LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Wafiadini wa Mombasa

Wafiadini wa Mombasa ni kundi la Wakristo Wakatoliki zaidi ya 280 waliouawa na sultani Jeromino au Yusufu Chingulia huko Mombasa (leo nchini Kenya) tarehe 21 Agosti 1631 kwa sababu ya imani yao, ambayo mwenyewe alikuwa ameikana ili kurudia Uislamu.

Kati yao kuna Wareno wengi (wanaume 47, wanawake 39 na watoto 59), lakini Waafrika labda wengi zaidi (wanaume 72, mbali ya wanawake na watoto) waliomuamini Yesu kwa dhati wasiweze kumkana kwa lolote.

Historia
Tarehe 16 Agosti 1631, sultani huyo alikusanya watu kutoka bara akavamia Fort Jesus kwa kujifanya anataka kushiriki ibada. Kumbe alimuua kapteni Mreno kwa kisu, wakati wafuasi wake walipochoma moto mji mzima. 

Wakazi walikimbilia nyumba ya wamisionari Waaugustino. Hapo suala halikuwa tena kufukuza Wareno tu, bali kukomesha Ukristo. 

Sultani aliwatolea wote nafasi ya kusilimu ili kukwepa kifodini, lakini mmoja tu alikubali. Watu wake walishambulia kanisa tarehe 20 Agosti huku wakiua wote waliolikimbilia. 

Kesho yake wanawake wengine pamoja na watoto, wakiwemo Wareno na Waafrika, walipita kati ya mji wakiimba tenzi za Kikristo. Walilazimishwa kupanda boti walioangamizwa kwa visu na mikuki. 

Isabel Varella alikataa kuasi, lakini alifanywa mtumwa badala ya kuuawa. Hata mke na binti walifia dini yao. 

Sultani Yusufu (Jeronimo) aliondoka Mombasa mwaka 1632 akawa haramia kwenye Bahari ya Shamu.

Siku hizi kesi ya kuwatangaza hao wafiadini kuwa wenye heri na halafu watakatifu inaendelea.

Waliofariki 1631
Wafiadini Wakristo
Mombasa
Kanisa Katoliki Kenya
Kitamang-Mashariki

Kitamang ya Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Watamang. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitamang ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 1,180,000 nchini Nepal na 17,500 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitamang ya Mashariki iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitamang ya Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitamang ya Mashariki
lugha ya Kitamang ya Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kitamang ya Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitagin

Kitagin ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Watagin. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitagin imehesabiwa kuwa watu 38,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitagin iko katika kundi la Kitani.

Viungo vya nje
lugha ya Kitagin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitagin
lugha ya Kitagin katika Glottolog
lugha ya Kitagin kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kitelugu

Kitelugu ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Watelugu. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitelugu nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu sabini na tatu milioni na laki nane. Pia kuna wasemaji 600 nchini Singapuri. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitelugu iko katika kundi lake lenyewe la Kitelugu.

Viungo vya nje
lugha ya Kitelugu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitelugu 
lugha ya Kitelugu katika Glottolog
lugha ya Kitelugu kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Singapuri
Kiteressa

Kiteressa ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wateressa visiwani mwa Andaman na Nikobari. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiteressa imehesabiwa kuwa watu 2080. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiteressa iko katika kundi la Kinikobari.

Viungo vya nje
lugha ya Kiteressa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiteressa
lugha ya Kiteressa katika Glottolog
lugha ya Kiteressa kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kithachanadan

Kithachanadan ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wathachanadan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kithachanadan imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kithachanadan iko katika kundi la Kidravidi ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kithachanadan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithachanadan
lugha ya Kithachanadan katika Glottolog
lugha ya Kithachanadan kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kithangmi

Kithangmi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal, Uhindi na Uchina inayozungumzwa na Wathangmi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kithangmi nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 23,200. Pia kuna wasemaji 300 nchini Uchina (2002) na wasemaji 500 nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kithangmi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kithangmi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithangmi
lugha ya Kithangmi katika Glottolog
lugha ya Kithangmi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za China
Lugha za Uhindi
Kitharu cha Chitwania

