhehebu mengine, 3.6% Waislamu, 2.4% Wayahudi, 2.0% Mabanyani, n.k.

Mwamba wa Gibraltar wenye kimo cha mita 426 ni mahali pa pekee Ulaya penye nyani huru.

Viungo vya nje 

 Government of Gibraltar
 The Unofficial Homepage
 Gibraltar Broadcasting Corporation (with radio streaming)
 Satellite view of Gibraltar
 Virtual Tour of Gibraltar 

Gibraltar
Nchi za Ulaya
Maeneo ya ng'ambo ya Ufalme wa Muungano
Mediteranea
Nchi ya kimabara

Nchi ya kimabara ni nchi yenye eneo kwenye bara mbili au zaidi. 

Mifano yake ni:
Uturuki (Ulaya na Asia)
Urusi (Ulaya na Asia)
Misri (Afrika na Asia)
Yemeni (Asia na visiwa upande wa Afrika)

Nchi kadhaa yana maeneo ya ng'ambo kama urithi wa uenezi wa kikoloni, hasa kama wakazi wa maeneo yasiyopewa uhuru wamezoea au kukubali kabisa kuendelea kama raia wa nchi iliyokuwa mkoloni zamani.

Mifano yake ni:
Ufaransa (Ulaya) yenye maeneo katika Amerika ya Kaskazini (Saint Pierre na Miquelon), Amerika ya Kusini (Guyana ya Kifaransa), Afrika (visiwa vya Mayotte na Réunion) na Pasifiki (Polynesia ya Kifaransa ).
Uingereza (maeneo kwenye mabara yote kwa mfano Gibraltar katika Ulaya, Saint Helena katika Afrika, Visiwa vya Virgin vya Uingereza katika Amerika, Diego Garcia katika Asia) 

Jiografia
Orodha ya Marais wa Algeria

Orodha hii inataja marais wa Algeria:

{| class="wikitable" width=60%
|- bgcolor="#cccccc"
|-
|Abdur Rahman Fares
|28 Machi 1962 – 4 Agosti 1962
|-
|Ferhat Abbas
|20 Septemba 1962 – 15 Septemba 1963
|-
|Ahmed Ben Bella
|15 Septemba 1963 – 19 Juni 1965
|-
|Houari Boumedienne
|19 Juni 1965 – 27 Desemba 1978
|-
|Rabah Bitat
|27 Desemba 1978 – 9 Februari 1979 (mtendaji tu)
|-
|Chadli Bendjedid
|9 Februari 1979 – 11 Januari 1992
|-
|Mohamed Boudiaf
|14 Januari 1992 – 29 Juni 1992 (aliuawa)
|-
|Ali Kafi
|29 Juni 1992 – 31 Januari 1994
|-
|Liamine Zeroual
|31 Januari 1994 – 27 Aprili 1999
|-
|Abdelaziz Bouteflika
|27 Aprili 1999 - 2019
|-
|Abdelkader Bensalah
|2 Aprili 2019 - 19 Desemba 2019
|-
|Abdelmadjid Tebboune
|19 Desemba 2019 - 
|-

Algeria
Sarayevo

Sarayevo (Kikroatia: Sarajevo; kikirili: Сарајево; Kituruki: Saraybosna) ni mji mkuu wa Bosnia na Herzegovina . Mwaka 2003 ilikuwa na wakazi lakhi tatu. 

Mji uko kando la mto Miljacka kwenye bonde la milima ya Dinari. Sarayevo ina sifa ya ushirikiano mwena wa watu wa dini na madhehebu mbalimbali ndani yake kwa karne nyingi. Kuna misikiti ya Kiislamu, makanisa ya katoliki na Kiorthodoksi pamoja na sinagogi.

Lakini mwisho wa karne ya 20 Bosnia iliingia katika vita iliyosababishawa na kuporomoka kwa Yugoslavia na swali la mipaka ya Serbia. 

Sehemu za Sarayevo ziliharibiwa na kujengwa upya.

Bosnia ilikuwa mahali ambako mauaji ya mfalme mteule wa Austria-Hungaria tarehe 28 Juni 1914 yalisababisa Vita Kuu ya Kwnaza ya Dunia. 

Michezo ya Olympiki ya 1984 ilifanywa Sarayevo.

Viungo vya nje 
 Official Sarajevo website

Miji ya Bosnia na Herzegovina
Miji Mikuu Ulaya
Orodha ya Marais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Orodha hii inataja marais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo:

{| class="wikitable" width=60%
|- bgcolor="#cccccc"
|-
|Joseph Kasavubu
|1 Julai 1960 – 24 Novemba 1965
|-
|Mobutu Sese Seko
|25 Novemba 1965 – 16 Mei 1997
|-
|Gasana Migambi
|1997 – 16 Januari 1999
|-
|Laurent Kabila
|17 Mei 1999 – 16 Januari 2001
|-
|Joseph Kabila
|17 Januari 2001 - 2019
|-
|Félix Tshisekedi
| 2019 -
|- 

Kongo
Sofia

Kuhusu matumizi mengine ya jina hili angalia Sofia (Madagaska)

Sofia (Kibulgaria: София) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Bulgaria mwenye wakazi 1,246,791. 

Mji uko upande wa magharibi wa Bulgaria kando la mto Iskar mbele ya milima ya Vitosha inayofikia kimo cha mita 2286 . 
Ni kitovu cha kisiasa, kiuchumi na kiutamaduni wa nchi.

Sofia ni mji wa kale mianzo yake ni katika karne ya 7 KK. Wakati wa Dola la Roma ilijulikana kwa jina "Serdica" au "Sardica". 

Tangu mwaka 809 BK ilikuwa sehemu ya milki ya Bulgaria ikaitwa "Sredec". Jina la Sofia limetumiwa tangu 1329. Asili yake ni katika kanisa la Mt. Sofia (yaani: Hekima takatifu ya Mungu).

Mji ulirudi nyuma chini ya utawala wa milki ya Osmani ulipotwaliwa na jeshi la Kirusi mwaka 1878 ulikuwa na wakazi 20,000 pekee.

Bunge la kwanza la Bulgaria tar. 22 Machi 1879 likatangaza Sofia kuwa mji mkuu wa Bulgaria. Mji ikakua ikafikia lakhi mwaka 1910 na lakhi tatu mwaka 1939.

Baada ya vita kuu ya pili ya dunia idadi ya wakazi ikaendelea kupanda hadi kupita milioni mnamo 1975.

Wakazi walio wengi ni Wakristo Waorthodoksi. Kuna pia Waislamu na Wayahudi.

Picha za Sofia 

Miji ya Bulgaria
Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Dola la Roma
Orodha ya Marais wa Burundi

Orodha hii inataja marais wa Burundi:

{| class="wikitable" width=60%
|- bgcolor="#cccccc"
|-
|28 Novemba 1966 – 1 Novemba 1976
|Michel Micombero
|-
|2 Novemba 1976 – 3 Septemba 1987
|Jean-Baptiste Bagaza
|-
|3 Septemba 1987 – 10 Julai 1993	
|Kundi la kijeshi
|-
|3 Septemba 1987 – 10 Julai 1993
|Pierre Buyoya
|-
|10 Julai 1993 – 21 Oktoba 1993
|Melchior Ndadaye
|-
|21 Oktoba 1993 – 27 Oktoba 1993
|François Ngeze
|-
|27 Oktoba 1993 – 5 Februari 1994
|Sylvie Kinigi (mtendaji tu)
|-
|5 Februari 1994 – 6 Aprili 1994
|Cyprien Ntaryamira
|-
|6 Aprili 1994 – 25 Julai 1996
|Sylvestre Ntibantunganya
|-
|25 Julai 1996 – 30 Aprili 2003
|Pierre Buyoya (mara ya pili)
|-
|30 Aprili 2003 – 26 Agosti 2005
|Domitien Ndayizeye
|-
|26 Agosti 2005 – 8 Juni 2020 
|Pierre Nkurunziza
|-
|18 Juni 2020 – 
|Évariste Ndayishimiye
|-

Burundi
Amsterdam

Amsterdam ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Uholanzi. Inajulikana kama mji wa mifereji mingi wenye wakazi 800,000, vyuo vikuu viwili na uwanja wa ndege wa kimataifa mkubwa wa "Schiphol".

