LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mlipuko

Mlipuko ni tukio la kuachishwa kwa ghafla kwa kiwango kikubwa cha nishati ya joto, shinikizo au mwendo na kuongezeka kwa mjao. Tukio hili linaweza kusababishwa na mchakato wa kikemia (kama kuwaka kwa kipulikaji au mchanganyiko wa hewa na mafuta), wa kifizikia (kama ongezeko wa halijoto ya gesi ndani ya chombo kilichofungwa hadi kupasua kwa chombo).  

Matukio mengi ya asili yanaweza kufanya milipuko, kama vile ongezeko la ghafla la nishati sehemu inayopigwa na radi , mlipuko wa volkano, mlipuko wa kimondo n.k. 

Watu hufanya mlipuko kwa kutumia vifaa vya kikemikali kama vile mafuta na petroli katika injini ya mwako ndani au kwa kutumia vilipukaji kwa kusudi za kubomoa (katika ujenzi) au kama silaha (k.m. bomu) n.k.

Sababu

Asili 
Mlipuko unaweza kutokea kwa asili. Milipuko mingi ya asili hutokea kwa michakato ya volkano ya aina mbalimbali. Mlipuko wa volkano hutokea wakati magma ikitoka kutoka chini na gesi iliyoharibika sana ndani yake; kupunguzwa kwa shinikizo kama magma inapoongezeka husababisha gesi kuondokana na suluhisho, na kusababisha ongezeko la haraka kwa kiasi. Mlipuko pia hutokea kama matokeo ya matukio ya athari na katika matukio kama vile mlipuko wa hydrothermal (pia kutokana na michakato ya volkano). Mlipuko pia unaweza kutokea nje ya Dunia katika ulimwengu katika matukio kama vile supernova.

Uchunguzi wa anga 
Miongoni mwa milipuko inayojulikana zaidi katika ulimwengu ni supernovae, ambayo asili yake bado ipo katika mgogoro fulani. Flares ya jua ni mfano wa mlipuko wa kawaida kwenye jua, na labda nyota nyingine pia. Chanzo cha nishati ya shughuli za jua na moto hutokea kwenye mstari wa magnetic unaotokana na mzunguko wa plazma ya conductive ya jua. Aina nyingine ya mlipuko mkubwa wa nyota hutokea wakati meteoroid kubwa sana au asteroid inathiri uso wa kitu kingine, kama sayari n.k.

Kikemikali 
Mabomu ya bandia kwa kawaida ni mabomu ya kikemikali, kwa kawaida yanahusisha majibu ya oksidi ya haraka na ya vurugu yanayotokana na kiasi kikubwa cha gesi ya moto. Maendeleo mengine mapema katika teknolojia ya kulipuka kemikali yalikuwa maendeleo ya Frederick Augustus Abel mwaka 1800 na uvumbuzi wa Alfred Nobel ya nguvu katika mwaka 1866. Mlipuko wa kikemikali mara nyingi huanzishwa na cheche, umeme au moto. Milipuko ya ajali inaweza kutokea katika mizinga ya mafuta, injini za roketi, n.k.

Umeme na mvutano 
Kosa kubwa sasa katika umeme linaweza kuunda mlipuko, kwa kutengeneza arc ya nishati ya umeme ambayo inapunguza kasi ya chuma na vifaa vya insulation.

Nishati
Khanga

Khanga (au kanga) ni vazi au nguo nyepesi pia ndefu ya rangi ambayo hupendwa kuvaliwa na wanawake, hasa nchi za Afrika Mashariki na Afrika Magharibi. Kanga inafanana na kikoi ambacho kawaida huvaliwa na wanaume. 

Kwa kawaida kanga huwa na upana wa sentimita 150 na urefu wa sentimita 110. Kanga huweza kutumiwa kama vazi rasmi, kitambaa cha kichwani, taulo, kitambaa cha mezani na kwa shughuli mbalimbali kama kubeba watoto au kubeba mizigo kichwani. 

Hutumiwa pia kama zawadi kwenye sherehe za kuzaliwa, harusi, n.k. Hutolewa pia kwa familia iliyofiwa na ndugu yao nchini Tanzania.  

Mwanzoni kanga ilikuwa ikirembwa kwa vitone vidogo ambavyo vilionekana na manyonya ya ndege aina ya kanga. Ndiyo sababu ilipewa jina hili.

Kanga huwa na sehemu tatu: pindo, mji (sehemu ya kati),  na ujumbe. Ujumbe mara nyingi huwa ni kitendawili au fumbo. 

Hii ni mifano ya ujumbe wa kwenye kangaː 
Majivuno hayafaif
Mkipendana mambo huwa sawa
Japo sipati tamaa sikati 
Wazazi ni dhahabu kuwatunza ni thawabu: 
Sisi sote abiria dereva ni Mungu
Fimbo la mnyonge halina nguvu
Mwanamke mazingira tunataka, usawa, amani, maendeleo
Naogopa simba na meno yake siogopi mtu kwa maneno yake.
Leo ni siku ya shangwe na vigelegele

Marejeo

Viungo vya nje

Picha za kanga
Ujumbe wa kanga

Mavazi
Utamaduni wa Afrika
Saa ya mkononi

Saa ya mkononi ni kifaa ambacho hubebwa au kuvalishwa mkononi ambapo hueleza muda.

Kuna saa za digitali na saa za mishale.

Siku hizi matumizi yake yamepungua kwa sababu kuna vifaa vingine, kama simu ya mkononi, ambavyo hufanya kazi ya kuonyesha wakati pia.

Historia
Dhana ya saa ya mkono ina historia ndefu toka wakati wa uzalishaji wa saa za mwanzo kabisa katika karne ya 16. Malkia Elizabeth I wa Uingereza alipokea saa ya mkono kutoka kwa Robert Dudley mnamo mwaka wa 1571.  

Mwaka wa 1775 saa ilipatikana yenye uwezo wa kukaza kamani yake kwa nishati ya msuko suko wa mkono mtu akitembea na mpaka wa leo inatumika na watu wengi. Saa ya mkono ya zamani kabisa iliyopo hadi hivi sasa (iliyokuwa ikiitwa saa ya bangili) ilitengenezwa mwaka 1806. Mwanzoni saa za mkono zilikuwa zikivaliwa na wanawake tu, wakati wanaume walikuwa wakitumia saa za mfukoni hadi karne ya 20.

Saa za mkono zilianza kuvaliwa na wanaume wanajeshi mwisho mwa karne ya 19 kwa ajili ya kupanga vyema vita. Kampuni ya Garstin ya London ilipata hati miliki ya "Watch Wristlet" mwaka 1893, lakini walikuwa wakitengeneza saa miundo kama hiyo tangu miaka ya 1880. Maofisa wa Jeshi la Uingereza walianza kutumia saa za mkonononi wakati wa kampeni ya kijeshi ya kikoloni katika miaka ya 1880, kama vile wakati wa Vita ya Anglo-Burma ya 1885. Wakati wa Vita ya kwanza ya Makaburu, umuhimu wa kuratibu harakati za vikosi na kusawazisha mashambulizi dhidi ya Makaburu ulikuwa muhimu sana, na matumizi ya saa za mkono ulianza kuenea miongoni mwa maofisa wa kijeshi. Kampuni ya Mappin & Webb ilianza uzalishaji wa saa za wanajesho wakati huko Sudan mnamo mwaka 1898 na kuongeza kasi ya uzalishaji wakati wa Vita ya Pili ya Makaburu miaka michache baadaye. Katika bara la Ulaya kampuni ya Girard-Perregaux na kampuni nyingine za Uswisi zilianza kutengeneza saa za mkono za maofisa wa jeshi la Ujerumani mwaka 1880.

Kawaida ubora wa saa unahusishwa na mambo mbalimbali kama vile saa inavyoweza kuzuia maji. Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (kwa kifupi ISO) limetoa vipimo maalum vya saa zinavyozuia maji.  

Saa zaweza kugawiwa katika makundi mawili makuu kuzingatia kizazi; saa za zamani (analog) na saa za kisasa/za dijiti ambazo ni za kielektroni.