Kitharu ya Chitwania ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Watharu. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitharu ya Chitwania nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 285,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitharu ya Chitwania iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitharu ya Chitwania kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitharu ya Chitwania
lugha ya Kitharu ya Chitwania katika Glottolog
lugha ya Kitharu ya Chitwania kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitharu cha Dangaura

Kitharu ya Dangaura ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Watharu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitharu ya Dangaura nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 500,000. Pia kuna wasemaji 174,000 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitharu ya Dangaura iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitharu ya Dangaura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitharu ya Dangaura
lugha ya Kitharu ya Dangaura katika Glottolog
lugha ya Kitharu ya Dangaura kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitharu cha Kathariya

Kitharu ya Kathariya ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Watharu. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitharu ya Kathariya nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 106,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitharu ya Kathariya iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitharu ya Kathariya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitharu ya Kathariya
lugha ya Kitharu ya Kathariya katika Glottolog
lugha ya Kitharu ya Kathariya kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitharu cha Kochila

Kitharu ya Kochila ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Watharu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitharu ya Kochila nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 258,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitharu ya Kochila iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitharu ya Kochila kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitharu ya Kochila
lugha ya Kitharu ya Kochila katika Glottolog
lugha ya Kitharu ya Kochila kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitharu cha Rana

Kitharu ya Rana ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Nepal inayozungumzwa na Watharu. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitharu ya Rana nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 336,000. Pia kuna wasemaji 150,000 nchini Uhindi (2003). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitharu ya Rana iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitharu ya Rana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitharu ya Rana
lugha ya Kitharu ya Rana katika Glottolog
lugha ya Kitharu ya Rana kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kithulung

Kithulung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal na Uhindi inayozungumzwa na Wathulung. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kithulung nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 20,700. Pia kuna wasemaji wengine nchini Uhindi. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kithulung iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kithulung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kithulung
lugha ya Kithulung katika Glottolog
lugha ya Kithulung kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kitibeti

Kitibeti ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina, Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Watibeti. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitibeti nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 1,070,000. Pia kuna wasemaji 85,300 nchini Uhindi (2001) na wasemaji 4450 nchini Nepal (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitibeti iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitibeti kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitibeti
lugha ya Kitibeti katika Glottolog
lugha ya Kitibeti kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Uhindi
Lugha za Nepal
Kitinani

Kitinani ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Watinani. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitinani nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 22,600. Pia kuna wasemaji 450 nchini Uchina (1977). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitinani iko katika kundi la Kikinauri.

Viungo vya nje
lugha ya Kitinani kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitinani
lugha ya Kitinani katika Glottolog
lugha ya Kitinani kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za China
Kitiwa

Kitiwa (au Kilalung) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Watiwa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitiwa imehesabiwa kuwa watu 27,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitiwa iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kitiwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitiwa
lugha ya Kitiwa katika Glottolog
lugha ya Kitiwa kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kitoda

Kitoda ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Watoda. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitoda imehesabiwa kuwa watu 1560. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitoda iko katika kundi la Kidravidi ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kitoda kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitoda
lugha ya Kitoda katika Glottolog
lugha ya Kitoda kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kitoto

Kitoto ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Watoto. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kitoto imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitoto iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kitoto kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitoto
lugha ya Kitoto katika Glottolog
lugha ya Kitoto kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kitshangla

Kitshangla ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bhutan, Uhindi na Uchina inayozungumzwa na Watshangla. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kitshangla nchini Bhutan imehesabiwa kuwa watu 140,000. Pia kuna wasemaji 7000 nchini Uchina (2000) na wasemaji 11,200 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitshangla iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitshangla kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitshangla
lugha ya Kitshangla katika Glottolog
lugha ya Kitshangla kwenye Ethnologue

Lugha za Bhutan
Lugha za Uhindi
Lugha za China
Kitukpa

Kitukpa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Watukpa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitukpa imehesabiwa kuwa watu 210 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitukpa iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kitukpa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitukpa
lugha ya Kitukpa katika Glottolog
lugha ya Kitukpa kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kitulu

Kitulu ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Watulu. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitulu imehesabiwa kuwa watu 1,720,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitulu iko katika kundi la Kidravidi ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kitulu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitulu
lugha ya Kitulu katika Glottolog
lugha ya Kitulu kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kituri

Kituri ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Waturi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kituri imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kituri iko katika kundi la Kimunda.