Kujisomea vitabu kufuatana na wakati wa kutolewa

Vitabu vya karne ya 17-18

Vitabu vya karne ya 19

Vitabu vya karne ya 20

Vitabu vya karne ya 21

Viungo vya nje 

  Tovuti rasmi
  Utalii - tovuti rasmi  

 
Miji ya Olimpiki
Miji Mikuu Ulaya
Den Haag

Den Haag (Kiholanzi pia: 's-Gravenhage) mji mkubwa wa tatu wa Uholanzi baada ya Amsterdam na Rotterdam. Kuna wakazi 472,087 (1 Januari 2005) kwenye eneo la 100 km². Iko upande wa magharibi ya nchi katika jimbo la Uholanzi ya Kusini pia ni ,akao makuu ya jimbo hilo.

Mji mkuu hali halisi 
Hali halisi Den Haag ina nafasi na wajibu nyingi za mji mkuu hata kama cheo hiki kimetengwa kwa Amsterdam. Lakini Den Haag ni makao ya serikali, makao ya bunge, makao ya mahakama kuu pia makao ya mfalme au malkia tangu 1831. Balozi zote za nje ziko hapa pia.

Taasisi za Kimataifa 
Den Haag ni makao ya taasisi 150 za kimataifa. Hii ni tokeo la siasa ya Uholanzi ya miaka mingi ya kutoshikamana na upande wowote.

Kati ya taasisi zinazojulikana zaidi ni:
 Mahakama Kuu ya Kimataifa ya UM
 Mahakama kwa Yugoslavia ya zamani
 Mahakama ya Kimataifa ya Upatanishi
 Shirika kwa maharamisho ya silaha ya kikemia
 Mahakama ya kimataifa ya jinai
 Shirika ya Polisi ya Ulaya (Europol)

Picha za Den Haag 

Miji ya Uholanzi
Zuid-Holland
Dublin

Dublin (Kieire pia: Baile Átha Cliath = "Kijiji kwenye kivuko kwa mafunjo") ni mji mkuu wa Jamhuri ya Eire pia mji mkuu kwenye kisiwa cha Eire mwenye wakazi milioni 1.6 kwenye rundiko la jiji.

Jiografia 

Dublin iko kando la mdomo wa mto Liffey unapoishia katika Atlantiki kwenye pwani la mashariki la Eire.

Historia 
Wataalamu kadhaa hujaribu kuona uhusiano kati ya mji wa "Ebalana" uliotajwa na katika maandiko ya Ptolemeo mnamo 140 BK lakini hakuna uhakika kuhusu mahali pake.

Mji wa leo ulianzishwa kama kiji cha wavuvi kwa jina la „Áth Cliath“ na kando lake Wavikingi walijenga kijiji cha jirani cha „Dubh Linn“ ("matope mweusi"). Vijiji vikaungana na kuwa mji tangu 1172 kwa sababu Wanormandi baada ya kuvamia Eire kutoka Uingereza walianzisha makao makuu yao hapa. Katika kipindi hadi karne ya 16 Dublin ilikuwa kitovu cha eneo lililokuwa chini ya wafalme wa Uingereza kisiwani na tangu 1541 mji mkuu wa Ufalme wa Eire uliotawaliwa na mfalme wa Uingereza.

Baada ya muungano wa Uingereza na Eire katika Ufalme wa Muungano Dublin ilikuwa makao ya gavana mwingereza. 

Uhuru wa Eire ulianza 1916 mjini Dublin kwenye uasi wa Pasaka. Kwenye Vita ya Uhuru ya Eire nyumba nyingi ziliharibiwa.
Tangu uhuru wa 1922 Dublin ikawa mji mkuu. 

Baada ya kujiunga kwa Eire na Umoja wa Ulaya Dublin imeendelea kukua na kuwa jiji ya Kiulaya. 
1998 Dublin ilisheherekea sikukuu ya kumaliza miaka 1000.

Viungo vya Nje 

 "The Reflecting City"
 Dublin GDP stats 
 WikiSatellite view of Dublin at WikiMapia 
 The Dublin Community Blog
 Satellite map of Dublin - Including local geographic features.

Picha za Dublin 

Miji ya Ireland
Ireland
Miji Mikuu Ulaya
Leinster
Reykjavík

Reykjavík (tamka: reykyavik) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Iceland mwenye wakazi 113,387. Ni mjii mkuu wa dunia ulio kaskazini zaidi kushinda miji mikuu ya nchi zote huria.

Jiografia 
Iko kwenye pwani la kusini la Iceland mwabaoni wa hori ya Faxaflói.

Reykjavik inafaidika na kukaa kwenye mahali pa kukutana kwa mabamba ya gandunia ya Ulaya na Amerika ya Kaskazini. Magma ya koti ya dunia iko karibu na uso wa nchi inasababisha maji kwenye ardhi kuwa moto. Maji ya moto haya hutumiwa kwa kupasha moto nyumba za kukalia watu pia bustani za mabandani. Nishati inapatika kwa rahisi kiasi cha kwamba katika mazingira ya barafu kuna hata mavuno ya ndizi kwenye bustani za mabandani zinazopashwa moto kwa maji yale ya chini ya ardhi.

Historia 
Inaaminiwa ya kwamba Reykjavík ilikuwa mahali pa makazi ya kwanza ya watu walioanza kufika kisiwani mnamo mwaka 870. Mwanzilishaji wa makazi alikuwa Mnorway Ingólfur Arnarson. Hadi karne ya 18 hapakuwa na mji bali rundiko la nyumba za wakulima tu. 

Mji mwenyewe ulianzishwa hapa mwaka 1786 kama kituo cha biashara ikaendelea kukua. 

Leo hii ni mji wa kisasa kabisa na kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa wa Isilandi.

Hali ya hewa 

Kutokana na mahali pake karibu na ncha ya kaskazini Reykjavik haioni giza ya usiku kabisa wakati wa miezi Mei - Julai lakini wakati wa Novemba - Januari kuna massa manne tu za mwanga wakati wa machana.

Picha za Reykjavik 

Miji ya Iceland
Reykjavik
Tallinn

Tallinn ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Estonia mwenye wakazi 410,000. Iko mwambaoni wa Ghuba ya Ufini ya Baltiki na bandari yake ni bandari kuu ya nchi. 

Tallinn inajulikana kwa mji wa kale ulioingizwa na UNESCO kastika orodha la urithi wa dunia.

Historia yake ni ya karne nyingi. Kwa Zama za Kati ilikuwa mji mwanachama wa shirikisho la Hanse ijatajirika kutukana na biashara kati ya Urusi, Skandinavia na Ujerumani. 

Tangu 1918 Tallinn imekuwa mji mkuu wa Estonia huria.

1940 mji pamoja na nchi yote vilivamiwa na jeshi la Kisovyeti ikawa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiestonia hadi 1991 halafu tena mji mkuu wa Estonia huria.

Picha za Tallinn 

Miji ya Estonia
Miji Mikuu Ulaya
Riga

Riga ni mi mkuu wa Latvia pia mji mkubwa mwenye wakazi 731.672 (mwaka 2005).

Mji uko kando la mto Dunava karibu na pwani la Baltiki. 