Pia zinaweza kugawiwa katika makundi saba kulingana na mtindo na utenda kazi:

 saa za kujiendesha (automatiki) - saa zisizo hitaji betri 
 saa za kronogilafia (chronograph watches) -  saa zijulikanazo kwa Kingereza kama "Stop-Watch" za kupimia mda mfupi hasa wakati tendo kama mbio zinafanyika
 saa zisizo na mengi (minimalist watches) - saa zisizo na marembesho mengi
 saa za quartz - saa zinazo tumia teknolojia ya quartz
 saa za kimtindo - saa za kisanaa zinazolenga mvuto wa pekee
 saa za fahari - saa zenye bei ghali mno zinazoundwa kwa kulenga matajiri na mara nyingi huendana na vitu vya fahari kama magari na simu
 saa zinazotumia nishati ya jua
 saa za wanariadha - saa za kisasa ambazo, mbali ya kueleza muda, pia zinapima mapigo ya moyo na mambo mengine muhimu ya kuzingatiwa na wanariadha wanapofanya mazoezi

Marejeo

Viungo za nje 
 Historia ya saa toka kwenye uwanja wa vita hadi kwenye mitindo
 Historia ya saa ya mkono na saa ya ukutani

Vifaa
Bujora

Bujora ni kata kilichopo katika Wilaya ya Magu, Mkoa wa Mwanza nchini Tanzania kilichopata umaarufu kwa hifadhi ya utamaduni wa kabila la Wasukuma. 

Makumbusho ya Wasukuma yalianzishwa rasmi mwaka 1968 kwa ajili ya kuendeleza na kutunza utamaduni na mila za kabila la Wasukuma 

Msingi wa hifadhi ya Bujora uliwekwa katika miaka ya 1950 na Padri David Clement wa shirika la Wamisionari wa Afrika (White Fathers) kutoka nchini [[Kanada]. Malengo yake yalikuwa kuunganisha utamaduni wa Kisukuma na Ukristo, maarufu kama utamadunisho (kwa Kiingereza "inculturation").

Marejeo

Viungo vya nje
Tovuti rasmi ya Makumbusho ya Wasukuma

Mkoa wa Mwanza
Wasukuma
Uislamu nchini Bahrain

ni dini kubwa nchini Bahrain. Asilimia 70 ya wakazi wa nchini humo ni Waislamu.

Tazama pia
Uislamu kwa nchi

Marejeo

Viungo vya nje
 Conspiring Against the Shia of Bahrain , Bahrain Center for Human Rights, October 2006
 Discrimination in Bahrain: The Unwritten Law , Bahrain Center for Human Rights, September 2003
 Video: Political Naturalization in Bahrain (2002) 
 At least Bahrain is trying to address Sunni-Shiite divisions, Daily Star editorial, 12 May 2006 (from Bahraini.tv website)
Amra (tunda)

{{Uainishaji (Mimea)
| rangi = lightgreen
| jina = Amra(Spondias mombin)
| picha = Spondias mombin.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Maamra mtini
| himaya = Plantae (Mimea)
| divisheni_bila_tabaka =Angiospermae (Mimea inayotoa maua)
| ngeli_bila_tabaka = Eudicots(Mimea ambayo mche wao una majani mawili)
| oda_bila_tabaka = Rosids  (Mimeakama mwaridi)
| oda = Sapindales (Mimea kama mmoyomoyo)
| familia = Anacardiaceae (Mimea iliyo na mnasaba na mkorosho)
| jenasi = Spondias
| bingwa_wa_jenasi= L.
| spishi= S. mombin
| bingwa_wa_spishi = L.}}
Amra ni tunda, aina ya mimea ya maua katika familia ya Anacardiaceae. Ni asili ya Amerika ya kitropiki, ikiwa ni pamoja na Karibi. Mti umekuwa wa asili katika sehemu za Afrika, India, Bangladesh, Sri Lanka na Indonesia. Ni mara chache kulimwa isipokuwa katika sehemu za kaskazini mwa Brazil.

Matunda yaliyokomaa yana ngozi na safu nyembamba ya ganda. Mbegu ina mjao wa mafuta kwa asilimia 31.5.

 Matumizi kama chakula 
Nyama ya matunda inaweza kuliwa au kufanywa juisi, makini, mafuta na stafeli.

Huko Thailand matunda haya huitwa makok (kwa Kithai: มะกอก) na hutumiwa kama som tam, kama kiungo. Majani machache, ambayo huwa na uchungu mdogo na uchachu, wakati mwingine hutumiwa ghafi pamoja na aina fulani za nam phrik (pilipili ya Thai). Pia hutumiwa na unga wa chili huko Bangladesh ambapo matunda hujulikana kama আমড়া (Amṛa).

 Matumizi kama dawa 

Juisi ya matunda hutumiwa kama dawa ya homa na dawa ya kuongeza ukojoaji. Mizizi inajulikana kwa kupunguza homa huko Ivory Coast, wakati mwingine hutumiwa na majani ya Ximenia, Premna hispida, Ficus'' sp., hupikwa, kuchemshwa kwa maji, na kunyweka, au kutumika kama losheni au kuogea. Gome hutumiwa kama dawa ya kuhara na matumizi  ya ukoma. Mchemsho wa gome hutumiwa kutibu kikohozi , na kutuliza  kupitia kutapika. Gome kavu iliyokatwa hutumika kama kuvaa kwa jeraha la kutahiriwa. Gome ina kiasi fulani cha tanini.  Mchanganyiko  wa majani ni dawa ya kawaida ya kikohozi au kutumika kama dawa ya kuhara ,homa na kuvimbiwa. Mchemsho wa jani hutumiwa kutibu kisonono. Majani yenye  ya Vitex kwiinata na avisenoidi  ya Teminalia, hutumiwa huko Ivory Coast kwa majeraha mapya kuzuia kuvimba. Majani haya yote hutumiwa kutibu ukoma. Ikichanganywa na limao huuwa  minyoo kwa watoto. Huweza kusagwa kupata juisi. Kutolewa kwa majani twangwa hutumiwa kama dawa ya jicho , hutibu  watoto wenye matatizo ya tumbo.

Matunda
Baraza la maaskofu

Baraza la maaskofu (kwa Kiingereza Episcopal Conference) ni muundo wa Kanisa la Kilatini unaokutanisha maaskofu wa eneo fulani (kwa kawaida nchi huru fulani au nchi kadhaa, lakini pengine hata sehemu ya nchi kama hiyo ina maaskofu wengi sana). 

Pengine ni wale tu wanaoongoza jimbo, pengine ni pamoja na waandamizi, wasaidizi au waliostaafu. 

Pengine tena wanashiriki hata maaskofu wa eneo lile kutoka Makanisa Katoliki ya Mashariki.

Mabaraza ya namna hiyo zaidi ya 40 yalikuwepo kabla ya Mtaguso wa pili wa Vatikano ambao uliagiza yaanzishwe rasmi duniani kote (hati Christus Dominus, 38).

Kwa sasa yako 114, ambayo tena kwa kawaida yameunda mashirikisho ya kibara, kwa mfano "Symposium of Episcopal Conferences of Africa and Madagascar" (kifupisho: SECAM).

Pamoja na ustawi huo, teolojia haijafafanua vya kutosha mamlaka ya mabaraza hayo kuhusiana na ile inayoeleweka zaidi ya kila askofu katika jimbo lake na ya Papa wa Roma katika Kanisa Katoliki lote.

Viungo vya nje
Orodha ya mabaraza yote by Giga-Catholic Information
Hierakia ya Kanisa Katoliki by David M. Cheney

Kanisa Katoliki
Sheria za Kanisa
Hukumu ya Ndoa Yangu

' ni jina la filamu iliyotoka mwaka 2014 kutoka nchini Tanzania. Ndani yake anakuja Fatuma Makongoro (Bi. Mwenda), Jacob Stephen (JB) na Shamsa Ford. Filamu imeongozwa na Adam Kuambiana na kutayarishwa na Jerusalem Film Co. inayomilikiwa na JB. Chini ya usambazaji wa Steps Entertainment ya Dar es Salaam. Filamu inahusu wanandoa wanaopitia magumu ya familia upande wa kiumeni kuoneshana kuingilia maisha ya ndoa ya kaka yao. Shamsa kaonesha uvumilivu wa hali katika kutetea ndoa yake. Filamu ina sehemu ya kwanza na ya pili kama jinsi ilivyo filamu nyingi za Tanzania.