Viungo vya nje
lugha ya Kituri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kituri
lugha ya Kituri katika Glottolog
lugha ya Kituri kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiturung

Kiturung ilikuwa lugha ya Kitai-Kadai nchini Uhindi iliyozungumzwa na Waturung. Siku hizi Waturung wote huzungumza lugha ya Kisingpho, yaani lugha yao ya asili ya Kiturung imetoweka kabisa, ila maneno machache katika utumiaji wao wa Kisingpho. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiturung iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiturung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiturung
lugha ya Kiturung katika Glottolog
lugha ya Kiturung kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiullatan

Kiullatan ilikuwa lugha ya Kidravidi nchini Uhindi iliyozungumzwa na Waullatan. Mwaka wa 2001 idadi ya Waullatan imehesabiwa kuwa watu 16,700, lakini hakuna walioendelea kutumia lugha ya Kiullatan; badala yake, Waullatan huzungumza Kimalayalam siku hizi, yaani Kiullatan imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiullatan iko katika kundi la Kimalayalam.

Viungo vya nje
lugha ya Kiullatan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiullatan
lugha ya Kiullatan katika Glottolog
lugha ya Kiullatan kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiurali

Kiurali ilikuwa lugha ya Kidravidi nchini Uhindi iliyozungumzwa na Waurali. Mwaka wa 2001 idadi ya Waurali imehesabiwa kuwa watu 6440, lakini hakuna walioendelea kutumia lugha ya Kiurali; badala yake, Waurali huzungumza Kimalayalam siku hizi, yaani Kiurali imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurali iko katika kundi la Kikannada.

Viungo vya nje
lugha ya Kiurali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiurali
lugha ya Kiurali katika Glottolog
lugha ya Kiurali kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivaagri-Booli

Kivaagri-Booli ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavaagri-Booli. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kivaagri-Booli imehesabiwa kuwa watu 9300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivaagri-Booli iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kivaagri-Booli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivaagri-Booli
lugha ya Kivaagri-Booli katika Glottolog
lugha ya Kivaagri-Booli kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivaiphei

Kivaiphei ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavaiphei. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kivaiphei imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivaiphei iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kivaiphei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivaiphei
lugha ya Kivaiphei katika Glottolog
lugha ya Kivaiphei kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivarhadi-Nagpuri

Kivarhadi-Nagpuri ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavarhadi-Nagpuri. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kivarhadi-Nagpuri imehesabiwa kuwa watu 6,970,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivarhadi-Nagpuri iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kivarhadi-Nagpuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivarhadi-Nagpuri
lugha ya Kivarhadi-Nagpuri katika Glottolog
lugha ya Kivarhadi-Nagpuri kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivarli

Kivarli ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavarli. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kivarli imehesabiwa kuwa watu laki sita. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivarli iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kivarli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivarli
lugha ya Kivarli katika Glottolog
lugha ya Kivarli kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivasavi

Kivasavi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavasavi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kivasavi imehesabiwa kuwa watu 1,200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivasavi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kivasavi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivasavi
lugha ya Kivasavi katika Glottolog
lugha ya Kivasavi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kivishavan

Kivishavan ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wavishavan. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kivishavan imehesabiwa kuwa watu 150 tu. Miaka ya 1980 Wavishavan wengi walifia maradhi ya ndui, na tangu pale lugha yao imeendelea kufifia. Uainishaji wa lugha ya Kivishavan kwa ndani zaidi haujulikani.