Miji ya Latvia
Miji Mikuu Ulaya
Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa Mbeki (amezaliwa 18 Juni 1942) alikuwa Rais wa nchi ya Afrika Kusini tangu 14 Juni 1999 hadi 24 Septemba 2008. Alimfuata Nelson Mandela.

Mbeki alilelewa katika familia ya Waxhosa katika jimbo la Rasi Mashariki. Wazazi walikuwa walimu wa shule na wanachama wa ANC.

Mwanaharakati wa ANC
Thabo alishiriki katika shughuli za chama hiki wakati alipokuwa mwanafunzi. Baada ya kukamatwa kwa Nelson Mandelea na viongozi wengine wa ANC alitoka nchini akapelekwa Uingereza aliposoma elimu ya uchumi kwenye chuo kikuu cha Sussex. Baada ya masomo akajiunga na utumishi wa ANC na tangu 1971 alichaguliwa katika kamati kuu akawa mwakilishi wa ANC katika nchi mbalimbali za Afrika.

Tangu 1989 Mbeki alikuwa katibu wa chama mambo ya nje akahudhuria katika majadilioano kati ya serikali ya Afrika Kusini na ANC kuhusu namna za kumaliza sera ya Apartheid.

Makamu wa Rais na Rais
Baada ya uchaguzi huru wa kwanza nchini Afrika Kusini mwaka 1994 alikuwa makamu wa rais chini ya Nelson Mandela. Mwaka 1997 akawa mwenyekiti wa ANC badala ya Mandela. 16 Juni 1999 akaapishwa kama rais wa Afrika Kusini akarudishwa katika uchagizi wa Aprili 2004.

Katika Desemba 2007 Mbeki aligombea tena nafasi ya mwenyekiti wa ANC lakini alishindwa na Jacob Zuma. Zuma pia alimfuata Mbeki kama Rais wa Afrika Kusini baada ya uchaguzi wa 2009.

Viungo vya nje
BBC kuhusu Thabo Mbeki

Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Marais wa Afrika Kusini
Abdelaziz Bouteflika

Abdelaziz Bouteflika (2 Machi 1937 - 18 Septemba 2021) alikuwa rais wa nchi ya Algeria tangu tarehe 27 Aprili 1999 hadi kujiuzulu kwake kwenye 2 Aprili 2019.

Waliozaliwa 1937
Waliofariki 2021
Marais wa Algeria
José Eduardo dos Santos

José Eduardo dos Santos (amezaliwa 28 Agosti 1942) alikuwa Rais wa nchi ya Angola tangu 10 Septemba 1979 hadi mwaka 2017.

Viungo vya nje

Official webpage of MPLA
José Eduardo dos Santos the Untold Story (Separatist website)

Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Marais wa Angola
Wanasiasa wa Angola
Yayi Boni

Yayi Boni (amezaliwa 1 Januari 1952) alikuwa Rais wa nchi ya Benin tangu 6 Aprili 2006 hadi 6 Aprili 2016.

Mnamo Septemba 2021, Patrice Talon na Thomas Boni Yayi, washirika wa kisiasa ambao wamekuwa maadui wa karibu, walikutana katika Ikulu ya Marina huko Cotonou. Wakati wa tête-à-tête hii, Thomas Boni Yayi alimpa Patrice Talon mfululizo wa mapendekezo na maombi, yanayohusiana haswa na kuachiliwa kwa "wafungwa wa kisiasa".

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Marais wa Benin
Festus Gontebanye Mogae

Festus Gontebanye Mogae (amezaliwa 21 Agosti 1939) ni Rais wa nchi ya Botswana tangu 1 Aprili 1998. Alimfuata Quett Masire.

Waliozaliwa 1939
Marais wa Botswana
Blaise Compaoré

Blaise Compaoré (alizaliwa 3 Februari 1951) alikuwa Rais wa nchi ya Burkina Faso kutoka 15 Oktoba 1987 hadi 31 Oktoba 2014. Alimfuata Thomas Sankara.

Mnamo Agosti 2021, mwendesha mashtaka wa Korti Kuu ya Sheria alitangaza kwamba kesi ya washiriki wa serikali wanaoshukiwa kuwa na jukumu katika kukandamiza uasi wa 2014 itaanza. Blaise Compaoré anaweza kuitwa tena kujibu maswali ya majaji.

Waliozaliwa 1951
Watu walio hai
Marais wa Burkina Faso
Girma Wolde-Giorgis

Girma Wolde-Giorgis (Addis Ababa, 28 Desemba 1924 - 15 Desemba 2018) alikuwa Rais wa nchi ya Ethiopia tangu 8 Oktoba 2001 hadi 2013. Alimfuata Negasso Gidada.

Waliozaliwa 1924
Waliofariki 2018
Marais wa Ethiopia
Kiev

Kiev (pia:Kyiv - Kiukraine: Київ) ni mji mkuu wa Ukraine na pia mji mkubwa wa nchi hii wenye wakazi milioni mbili. Iko kando la mto Dnepr kwa 50°27′00″N, 30°31′24″E.

Historia 
Kiev inaaminiwa iliundwa mnamo ya karne ya 6 BK. Iliendelea kuwa mji mkuu wa Rus iliyokuwa milki kubwa ya kwanza ya Waslavoni ya mashariki. Mtemi Mkuu Vladimir I aliamua kupokea Ukristo akaamuru wakazi wote kubatizwa mtoni mara moja. Katika kumbukumbu la Ukraine na Urusi hii ilikuwa chanzo cha utamaduni wa kiorthodoksi wa Waslavoni ya mashariki. Hivyo Kiev inaitwa "mji mama wa miji yote ya Urusi".

Tar. 6 Desemba 1240 Kiev ilitekwa na jeshi la Wamongolia na kuchomwa moto. Mji ukafufuka tena lakini ukaendelea kuwa mji mdogo na makao makuu ya jimbo la Ukraine chini ya nchi mbalimbali zilizotawala yehemu hiyo kama Poland au Urusi.

Kiev ikaanza kukua na kuwa mji mkubwa wa tatu wa Milki ya Urusi katika mapinduzi ya viwandani ya karne ya 19. Baada ya mapinduzi ya Kibolsheviki ikawa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraine ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Kiev iliharibiwa vibaya wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ikajengwa upya na kukua. Ajali ya kinyuklia ya Chernobyl ilitokeea karibu na mji lakini haikuuathiri sana kwa sababu upepo ulipeleka mavumbi ya sumu upande mwingine. Tangu uhuru wa Ukraine mwaka 1991 mji mkuu wa nchi hii.

Picha za Kiev 

 
Miji ya Ukraine
Ukraine
Mto Volga
Miji Mikuu Ulaya
Kirumanj

Kirumanj (kwa lugha yenyewe Rumantsch, Romansch au Romanche) ni moja kati ya lugha za Kirumi na kati ya lugha nne za kitaifa nchini Uswisi pamoja na Kijerumani, Kifaransa na Kiitalia. 

Kirumanj hufanana na Kiitalia. 

Idadi ya wasemaji ni takriban watu 50,000 katika jimbo la Graubünden. Wasemaji wako hasa vijijini katika milima ya Alps.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kirumanj
lugha ya Kirumanj katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/roh

Lugha za Kirumi
Lugha za Kihindi-Kiulaya
Lugha za Uswisi
Lugha za Ulaya
Bern

Bern (pia: Berne, Berna) ni mji wa shirikisho wa Uswisi na mji mkubwa wa nne katika nchi. Bern ni pia mji mkuu wa jimbo la Bern. Iko kando la mto Aar. Hivyo ina nafasi ya mji mkuu ingawa shirikisho la Uswisi halina mji mkuu kikatiba.

Wakazi walio wengi hutumia lugha ya Kijerumani kwa lahaja ya Bern.

