LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
501 KK

Makala hii inahusu mwaka 501 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
502 KK

Makala hii inahusu mwaka 502 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
503 KK

Makala hii inahusu mwaka 503 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
504 KK

Makala hii inahusu mwaka 504 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
505 KK

Makala hii inahusu mwaka 505 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
506 KK

Makala hii inahusu mwaka 506 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
507 KK

Makala hii inahusu mwaka 507 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
508 KK

Makala hii inahusu mwaka 508 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
509 KK

Makala hii inahusu mwaka 509 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
510 KK

Makala hii inahusu mwaka 510 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
511 KK

Makala hii inahusu mwaka 511 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
512 KK

Makala hii inahusu mwaka 512 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
513 KK

Makala hii inahusu mwaka 513 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
514 KK

Makala hii inahusu mwaka 514 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
515 KK

Makala hii inahusu mwaka 515 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
Roxie Roker

Roxie Albertha Roker (28 Agosti 1929 – 2 Desemba 1995) alikuwa mwigizaji Mmarekani, aliyejulikana zaidi kama Helen Willis katika tamthiliya ya futuhi ya televisheni The Jeffersons, mke wa mwanamume mweupe (mmoja wa wachumba wa kwanza wa mbari tofauti kwenye televisheni). Yeye ni mama wa mwanamuziki, Lenny Kravitz, nyanya wa mwigizaji, Zoë Kravitz na bintiamu wa Al Roker kutoka Today Show ya NBC.

Waliozaliwa 1929
Waliofariki 1995
Sherman Hemsley

Sherman Alexander Hemsley (1 Februari, 1938 – 24 Julai, 2012) alikuwa mwigizaji Mmarekani aliyejulikana zaidi kama George Jefferson katika mifululizo ya CBS All in the Family na The Jeffersons, na kama mhudumu Ernest Frye katika mfululizo wa NBS Amen. Yeye aliigiza pia bosi wa kuogofya wa Earl Sinclair, triseratopsi aliyepewa jina B.P. Richfield, kwenye tamthilia ya futuhi ya Jim Henson Dinosaurs.

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1938
Waliofariki 2012
Hipoliti wa Roma

Hipoliti wa Roma (170–235) alikuwa mwanateolojia muhimu zaidi wa Kanisa la Roma katika karne ya 3. Labda alizaliwa mjini Roma, lakini alipendelea kuandika kwa Kigiriki kuliko kwa Kilatini ambacho kilikuwa kinazidi kutumika katika Kanisa hilo badala ya lugha ya kimataifa iliyotumika tangu wakati wa Mitume Petro na Paulo.

Inasemekana alianza kushindana na mapapa wa wakati wake kuhusu toba ya walioasi katika dhuluma za serikali ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo. Anatajwa kama antipapa wa kwanza kwa kuanzisha farakano. Hata hivyo habari hiyo na nyingine nyingi juu yake hazina hakika. 

Hatimaye alipatana na Papa Pontian wakiwa uhamishoni katika kisiwa cha Sardinia walipofia dini yao.

Ndiyo sababu tangu kale aanaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini, hasa tarehe 13 Agosti ambayo ndiyo sikukuu yake.

Umuhimu wake
Maandishi yake yana umuhimu mkubwa upande wa teolojia, wa liturujia na wa sheria za Kanisa vilevile.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo 
Hans Achelis, Hippolytstudien (Leipzig, 1897)
Adhémar d'Ales, La Théologie de Saint Hippolyte (Paris, 1906). (G.K.)
Bunsen, Hippolytus and his Age (1852, 2nd ed., 1854; Ger. ed., 1853)

Döllinger, Hippolytus und Kallistus (Regensb. 1853; Eng. transl., Edinb., 1876)
Gerhard Ficker, Studien zur Hippolytfrage (Leipzig, 1893)

 Hippolytus, The Treatise on the Apostolic Tradition of St. Hippolytus of Rome, Bishop and Martyr. Trans Gregory Dix. (London: Alban Press, 1992)
J. B. Lightfoot, The Apostolic Fathers vol. i, part ii (London, 1889–1890).

Karl Johannes Neumann, Hippolytus von Rom in seiner Stellung zu Staat und Welt, part i (Leipzig, 1902)

Marejeo mengine 

Hippolytus (2001). On the Apostolic Tradition: an English Version with Introd. and Commentary by Alistair Stewart-Sykes, in Popular Patristics Series. Crestwood, N.Y.: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 0-88141-233-3

Viungo vya nje 
Ante Nicene Fathers Vol. 5: Fathers of the Third Century: Hippolytus, Cyprian, Caius, Novatian, Appendix.
Against Noetus
Refutation of All Heresies
Catholic Encyclopedia: St. Hippolytus of Rome
Encyclopaedia Britannica, Hippolytus of Rome
The Apostolic Tradition of Hippolytus of Rome 
Hieromartyr Hippolytus the Pope of Rome (January 30) Orthodox icon and synaxarion
Martyr Hippolytus of Rome (August 13)
The Holy Martyr Hippolytus  the Prologue from Ochrid by Nikolai Velimirovic
Philosophumena; or, The refutation of all heresies, formerly attributed to Origen of Alexandria, but now to Hippolytus, bishop and martyr, who flourished about 220 A.D. Translated from the text of Cruice at the Internet Archive.
Patron Saints Index: Hippolytus 

Waliofariki 170
Waliofariki 235
Mababu wa Kanisa
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Sheria za Kanisa

Sheria za Kanisa ni taratibu zilizokubaliwa na mamlaka ya Kanisa katika kuendesha shughuli zake za ndani na za nje. Awali sheria za namna hiyo zilitolewa na Mitume wa Yesu, halafu na waandamizi wao, hasa maaskofu waliokusanyika katika mitaguso na sinodi mbalimbali 

Umuhimu wa sheria hizo ni tofauti kadiri ya madhehebu husika.