Viungo vya nje
lugha ya Kivishavan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivishavan
lugha ya Kivishavan katika Glottolog
lugha ya Kivishavan kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiwaddar

Kiwaddar ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wawaddar. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiwaddar imehesabiwa kuwa watu 172,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaddar iko katika kundi la Kitelugu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaddar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaddar
lugha ya Kiwaddar katika Glottolog
lugha ya Kiwaddar kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiwagdi

Kiwagdi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wawagdi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiwagdi imehesabiwa kuwa watu 2,510,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwagdi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwagdi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwagdi
lugha ya Kiwagdi katika Glottolog
lugha ya Kiwagdi kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kiwar-Jaintia

Kiwar-Jaintia ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi na Bangladesh inayozungumzwa na Wawar-Jaintia. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiwar-Jaintia nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 25,900. Pia kuna wasemaji 16,000 nchini Bangladesh (2003). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwar-Jaintia iko katika kundi la Kikhasi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwar-Jaintia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwar-Jaintia 
lugha ya Kiwar-Jaintia katika Glottolog
lugha ya Kiwar-Jaintia kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Lugha za Bangladesh
Kiyakkha

Kiyakkha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wayakkha. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiyakkha nchini Nepal imehesabiwa kuwa watu 19,600. Piakuna wasemaji 810 nchini Uhindi (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyakkha iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyakkha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyakkha
lugha ya Kiyakkha katika Glottolog
lugha ya Kiyakkha kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Lugha za Uhindi
Kiyerukula

Kiyerukula ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wayerukula. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiyerukula imehesabiwa kuwa watu 69,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyerukula iko katika kundi la Kitamil.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyerukula kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyerukula
lugha ya Kiyerukula katika Glottolog
lugha ya Kiyerukula kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kizakhring

Kizakhring ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina na Uhindi inayozungumzwa na Wazakhring. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kizakhring nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 600. Pia kuna wasemaji 300 nchini Uhindi (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kizakhring iko katika kundi la Kikeman.

Viungo vya nje
lugha ya Kizakhring kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizakhring
lugha ya Kizakhring katika Glottolog
lugha ya Kizakhring kwenye Ethnologue

Lugha za China
Lugha za Uhindi
Kizangskari

Kizangskari ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wazangskari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kizangskari imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kizangskari iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kizangskari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizangskari
lugha ya Kizangskari katika Glottolog
lugha ya Kizangskari kwenye Ethnologue

Lugha za Uhindi
Kizo

Kizo (au Kizou nchini Uhindi) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uhindi inayozungumzwa na Wazo. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kizo nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 61,000. Pia kuna wasemaji 20,900 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kizo iko katika kundi la Kisal.

Viungo vya nje
lugha ya Kizo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizo
lugha ya Kizo katika Glottolog
lugha ya Kizo kwenye Ethnologue

Lugha za Myanmar
Lugha za Uhindi
Masalia

Masalia ni mabaki ya mwili au ya vitu vya mtu anayeheshimika hasa kwa msingi wa dini.

Masalia ni muhimu hasa katika baadhi ya madhehebu ya dini, kama vile ya Uhindu, Ubuddha na Ukristo.

Katika dini hiyo ya mwisho, heshima kwa masalia ilianza na maiti ya wafiadini, na umuhimu wake ulifikia kilele chake katika Karne za Kati.

Tanbihi

Marejeo 
 Relics, by Joan Carroll Cruz, OCDS, Our Sunday Visitor, Inc, 1984. ISBN 0-87973-701-8
 Reliques et sainteté dans l'espace médiéval
 Brown, Peter; Cult of the Saints: Its Rise and Function in Latin Christianity; University of Chicago Press; 1982
 Vauchez, Andre; Sainthood in the Later Middle Ages; Cambridge University Press; 1997
 Mayr, Markus; Geld, Macht und Reliquien; Studienverlag, Innsbruck, 2000
 Mayr, Markus (Hg); Von goldenen Gebeinen; Studienverlag, Innsbruck, 2001