Mji uliundwa mwaka 1191 ukapokea jina kutokana jina la Kijerumani la dubu ("Bär"). 

Mkazi mashuhuri wa Bern alikuwa Mjerumani Albert Einstein aliyeunda nadharia zake za fizikia ya kisasa alipofanya kazi mjini Bern

Viungo vya Nje 
 Tovuti rasmi ya Bern
 Picha za Bern

Miji ya Uswisi
Miji Mikuu Ulaya
Bern
Kishineu

Kishineu (kwa Kiromania Chişinău (matamshi kama mbele); kwa mwandiko wa kikirili Кишинэу, kwa Kirusi Кишинёв "Kishinyev") ni mji mkuu, pia mji mkubwa wa Moldova wenye wakazi 600,000.

Jiografia 
Mji uko kwa 47°0′N 28°55′E kando ya mto Bich (Bîc) ambao ni tawimto la Dnestr. Eneo la mji ni km² 120. Kishineu iko katikati ya nchi ya Moldova.

Kuna vyuo vingi pamoja na shule, makumbusho na nyumba za maigizo. Mji una viwanda vingi.

Wakazi 
Kati ya wakazi kuna vikundi vikubwa vifuatayo kufuatana na lugha:
 Kiromania (pamoja na Kimoldova) - 73.3 %
 Kirusi - 25.6 %

Viungo vya Nje 
 Official site of Chişinău (in Romanian only)
 Old (1995) Chişinău Photo-Gallery - a lot of artistic photos
 Chişinău telephone directory (primarily in Russian, some minimal content in English, French, German)
 Chişinău - Portail Moldavie  (in French)
 Chişinău - Magazine Moldavie  (in French)
 Jewish community of Chişinău
 Kishinef(Kishinev), by Rosenthal, Herman & Rosenthal, Max, in the Jewish Encyclopedia (1901-1906)
 Pro TV
 2005 Chişinău election for mayor

Picha

Ramani 
 Ramani ya Chişinău 
 Ramani ya Chişinău yenye picha

Miji ya Moldova
Miji Mikuu Ulaya
Podgorica

Podgorica (Kiserbia: Подгорица tamka pod-go-ri-tsa)ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Montenegro mwenye wakazi 140,000. Iko kwa 42°28′12″N, 19°16′48″E pale ambako mito ya Ribnica na Morača inapokutana. Mji uliitwa Titograd kati ya 1946 hadi 1992.

Mji umejulikana tangu 1326 ulikuwa sehemu ya ufalme wa Serbia. Tangu 1466 ilitawaliwa na Waosmani hadi 1878 wakati Montenegro ilipopata uhuru wake.

Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ukawa mji mkuu wa jamhuri ya Montenegro ndani ya shirikisho la Yugoslavia. Umeendelea kuwa mji mkuu tangu uhuru wa nchi mwaka 2006.

Picha za Podgorica 

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Montenegro
Kolomna

Kolomna (Kirusi: Kolomna) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 148,000. Iko katika mkoa wa Moscow Oblast.

Jiografia 
Iko katika sehemu ya kiulaya ya Urusi km 110 kusini ya Moscow kwa 55°05'N na 38°47'E pale ambako mito ya Moskva na Okra inakutana.

Historia 
Mji ulianzishwa mwaka mnamo 1177.

Uchumi 
Mji umejulikana nchini Urusi kwa sababuya kiwanda kikubwa cha injini za reli.

Miji ya Urusi
Majimbo ya Cote d'Ivoire

Majimbo ya Cote d'Ivoire (kwa Kifaransa: Districts de Côte d’Ivoire) ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi nchini. Majimbo yaliundwa mwaka 2011 lakini katika hali nyingi hayajaanza kufanya kazi kama mashirika ya serikali. 

Kuna majimbo 14, ikiwa ni pamoja na majimbo huru mbili ambazo ni miji ya Yamoussoukro na Abidjan.  Ingawa hayajagawanywa katika mikoa, majimbo huru huwa na wilaya (kwa Kifaransa: départements), tarafa (kwa Kifaransa: sous-prefectures) na miji.

Majimbo 12 yaliyobaki yamegawanywa katika mikoa 31, ambayo imegawanywa katika wilaya zaidi ya 108. Wilaya hizo zimegawanywa katika tarafa 509.

Majimbo 

!
Cote d'Ivoire
Luxemburg (mji)

Luxemburg (Kiluxemburg: Lëtzebuerg, Kifaransa:Luxembourg; Kijerumani: Luxemburg) ni mji mkuu wa Utemi wa Luxemburg katika Ulaya ya Kati.

Mji ulikuwa na wakazi 76,420 mnamo mwaka 2005. Uko kusini mwa nchi ambako mito ya Alzette na Pétrusse inaungana.

Mji wa Luxemburg ni kati ya miji tajiri za Ulaya. Uchumi umekua sana upande wa benki na biashara. Luxemburg ni pia moja kati ya miji mikuu ya Umoja wa Ulaya pamoja na Brussels na Strasbourg. Mahakama Kuu ya Ulaya ina makao makuu hapa pia Mamlaka Kuu ya Ukaguzi wa Ulaya na Benki ya Uwekezaji ya Ulaya.

Mji wa Kale ya Luxemburg uliingizwa na UNESCO katika orodha ya urithi wa dunia.

Picha za mji wa Luxemburg 

Miji ya Luxemburg
Miji Mikuu Ulaya
Luxemburg
Oslo

Oslo ni mji mkuu wa Norwei pia mji mkubwa nchini mwenye wakazi 590,041(1.403.268) 2010). Rundiko la mji lina wakazi zaidi ya milioni.

Jiografia 
Olso iko kwenye mwisho wa kaskazini wa fyord ya Oslo (fyord ni jina la hori ndefu na nyembamba za pwani la Norwei). Visiwa 40 ni sehemu ya eneo la mji. Mahali pa juu ni mlima wa Kirkeberget mwenye kimo cha mita 629. Kuna misitu mingi ndani ya eneo la mji huu.

Historia 
Kumbukumbu za Norwei ziandai ya kwamba mji uliundwa na mfalme Harald III manmo mwaka 1048 lakini wataalamu wa akiolojia wamekuta makaburi ya kikristo yanayotangulia tarehe hii.

Jengo mashuhuri la mji ni boma la Akershus lililojengwa kuanzia mwaka 1290.

Mji ulichomwa na moto mnamo 1624. Ulipojengwa upya kwa amri wa mfalme Christian IV ikapewa jina la "Kristiana" (Mji wa Christian). 1925 jina la Oslo likarudishwa.

Miji ya Norwei
Majimbo ya Norwei
Miji Mikuu Ulaya
Warshawa

Warshawa (kwa Kipoland: Warszawa; kwa Kiingereza Warsaw) ni mji mkuu wa Poland pia mji mkubwa wa nchi, wenye wakazi milioni mbili hivi (1.78 mln - 2018).

Jiografia 
Warshawa iko katikati ya bonde la mto Vistula (Kipoland: polnisch Wisła, takriban km 350 kutoka Bahari Baltiki.

Historia 
Warshawa imekuwa mji tangu karne ya 13, ikawa mji mkuu wa Poland mwaka 1596. 

Iliharibiwa mara nyingi katika historia yake, hasa wakati wa vita kuu ya pili ya dunia. Wapoland walijaribu kuasi dhidi ya Wajerumani walioshika mji kati ya miaka 1939 na 1944; pamoja na vifo vingi, asilimia 90 za nyumba zote ziliharibiwa.

Baada ya vita mji ulijengwa upya mara nyingi kwa kurudisha nyumba zinazofanana na nyumba za kale.

Kitovu chake kimeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia.