Katika karne ya 20 Kanisa Katoliki, maarufu kwa kutia maanani umoja na utaratibu, limekusanya sheria zake muhimu zaidi katika vitabu viwili vya Kilatini: kimoja kwa Kanisa la Kilatini (Codex Iuris Canonici), kingine kwa Makanisa Katoliki ya Mashariki (Codex Canonum Ecclesiarium Orientalium).

Tanbihi

Marejeo
 Baker, J.H. (2002) An Introduction to English Legal History, 4th ed. London : Butterworths, ISBN 0-406-93053-8
 Brundage, James A., The Medieval Origins of the Legal Profession: Canonists, Civilians, and Courts, Chicago : University of Chicago Press, c2008.
 Brundage, James A., Medieval Canon Law, London ; New York : Longman, 1995.
  The Episcopal Church (2006) Constitution and Canons , together with the Rules of Order for the Government of the Protestant Episcopal Church in the United States of America, otherwise known as The Episcopal Church, New York : Church Publishing, Inc.
 Hartmann, Wilfried and Kenneth Pennington eds. (2008) The History of Medieval Canon Law in the Classical Period, 1140-1234: From Gratian to the Decretals of Pope Gregory IX, Washington, D.C.: The Catholic University of America Press.
Hartmann, Wilfried and Kenneth Penningon eds. (2011) The History of Byzantine and Eastern Canon Law to 1500, Washington, D.C.: The Catholic University of America Press.
 R. C. Mortimer, Western Canon Law, London: A. and C. Black, 1953.
 Robinson, O.F.,Fergus, T.D. and Gordon, W.M. (2000) European Legal History, 3rd ed., London : Butterworths, ISBN 0-406-91360-9

Viungo vya nje

Kanisa Katoliki
Codex Iuris Canonici (1983), original text in Latin (the only official text)
Code of Canon Law (1983) but with the 1998 modification of canons 750 and 1371, English translation by the Canon Law Society of America , on the Vatican website
Code of Canon Law (1983), English translation by the Canon Law Society of Great Britain and Ireland, assisted by the Canon Law Society of Australia and New Zealand and the Canadian Canon Law Society
Codex canonum ecclesiarum orientalium (1990), original text in Latin
"Code of canons of Oriental Churchs" (1990), defective English translation
Codex Iuris Canonici (1917), original text in Latin
Catholic Encyclopedia: Canon Law: outdated, but useful
Salvific Law
1983 Code of Canon Law - Notes, Commentary, Articles, Bibliography

Anglikana
"Canons of the Church of England"
"Canon Law in the Anglican Communion" 
"Canon Law in the Episcopal Church in the US"
"Ecclesiastical Law Society"

Sheria
Ukristo
Kanisa Katoliki la Kigiriki la Serbia

Kanisa Katoliki la Kigiriki la Serbia ni mojawapo kati ya madhehebu ya Ukristo wa mashariki yenye ushirika kamili na Papa na Kanisa Katoliki lote.

Linafuata mapokeo ya Ukristo wa Ugiriki na kutumia liturujia ya Ugiriki.

Kuanzia mwaka 2013 linaenea katika nchi ya Serbia tu, likiwa na waamini 22,369 (2009), wengi wao wakiwa Waruteni.

Mwaka 2018 limeanzishwa jimbo kamili kwa jina la Mt. Nikola wa Ruski Krstur (Vojvodina, Serbia).

Viungo vya nje
 Hati Orientalium Ecclesiarum ya Mtaguso wa pili wa Vatikano
Hati Orientales omnes Ecclesias ya Papa Pius XII
   - Hati ya Papa Yohane Paulo II Orientale Lumen kuhusu Makanisa ya Mashariki
Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium - Mkusanyo wa Sheria za Makanisa ya Mashariki (katika Kilatini pamoja na sehemu sambamba)
Instruction for Applying the Liturgical Prescriptions of the Code of Canons of the Eastern Churches  - Hati ya Idara ya Papa kwa Makanisa ya Mashariki kuhusu liturujia
Ujuzi wa msingi kuhusu Makanisa hayo 
CNEWA Idara ya Papa inayosaidia Makanisa hayo 
Sura ya Idara ya Papa kwa Makanisa hayo
Takwimu za Makanisa hayo 

Kanisa Katoliki
Makanisa Katoliki ya Mashariki
Serbia
Kim Cesarion

Kim Hugo Leonel Niko Cesarion,  (alizaliwa 10 Julai 1990) ni mwimbaji wa mwanamuziki wa Uswidi.

Muziki

Single

Marejeo

Viungo vya nje
www.kimcesarion.com
Facebook
YouTube

Wanamuziki wa Uswidi
Waliozaliwa 1990
A Night at the Opera

A Night at the Opera ni albamu ya kwanza ya bendi Queen, ambayo ilitolewa mnamo mwezi wa Julai katika mwaka wa 1975.