Masalia katika fasihi
 The Relic by Eça de Queiroz, Dedalus Ltd, UK 1994. ISBN 0-946626-94-4
 The Translation of Father Torturo by Brendan Connell, Prime Books, 2005. ISBN 0-8095-0043-4

Viungo vya nje

 The First-class Relics of St. Maximilian Kolbe 
 Relics in the Church of St Charles Borromeo, Wrocław, Poland
 World tour of the relics of St. Therese of Lisieux
 Keeping Relics in Perspective 
 A Place for Relics 
 Relics and Reliquaries Collection, University of Dayton Special Collections
 Introduction by Earnest Brehaut (from his 1916 translation), pp. ix-xxv to: Medieval Sourcebook, Gregory of Tours (539-594), History of the Franks, Books I–X (on the 6th century meaning of sanctus and virtus)
 railtourismindia.com.buddha
 Head, Thomas. "The Cult of the Saints and Their Relics", The On-line Reference Book for Medieval Studies (the ORB), College of Staten Island, City University of New York 
 Smith, Judith M. H., "Portable Christianity:Relics in the Medieval West (c.700–1200)", Raleigh Lecture on History 2010 
 Butterfield, Andrew. "What Remains", New Republic, July 28, 2011
 Treasures of Heaven: Saints, Relics, and Devotion in Medieval Europe, -joint exhibition of the British Museum, Cleveland Museum of Art, and the Walters Art Museum, Baltimore

Dini
Kichuuk

Kichuuk ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wachuuk. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichuuk imehesabiwa kuwa watu 45,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichuuk iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kichuuk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichuuk 
lugha ya Kichuuk katika Glottolog
lugha ya Kichuuk kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kikapingamarangi

Kikapingamarangi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wakapingamarangi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikapingamarangi imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikapingamarangi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikapingamarangi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikapingamarangi 
lugha ya Kikapingamarangi katika Glottolog
lugha ya Kikapingamarangi kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kikosrae

Kikosrae ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wakosrae. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikosrae imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikosrae iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikosrae kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikosrae 
lugha ya Kikosrae katika Glottolog
lugha ya Kikosrae kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kimokil

Kimokil ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wamokil. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kimokil imehesabiwa kuwa watu 1050. Pia kuna wasemaji 450 nchini Marekani (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimokil iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimokil kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimokil
lugha ya Kimokil katika Glottolog
lugha ya Kimokil kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Lugha za Marekani
Kimortlock

Kimortlock ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wamortlock. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kimortlock imehesabiwa kuwa watu 5,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimortlock iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimortlock kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimortlock 
lugha ya Kimortlock katika Glottolog
lugha ya Kimortlock kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kinamonuito

Kinamonuito ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wanamonuito. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kinamonuito imehesabiwa kuwa watu 940. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinamonuito iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinamonuito kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinamonuito 
lugha ya Kinamonuito katika Glottolog
lugha ya Kinamonuito kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kinukuoro

Kinukuoro ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wanukuoro. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kinukuoro imehesabiwa kuwa watu 860. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinukuoro iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinukuoro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinukuoro
lugha ya Kinukuoro katika Glottolog
lugha ya Kinukuoro kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kipaafang

Kipaafang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wapaafang. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kipaafang imehesabiwa kuwa watu 1320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaafang iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipaafang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipaafang
lugha ya Kipaafang katika Glottolog
lugha ya Kipaafang kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kipingelap

Kipingelap ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wapingelap. Idadi ya wasemaji wa Kipingelap imehesabiwa kuwa watu 2500 nchini Mikronesia, na wasemaji 500 katika nchi nyngine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipingelap iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipingelap kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipingelap
lugha ya Kipingelap katika Glottolog
lugha ya Kipingelap kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kipohnpei

Kipohnpei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wapohnpei. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kipohnpei imehesabiwa kuwa watu 29,000 nchini Mikronesia, na wasemaji 2350 katika nchi nyngine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipohnpei iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipohnpei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipohnpei
lugha ya Kipohnpei katika Glottolog
lugha ya Kipohnpei kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kipuluwat