Utamaduni 
Kuna vyuo 66 pamoja na Chuo Kikuu cha Warshawa, vyuo vikuu vingine, nyumba za maigizo, opera na makumbusho mbalimbali.

Uchumi 
Warshawa ni mji wa viwanda vingi vya kutengenezea chuma, mashine, motokaa na mengine mengi.

Picha za Warshawa

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Polandi

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi 
 Tovuti ya utalii wa Warshawa 
 Ramani 

Miji ya Poland
Miji Mikuu Ulaya
Urithi wa Dunia
Vistula (mto)

Vistula (Kipoland: Wisła tamka: viswa) ni mto mkubwa nchini Poland mwenye urefu wa 1047 km.

Chanzo chake ni katika milima ya Beskidi inaishia katika Bahari Baltiki. Inapita kwenye miji mikubwa ya Krakov na Warshawa.

Mito ya Poland
Jan Mayen

Jan Mayen ni kisiwa cha Norwei katika eneo ambapo Bahari ya Aktika na Atlantiki ya Kaskazini zinakutana. Eneo lake ni km² 373, urefu ni km 54 na upana km 2.5-15. Kisiwa kipo katikati ya Norwei, Isilandi na Greenland. 

Hakuna wakazi wa kudumu isipokuwa wafanyakazi 14 wa vituo viwili vya serikali ya Norwei. Moja ni kituo cha redio kinachohudumia usafiri kwa ndege katika sehemu hii ya dunia. Nyingine ni kituo cha wataalamu wanaopima hali ya hewa.

Jan Mayen kilitangazwa kuwa sehemu ya Norwei 27 Februari 1930. Kiutawala kiko chini ya gavana wa Spitzbergen.

Viungo vya Nje   
Satellite Radar image of Jan Mayen    
Photographs and information on Jan Mayen    
Jan Mayen crew    
LORAN-C mast Jan Mayen  

Visiwa vya Atlantiki
Norwei
Svalbard

Svalbard ni jina la funguvisiwa la Norwei katika Bahari ya Aktika, linalojulikana pia kama funguvisiwa la Spitsbergen.

Iko kati ya Norwei na ncha ya kaskazini ya dunia.

Kuna wakazi 2,756 kwenye visiwa vitatu vya Spitsbergen, Bjørnøya (Kisiwa cha Dubu) na Hopen. Makao makuu ni kijiji cha Longyearbyen. 

Mkataba wa kimataifa wa Svalbard umekubali ya kwamba funguvisiwa liko chini ya Norwei lakini kuna masharti fulani. Raia wa nchi zote 40 zilizotia sahihi mkataba huo wana haki ya kuingia huko na kufanya shughuli zao. Hivyo kuna kijiji cha Kirusi cha Barentsburg ambako Warusi wanachimba madini. 

Kisiwa cha Dubu (Bjørnøya byornoya, kwa Kiingereza: Bear Island) hutazamwa kama sehemu ya kusini kabisa ya Svalbard, ingawa ni kisiwa cha pekee chenye umbali wa km 235 kutoka Spitsbergen.

Viungo vya Nje 
 Governor of Svalbard Official site 

Norwei
Aktiki
Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Longyearbyen

Longyearbyen ni makao makuu ya utawala wa Norwei kwenye visiwa vya Svalbard. Mji huu mdogo uko kwenye kisiwa cha Spitsbergen.

Longyearbyen ni kati ya makazi ya kibinadamu ya kaskazini kabisa duniani. Kwa jumla kuna wakazi 1,800 wengi wao Wanorwei na wengine Warusi.

Mji ulianzishwa mnamo 1906 kama makazi ya wafanyakazi wa migodi ya makaa mawe.

Picha za Longyearbyen

Viungo Vya Nje 
 Webcams in Longyearbyen
 The University Centre on Svalbard
 The University Centre on Svalbard Alumni/Student site 
 Spitsbergen Travel Tour Operator
 Wildlife Service Tour Operator
 The Governor (Sysselmannen)
 Svalbard Airport:Facts and pictures from Avinor 
 Island railways north of Europe
 Mission Svalbard — Pictures of Longyearbyen and Bjørndalen 

Miji ya Norwei
Belgrad

Belgrad (Kiserbia: Београд - beograd "mji mweupe") ni mji mkuu wa Serbia. Iko kando la mto Danube mahali ambako mto Sava unapoishia humo. Ni pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 1,710,000 (mwaka 2002).

Historia 
Mji umejulikana tangu zamani za Dola la Roma kwa jina Singidun ulipokuwa mji wa kikelti. Waroma walijenga mji wa kiroma palepale kwa jina la Singidunum. Tangu kufika kwa Waslavoni mji ulipata jina "mji mweupe" au "boma nyeupe" kwa lugha mbalimbali. 	

Belgraf ilitawaliwa na nchi mbalimbali kama vile Bulgaria, Bizanti na Hungaria. Serbia ilianza kuenea hadi shemu hizi tangu karne ya 13. Mwaka 1403 ilitangazwa na Stefan Lazarević (1389-1427) kuwwa mji mkuu wa Serbia ambayo wakati ule ilisukumwa kaskazini kutokana na mashambulio ya Waosmani.

Tangu mwaka 1521 Belgrad ilivamiwa na Waturuki walioendelea kuitawala hadi karne ya 19 hata kama mju ulikuwa mahali pa mapigano mengi kati ya Uturuki na Austria ikatwaliwa na kupotelewa na Austria mara tatu katika karne zile.

1817 ilikuwa mji mkuu wa Utemi ya Serbia iliyofufuka tena. Imebaki hivyo hadi leo. Wakati ambako Serbia ilikuwa sehemu ya Yugoslavia ilikuwa pia mji mkuu wa Yugoslavia.

Picha za Belgrad 

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Serbia
Miji ya Dola la Roma
Bratislava

Bratislava ni mji mkuu wa Slovakia wenye wakazi 450,000. Majina mengine ya kihistoria ya mji huu yalikuwa Pressburg (kwa Kijerumani) au Pozsony (kwa Kihungaria). Uko kando Ya mto Danubi.

Ishara ya mji ni boma la Bratislava lililosimama tangu karne za kati.

Jiografia 
Bratislava iko kwenye mpaka wa kusini-magharibi ya Slovakia karibu na Austria na Hungaria, si mbali na mpaka wa Ucheki.

Historia 
Eneo la mji lilikaliwa tangu milenia nyingi. Kiini cha mji wa leo kilikuwa boma la Bratislava lililojulikana tangu mwaka 805 BK.

Utawala wa eneo la mji ulibadilika mara kadhaa, lakini tangu mwaka 907 mji ulikuwa sehemu ya ufalme wa Hungaria hadi mwaka 1918. Kati ya miaka 1524 na 1830 ulikuwa mji mkuu wa Hungaria. Wakazi wake walikuwa hasa Wajerumani na Wahungaria pamoja na Waslovakia.

Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia eneo la mji liliingizwa katika nchi mpya ya Chekoslovakia, na jina likabadilishwa kuwa Bratislava. Mji ukawa mji mkuu wa sehemu ya Kislovakia ya nchi.

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, na tena baada ya kugawanyika kwa Chekoslovakia mwaka 1993 Bratislava imekuwa mji mkuu wa Slovakia.

Biashara 
Bratislava ni mji wa viwanda: kuna viwanda vya motokaa, kemia, mashine na vifaa vya stima.

Usafiri 
Mji ni njiapanda ya barabara kuu, pia ya reli. Usafiri wa majini hutumia bandari ya Bratislava kwenye mto Danubi. Kuna pia Uwanja wa ndege wa kimataifa.

Usafiri wa mjini ni kwa mabasi, reli za barabarani na mabasi ya umeme.