Washiriki
Fatuma Makongoro 
Jacob Stephen
Shamsa Ford

Marejeo 

Filamu za Tanzania
Filamu zilizoongozwa na Adam Kuambiana
Filamu za 2014
Elfu moja na themanini na tisa

Elfu moja na themanini na tisa ni namba inayoandikwa 1089 kwa tarakimu za kawaida na MLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1088 na kutangulia 1090.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 11 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1089 KK na 1089 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini

Elfu moja na tisini ni namba inayoandikwa 1090 kwa tarakimu za kawaida na MXC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1089 na kutangulia 1091.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 109.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1090 KK na 1090 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini na moja

Elfu moja na tisini na moja ni namba inayoandikwa 1091 kwa tarakimu za kawaida na MXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1090 na kutangulia 1092.

1091 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1091 KK na 1091 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini na mbili

Elfu moja na tisini na mbili ni namba inayoandikwa 1092 kwa tarakimu za kawaida na MXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1091 na kutangulia 1093.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 7 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1092 KK na 1092 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini na tatu

Elfu moja na tisini na tatu ni namba inayoandikwa 1093 kwa tarakimu za kawaida na MXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1092 na kutangulia 1094.

1093 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1093 KK na 1093 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Halmashauri ya kichungaji

Halmashari ya kichungaji ni muundo wa Kanisa Katoliki katika ngazi ya jimbo na ya parokia. 

Lengo lake ni kuwezesha waumini wote (makleri, watawa na walei), kupitia wawakilishi wao, kufanya utafiti, kujadili na hatimaye kutoa mashauri kwa askofu au paroko kuhusu masuala ya uchungaji: umisionari, katekesi, malezi, sakramenti n.k.. 

Mpango huo ulihimizwa mwaka 1965 na mtaguso wa pili wa Vatikano (hati Christus Dominus, 27). 

Baadaye kanuni 511 ya Mkusanyo wa Sheria za Kanisa (kwa Kanisa la Kilatini) imesema kuhusu halmashauri ya kijimbo  na kanuni 536 kuhusu halmashauri ya kiparokia

Hivyo, uamuzi wa kuanzisha halmashauri kiparokia unamtegemea askofu wa jimbo, baada ya kusikiliza halmashauri ya mapadri. 

Sheria za namna hiyohiyo zimo katika Mkusanyo wa Kanuni za Makanisa ya Mashariki (kwa Makanisa Katoliki ya Mashariki).

Tanbihi

Marejeo
Mark F. Fischer, Pastoral Councils in Today's Catholic Parish (Mystic, CT: Twenty-Third Publications - Bayard, 2001), ISBN 1-58595-168-4.

Viungo vya nje
Parish Pastoral Councils, edited by Mark F. Fischer

Sheria za Kanisa
Elfu moja na tisini na nne

Elfu moja na tisini na nne ni namba inayoandikwa 1094 kwa tarakimu za kawaida na MXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1093 na kutangulia 1095.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 547.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1094 KK na 1094 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini na tano

Elfu moja na tisini na tano ni namba inayoandikwa 1095 kwa tarakimu za kawaida na MXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1094 na kutangulia 1096.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 73.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1095 KK na 1095 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Elfu moja na tisini na sita

Elfu moja na tisini na sita ni namba inayoandikwa 1096 kwa tarakimu za kawaida na MXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1095 na kutangulia 1097.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 37.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1096 KK na 1096 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Halmashauri ya mapadri

Halmashauri ya mapadri (kwa Kiingereza: Presbyteral Council au Council of Priests) ni muundo muhimu wa majimbo yote ya Kanisa Katoliki.

Lengo lake ni kuhakikisha kwamba mapadri, kupitia wawakilishi wao, wanashiriki mamlaka ya askofu katika kuongoza jimbo lake. 

Kwa Kanisa la Kilatini, kanuni 495 ya Mkusanyo wa Sheria za Kanisa imeagiza halmashauri ya namna hiyo iwepo katika majimbo yote ili kukabili masuala ya kichungaji.

Kanuni 497 inadai kama nusu wawe wamechaguliwa na mapadri wote, na 
waliobaki washike nafasi kutokana na vyeo walivyonavyo au kwa kuteuliwa na askofu mwenyewe.

Ni yeye atakayeamua lini akutanishe washauri wake hao, atakayeendesha kikao na kupanga masuala ya kujadiliwa .

Jimbo likibaki bila askofu, halmashauri inakoma na majukumu yake yanatimizwa na Jopo la washauri.

Sheria za namna hiyohiyo zimo katika kanuni 264 n.k. za Mkusanyo wa Kanuni za Makanisa ya Mashariki (kwa Makanisa Katoliki ya Mashariki).

Tanbihi

Sheria za Kanisa
Njiwa (kundinyota)

Njiwa (kwa Kilatini na Kiingereza Columba) .  miakanurua kundinyota kwenye nusutufe ya kusini ya dunia yetu. 
Lipo jirani na kundinyota la  Mbwa Mkubwa na Mkuku (lat. Carina).

Jina
Njiwa linapatikana  kati ya makundinyota yaliyobuniwa tangu mabaharia Wazungu walipozunguka Dunia yote katika  karne ya 16 na kuona mara ya kwanza nyota ya kusini na wachoraji wa ramani kukamilisha atlasi za nyota. Mnamo mwaka 1612 Mholanzi Petrus Plancius alitenga nyota hizi kutoka kundinyota la Mbwa Mkubwa  na kuzitaja "Njiwa" kwa kumbukumbu ya njiwa iliyetumwa na Nuhu katika masimulizi ya Biblia  na kuzichora hivyo katika globu ya nyota yake. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni Col.

Nyota
Nyota angavu zaidi ni Phact au Alpha Columbae yenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.7. Hii ni nyota yenye rangi ya buluu-nyeupe iliyo na umbali wa miaka nuru 268 kutoka kwetu duniani.

Tanbihi
Mng'ong'o

Mng'ong'o (pia mng'ongo, mungango au mmorula; jina la kisayansi: Sclerocarya birrea) ni mti mkubwa wa savana. Matunda yake huitwa mang'ong'o au morula.

Mti huu haukuzwi kwa kawaida wala haukatwi ila huachwa porini kwa ajili ya matunda yake. Nyama ya matunda huliwa na kokwa mbichi zake pia. Matunda yanaweza kuchachuliwa ili kutengeneza pombe na hiyo inaweza kukenekwa ili kupata pombe kali (k.m. Amarula). 

Juisi iliyochemshwa hutumika ili kukoleza uji uwe mtamu. Kokwa hupondwa ili kutengeneza keki na biskuti au kuweka supu rojorojo. Kokwa zinatoa mafuta pia yanayotumika kwa kupika na kupakia ngozi.

Picha

Mmoyomoyo na jamaa
Netiboli

Netiboli (kutoka Kiingereza "netball"; pia "mpira wa pete") ni mchezo unaotumia mpira ambao huchezwa sana na wanawake.

Waanzilishi wa mchezo huo walikuwa Waingereza mnamo mwaka 1890. 

Kawaida ya mchezo huo ni kwamba huchezwa na timu mbili na kila timu inakuwa na wachezaji saba.
 
Kutoka katika kila upande wa wachezaji 7, wachezaji hao hujulikana kama GK (Goal Keeper), GS (Goal Shooter), WD (Wing Defense), GD (Goal Defense), WA (Wing Attack), GA (Goal Attack), C (Center): hizo ndizo nafasi za wachezaji.