Orodha ya nyimbo
 "Death on Two Legs (Dedicated to...)" – 3:43
 "Lazing on a Sunday Afternoon" – 1:07
 "Lazing on a Sunday Afternoon" – 3:04
 "You're My Best Friend" – 2:52
 "39" – 3:30
 "Sweet Lady" – 4:03
 "Seaside Rendezvous" – 2:14
 "The Prophet's Song" – 8:20
 "Love of My Life" – 3:38
 "Good Company" – 3:23
 "Bohemian Rhapsody" – 5:54
 "God Save the Queen" – 1:13

Albamu za Queen
K-rupt

Carlton Williams Bongo Juma  (15 Novemba 1979 - 29 Novemba 2003) alikuwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka mjini Nairobi huko nchini Kenya. Alifahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama K-rupt.  Alikuwa akifanyia shughuli zake katika studio ya Ogopa Deejays.

K-rupt aliuawa na jelaha la pigo moja la risasi akiwa katika basi dogo (matatu) akiwa anatokea Nanyuki akielekea Nakuru. K-rupt alipanda basi hilo kwa lengo la kwenda kufanya tamasha lake huko mjini Nakuru. Wanyang'anyi hao walipanda basi hilo na kutoa agizo kwa dereva asimamishe gari katika eneo la Karuga, kama kilomita saba hivi kutoka kando ya barabara. Mashuhuda walieleza ya kwamba K-rupt, aliyekomea umri wa miaka 24, alikuwa akibishana na majambazi hao ambao pia ndiyo waliomtandika risasi, na kumuua kwa riasi moja tu. Waliutupa mwili wake katika Msitu wa Laikipia kulingana na taarifa ya polisi.

Diskografia
"Changamshwa"
"Tukawake"
"Chacha"
"Dada Njoo"
"Bamba" (E-Sir feat. Big Pin & K-rupt)

Marejeo

Wanamuziki wa Kenya
Waliozaliwa 1979
Waliofariki 2003
Mwaka kogwa

Mwaka Kogwa (pia: Nairuzi au Siku ya mwaka) ni mojawapo ya sherehe za mila ya Waswahili pamoja na Zanzibar - Pemba na Unguja - na kisiwa cha Mafia. Sherehe hizo hufanyika tarehe 23 Julai au 24 Julai ya kila mwaka.

Wenyeji hupenda kusema sherehe hizo zilianzishwa katika visiwa vya Zanzibar kutokana na mwingiliano wa kitamaduni kati ya wenyeji wa funguvisiwa la Zanzibar na "Washirazi", watu waliosemekana kutokea Iran, ambao walihamia, waliishi na kuingiliana na wenyeji wa visiwa hivyo. Lakini sherehe ya Nowruz au mwaka mpya wa Iran inasherehekewa daima kwenye sikusare machipuo katika mwezi Machi, hivyo ni jina tu linalotumiwa na Waswahili. Maelezo potovu kuwa sherehe hiyo inatokana na kalenda ya kiirani au utamaduni wa Iran na dini ya Uzoroasta yanapatikana mara nyingi kwenye intaneti lakini bila kutaja ushuhuda wowote.   

Mwaka Kogwa ni sherehe ambazo, pamoja na mambo mengine, zinaashiria kuingia mwaka mpya wa Kiswahili. Tarehe hasa ya kuanzishwa kwa sherehe hizo haijulikani, ila zimeshakuwepo kama sehemu ya mila za kale za wenyeji wa Zanzibar kwa zaidi ya mamia ya miaka sasa.

Hivi sasa sehemu pekee ambazo sherehe hizo bado zinaendelezwa ni maeneo ya kisiwa cha Kojani (Pemba) pamoja na maeneo ya Makunduchi (Unguja), kisiwa cha Jibondo (Kisiwani Mafia). Kabla ya mwaka 2000 ilisherehekewa pia Mombasa lakini taarifa ya mwaka 1993 ilieleza kwamba sherehe ilihudhuriwa na wazee wachache wasiozidi 30.

Marejeo

Kujisomea
 Swahili Forum VII: Siku ya Mwaka: The swahili New Year (with special reference to  Mombasa) na P.J.L. Frankl na Yahya Ali Omari;
 P.J.L. Frankl "Siku ya Mwaka: New Year's Day in Swahili land " , katika Journal of Religon in Africa XXIII / 2, 1993 ukurasa 15 ff

Zanzibar
waswahili
Utamaduni wa Tanzania
1Lib1Ref2020 Tanzania
Maher Zain

Maher Zain ( ; amezaliwa tar. 16 Julai, 1981 mjini Tripoli, Lebanon) ni mwimbaji wa Kiislamu-R&B kutoka nchini Uswidi/. Pia ni mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa muziki vilevile. Asili yake ni Lebanoni. Alitoa albamu yake ya kwanza iliyokwenda kwa jina la Thank You Allah, albamu iliyotamba kimataifa na yenye mafanikio na vilevile ina athira ya dini ya Kiislamu, mnamo 2009. Akatoa albamu yake ya pili Forgive Me mnamo tar. 2 Aprili, 2012.