Picha za Bratislava

Viungo vya nje 

 Official site 
 Info Bratislava 
 Bratislava City Guide prepared by locals

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Slovakia
Lisbon

Lisbon (kwa Kireno: Lisboa) ni mji mkuu wa Ureno, pia mji mkubwa wa nchi wenye wakazi 560,000; pamoja na rundiko la mji ni milioni mbili.

Mji uko kando ya mto Tejo kwenye kona ya kusini-magharibi ya Ulaya mwambaoni kwa Atlantiki.

Historia 
Mji ulijulikana tangu karne ya 3 KK kwa jina la "Olispo". Wakati wa Dola la Roma ulikuwa mji mkuu wa jimbo la Lusitania. 
 719 ulitwaliwa na Waarabu.
 1147 Lisbon ilitwaliwa na mfalme Mreno Dom Afonso Henriques.
 1256 mfalme Afonso III alihamisha mji mkuu kutoka Coimbra kuja Lisbon.
 1499 Vasco da Gama alirudi Lisbon kutoka safari yake ya kwanza ya Uhindi akaanzisha kipindi cha utajiri kwa Ureno na mji kutokana biashara ya kikoloni.
 Karne ya 16: Lisbon imekua na kuwa mji mkubwa duniani unaojulikana wakati ule wenye wakazi 350,000.
 1 Novemba 1755 tetemeko la ardhi liliharibu theluthi mbili za mji na kuua watu 60,000. 
 5 Oktoba 1910 Jamhuri ya Ureno ilitangazwa Lisbon.
 1926: mapinduzi ya kijeshi yalimaliza demokrasia na kuanzisha kipindi cha udikteta katika Ureno
 1974: mapinduzi ya kijeshi yalimaliza udikteta na kuanzisha kipindi kipya cha demokrasia

Viungo vya nje 

 Tovuti rasmi ya Lisbon
 Alfama & Castelo 
 Picha za Lisbon 
 Picha za Lisbon 

Ureno
Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Ureno
Karne ya 3 KK



Wakati wa karne ya 3 KK 

Karne hii ni kipindi cha
 uenezaji wa mamlaka ya mji wa Roma katika Mediteranea ya magharibi
 kuimarika kwa athira ya utamaduni wa Ugiriki wa Kale kati ya Mediteranea na Uhindi
 kilele cha nguvu ya Ubuddha nchini Uhindi
 mwanzo wa ujenzi wa ukuta wa China

Matukio 
 Mnara wa moto Pharos wajengwa mjini Aleksandria (Misri)
 275 KK - Mwisho wa Babeli - wakazi wake wote wahamishwa

Watu 
 Eratosthenes akadiria kipenyo cha dunia kwa vipimo vya kisayansi nchini Misri

Viungo vya nje 

Karne ya 3 KK
Madrid

Madrid ni mji mkuu wa Hispania pia mji mkubwa wa nchi wenye wakazi 3,129,600 na pamoja na rundiko la mji milioni 5.8.

Jiografia 
Madrid iko katikati ya Hispania katika nyanda za juu za Castilia kwenye kimo cha m 667 m juu ya UB. Mto mdogo Manzanares unapita mjini. Kaskazini ya mji kuna milima ya Sierra de Guadarrama inayofikia kimo cha m 2,429.

Historia 
Chanzo cha Madrid ni katika zamani za Waroma katika Hispania. Utawala wa Waarabu uliacha kijiji mahali pake kilichotwaliwa na mfalme Alfonso VI. wa Kastilia kikateuliwa kuwa mji mkuu wa ufalme wa Hispania mwaka 1561. Hispania ilikuwa nchi tajiri ya Ulaya wakati ule kutokana na dhahabu na fedha za koloni zake huko Amerika ya Kusini na utajiri huu uliwezesha wafalme kupamba mji kwa majengo mengi makubwa na mazuri.

Wakati wa Napoleoni Madrid ilitwaliwa na jeshi la Ufaransa lakini uasi wa wakazi wa mji ulianzisha vita ya ukombozi wa Hispania.
Mji ulianza kukua katika karne ya 19 na zaidi katika karne ya 20 ukawa pia kitovu cha kiuchumi cha Hispania.

Madrid ilikuwa kitovu cha mapinduzi ya Hispania kama vile kupinduliwa kwa utawala wa kifalme na tangazo la jamhuru mwaka 1873, kuanzishwa kwa udikteta wa jenerali Miguel Primo de Rivera 1923, kutnagzawa kwa jamhuri ya pili 1931. Katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania kati ya 1936 hadi 1939 mji uliharibiwa vibaya.

Picha za Madrid 

Madrid
Miji ya Hispania
Miji Mikuu Ulaya
Wahome Mutahi

Wahome Mutahi (24 Oktoba 1954 – 22 Julai 2003) alikuwa mwandishi mpendwa sana katika Kenya.  Aliitwa Whispers kama jina la "column" aliyoiandika kwa The Daily Nation. Aliandika pia tamthilia na vitabu.  Alikuwa mtu mwenye siasa, na mhakiki mkali, lakini kila wakati alitumia ucheshi.

External links
 Wahome Mutahi: the passing on of a Kenyan legend (kwa Kiingereza) 

Waandishi wa Kenya
Juan de Salazar

Juan de Salazar y Espinoza alikuwa conquistador yaani mpelelezi na mwanajeshi Mhispania aliyeunda mji wa Asuncion katika Paraguay.

Alizaliwa 1508 katika Espinosa de los Monteros kwenye mkoa wa Burgos (Hispania). Akajiunga na kikosi cha Wahispania kilichosafiri kwenye mto Rio de la Plata mwaka 1535. 

Akaongoza kikundi kilichofuata mto Paraguay na tarehe 15 Agosti 1537 alianzisha kituo cha kijeshi kilichoitwa "Nuestra Señora Santa María de la Asunción". 

Baada ya kushiriki 1540 katika uasi dhidi ya gavana wa Río de la Plata Álvar Núñez Cabeza de Vaca alifukuzwa Amerika na kurudishwa Hispania. Akarudi mwaka 1547 na kati ya 1550 na 1555 akaongoza tena upelelezi wa Paraguay. 

Akaaga dunia mjini Asuncion mwaka 1560.

Watu wa Paraguay
Wapelelezi kutoka Hispania
Conquistador

Conquistador (tamka: kon-kis-ta-dor; uzito kwa silabi ya mwisho) ni neno la Kihispania ya kutaja jumla la wanajeshi, wapelelezi, mabaharia na wengine kutoka Hispania na Ureno waliovamia nchi za Amerika ya Kilatini na Pasifiki na kuzifanya kuwa koloni za Kihispania na za Kireno.

Harakati ya uvamizi na utekaji wa Amerika ya Kilatini huitwa kwa Kihispania kwa neno "Conquista" (=utekaji).

Katika karne baada ya Kristoforo Kolumbus watekaji walikuwa watu waliotafuta utajiri na heri katika "dunia mpya" ya Amerika. Mara nyingi walikuwa wanajeshi wa kustaafu waliokosa nafasi katika maisha ya kawaida Hispania. Walifanya misafara yao kwa gharama zao bila msaada wa serikali ya Hispania au Ureno. 

Isipokuwa walitangulia kujipatia kibali cha kifalme. Conquistador alipata kibali cha kuvamia eneo fulani kwa jina la mfalme wa Hispania lililoelezwa katika kibali ingawa mara nyingi maeneo hayajulikana bado. Alitakiwa kujenga vituo na miji na kuwapeleka wenyeji wakubali imani ya kikristo yaani ya kanisa katoliki. Kibali kilieleza pia masharti yote kuhusu forodha la bishaa zitakazoingia au kutoka katika koloni mpya. Sehemu ya tano ya mapato yote (= 20%) ya koloni ilitakiwa kulipwa kwa serikali.