Sheria za mchezo 

1. Mchezaji haruhusiwi kupiga tambo zaidi ya mbili mara baada ya kupokea mpira (kushika).

2. Mchezaji haruhusiwi kudundisha mpira mara mbili pindi akamatapo mpira.

3. Mchezaji hutakiwa kukaa na mpira ndani ya sekunde 3 tu, hivyo akizidisha mpira huchukuliwa na kupewa timu pinzani kama pasi ya bure (free pass).

Michezo
Jira

Jira (kwa Kiingereza: "cumin") ni mbegu za mjira (Cuminum cyminum) zenye rangi ya kahawia zinazotumika kama kiungo pamoja na hiriki, bizari (bizari nzima, bizari nyembamba) katika upishi, hasa upishi wa pilau.

Ilitajwa na Yesu (Math 23) kati ya vitu vidogo ambavyo walimu wa sheria na Mafarisayo walivilipia zaka kwa kusahau mambo muhimu zaidi kama kutenda kwa haki na huruma.

Chakula
Mchezo wa pool

Mchezo wa pool (kwa Kiingereza "Pool" au "Billiards") ni mchezo ambao unachezwa na watu wawili au hata zaidi kwa kutumia mipira minane ya rangi pamoja na mpira mmoja mweupe, pia na fimbo ndefu.

Mchezo huchezwa sana katika nchi za Ulaya na Australia, uwanja wake una vitundu au mifuko sita au nane kwa ajili ya kuingizia mpira.

Mchezo wa pool ni kati ya michezo inayopendwa sana na vijana. Pool huwa na bodi yenye vijishimo ambapo vijana hupiga vijipira kwa miti huku lengo lao likiwa kuweka mipira yote kwa vishimo. Kila mchezaji hujaribu kila awezalo kuhakikisha kwamba yeye ndiye atakayerusha mipira mingi zaidi ndani ya vile vijishimo.

Mchezo wa pesa 
Kwa jamii nyingi, mchezo huu wa pool huchezwa katika vilabu, au hata madukani penye vijana wengi na wazee. Wachezaji wengi wa pool hutumia pesa ili kwamba atakayeshinda katika pool anashinda tita la pesa.

Nini kinachohitajika 
Ili uweze kuibuka mshindi wa pool, lazima uwe na jiti zuri (yaani cue stick) ambayo itaweza kurusha mipira kwa urahisi. 

Yafaa pia bodi ya pool iwe nzuri yenye kitambaa chororo ili kwamba iwe rahisi kwa mipira kubingirika hadi kwenye vishimo.

Viungo vya Nje 

Michezo
Bizari

Bizari (kwa Kiingereza: "dill") ni mbegu zinazotumika kama kiungo (bizari nzima, bizari nyembamba) pamoja na hiriki, jira n.k. katika upishi, hasa wa pilau.

Ilitajwa na Yesu (Math 23) kati ya vitu vidogo ambavyo walimu wa sheria na Mafarisayo walivilipia zaka kwa kusahau mambo muhimu zaidi kama kutenda kwa haki na huruma.

Chakula
Chaki

Chaki (kutoka neno la Kiingereza "chalk") ni aina ya changarawe ambayo inatokana na madini ya calcite.

Calcite ni chumvi ya ioniki ambayo imetokana na calcium carbonate (CaCO3) ambayo inakotoka ni chini ya bahari.

Inatumika sana shuleni kuandikia ubaoni.

Kemia
Jopo la washauri

Jopo la washauri katika sheria za Kanisa Katoliki lote (Kanisa la Kilatini na Makanisa Katoliki ya Mashariki vilevile) ni kundi la mapadri sita hadi kumi na wawili walioteuliwa na askofu wa jimbo kati ya wale wa halmashauri ya kichungaji ili wamsaidie kwa karibu katika masuala mbalimbali, hasa ya uchumi.

Jimbo likibaki bila askofu, ni juu ya jopo hilo kumchagua msimamizi wa kijimbo ambaye ashike kwa muda nafasi yake.

Sheria za Kanisa
Fimbo

Fimbo ni kijiti kirefu ambacho hutumika kwa namna nyingi ili kufikia mbali kuliko mkono wa mtu. Kwa mfano fimbo hutumika kuua nyoka au kutoa adhabu kwa kuchapa mtoto kutokana na kosa fulani.

Katika michezo mbalimbali, kama kriketi, baseball, mchezo wa pool na mingineyo. 

Utamaduni
Michezo
Sahani

Sahani ni  chombo cha nyumbani chenye umbo la duara, kilichotengenezwa kwa udongo wa kauri, bati au chuma kinachotumiwa hasa kuwekea vyakula.

Tangu zamani, sahani zimepambwa na kuwa sehemu ya sanaa.

Picha

Vifaa
Sanaa
Baroko

Baroko (au Baroku) ni kipindi maalumu (1600-1750 hivi) katika historia ya sanaa ya Kikristo, hasa ya Kanisa Katoliki, ambapo ulikaziwa uzuri wa mbinguni na wa viumbe walioko (Yesu, Bikira Maria, malaika na watakatifu). 

Mtindo huo ulianzia Roma (Italia) na kuathiri pia fasihi, muziki na falsafa.

Karne ya 17
Karne ya 18
Sanaa
Historia ya Ukristo
Ngao

Ngao (kwa Kiingereza "Shield") ni silaha ya kujihami ambayo ilikuwa inatumiwa na jamii mbalimbali za Afrika, kama vile Wangoni, Wazulu, Waxhosa na wengineo hata katika mabara mengine.

Ngao zimejengwa tofautitofauti kwa nyakati tofauti pia, hata ngozi za wanyama zilitumiwa, na ukubwa na uzito ulikuwa tofauti pia.

Ngao bado hutumiwa na vikosi vya polisi na jeshi leo. Ngao nyingi sasa hutengenezwa kwa vifaa vya juu, pamoja na elektroniki. 

Ngao zinatofautiana na si tu ngao za mkononi, lakini pia nguo, kama vile fulana, glavu na buti.

Pia ngao huonekana kwenye nembo za taifa kama utambulisho kwa nchi nyingine, kwa mfano nchi ya Kenya, Tanzania na kadhalika.

Historia 

Ngao za zamani zaidi zinazojulikana zilikuwa ni vifaa vilivyotumiwa kuzuia silaha za mikono na mishale.

Karne za kati 
Katika Zama za Kati, ngao za tiara zilitumika. Ngao ya tiara ni ngao kwa namna ya tiara. Kwa sababu ya ukosefu wa uhamaji kutokana na uzito wa ngao za tiara, ngao za tiara ziliwekwa kwa ajili ya uhamaji zaidi na silaha mbili zilizotolewa.

Ulinzi wa kisasa 
Ngao zilitumiwa hata baada ya silaha za unga wa bunduki. 

Utamaduni
Silaha
Ngozi ya mamba

Ngozi ya mamba ni sehemu ya juu ya nyama ya mamba inayosaidia kumkinga na vitu vya hatari ndogondogo, kwa mfano miba midogomidogo.

Ngozi hiyo ni ya thamani kwa sababu inatumika kutengenezea begi, pochi, mikanda, viatu, ngoma n.k.

Uchumi
Utamaduni
Mizizi

Mizizi (kwa Kiingereza: "roots") ni sehemu ya mmea iliyoko chini ya ardhi ambayo husaidia mmea kukua. 

Mizizi mingi inaweza ikawa dawa.

Mimea
Mbolea za chumvichumvi

Mbolea za chumvichumvi ni kemikali zilizoandaliwa kama virutubisho ambavyo huhitajika katika ukuaji wa mmea.

Virutubisho vikuu vitatu ni: naitrojeni (N), fosforasi (P), potasiamu (K) ambavyo kwa ujumla hutengeneza mbolea. Mmea wowote hutumia virutubisho hivyo.

Kazi ya naitrogeni ni kukuza mmea na kushamiri vizuri na kutoa suke pana; kazi ya fosfati ni kutengeneza rangi ya kijani (chanikiwiti) na kutengeneza shia na virutubisho vya mmea; kazi ya potashi ni kufanya mmea kukua kwa kasi na kustawi.