Diskografia

Albamu 
2009: Thank You Allah
2012: Forgive Me
KISOPE FROM ZANZIBAR

Singles
2009: "Palestine Will Be Free"
2010: "Insha Allah"
2010: "Allahi Allah Kiya Karo (Live)"
2010: "The Chosen One"
2011: "Freedom"
2011: "Ya Nabi Salam Alayka"
2011: "For the Rest of My Life"
2012: "Number One For Me"
2012: "So Soon"
2013: "Love Will Prevail"
2013: "Ramadan"

Featured
2011: "I Believe" (Irfan Makki featuring Maher Zain)
2011: "Never Forget" (Mesut Kurtis featuring Maher Zain)

Marejeo

Viungo vya nje
Facebook
Awakening Records 

Wanamuziki wa Uswidi
Waliozaliwa 1981
Kihadiyya

Kihadiyya ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wahadiyya. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihadiyya imehesabiwa kuwa watu 1,250,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihadiyya iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kihadiyya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihadiyya 
lugha ya Kihadiyya katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/hdy

Lugha za Ethiopia
Kihamer-Banna

Kihamer-Banna ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wahamer na Wabanna, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihamer-Banna imehesabiwa kuwa watu 74,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihamer-Banna iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihamer-Banna kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihamer-Banna 
lugha ya Kihamer-Banna katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/amf

Lugha za Ethiopia
Kiharari

Kiharari ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waharari. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiharari imehesabiwa kuwa watu 25,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiharari iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiharari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiharari 
lugha ya Kiharari katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/har
 

Lugha za Ethiopia
Kihozo

Kihozo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wahozo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kihozo imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihozo iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihozo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihozo 
lugha ya Kihozo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/hoz

Lugha za Ethiopia
Kiinor

Kiinor ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wainor. Idadi ya wasemaji wa Kiinor imehesabiwa kuwa watu 280,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiinor iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiinor kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiinor 
lugha ya Kiinor katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ior
 

Lugha za Ethiopia
Lugha za Kisemiti
Kikachama-Ganjule

Kikachama-Ganjule ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakachama na Waganjule, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kikachama-Ganjule imehesabiwa kuwa watu 4070, yaani Wakachama 2680 na Waganjule 1390. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikachama-Ganjule iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikachama kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikachama 
lugha ya Kikachama katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kcx

Lugha za Ethiopia
Kikafa

Kikafa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakafa. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikafa imehesabiwa kuwa watu 834,000. Labda kuna wasemaji wachache nchini Sudan Kusini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikafa iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikafa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikafa 
lugha ya Kikafa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kbr

Lugha za Ethiopia
Kikambaata

Kikambaata ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakambaata. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikambaata imehesabiwa kuwa watu 615,000; ndani ya idadi hiyo kuna wasemaji wa Kikambaata kutoka kwa makabila ya Watimbaro na Wadonga ambao wamebadili lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikambaata iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikambaata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikambaata 
lugha ya Kikambaata katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ktb

Lugha za Ethiopia
Kikaro

Kikaro ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakaro. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Ki imehesabiwa kuwa watu 1480 tu, maana yake lugha hiyo iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaro iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaro 
lugha ya Kikaro katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kxh

Lugha za Ethiopia
Kikistane

Kikistane (pia Kisoddo) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakistane. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kikistane imehesabiwa kuwa watu 255,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikistane iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikistane kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikistane 
lugha ya Kikistane katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/gru
 

Lugha za Ethiopia
Kikonso

Kikonso ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakonso. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikonso imehesabiwa kuwa watu 242,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Kenya. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonso iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikonso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikonso 
lugha ya Kikonso katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kxc

Lugha za Ethiopia
Kikoorete

Kikoorete ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakoorete. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikoorete imehesabiwa kuwa watu 157,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoorete iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikoorete kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikoorete 
lugha ya Kikoorete katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kqy

Lugha za Ethiopia
Kilibido

Kilibido ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Walibido. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilibido imehesabiwa kuwa watu 64,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilibido iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kilibido kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilibido 
lugha ya Kilibido katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/liq

Lugha za Ethiopia
Kimale (Ethiopia)

Kimale (au Kimaale) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamale. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimale imehesabiwa kuwa watu 94,746. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimale iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimale kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimale 
lugha ya Kimale katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mdy

Lugha za Ethiopia
Kimelo

Kimelo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamelo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kimelo imehesabiwa kuwa watu 20,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimelo iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimelo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimelo 
lugha ya Kimelo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mfx

Lugha za Ethiopia
Kimesqan

Kimesqan ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamesqan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimesqan imehesabiwa kuwa watu 195,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimesqan iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimesqan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimesqan 
lugha ya Kimesqan katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mvz

Lugha za Ethiopia
Kinayi

Kinayi ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wanayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinayi imehesabiwa kuwa watu 7190. Hata hivyo kuna Wanayi 12,000, maana yake Wanayi wengi wameanza kuacha lugha yao ya Kinayi na kutumia Kikafa badala yake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinayi iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinayi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinayi
lugha ya Kinayi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/noz

Lugha za Ethiopia
Kiongota

Kiongota (pia Kibirale) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waongota. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiongota imehesabiwa kuwa watu kumi tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Waongota wengi, ambao idadi yao ni 3400, wamebadili lugha kutumia Kitsamai badala ya lugha yao ya Kiongota. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiongota hakijaainishwa kikundi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiongota kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiongota
lugha ya Kiongota katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/bxe