Conquistador mwenye kibali alipata haki ya kumteua gavana na wasimamizi wa koloni mpya. 

Maconquistador wengine waliomfuata mwenye kibali mara nyingi hawakuwa wanajeshi wa kawaida kwa sababu wengi walikosa pesa ya kuwalipa. Wengine waliingia kama washiriki katika biashara ya koloni walioahidiwa asilimia fulani ya faida.

Kuanzia mwaka 1600 nafasi ya Maconquistador ilipungua na kuisha kwa sababu serikali ya Hispania ilifaulu kueneza utawala wake kwa utaratibu wa falme dogo.

Maconquistador walitafuta utajiri kwa kila namna na mara nyingi waliwatendea wenyeji kwa unyama mkuu. Silaha zao pamoja na farasi ziliwawezesha kushinda jeshi kubwa za wenyeji ambao kwa ujumla walikuwa na silaha za mawe tu na ambao hawakuona farasi wala mtu juu ya farasi. Waliweza kuharibu miliki kubwa za Maazteki na Mainka.

Balaa mbaya zaidi kushinda unyama wote yalikuwa magonjwa kutoka Ulaya yaliyoua mamilioni wa Maindio waliokosa kinga dhidi ya viini vilivyofika Amerika mara ya kwanza.

Baada ya kufaulu maconquistador walijaribu mara nyingi kudanganya serikali au wenzao hivyo mara nyingi kuunda kwa koloni mpya kulimalizika mbele ya mahakama.

 
Wapelelezi wa Amerika
Stockholm

Stockholm (pia Stokolimi) ni mji mkuu wa Uswidi na pia mji mkubwa wa nchi hito wenye wakazi 864,324 (31 Desemba 2011) ambao pamoja na rundiko la mji ni watu milioni 1.3.

Mji uko kwenye pwani ya mashariki ya Uswidi ambako ziwa Mälaren lajiunga na Bahari Baltiki. Kitovu cha mji ni visiwa 14 vinavyotengwa na mifereji yenye madaraja.

Historia 
Birger Jarl alianzisha Stockholm mnamo mwaka 1252 BK kama boma la kuzuia maharamia wasiingie kwenye ziwa Mälaren na kushambulia miji huko. Mji ulianza kukua karibu na boma lile ukawa mji wa biashara katika shirikisho la Hanse.

Stockholm ilikuwa mji mkubwa lakini si bado mji mkuu kwa sababu wafalme hawakukaa mahali pa kudumu. Gustav Vasa alianzisha makazi ya wafalme mjini.

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Uswidi
Stockholm
Miji ya Olimpiki
1649

Makala hii inahusu mwaka 1649 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

2 Februari - Papa Benedikt XIII
23 Julai - Papa Klementi XI

Waliofariki 

Karne ya 17
1648

Makala hii inahusu mwaka 1648 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
24 Oktoba - amani ya Westfalia yamaliza vita ya miaka 30 katika Ujerumani.

Waliozaliwa

Waliofariki 
 15 Januari - Mtakatifu Fransisko Ferdinando de Capillas, O.P., padri kutoka Hispania aliyekuwa wa kwanza kufia dini ya Ukristo nchini China

Karne ya 17
1647

Makala hii inahusu mwaka 1647 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 22 Julai - Mtakatifu Margareta Maria Alacoque, mtawa wa kike kutoka Ufaransa

Waliofariki 

Karne ya 17
1646

Makala hii inahusu mwaka 1646 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 
 1 Julai - Gottfried Leibniz, mwanafalsafa wa Ujerumani

Waliofariki 

Karne ya 17
1645

Makala hii inahusu mwaka 1645 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 26 Mei - Mtakatifu Maria Ana wa Yesu, mtawa wa kike kutoka Ekwador

Karne ya 17
1644

Makala hii inahusu mwaka 1644 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
15 Septemba - Uchaguzi wa Papa Innocent X

Waliozaliwa 

bila tarehe
Matsuo Bashō, mshairi Mjapani

Waliofariki 
29 Julai - Papa Urban VIII

Karne ya 17
1643

Makala hii inahusu mwaka 1643 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 14 Mei - Louis XIV alikuwa mfalme wa Ufaransa akiwa na umri wa miaka minne tu

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1641

Makala hii inahusu mwaka 1641 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1638

Makala hii inahusu mwaka 1638 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

1 Januari - Go-Sai, mfalme mkuu wa Japani (1654-1663)
5 Septemba - Mfalme Louis XIV wa Ufaransa

Waliofariki

Karne ya 17
1637

Makala hii inahusu mwaka 1637 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
15 Februari - Kaisari Ferdinand II wa Ujerumani
 24 Septemba - Mtakatifu Antonio Gonzalez, padri kutoka Hispania na mfiadini nchini Japani
 29 Septemba - Mtakatifu Lorenzo Ruiz, mfiadini kutoka Ufilipino
 26 Novemba - Mtakatifu Umile wa Bisignano, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Karne ya 17
1636

Makala hii inahusu mwaka 1636 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1635

Makala hii inahusu mwaka 1635 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1634

Makala hii inahusu mwaka 1634 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 16 Oktoba - Mtakatifu Magdalena wa Nagasaki, mtawa wa kike mfiadini nchini Japani
 17 Novemba - Mtakatifu Jordano Ansalone, padri kutoka Italia na mfiadini nchini Japani

Karne ya 17
1633

Makala hii inahusu mwaka 1633 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

20 Aprili - Go-Komyo, mfalme mkuu wa Japani (1643-1654)

Waliofariki 
 13 Agosti - Mtakatifu Dominiko Ibáñez de Erquicia, padri kutoka Hispania na mfiadini nchini Japani
 17 Agosti - Mtakatifu Yakobo Kyushei Tomonaga, padri na mfiadini kutoka Japani

Karne ya 17
1631

Makala hii inahusu mwaka 1631 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1630

Makala hii inahusu mwaka 1630 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
15 Novemba - Johannes Kepler, mwanafalaki kutoka Ujerumani

Karne ya 17
1629

Makala hii inahusu mwaka 1629 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

 14 Aprili - Christiaan Huygens, mwanasayansi kutoka Uholanzi

Waliofariki

Karne ya 17
1628

Makala hii inahusu mwaka 1628 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1627

Makala hii inahusu mwaka 1627 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 

bila tarehe
Kuundwa kwa Basseterre, St. Kitts na Nevis

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1626

Makala hii inahusu mwaka 1626 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 21 Machi - Mtakatifu Petro wa Betancur, mmisionari kutoka Hispania katika Amerika ya Kati

Waliofariki 

Karne ya 17
1623

Makala hii inahusu mwaka 1623 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
6 Agosti - Uchaguzi wa Papa Urban VIII

Waliozaliwa 

 19 Juni - Blaise Pascal, mtaalamu wa hisabati, falsafa na teolojia kutoka Ufaransa

Waliofariki 
8 Julai - Papa Gregori XV
12 Novemba - Mtakatifu Yosafat Kuntsevych, askofu wa Polotsk

Karne ya 17
1622

Makala hii inahusu mwaka 1622 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

15 Februari - Moliere, mshairi kutoka Ufaransa

Waliofariki
24 Aprili - Mtakatifu Fidelis wa Sigmaringen, padre mtawa kutoka Ujerumani
28 Desemba - Mtakatifu Fransisko wa Sales, askofu Mkatoliki na mwalimu wa Kanisa kutoka Ufaransa

Karne ya 17
1621

Makala hii inahusu mwaka 1621 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
9 Februari - Uchaguzi wa Papa Gregori XV

Waliozaliwa

Waliofariki 
28 Januari - Papa Paulo V
 17 Septemba - Mtakatifu Roberto Bellarmino