Aina za mbolea ni 

N.P.K. (17:17:17) N.P.K. ni ufupisho wa maneno yafuatayo: N-naitrojeni, P-fosfati na K-potashi. 

C.A.N. (27:0:0)

D.A.P. (18:46:0)

Kemia
Kilimo
Mpira wa ufukweni

Mpira wa ufukweni (kwa Kiingereza "beachball") ni mpira ambao unatumika kuchezea karibu na maji ya baharini kwenye maeneo ya ufukwe.

Watu wanapendelea sana mchezo huu wakati wakiwa ufukweni wakicheza kwenye maji katika vipindi vya kiangazi.

Michezo
Manati

Manati ni kitu cha kutupia mawe madogo, kitengenezwacho kwa mpira na kipande cha mti chenye panda. Kwa sababu hiyo huitwa pia panda na hutumika kurushia ndege mawe.

Vifaa
Silaha
Cesc Fabregas

Francesc "Cesc" Fabregas Soler ni mchezaji wa soka anayetokea nchini Hispania; alizaliwa tarehe 4 Mei 1987 katika mji wa Arenys De Mar. Anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Chelsea na timu ya taifa ya Hispania.

Fabregas alikuzwa kipaji na chuo cha La Masia kwa vijana wa Barcelona F.C.. Aliacha akademi hiyo akiwa na miaka 16 na kusajiliwa na klabu ya Premier League ya Arsenal mnamo Septemba 2003. Baada ya viungo wa timu hiyo kupata majeraha alipata nafasi ya kuonyesha uwezo wake katika msimu wa 2004-2005 na alifanikiwa kuzuia mipango ya timu pinzani na kuibuka mchezaji bora katika nafasi yake na kushinda kombe la FA mwaka 2005.

Akiwa na miaka 24 alisaini mkataba na klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Arsenal mnamo septemba 2007.

Baada ya hapo alihamishwa na kurudishwa tena Barcelona kwa £35 kutoka London 15 Agosti 2011. Kwa miaka mitatu aliyokaa Camp Nou alicheza pembeni ya Xavi na Iniesta na kufanikiwa kushinda mataji kama La liga, Klabu Bingwa ya Dunia, Copa Del Rey, UEFA Super Cup na Spanish Super Cup.

Mnamo Juni 2014 alirudi tena London kwa wapinzani wa Arsenal Chelsea kwa ada ya £ milioni 30, na mwaka wake wa kwanza huko Chelsea alisaidia kupata ushindi wa Ligi Kuu.

Anachezea Premier League kwa sasa klabu ya Chelsea nafasi ya kiungo wa kati na timu ya taifa ya Hispania.

Katika ngazi ya timu ya taifa Fabregas alianza kucheza mwaka 2006 na kuiwakilisha nchi yake kwenye FIFA World Cup 2006, UEFA Euro 2008, 2009 FIFA Confederations Cup, 2010 World Cup, Euro 2012, Confederations Cup 2013, World Cup 2014 na Euro 2016.

Kwenye mashindano ya European Championship Fabregas aling'ara sana na kuwa chanzo cha ushindi 2008 na 2012 na mwaka 2010 ndiye aliyetoa pasi kwa Andres Iniesta iliyozaa goli kwenye fainali ya kombe la dunia alipata kepu yake ya 100.

Waliozaliwa 1987
Wachezaji mpira wa Hispania
Watu walio hai
Mtulinga

Mtulinga (kwa Kiingereza "clavicle") ni mfupa ambao unapatikana kwenye bega katika mwili wa binadamu na wanyama mbalimbali.

Mwili
Mifupa
Utambi

Utambi ni kipande cha kitambaa au uzi kinachotumika kuwashia taa au kulipulia baruti. 

Utambi hutumika katika kibatari, mshumaa, chemni (kandili) n.k.

Vifaa
Symphony No. 5 (Beethoven)

Symphony No. 5 in C minor, Op. 67 ni simfoni iliyotungwa na mtunzi wa Opera kutoka nchini Ujerumani, Ludwig van Beethoven. Hii ni simfoni ya 5 katika simfoni zake tisa. Ilitungwa kati ya 1804 na 1808. Hii ni moja kati ya simfoni maarufu zaidi katika kazi za muziki wa classical.

Simfoni ina miendo au mitindo minne: ya kufungulia sonata allegro, ya polepole andante, ya haraka scherzo ambayo hii inaongoza hadi mwisho wa simfoni. 

Kwa mara ya kwanza simfoni hii ilitumbuizwa mjini Vienna katika tamasha lililofanyika katika ukumbi wa Theater an der Wien mnamo 1808. Simfoni yake Namba Sita nayo pia ilitumbuizwa kwa mara ya kwanza katika tamasha hilo. Tangu hapo Simfoni Na. 5 ikawa moja kati ya kazi za muziki wa classical unaojulikana kupita maelezo.

Muundo 
Tumbuizo la kawaida la simfoni hii ni kati ya dakika  30–40 hivi. Kazi hii ipo katika miendo minne:

 Allegro con brio (C minor)
 Andante con moto (A♭ major)
 Scherzo: Allegro (C minor)
 Allegro (C major)

Muundo wa kwanza: Allegro con brio

Muundo wa pili: Andante con moto

Muundo wa tatu: Scherzo. Allegro

Muundo wa nne: Allegro

Marejeo

Tungo za Ludwig van Beethoven
Beethoven No 5
Mabreka

Mabreka (vilevile Majoka, kutoka Kiing. Breakdance, breaking, b-boying au b-girling) ni aina ya dansi ambayo inachezwa na watu ambao huwa sehemu ya utamaduni wa hip hop. Mtindo huu wa mabreka ulianzishwa mwanzoni mwa miaka ya 1970 na watu wenye asili ya Puerto Rico na  Wamarekani Weusi huko   South Bronx jijini New York City. Mtindo huu wa kudansi ulianza kushika hatamu sana katika miaka ya 70 mwishoni na 80 yake katika miji mikubwa ya nchini Marekani.

Marejeo

Muziki wa dansi
Hip hop
Pachelbel's Canon

Pachelbel's Canon (vilevile unajuliakana kama Canon katika D major au Canon katika D) ni moja kati ya vipande vya muziki maarufu sana kutoka kwa mtunzi Johann Pachelbel. Tungo hii ilitungwa katika miaka ya 1680, ukiwa kama sehemu ya chamber music kwa ajili ya violin tatu na basso continuo, lakini kadiri siku zinavyoenda imepatwa kuborehswa kwa vyombo mbalimbali.  Tungo hii ni marufu sana kwa mtindo wake wa mfuatano wa chord.

Tungo hii ya Pachelbel's Canon mara nyingi hupitwa katika maharusi.  Mwaka wa 1997, ilipata kutumika kama sampuli katika wimbo wa hip hop uliotungwa na kuimbwa na rapa Coolio katika kibao chake cha C U When U Get There.

Sikiliza 
Hii ni sehemu ya piano ya Pachelbel's Canon:

Tungo za muziki wa chamber
Tungo za Johann Pachelbel
C U When U Get There

"C U When U Get There" ni wimbo wa Coolio akiwa na 40 Thevz. Wimbo mzima umechukua sampuli ya Johann Pachelbel katika tungo yake ya Canon katika D Major. Wimbo ulitolewa mnamo mwaka 1997 ukiwa kama single ya kwanza kutoka katika albamu ya Coolio My Soul. "C U When U Get There" vilevile ulionekana kama kibwagizo cha filamu ya  mwaka wa 1997, Nothing to Lose. Wimbo ulishika nafasi ya 12 kwenye chati za Billboard Hot 100 na nafasi ya 7 kwenye chati za Hot Rap Tracks nchini Marekani. Vilevile ulipata mafanikio kimataifa, kwa kushika nafasi ya 10 katika kibao za Ulaya. Wimbo umechukua sampuli ya Pachelbel's Canon kwa kila kitu. Rekodi hii ilizadiwa dhahabu na  RIAA.