Lugha za Ethiopia
Kioromo-Kusini

Kioromo-Kusini (pia Kiborana) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia na Kenya inayozungumzwa na Waoromo na Waborana. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kioroma-Kusini nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 3,630,000. Pia kuna wasemaji 277,800 nchini Kenya (2009) na wasemaji 41,600 nchini Somalia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioromo-Kusini iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiborana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiborana
lugha ya Kiborana katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/gax

Lugha za Ethiopia
Lugha za Kenya
Lugha za Somalia
Kiharar

Kiharar (pia Kioromo-Mashariki) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoromo. Isichanganywe na lugha ya Kiharari ambayo ni lugha ya kisemitiki. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiharar imehesabiwa kuwa watu 4,530,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiharar iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiharar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiharar 
lugha ya Kiharar katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/hae

Lugha za Ethiopia
Kioromo-Magharibi

Kioromo-Magharibi (pia Kigalla) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoromo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kioromo-Magharibi nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 8,920,000. Pia kuna wasemaji 2,200 nchini Misri. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioromo-Magharibi iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kigalla kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigalla
lugha ya Kigalla katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/gaz

Lugha za Ethiopia
Kioyda

Kioyda ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoyda. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kioyda imehesabiwa kuwa watu 36,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioyda iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kioyda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kioyda
lugha ya Kioyda katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/oyd

Lugha za Ethiopia
Kiqimant

Kiqimant (pia Kikayla au Kiqwara) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wafalashi. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiqimant imehesabiwa kuwa watu 1650. Ingawa idadi ya Wafalashi nchini Ethiopia mwaka 1994 ilikuwa 172,000, Wafalashi wengi hutumia Kiamhara badala ya lugha yao Kiqimant. Tena, mwaka wa 1999 Wafalashi wengi walihamia nchini Israel. Kwa hiyo lugha ya Kiqimant iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Ki iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiqimant kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiqimant
lugha ya Kiqimant katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ahg

Lugha za Ethiopia
Kisaho

Kisaho ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Eritrea na Ethiopia inayozungumzwa na makabila wahamahamaji mbalimbali kama Waasa'orta, Wahadu na Waminiferi. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisaho nchini Eritrea imehesabiwa kuwa watu 191,000. Pia kuna wasemaji 32,800 nchini Ethiopia (2007). Nchini Ethiopia Kisaho huzungumzwa na kabila la Wairob ambao si wahamahamaji. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaho iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaho kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaho
lugha ya Kisaho katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ssy

Lugha za Eritrea
Lugha za Ethiopia
Kiseze

Kiseze ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waseze. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiseze imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiseze iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiseze kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiseze
lugha ya Kiseze katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/sze

Lugha za Ethiopia
Kishekkacho

Kishekkacho (pia Kimocha) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Washekkacho. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kishekkacho imehesabiwa kuwa watu 79,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishekkacho iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kishekkacho kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kishekkacho
lugha ya Kishekkacho katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/moy

Lugha za Ethiopia
Kisheko

Kisheko ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Washeko. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisheko imehesabiwa kuwa watu 38,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisheko iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisheko kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisheko
lugha ya Kisheko katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/she

Lugha za Ethiopia
Kisidamo

Kisidamo (pia Kisidaama) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wasidamo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisidamo imehesabiwa kuwa watu 2,980,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisidamo iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisidamo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisidamo
lugha ya Kisidamo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/sid

Lugha za Ethiopia
Kisilt’e

Kisilt'e ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wasilt'e. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisilt'e imehesabiwa kuwa watu 935,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisilt'e iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisilt'e kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisilt'e
lugha ya Kisilt'e katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/stv
 

Lugha za Ethiopia
Kisomali

Kisomali ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Somalia, Ethiopia, Kenya na Jibuti inayozungumzwa na Wasomali. 

Kupitia kwa Wasomali wahamiaji, Kisomali huzungumzwa katika nchi nyingine nyingi kama vile Kanada, nchi mbalimbali za Ulaya na za Uarabuni. 

Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisomali nchini Somalia ilihesabiwa kuwa watu 8,340,000. Pia kuna wasemaji 4,610,000 nchini Ethiopia (2007), 2,386,222 nchini Kenya (2009), na 297,200 nchini Jibuti (2006). 

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisomali kiko katika kundi la lugha za Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisomali kwenye Multitree
ramani ya Kisomali
makala za OLAC kuhusu Kisomali
lugha ya Kisomali katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/som
 

Lugha za Kikushi
Lugha za Somalia
Lugha za Ethiopia
Lugha za Kenya
Lugha za Jibuti
Kitsamai

Kitsamai ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Watsamai. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitsamai imehesabiwa kuwa watu 18,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitsamai iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kitsamai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitsamai
lugha ya Kitsamai katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/tsb

Lugha za Ethiopia
Kiwolane

Kiwolane ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wawolane. Idadi ya wasemaji wa Kiwolane haijahesabiwa. Wataalamu wengine huiangalia kama lahaja ya Kisilt'e. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwolane iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwolane kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwolane
lugha ya Kiwolane katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/wle