Karne ya 17
1620

Makala hii inahusu mwaka 1620 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Yohane Wall, padri mfiadini nchini Uingereza

Waliofariki 

Karne ya 17
1619

Makala hii inahusu mwaka 1619 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
20 Machi - Kaisari Matthias wa Ujerumani

bila tarehe
 Robert Peake Mzee, mchoraji kutoka Uingereza

Karne ya 17
1618

Makala hii inahusu mwaka 1618 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 31 Oktoba - Mtakatifu Maria Ana wa Yesu, mtawa wa kike kutoka Ekwador

Waliofariki 

Karne ya 17
1617

Makala hii inahusu mwaka 1617 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 Mei - John Michael Wright, mchoraji wa Uingereza

Waliofariki 
 24 Agosti - Mtakatifu Rosa wa Lima, mlei na bikira kutoka Lima, Peru
 25 Septemba - Go-Yozei, mfalme mkuu wa Japani (1586-1611)

Karne ya 17
1615

Makala hii inahusu mwaka 1615 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 13 Machi - Papa Innocent XII

bila tarehe
 Johann Paul Schor, mchoraji katika jiji la Roma kutoka Austria

Waliofariki 

Karne ya 17
1614

Makala hii inahusu mwaka 1614 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 14 Julai - Mtakatifu Kamili wa Lellis, padri na mwanzilishi kutoka Italia

Karne ya 17
1613

Makala hii inahusu mwaka 1613 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 19 Oktoba - Mtakatifu Karolo wa Sezze, bradha wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

bila tarehe
 Bartholomeus van der Helst, mchoraji wa Uholanzi

Waliofariki 
 6 Desemba - Anton Praetorius, mwanateolojia kutoka Ujerumani

Karne ya 17
1612

Makala hii inahusu mwaka 1612 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 20 Januari - Kaisari Rudolf II wa Ujerumani
 4 Februari - Mtakatifu Yosefu wa Leonesa, padre na mmisionari kutoka Italia

Karne ya 17
1611

Makala hii inahusu mwaka 1611 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 16 Mei - Papa Innocent XI

bila tarehe
 Li Liweng, mwandishi kutoka China
 Mtakatifu Magdalena wa Nagasaki, mtawa wa kike mfiadini nchini Japani

Waliofariki 

Karne ya 17
1610

Makala hii inahusu mwaka 1610 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 22 Aprili - Papa Alexander VIII

Waliofariki 
 14 Julai - Mtakatifu Fransisko Solano, O.F.M., padri kutoka Hispania na mmisionari huko Amerika ya Kilatini

Karne ya 17
1609

Makala hii inahusu mwaka 1609 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1608

Makala hii inahusu mwaka 1608 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 13 Julai - Kaisari Ferdinand III wa Ujerumani

Waliofariki 
 4 Juni - Mtakatifu Fransisko Caracciolo, padri mwanzilishi kutoka Italia

Karne ya 17
1607

Makala hii inahusu mwaka 1607 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 13 Mei: Wafanyabiashara Waingereza waunda mji wa Jamestown (Virginia) utakaokuwa kituo cha kwanza cha kudumu cha Uingereza katika Amerika ya Kaskazini na chanzo cha Marekani.

Waliozaliwa 
 15 Agosti - Mtakatifu Fransisko Ferdinando de Capillas, O.P., padri kutoka Hispania aliyekuwa wa kwanza kufia dini ya Ukristo nchini China

Waliofariki 

Karne ya 17
1606

Makala hii inahusu mwaka 1606 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 15 Julai - Rembrandt, mchoraji kutoka Uholanzi

Waliofariki 
 23 Machi - Mtakatifu Turibio wa Mongrovejo, askofu wa mji wa Lima, Peru

Karne ya 17
1605

Makala hii inahusu mwaka 1605 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 1 Aprili - Uchaguzi wa Papa Leo XI
 16 Mei - Uchaguzi wa Papa Paulo V

Waliozaliwa 

 6 Februari - Mtakatifu Bernardo wa Corleone, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Waliofariki 
 3 Machi - Papa Klementi VIII
 27 Aprili - Papa Leo XI

Karne ya 17
1604

Makala hii inahusu mwaka 1604 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1603

Makala hii inahusu mwaka 1603 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 17 Juni - Mtakatifu Yosefu wa Kopertino, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

bila tarehe
 Fasilides, Mfalme Mkuu wa Uhabeshi (1632-1667)

Waliofariki 

Karne ya 17
1602

Makala hii inahusu mwaka 1602 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 17
1601

Makala hii inahusu mwaka 1601 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
24 Oktoba - Tycho Brahe, mwanafalaki kutoka Denmark

Karne ya 17
1600

Makala hii inahusu mwaka 1600 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 28 Januari - Papa Klementi IX

bila tarehe
 Mtakatifu Lorenzo Ruiz, mfiadini kutoka Ufilipino

Waliofariki 

Karne ya 16
Fasihi andishi

Fasihi andishi ni sanaa itumiayo maandishi kufikisha ujumbe kwa hadhira iliyokusudiwa.

Fasihi andishi hugawanyika katika matawi mawili: nathari na ushairi.

Pia fasihi andishi ina tanzu nyingi mbalimbali, hasa hadithi fupi, riwaya, tamthiliya, insha, shairi n.k.

Kulingana na mada ya kazi ya kifasihi, inawezekana kutofautisha bunilizi na kazi zinazowakilisha ukweli.

Sifa za fasihi andishi
Ni mali ya mtu binafsi
Hupitishwa kwa njia ya maandishi
Haiwezi kubadilishwa papo kwa papo
Hutumia mbinu za lugha na mbinu za sanaa katika uwasilishaji wake
Huweza kutunzwa kwa muda mrefu.

Dhima za fasihi andishi
Kukuza lugha
Kuburudisha
Kuelimisha
Kuhifadhi kazi ya sanaa katika maandishi.

Marejeo
Wamitila, K.W. 2003. Kamusi ya Fasihi: Istilahi na Nadharia, Nairobi: Focus Books.

Fasihi
1599

Makala hii inahusu mwaka 1599 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 13 Februari - Papa Alexander VII
 Juni - Diego Velazquez, mchoraji kutoka Hispania

Waliofariki 

Karne ya 16
1597

Makala hii inahusu mwaka 1597 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 5 Februari - Mtakatifu Paulo Miki, mfiadini nchini Japani

Karne ya 16
1596

Makala hii inahusu mwaka 1596 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 31 Machi - René Descartes, mwanafalsafa kutoka Ufaransa
 29 Juni - Go-Mizunoo, mfalme mkuu wa Japani (1611-1629)

Waliofariki 

Karne ya 16
1595

Makala hii inahusu mwaka 1595 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
25 Mei - Mtakatifu Filipo Neri, padri wa Italia

Karne ya 16
1594

Makala hii inahusu mwaka 1594 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 16
1593

Makala hii inahusu mwaka 1593 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Antonio Gonzalez, padri kutoka Hispania na mfiadini nchini Japani

Waliofariki 
6 Februari - Ogimachi, mfalme mkuu wa Japani (1557-1586)

Karne ya 16
1592

Makala hii inahusu mwaka 1592 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
 30 Januari - Uchaguzi wa Papa Klementi VIII

Waliozaliwa

Waliofariki 
 17 Mei - Mtakatifu Paskali Baylon, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Hispania

Karne ya 16
1590

Makala hii inahusu mwaka 1590 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
15 Septemba - Uchaguzi wa Papa Urban VII
5 Desemba - Uchaguzi wa Papa Gregori XIV

Waliozaliwa 

13 Julai - Papa Klementi X

Waliofariki 
27 Agosti - Papa Sixtus V
27 Septemba - Papa Urban VII

Karne ya 16