Orodha ya nyimbo

CD single
"C U When U Get There" (Radio Edit) - 3:40
"C U When U Get There" (Ren Swan's Radio Edit) - 3:57

CD maxi
"C U When U Get There" (Bill & Humberto's Orchestra Mix) - 4:01
"C U When U Get There" (Coolio's Album Version) - 4:07
"C U When U Get There" (Humberto's Alternate Mix) - 4:07
"C U When U Get There" (Ren Swan's Mix) - 5:11

Chati na tunukio

Nafasi iliyoshika

Chati za mwishoni mwa mwaka

Tunukio

Marejeo

Viungo vya Nje
 

Nyimbo za 1996
Nyimbo za 1997
G-funk

G-Funk au Gangsta-Funk ni aina ndogo ya muziki wa hip hop ambayo imeibukia katika mtindo wa West Coast Gangsta rap mwanzoni mwa miaka ya 1990.

Tazama pia
 Gangsta rap

Marejeo

miaka ya 1990
hip hop
Aathari

Aathari ni masalio ya vitu na utamaduni wa watu fulani.
Mfano wa masalia ni magofu ya kale, vitu vya utamaduni na kadhalika.

Wataalamu wa akiolojia ndio wanaotafuta na kuchunguza mabaki hayo ili kuelewa zaidi mambo ya kale yalikuwaje na watu wa wakati huo waliishi vipi.

Akiolojia
Historia
Abakasi

Abakasi (kutoka Kilatini na Kiingereza "abacus") ni kifaa maalumu chenye shanga kinachotumiwa kusaidia kuhesabu katika biashara na makadirio ya namba.

Abakasi huwa inatumiwa na watoto wa shule za awali kwa ajili ya somo la hisabati ili kuwarahisishia kuhesabu. 
Inaendelea kutumiwa pia katika maduka ya Ulaya Mashariki na Asia, ingawa nafasi yake mara nyingi imechukuliwa na kikokotozi dijitali

Hisabati
Vifaa
Adam Kuambiana

Adam Philipo Kuambiana (6 Juni 1976 - 17 Mei, 2014) alikuwa msanii wa maigizo na mtayarishaji na mwongozaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Anajulikana sana kwa uhusika wake katika filamu ya Fake Pastors (2007), Mr. Kadamanja (2014), Chaguo Langu (2012), vilevile katika      Aliyemchokoza Kaja, Danija, Faith More Fire, Bad Luck, Scola, The Boss, Mr. Nobody, Radhi ya Mke, Lost Sons,  My Fiance, Jesica,  Life of Sandra, Basilisa, My Flower, Regina, Born Again, na It's Too Late.

Maisha
Kuambiana alizaliwa tarehe 6 Juni 1976 huko Ifunga mkoa wa Iringa. Alipata elimuya msingi katika shule ya Mlimani Jijini Dar halafu baadaye elimu ya sekondari katika shule ya Tambaza na hatimaye kuhamia jijini Nairobi ambapo alienda kumalizia kidato cha tano nasita kisha akaenda Afrika Kusini kupata elimu ya filamu. Elimu hiyo iliyomwezesha katika kuongoza na kuandika miaswada andishi kadhaa ya filamu za Tanzania.

Kazi
Adamu Kuambiana amepata kuoneakana katika filamu mbalimbali, lakini umaarufu wake hasa ulianza mwaka wa 2007 baada ya kucheza katika filamu ya Fake Pastors, ambamo humo alionesha uwezo wa hali ya juu. Filamu inatokana na kitabu kilichotungwa na Eric Shigongo. Kazi ya kuongoza filamu alianza baada ya kujiunga na  RJ Company inayomilikiwa na Vincenti Kigosi na Blandina Changula. Filamu nyingi alifanya akiwa na Jerusalem Film Co. chini ya Jacob Stephen lakabu JB.

Kifo
Taarifa za kufa kwake zilianza kuvuma siku ya 17 Mei, 2014. Huku ripoti ya polisi ikionesha sababu zilizopelekea kufa kwa Adam Kuambiana ni vidonda vya tumbo na unywaji mwingi wa pombe bila kula.  Vilevile kukatokea na dhana kibao huenda mareheu aliwekewa sumu katika vinywaji na kadhalika.

Baadhi ya filamu zilizochaguliwa 
Fake Pastors
Aliyemchokoza Kaja
Mr. Kadamanja
Danija
'Faith More Fire
Bad Luck
Scola
The Boss
Mr. Nobody
Radhi ya Mke
Lost Sons
Chaguo Langu
My Fiance
Jesica
Life of Sandra
Basilisa
My Flower
Regina
Born Again
It's Too Late
Hukumu ya Ndoa Yangu - (mwongozaji)

Marejeo

Watunzi wa Filamu Tanzania
Waandaaji Filamu za Tanzania
Waliozaliwa 1976
Waigizaji filamu wa Tanzania
Waliofariki 2014
Usimulizi wa habari

Usimulizi wa habari ni jumla ya maelezo yanayotolewa na mtu au watu wengi kuhusu tukio fulani.

Mambo uhimu katika usimulizi wa habari
Aina ya tukio - msimuliaji anatakiwa kubainisha katika maelezo yake aina ya tukio.

Mahali pa tukio - ili msikilizaji aweze kuelewa ile habari lazima msimuliaji aweze kumuelewesha tukio lilifanyika/lilitendeka sehemu gani.

Wakati/muda - katika usimulizi ni muhimu pia kutaja tukio lilifanyika muda gani.

Wahusika wa tukio - ni muhimu kutaja tukio lilifanywa na watu gani, jinsia zao, wingi wao, umri wao n.k.

Chanzo cha tukio - ni muhimu kujua chanzo/vyanzo vya tukio, yaani tukio lilifanyajwe na chanzo chake ni nini.

Athari za tukio - athari za tukio nazo ni sharti zibainishwe.

Hatima ya tukio - msimuliaji ni lazima abainishe hatima ya tukio, yaani baada ya tukio kilifanyika kitu gani.

Misingi ya usimulizi wa habari
Kuna misingi mitatu ya usimulizi wa habari:

1. utangulizi
2. kiini
3. mwisho.

Utangulizi
Sehemu hii huwa na maelezo tu ya utangulizi ili kuvuta hisia na umakini wa msikilizaji/wasikilizaji.

Kiini
Ni sehemu ambayo hueleza tukio halisi kuanzia chanzo chake, wahusika, mahali na athari za tukio.

Mwisho 
Ni matokeo yanayoonyesha mwisho wa usimulizi wa habari.

Mbinu za usimulizi
Baadhi ya mbinu hizo ni uigizi, utumizi wa lugha fasaha inayozingatia sarufi na lafudhi sahihi ya Kiswahili au lugha nyingine yoyote.

kwa upande wa uigizi msimuliji atatakiwa kuigiza mambo muhimu yanayohusiana na tukio ambalo anasimulia.nayo ni kama vile mlio,sauti au vitendo.

kwa upande wa usimulizi ambao una fanyika kwa njia ya maandisha sharti usimulizi huo uwe na kichwa cha habari.kichwa cha habari kinatakiwa kisizidi maneno matano,yalioandikwa kwa herufi kuba.

kwa vile usimulizi wa tukio huwa unagusu tukio lilopita,maelezo yake mengi huandikwa wakati uliopita.

Fasihi
Godoro

Godoro ni kifaa kikubwa cha kusaidia mwili kupumzika. Hutumiwa kama kitanda au kama sehemu ya kitanda. Godoro huwekwa kwenye chaga ya kitanda na kulaliwa. 

Godoro huwa na kitambaa cha juu ambacho ndani yake huenda kukawa na sponji, nyasi, nywele au pamba. Godoro za kisasa huenda zikawa na maji au hata hewa iliyowekwa kwenye kifuko kisicho na vishimo na kitakachoweza kubeba yaliyomo ndani yake.

Historia ya godoro 
Godoro lilivumbuliwa na Waarabu na jina la Kiingereza Mattress lamaanisha 'kuweka chini' katika lugha ya Kiarabu.