Kipuluwat ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wapuluwat. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kipuluwat imehesabiwa kuwa watu 1360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipuluwat iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipuluwat kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipuluwat
lugha ya Kipuluwat katika Glottolog
lugha ya Kipuluwat kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kisatawal

Kisatawal ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wasatawal. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisatawal imehesabiwa kuwa watu 460. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisatawal iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisatawal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisatawal
lugha ya Kisatawal katika Glottolog
lugha ya Kisatawal kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kiulithi

Kiulithi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Waulithi. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiulithi imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiulithi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiulithi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiulithi
lugha ya Kiulithi katika Glottolog
lugha ya Kiulithi kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kiwoleai

Kiwoleai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wawoleai. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiwoleai imehesabiwa kuwa watu 1630. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwoleai iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwoleai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwoleai
lugha ya Kiwoleai katika Glottolog
lugha ya Kiwoleai kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Kiyap

Kiyap ni lugha ya Kiaustronesia nchini Mikronesia inayozungumzwa na Wayap. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiyap imehesabiwa kuwa watu 6590 nchini Mikronesia, na wasemaji 800 katika nchi nyngine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyap iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyap kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyap
lugha ya Kiyap katika Glottolog
lugha ya Kiyap kwenye Ethnologue

Lugha za Mikronesia
Bahati

Bahati (kutoka neno la Kifarsi/Kiajemi "bakht", بخت; pia: sudi; kwa Kiingereza: lucky) inatafsiriwa kwa namna tofauti. 

Kwa mfano, Kamusi ya Noah Webster inafafanua bahati kama "nguvu isiyo na lengo, isiyotabirika na isiyotawalika inayosababisha matukio mazuri au mabaya kwa mtu binafsi au kundi la watu". 

Kumbe Max Gunther inatafsiri hivi: ni "matukio ambayo yanaathiri maisha ya mtu na yanaonekana kuwa nje ya udhibiti wake".

Uwepo wa bahati unasadikiwa au kukanushwa kadiri ya utamaduni, falsafa, dini na hisia za watu. Kwa mfano Ukristo unafundisha Maongozi ya Mungu ambayo yanategemea Hekima yake, si bahati nasibu.

Tanbihi

Marejeo
 Gunther, Max. "The Lucky Factor" Harriman House Ltd 1977. ISBN 9781906659950
 Mlodinow, Leonard. "The Drunkard's Walk: How Randomness Rules Our Lives" Penguin Group, 2008. ISBN 0375424040
 Mauboussin, Michael. "The Success Equation: Untangling Skill and Luck in Business, Sports, and Investing." Harvard Business Review Press, 2012 ISBN 9781422184233
 Taleb, Nassim N. "Fooled by Randomness: The Hidden Role of Chance in Life and in the Markets" Random House 2001 ISBN 0812975219

Dini
Mfalme Yehu

Mfalme Yehu (kwa Kiebrania יֵהוּא, Yēhû, maana yake: "YHWH ni mwenyewe" ) alikuwa mfalme wa kumi wa Israeli baada ya Yeroboamu I.

Ni maarufu kwa kuangamiza ukoo wa Ahabu ili kuokoa imani ya Mungu pekee iliyokaribia kutoweka kwa juhudi za malkia Jezebeli. Hivyo alikamilisha kazi ya manabii Elia na Elisha.

Hata hivyo Biblia inamlaumu kama waandamizi wote wa Yeroboamu I kwa kuvumilia mahekalu mbadala ya Betel na Dan. 

Alikuwa mwana wa Yehoshafati, na mjukuu wa Nimshi.

William F. Albright alikadiria ufalme wake kudumu miaka 842–815 KK, wakati E. R. Thiele alikadiria miaka 841–814 KK.  

Chanzo kikuu cha historia yake ni Kitabu cha pili cha Wafalme, sura 9-10.