Lugha za Ethiopia
Kiwolaytta

Kiwolaytta ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wawolaytta. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiwolaytta imehesabiwa kuwa watu 1,710,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwolaytta iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwolaytta kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwolaytta
lugha ya Kiwolaytta katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/wal

Lugha za Ethiopia
Kixamtanga

Kixamtanga ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waxamtanga. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kixamtanga imehesabiwa kuwa watu 213,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kixamtanga iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kixamtanga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kixamtanga
lugha ya Kixamtanga katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/xan

Lugha za Ethiopia
Kiyemsa

Kiyemsa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wayem. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiyemsa imehesabiwa kuwa watu 92,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyemsa iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyemsa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyemsa
lugha ya Kiyemsa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/jnj

Lugha za Ethiopia
Kizay

Kizay ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wazay. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kizay imehesabiwa kuwa watu 4880. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizay iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kizay kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizay
lugha ya Kizay katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/zwa

Lugha za Ethiopia
Kizaysete

Kizaysete (pia Kizayse-Zergulla) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wazayse na Wazergulla, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kizaysete imehesabiwa kuwa watu 18,500; idadi ya Wazayse ilikuwa 10,200 na ya Wazergulla 7600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizaysete iko katika kundi la Kiomotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kizaysete kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizaysete
lugha ya Kizaysete katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/zay

Lugha za Ethiopia
Kianuak

Kianuak ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan Kusini inayozungumzwa na Waanuak. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kianuak nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 88,000. Nchini Sudan Kusini kuna wasemaji 52,000 (1991). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianuak iko katika kundi la Kinilotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kianuak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianuak 
lugha ya Kianuak katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/anu

Lugha za Ethiopia
Lugha za Sudan Kusini
Kiberta

Kiberta (pia Kiwetawit) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan inayozungumzwa na Waberta. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiberta imehesabiwa kuwa watu 187,000. Pia kuna wasemaji 22,000 nchini Sudan. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberta iko katika kundi lake lenyewe, yaani Kiberta.

Viungo vya nje
lugha ya Kiberta kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiberta 
lugha ya Kiberta katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/wti

Lugha za Ethiopia
Lugha za Sudan
Kigumuz

Kigumuz ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan inayozungumzwa na Wagumuz. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kigumuz nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 179,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Sudan. Kuna lahaja nyingi za Kigumuz ambazo hazielewani zote. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigumuz iko katika kundi la Kikomuz.

Viungo vya nje
lugha ya Kigumuz kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigumuz 
lugha ya Kigumuz katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/guk

Lugha za Ethiopia
Lugha za Sudan
Kigurage cha Sebat Bet

Kigurage cha Sebat Bet (pia Kigurage-Magharibi) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wagurage. Idadi ya wasemaji wa Kigurage Sebat Bet imehesabiwa kuwa watu 440,000. Kuna lahaja mbalimbali kama Kichaha (wasemaji 130,000), Kiezha (wasemaji 120,000), Kimuher (wasemaji 90,000), Kigyeto (wasemaji 80,000) na Kigura (wasemaji 20,000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigurage cha Sebat Bet iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisebat Bet kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisebat Bet 
lugha ya Kisebat Bet katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/sgw

Lugha za Ethiopia
Kikacipo-Balesi

Kikacipo-Balesi ni lugha ya Kinilo-Sahara inayozungumzwa na makabila matatu, yaani Wakacipo nchini Sudan Kusini na Wazilmamu na Wabaale nchini Ethiopia. Idadi ya wasemaji wa Kikacipo-Balesi imehesabiwa kuwa watu 9120, yaani 5000 nchini Sudan Kusini (2010) na 4120 nchini Ethiopia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikacipo-Balesi iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikacipo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikacipo 
lugha ya Kikacipo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/koe

Lugha za Sudan Kusini
Lugha za Ethiopia
Kikomo (Ethiopia)

Kikomo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan, Sudan Kusini na Ethiopia inayozungumzwa na Wakomo. Isichanganywe na lugha ya Kikomo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikomo nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 8530. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Sudan na Sudan Kusini pamoja (1979). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomo iko katika kundi la Kikomuz.

Viungo vya nje
lugha ya Kikomo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikomo 
lugha ya Kikomo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/xom

Lugha za Ethiopia
Lugha za Sudan
Lugha za Sudan Kusini
Kikwama

Kikwama ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakwama. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kikwama imehesabiwa kuwa watu 15,000. Pia kuna kijiji kimoja nchini Sudan cha wasemaji wa Kikwama. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwama iko katika kundi la Kikomuz.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwama kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwama 
lugha ya Kikwama katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/kmq

Lugha za Ethiopia
Kikwegu

Kikwegu ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakwegu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikwegu imehesabiwa kuwa watu 1640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwegu iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwegu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwegu 
lugha ya Kikwegu katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/xwg

Lugha za Ethiopia
Kimajang

Kimajang ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamajang. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimajang imehesabiwa kuwa watu 18,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimajang iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimajang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimajang 
lugha ya Kimajang katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mpe

Lugha za Ethiopia
Kime’en

Kime'en ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wame'en. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kime'en imehesabiwa kuwa watu 151,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kime'en iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kime'en kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kime'en 
lugha ya Kime'en katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mym