Wakati wa vita vya msalaba, magodoro yalitumika kulalia chini. Tabia hii ilikuwa kuiga Waarabu waliokuwa wakilalia magodoro na hata mikeka iliyowekwa chini. 

Magodoro haya ya hapo zamani yalijazwa nyasi, manyoya ya ndege au hata nywele za farasi. 

Magodoro ya zamina kabisa yaliyoko kwa historia yaonekana kuwa na takribani miaka 77,000.

Magodoro ya kisasa 
Godoro za kisasa hujazwa kwa sponji au hata mpira (rubber) na hujulikana kama innerspring kwani huweza kupinda na kukunjika kwa urahisi. Haswa yale ya vitanda vya hospitali huwa ni innerspring, kwani vitanda vya hospitali hukunjwa ili mgonjwa apate kustareheka.

Magodoro ya kisasa huenda pia yakawa na uwezo wa kupashwa kawi ya umeme ili kuweka joto katika kitanda.

Magodoro yanaweza kuwekwa kwa vikundi tofauti kulingana na vipimo. Haya ni kama
 Godoro pacha (twin mattress): ndilo godoro ndogo kabisa kati ya magodoro yote. Kwa kawaida hununuliwa kwa minajili ya mtoto mchanga ambaye ametolewa katika kijitanda alichokuwa akilalia badda ya kuzaliwa.Huwa na kipimo cha inchi 38 kwa upana na 75 kwa urefu.
 Godoro wastani (full): hili ni kubwa kuliko godoro pacha. Hutumiwa na wanaolala pekee yao haswa wasio kwenye ndoa. Huwa na upana wa inchi 53 na urefu wa 75
 Godoro malkia: unapoingia kwenye ndoa, huenda ukaona kwamba godoro wastani halitoshi na kwa hivyo inabidi utafute godoro kubwa. Hapa ndipo walio kwenye ndoa hutafuta godoro hili ambalo litawatosha wote. Upana wake ni inchi 60 na urefu wa inchi 80.
 Godoro mfalme: ndilo kubwa kabisa na huwa na nafasi kubwa ya kulalia. Watu hulinunua kwa sababu ya starehe na huonyesha pia kuwa mtu ana kipato kikubwa. Huwa na upana wa inchi 76 na urefu wa inchi 80

Vile vile magodoro hutumika kwa starehe na kuna yale haswa ya wagonjwa ya kuzuia wapate maumivu mengi wanapolala.
 Godoro maji: hilo huwa limejazwa na maji hivi kwamba ukililalia utapata ukidundadunda kwa kurushwarushwa na maji. Watu hulinunua hili godoro kwa minajili ya starehe.
 Godoro hewa: hilo hutumiwa sana na wagonjwa walio na shida za maumivu ya mgongo. Huweza kumfanya mwenye maumivu awache kupatwa na makali mengi.
 Godoro kambi: watu wanapokita kambi hupenda kununua kigodoro kitakachotoshea kwenye hema au kambi wanapokaa.

Viungo vya nje 
History of mattress 
World's oldest mattress

Utamaduni
Helmeti

Helmeti (kutoka Kiingereza "helmet") ni kofia ngumu ya chuma au sandarusi ya kukinga kichwa kisidhuriwe na pigo, hasa ikitokea ajali.

Huvaliwa na waendesha pikipiki, wachimba migodi, askari wawapo vitani n.k.

Mavazi
Kikombe

Kikombe (wingi vikombe) ni chombo cha mezani ambacho hutumiwa kunywa vinywaji kama chai au maji kilichotengenezwa kwa udongo wa kauri, madini, bati, chuma n.k.

Toka zamani vyombo hivyo vimepambwa na kuwa sehemu ya sanaa.

Vifaa
Sanaa
Kisosi

Kisosi ni chombo kidogo kinachowekewa kikombe cha chai au uji wa moto ili usikumwagikie. Pia hutumika kuweka mboga n.k.

Vifaa
Kitoweo

Kitoweo (kutoka kitenzi kutowea) ni chakula kinachotumika pamoja na ugali, wali, mihogo, ndizi n.k. Kwa mfano ni nyama, dagaa, sukumawiki, matembele n.k. 

Pengine neno hilo linatumika kama kisawe cha mboga.

Chakula
Kenge

Kenge au uru ni wanyama wafananao na mamba wadogo katika familia ya juu Varanoidea. Wana mwili mwembamba, miguu mirefu na mkia mrefu.

Mwainisho
 Familia ya juu: Varanoidea
 Familia: Helodermatidae
 Jenasi: Heloderma
 Familia: Lanthanotidae Jenasi: Lanthanotus Familia: Palaeovaranidae
 Jenasi: †Palaeovaranus – Kabla ya historia
 Familia: Varanidae
 Jenasi: †Iberovaranus – Kabla ya historia
 Jenasi: †Ovoo – Kable ya historia
 Jenasi: †Saniwa – Kabla ya historia
 Jenasi: Varanus Nusujenasi: Empagusia Nusujenasi: Euprepiosaurus Nusujenasi: Odatria Nusujenasi: Papusaurus Nusujenasi: Philippinosaurus Nusujenasi: Polydaedalus Nusujenasi: Psammosaurus Nusujenasi: Soterosaurus Nusujenasi: Varaneades Nusujenasi: VaranusSpishi za Afrika
Nusujenasi Polydaedalus Varanus albigularis, Kenge-mawe (Rock monitor)
 Varanus a. albigularis, Kenge Koo-jeupe Kusi
 Varanus a. angolensis, Kenge wa Angola
 Varanus a. microstictus, Kenge Koo-jeupe Mashariki
 Varanus a. ionidesi, Kenge Koo-jeusi
 Varanus exanthematicus, Kenge-savana (Savannah monitor)
 Varanus niloticus, Mburukenge (Nile monitor)
 Varanus stellatus, Mburukenge Magharibi (Wester African Nile monitor)
Nusujenasi Psammosaurus Varanus griseus'', Kenge-jangwa (Desert monitor)

Picha

Mijusi
David Blaine

David Blaine (David Blaine White; alizaliwa Brooklyn, New York City, 4 Aprili 1973) ni mfanyamazingaombwe wa Marekani. Ameweka na kuvunja rekodi kadhaa za dunia.

Maisha ya awali na ya binafsi 
Blaine alizaliwa na kukulia huko Brooklyn. Baba yake, William Perez, alikuwa askari katika vita vya Vietnam. Mama yake, Patrice Maureen White, alikuwa mwalimu wa shule.

Alipokuwa na umri wa miaka minne, aliona mazingaombwe yakifanywa  katika maonyesho ya mazingaombwe  barabarani, akawa na hamu ya somo hilo. 

Baada ya kukua, alinyanyuliwa na mama yake. Alihudhuria shule nyingi. Alipokuwa na umri wa miaka kumi, mama yake aliolewa na mtu mwingine, na familia hiyo ikahamia Little Falls, New Jersey.

Blaine ana ndugu aitwaye Michael James Bukalo. Alipokuwa na umri wa miaka 17, alihamia Manhattan.

Blaine alifunga ndoa na Alizee Guinochet. Wana binti mmoja, Dessa, ambaye alizaliwa Januari 2011.

Tangu mwaka 1997 na katika maisha yake yote, Blaine amekuwa akifanya aina zote za stunts. Baadhi yao hujumuisha:
 Mazingaombwe wa mitaani na Mtu wa uchawi 
 Kuzikwa mzima
 Kuganda kwa muda
 Sulisuli   
 Kuelea hewani    
 Zamishwa kwenye maji akiwa mzima    
 Kupigwa shoti na mamilioni ya volti     

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanaume wa Marekani
Chupi

Chupi ni nguo/vazi dogo ambalo huvaliwa ndani kwa ajili ya kukinga viungo vya uzazi vya wanawake na wanaume.

Chupi huwa tofauti kadiri ya jinsia.