Tanbihi

waliozaliwa karne ya 8 KK
Waliofariki 814 KK
Y
Y
Yeroboamu I

Yeroboamu I (kwa Kiebrania ירבעם השני au יָרָבְעָם; kwa Kigiriki Ιεροβοάμ; kwa Kilatini Jeroboam) alikuwa mwana wa Nebati akatawala kwa miaka 22 Ufalme wa Israeli baada ya makabila 10 ya kaskazini kuasi ukoo wa Daudi wakati wa mjukuu wake Rehoboamu. 

Biblia inamhukumu hasa kwa kuanzisha sera ya kidini iliyowataka Waisraeli wamuabudu YHWH kwa sura ya fahali ya dhahabu katika mahekalu ya Dani na Beteli ili wasiende Yerusalemu, mji mkuu wa ufalme wa ukoo wa Daudi

Historia
William F. Albright alikadiria ufalme wake kudumu tangu mwaka 922 KK – hadi 901 KK, wakati E. R. Thiele alisema kuwa alitawala tangu 931 KK hadi 910 KK.

Katika Biblia
Agano la Kale linamtaja mara nyingi kama chanzo cha dhambi kuu ya Waisraeli ambayo hatimaye ilisababisha ufalme uangamizwe na Waashuru katika karne ya 8 KK.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Jeroboam at the Jewish Encyclopedia

Watu wa Biblia
Wafalme wa Israeli
Kiaustral

Kiaustral ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Waaustral. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiaustral imehesabiwa kuwa watu 3000 nchini Polinesia ya Kifaransa. Waaustral wengi, hasa vijana, wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kiaustral iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaustral iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaustral kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaustral 
lugha ya Kiaustral katika Glottolog
lugha ya Kiaustral kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kimangareva

Kimangareva ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Wamangareva. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimangareva imehesabiwa kuwa watu 600. Wamangareva wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kimangareva iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimangareva iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimangareva kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimangareva 
lugha ya Kimangareva katika Glottolog
lugha ya Kimangareva kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kitahiti

Kitahiti ni lugha ya Kiaustronesia inayozungumzwa na Watahiti nchini Polinesia ya Kifaransa amapo ni lugha ya taifa. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitahiti imehesabiwa kuwa watu 63,000 nchini Polinesia ya Kifaransa na wasemaji 5260 katika nchi nyingine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitahiti iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kitahiti kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitahiti
lugha ya Kitahiti katika Glottolog
lugha ya Kitahiti kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kimarkesa-Kaskazini

Kimarkesa ya Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Wamarkesa, hasa kwenye visiwa vya Nuku Hiva, Ua Huka na Ua Pou. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimarkesa ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 5390. Wamarkesa ya Kaskazini wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kimarkesa ya Kaskazini iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarkesa ya Kaskazini iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimarkesa ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimarkesa ya Kaskazini 
lugha ya Kimarkesa ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kimarkesa ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kirapa

Kirapa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Warapa kwenye kisiwa cha Rapa Iti. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kirapa imehesabiwa kuwa watu 300. Warapa wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kirapa iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirapa iko katika kundi la Kioseaniki. Wataalamu wengine huiangalia kama lahaja ya Kiaustral.

Viungo vya nje
lugha ya Kirapa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kirapa
lugha ya Kirapa katika Glottolog
lugha ya Kirapa kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kituamotu

Kituamotu (au Kipa'umotu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Watuamotu, hasa kwenye visiwa vya Tuamotu na Tahiti. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kituamotu imehesabiwa kuwa watu 4000 katika kisiwa cha Tuamotu na wasemaji 2000 katika kisiwa cha Tahiti. Watuamotu wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kituamotu iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kituamotu iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kituamotu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kituamotu
lugha ya Kituamotu katika Glottolog
lugha ya Kituamotu kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Kimarkesa-Kusini