Lugha za Ethiopia
Kimesmes

Kimesmes ilikuwa lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia iliyozungumzwa na Wagurage. Hakuna wasemaji wa Kimesmes wabakio maana yake lugha imetoweka kabisa. Ilifanana na lugha ya Kigurage cha Sebat Bet na pia na Kiinor. Bado kuna watu wengi ambao wanajihesabu kama Wamesmes lakini huongea Kihadiyya. Imefikiriwa kuwa msemaji wa Kimesmes wa mwisho alifariki takriban mwaka wa 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimesmes iko katika kundi la Kisemitiki.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kimesmes 
lugha ya Kimesmes katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mys

Lugha za Ethiopia
Kimurle

Kimurle ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan Kusini inayozungumzwa na Wamurle. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimurle nchini Sudan Kusini imehesabiwa kuwa watu 60,000. Pia kulikuwa wasemaji nchini Ethiopia lakini katika sensa ya 2007, miongoni mwa Wamurle 970, mmoja tu alidai kuongea Kimurle. Inawezekana kuwa lugha ya Kimurle imekaribia kutoweka nchini Ethiopia lakini nchini Sudan Kusini inaendelea kutumiwa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimurle iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimurle kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimurle 
lugha ya Kimurle katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mur

Lugha za Sudan Kusini
Lugha za Ethiopia
Kimursi

Kimursi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamursi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimursi imehesabiwa kuwa watu 7390. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimursi iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimursi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimursi 
lugha ya Kimursi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/muz

Lugha za Ethiopia
Kinuer

Kinuer ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan Kusini na Ethiopia inayozungumzwa na Wanuer. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kinuer nchini Sudan Kusini imehesabiwa kuwa watu 740,000. Pia kuna wasemaji 151,000 nchini Ethiopia (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinuer iko katika kundi la Kinilotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinuer kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinuer
lugha ya Kinuer katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/nus

Lugha za Sudan Kusini
Lugha za Ethiopia
Kinyangatom

Kinyangatom ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wanyangatom. Kinyangatom kinafanana sana lugha ya Kitoposa nchini Sudan Kusini na lugha ya Kiturkana nchini Kenya. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinyangatom imehesabiwa kuwa watu 24,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyangatom iko katika kundi la Kinilotiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyangatom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyangatom
lugha ya Kinyangatom katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/nnj

Lugha za Ethiopia
Kiopuuo

Kiopuuo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan Kusini inayozungumzwa na Waopuuo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiopuuo nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 1750. Idadi ya wasemaji nchini Sudan Kusini haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiopuuo iko katika kundi la Kikomuz.

Viungo vya nje
lugha ya Kiopuuo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiopuuo
lugha ya Kiopuuo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/lgn

Lugha za Ethiopia
Lugha za Sudan Kusini
Kishabo

Kishabo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Washabo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kishabo imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Washabo wengi wameanza kutumia lugha ya Kimajang kwa hiyo lugha ya Kishabo iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishabo hakijaainishwa kwa uhakika.

Viungo vya nje
lugha ya Kishabo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kishabo
lugha ya Kishabo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/sbf

Lugha za Ethiopia
Kisuri

Kisuri (pia Kitirmaga-Chai) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wasuri. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisuri imehesabiwa kuwa watu 26,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisuri iko katika kundi la Kisurmi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisuri
lugha ya Kisuri katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/suq

Lugha za Ethiopia
Kiturkana

Kiturkana ni lugha ya Kinilo-Sahara inayozungumzwa na Waturkana nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiturkana ilihesabiwa kuwa watu 989,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kiturkana kiko katika kundi la lugha za Kiniloti.

Viungo vya nje
lugha ya Kiturkana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiturkana
lugha ya Kiturkana katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/tuv

Lugha za Kenya
Lugha za Kiniloti
Lugha za Kinilo-Sahara
Kiweyto

Kiweyto ilikuwa lugha nchini Ethiopia iliyozungumzwa na Waweyto. Idadi ya Waweyto imehesabiwa kuwa watu 1630 lakini hakuna aendeleaye kuongea Kiweyto, maana yake lugha ya Kiweuto kimetoweka. Waweyto wengi huzungumza Kiamhara. Kufuatana na uainishaji wa lugha, haijulikani kama Kiweyto ni lugha ya Kiafrika-Kiasia au ya Kinilo-Sahara.

Viungo vya nje
lugha ya Kiweyto kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiweyto
lugha ya Kiweyto katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/woy

Lugha za Ethiopia
Kiaweer

Kiaweer (pia Kiboni) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Waaweer. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiaweer imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaweer iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaweer kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaweer 
lugha ya Kiaweer katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/bob

Lugha za Kenya
Kidahalo

Kidahalo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wadahalo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidahalo imehesabiwa kuwa watu 400 tu. Hata hivyo, kuna Wadahalo 3000 lakini wengi hutumia Kiswahili badala ya lugha yao ya Kidahalo, maana yake Kidahalo kiko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidahalo iko katika kundi la Kikushi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidahalo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidahalo 
lugha ya Kidahalo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dal

Lugha za Kenya
Kibukusu

Kibukusu (jina la asili: Lubukusu) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wabukusu. Ni moja kati ya lugha zinazohusiana na Waluhya. Pia, inahusiana na lugha za Gisu na Masaaba za Uganda Mashariki: lugha hizo zote zinaweza kuelewana. 

Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibukusu ilihesabiwa kuwa watu 1,433,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibukusu kiko katika kundi la E.30, hasa moja ya lugha za Kiluhya.

Lahaja
Lugha hii ina lahaja tatu muhimu:
Lahaja izungumzwayo Kaskazini mwa Kimilili, ushawishi wake mkuu unaonekana maeneo yanayozunguka Kitale

Lahaja inayozungumzwa Magharibi mwa mji wa Webuye, huku aina yake safi kabisa ikisikika katika maeneo yazungukayo, na magharibi mwa Bungoma

Lahaja inayozungumzwa Mashariki mwa mji wa Webuye kuendelea hadi Wilaya za Kakamega na Lugari.

Kati ya hizi, lugha inayozungumzwa karibu na Kitale inachukuliwa kuwa ya asili zaidi. Hii ni kwa kuwa lahaja hizo nyingine mbili zimeingiliwa na ushawishi wa lahaja nyingine za lugha za Kiluhya.

Ushawishi wa lugha nyingine
Wabukusu wanaishi katika Wilaya ya Bungoma ambayo inapakana na Uganda kuelekea Magharibi na Wilaya ya Kakamega ya Kenya kuelekea Mashariki.

Katika mpaka wa Uganda, wanaishi BaMasaaba na BaGisu, ambao wanahusiana na Bukusu kupitia lugha moja na utamaduni unaofanana.

Kuoana kati ya Bukusu na jamii hizo ni jambo linaloungwa mkono na jamii zote. Matokeo ni kuwa Wabukusu wana jamaa wa karibu katika jamii hizi, na jamii hizi pia zina jamaa kati ya Wabukusu.

Wakati wa Vita vya Uganda miaka ya 1970, wengi wa BaGisu na BaMasaaba walitoroka Uganda na kuhamia Kenya ili kuishi na jamaa zao wa Bukusu karibu na Bungoma. Vita vilipokwisha wengi wao hawakurudi Uganda.

Kuenea kwao kati ya Bukusu kumekuwa na ushawishi mkubwa kwa lugha ya Bukusu katika maeneo ya Bungoma. Wazungumzaji wa asili wa Bukusu wanaweza kutambua mtu kutoka eneo la Bungoma kutokana na lugha yake. Kwa mfano wanatumia L badala ya R, na hivyo kitenzi 'khuufwara'- kuvaa nguo sasa linatamkwa 'khufwaala' jinsi linavyotamkwa na BaGisu na BaMasaaba.

Lahaja inayotumiwa mashariki mwa mji wa Webuye ina ushawishi wa lahaja jirani, Kabras na Tachoni za lugha za Kiluhya. Hili linaonekana katika kubadilisha mwanzo wa nomino. Kwa mfano, nomino 'sisindu' (kitu fulani) inatamkwa 'eshindu' katika Kabras. Wabukusu wa Webuye huiita 'esindu'.

Kwa vile wanapakana na Waniloti na lugha za Kikalenjin za Pokot, Nandi na Sebei kuelekea kaskazini, mashariki na magharibi, lugha ya Bukusu ya Kitale imehifadhi kwa ukubwa uasili wake. Ni tofauti kabisa na lahaja nyingine zilizozungumziwa awali.

Tanbihi

Marejeo
 De Blois, Kornelis Frans (1975) 'Bukusu generative phonology and aspects of Bantu structure' (Annales de MRAC, no. 85). Tervuren: Musщe Royal de l'Afrique Centrale.

Viungo vya nje
lugha ya Kibukusu kwenye Multitree
Bukusu kwa Uzungumzi wa Kitabaka
Maandishi kuhusu Bukusu na Elimu ya Lugha na Matabaka
WaGisu

Lugha za Kibantu
Lugha za Kenya
Kichonyi

Kichonyi (pamoja na Kidzihana na Kikauma) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na makabila matatu, yaani Wachonyi, Wajibana na Wakauma. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kichonyi imehesabiwa kuwa watu 184,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kichonyi iko katika kundi la E70.

Viungo vya nje
lugha ya Kichonyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichonyi 
lugha ya Kichonyi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/coh

Lugha za Kenya
Kichuka

Kichuka (au Gichuka) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wachuka. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kichuka imehesabiwa kuwa watu 70,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kichuka iko katika kundi la E50.

Viungo vya nje
lugha ya Kichuka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichuka 
lugha ya Kichuka katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/cuh

Lugha za Kenya
Kidawida

Kidawida (au Kidaw'ida) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wadawida (au Wadaw'ida). Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kidawida imehesabiwa kuwa watu 254,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidawida iko katika kundi la E70.

Viungo vya nje
lugha ya Kidawida kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidawida 
lugha ya Kidawida katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dav

Lugha za Kenya
Kiduruma

Kiduruma (pia Chiduruma) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waduruma. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiduruma imehesabiwa kuwa watu 397,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiduruma iko katika kundi la E70.

Viungo vya nje
lugha ya Kiduruma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiduruma 
lugha ya Kiduruma katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dug

Lugha za Kenya
Kiembu

Kiembu ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waembu. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiembu imehesabiwa kuwa watu 429,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiembu iko katika kundi la E50.

Viungo vya nje
lugha ya Kiembu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiembu 
lugha ya Kiembu katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ebu

Lugha za Kenya