Mavazi
Muundo wa insha

Muundo wa insha una sehemu nne zifuatazo:
1. Kichwa cha insha: kichwa cha insha hudokeza kile unachotaka kukijadili katika insha yako. Kwa mfano: Madhara ya matumizi ya madawa ya kulevya n.k.
2. Utangulizi: Mambo yaliyomo katika utangulizi ni pamoja na kutoa fasili ya maneno muhimu na kuelezea kwa muhtasari mambo ambayo utakwenda kuyajadili katika insha yako.
3. Kiini cha insha: katika kiini ndipo kuna maelezo ya kina juu ya kile unachokijadili katika insha yako; maelezo haya yanakuwa katika aya kadhaa kulingana na idadi ya hoja ulizonazo katika mjadala wako.
4. Hitimisho: hapa ndipo pana muhtasari wa kile kilichojadiliwa katika kiini cha insha au inaweza kuwa ni msimamo juu ya kile kilichojadiliwa katika insha.

Fasihi
Shabu

Shabu (kwa Kiingereza "alum") ni kampaundi ya kikemia inayounganisha alumini, kali, sulfuri na oksijeni na fomula yake ni KAl(SO4)2. Inatokea kiasili kama madini ambayo yanachimbwa ardhini, yana rangi nyeupe kama chumvi au chokaa.

Shabu ilianza kugundulika tangu kale na kutumiwa kwa kutia rangi kwenye nguo na pia kama dawa la tiba. 

Leo hii shabu na kampaundi za karibu zinatumiwa katika michakato mengi ya tasnia, kwa mfano wakati wa kutengeneza karatasi kiwandani. Myeyusho wa shabu unatumiwa kupunguza hatari za moto ya vitambaa, ubao au karatasi.

Dawa la tiba
Matumizi ya Shabu yakazidi kuongezeka inaweza ikatumika kama dawa ya kutibu vipele vya ndevu; hili limekuwa tatizo kubwa, hasa kwa wanaume wengi kupata vipele wakati wa kunyoa. Vipele hivyo huwatokea pindi wamalizapo kunyoa na kwa wengine huwa vikubwa kama majipu na pia hukifanya kidevu kuwa cheusi mpaka kwenye mashavu, pia hufanya eneo lililoathirika kuwa gumu sana.

Kwa matatizo yote hayo shabu inao uwezo wa kuondoa vipele sugu vilivyopo eneo la kidevu au vinavyotokea baada ya kunyoa, hivyo shabu inao uwezo wa kutumika pia kama "after shave", pale mhusika anapomaliza kunyoa anaweza kupaka shabu ikamsaidia kuondoa kabisa uwezekano wa vipele kuota na kuondoa ambavyo vilikuwa vimeshaota kidevuni na maeneo ya mashavu. 

Tena ina uwezo wa kuondoa fangasi katika sehemu zote za mwili kama miguu, mikono, kichwani, sehemu za siri pamoja na maeneo yote ya mwili wa binadamu na kuurudisha mwili katika hali nzuri zaidi.

Pia shabu ina uwezo wa kutoa chunusi usoni na sehemu nyingine za mwili wa binadamu. Shabu inapochanganyika na vitu vingine kama asali au limao huweza pia kutibu baadhi ya magonjwa ya kina mama ambayo huyapata baada ya kutumia vitu au vipodozi vyenye kemikali nyingi. 

Madini
Madawa
Afrikanaizesheni

Afrikanaizesheni (kutoka Kiingereza: "Africanization") ni sera ya kuwapa Waafrika kazi za madaraka kwa kuwaondoa wageni wakati nchi za Afrika zilipokuwa zikipata uhuru.

Siasa
Historia ya Afrika
Insha ya wasifu

Insha ya wasifu ni ile ya kutoa maelezo juu ya jinsi mtu au kitu kilivyo, tabia, vitendo na mandhari (sura ya mahali jinsi panavyoonekana).

Insha hizo zinaweza kuongelea kitu chochote kile, inaweza kuwa ni mnyama,mtu, shule, nchi n.k.

Mambo ya kuzingatia katika insha ya wasifu ni: sura, rangi, vipimo, tabia n.k.

Mfano wa insha ya wasifu
SHULE YANGU
Shule yangu inaitwa Shule ya Sekondari Shabaan Robert. Ni shule ya zamani iliyoanzishwa siku ya Ijumaa, tarehe 5 Agosti 1966 na Mheshimiwa Donna Matembele, aliyekuwa diwani wa kata ya Masuba.

Shule hii, ambayo ni maarufu sana, ipo katika Tarafa ya Mkunazini. Imejengwa katika uwanja wa hekta kumi na mbili. Ina madarasa kumi na mawili ya vidato vinne vya mikondo mitatu kila kimoja. Ina wanafunzi mia tano na wanne badala ya idadi halali ya wanafunzi mia nne themanini. Ni shule inayopendwa sana.
Wanafunzi wa kike ni mia mbili na watatu na wa kiume ni mia tatu na mmoja. Walimu ni thelathini na mmoja. Jamii hii inapendana sana. Wanafunzi wana imani kubwa sana na walimu wao. Walimu huwahimiza wawe wanafanya bidii katika kazi na masomo kwa ujumla.

Wanafunzi hukadiria ugumu wa mazoezi wapewayo. Yale wayaonayo kuwa ni rahisi wao hujifanyia. Yale magumu kidogo hushughulikia kwa pamoja kwa kusaidiana wenyewe kwa wenyewe. Walimu hushirikishwa tu wakati wa mazoezi tata.
Shule ya Sekondari ya Mwananchi ni ya kuvutia sana. Ina miti mingi sana ya matunda. Ina maua ya aina aina. Kutokana na nidhamu na uwajibikaji matunda hukomaa ndipo yatumiwe kwa mpango wakati wa chakula.

Heshima imethaminiwa mno na wanafunzi. Wanaheshimiana na kuwaheshimu walimu wao. Kwao heshima ni utiifu na uzingativu. Kutii na kuzingatia mambo waambiwayo na walimu ndicho kipimo cha heshima.

Katika shule yangu wanafunzi tuko kama paka. Paka hamtumi mtu nyama lakini atunukiwapo kipande hawezi kumruhusu yeyote kukigusa. Nasi tutunukiwapo nafasi yoyote ya kusoma hatumruhusu mtu yeyote kutupokonya nafasi hiyo.

Wanafunzi wa shule wana sare zao za kuvutia wazivaazo kiungwana kabisa. Sare hizo ni sweta ya bluu, shati au blauzi ya samawati, tai ya rangi ya damu ya mzee, suruali ndefu au sketi ya kijani kibichi, viatu vyeusi vya soli ndogo na visigino vifupi.

Katika shule yetu kuna uhusianao mwema baina ya walimu, wazazi, Chama cha Wazazi na Walimu (CHAWAWA) na Baraza la Shule. Kamati ya CHAWAWA na Baraza la Shule huanzisha miradi na kuitekeleza haraka kutokana na wazazi kuiunga mkono.

Kwa muda mrefu sasa matokeo ya mitihani yamekuwa ya kuridhisha kabisa. Na si hayo peke yake. Wanafunzi washirikipo katika michezo ya mpira, ya riadha na matamasha ya muziki takribani mara zote huibuka washindi.

Kwa ufupi shule yangu ni ya mafanikio mengi.

Mambo muhimu yaliyozingatiwa katika insha hii ya wasifu
KICHWA (Shule yangu).
MAELEZO KAMILI yenye:
JINA la shule
HISTORIA ya shule
MAZINGIRA ya shule
IDADI ya wanafunzi na walimu
HALI ya wanafunzi
MAFANIKIO ya shule.
HITIMISHO lenye sifa ya jumla.

Fasihi
Agronomia

Agronomia (kutoka Kiingereza "agronomy") ni taaluma ya sayansi ya udongo na mimea na uhusiano wake na mazingira.

Mtu anayejihusisha na agronomia anaitwa mwanaagronomia.

Biolojia
Kilimo
Dodoki

Madodoki ni matunda ya midodoki (Luffa acutangula na spishi nyingine) yanayofanana na mung’unye na ambayo yakikauka huwa na nyuzinyuzi na hutumika kujisugulia mwili wakati wa kuoga.

Picha

Matunda
Vifaa