Kimarkesa ya Kusini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Polinesia ya Kifaransa inayozungumzwa na Wamarkesa, hasa kwenye visiwa vya Hiva Oa, Tahuata na Fatu Hiva. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimarkesa ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 2700. Wamarkesa ya Kusini wengi wanatumia lugha ya Kitahiti badala ya lugha yao ya asili, yaani lugha ya Kimarkesa ya Kusini iko hatarini mwa kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarkesa ya Kusini iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimarkesa ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimarkesa ya Kusini 
lugha ya Kimarkesa ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kimarkesa ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za Polinesia ya Kifaransa
Nuku Hiva

Nuku Hiva ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Ua Huka. Eneo la kisiwa ni 339 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Taiohae. Mwaka wa 2007, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2660. Watu wakaao kisiwani kwa Nuku Hiva huongea Kimarkesa ya Kaskazini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Ua Huka

Ua Huka ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Nuku Hiva. Eneo la kisiwa ni 83 km². Kuna vijiji vitatu kisiwani viitavyo Vaipaee, Hane na Hokatu. Mwaka wa 2007, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 571. Watu wakaao kisiwani kwa Ua Huka huongea Kimarkesa ya Kaskazini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Ua Pou

Ua Pou ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Nuku Hiva. Eneo la kisiwa ni 106 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Hakahau. Mwaka wa 2007, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2157. Watu wakaao kisiwani kwa Ua Pou huongea Kimarkesa ya Kaskazini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
1260 KK

Makala hii inahusu mwaka 1260 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1261 KK

Makala hii inahusu mwaka 1261 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1262 KK

Makala hii inahusu mwaka 1262 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1269 KK

Makala hii inahusu mwaka 1269 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1263 KK

Makala hii inahusu mwaka 1263 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1264 KK

Makala hii inahusu mwaka 1264 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1265 KK

Makala hii inahusu mwaka 1265 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1266 KK

Makala hii inahusu mwaka 1266 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1267 KK

Makala hii inahusu mwaka 1267 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1268 KK

Makala hii inahusu mwaka 1268 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1250 KK

Makala hii inahusu mwaka 1250 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1251 KK

Makala hii inahusu mwaka 1251 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1252 KK

Makala hii inahusu mwaka 1252 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1253 KK

Makala hii inahusu mwaka 1253 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1254 KK

Makala hii inahusu mwaka 1254 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1255 KK

Makala hii inahusu mwaka 1255 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1256 KK

Makala hii inahusu mwaka 1256 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1257 KK

Makala hii inahusu mwaka 1257 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1258 KK

Makala hii inahusu mwaka 1258 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1259 KK

Makala hii inahusu mwaka 1259 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1240 KK

Makala hii inahusu mwaka 1240 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1241 KK

Makala hii inahusu mwaka 1241 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1242 KK

Makala hii inahusu mwaka 1242 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1243 KK

Makala hii inahusu mwaka 1243 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1244 KK

Makala hii inahusu mwaka 1244 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
Kiathpariya

Kiathpariya ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waathpariya. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiathpariya imehesabiwa kuwa watu 5530. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiathpariya iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiathpariya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiathpariya
lugha ya Kiathpariya katika Glottolog
lugha ya Kiathpariya kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kibahing

Kibahing ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wabahing. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibahing imehesabiwa kuwa watu 11,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibahing iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibahing kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibahing 
lugha ya Kibahing katika Glottolog
lugha ya Kibahing kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kibaram

Kibaram (au Kibaraamu) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wabaram. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibaram imehesabiwa kuwa watu 160 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibaram iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaram kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaram 
lugha ya Kibaram katika Glottolog
lugha ya Kibaram kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kibelhariya

Kibelhariya ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wabelhariya. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibelhariya imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibelhariya iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibelhariya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibelhariya 
lugha ya Kibelhariya katika Glottolog
lugha ya Kibelhariya kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kibhujel

Kibhujel (au Kibujhyal) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wabhujel. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibhujel imehesabiwa kuwa watu 27,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibhujel iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibhujel kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibhujel 
lugha ya Kibhujel katika Glottolog
lugha ya Kibhujel kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
1245 KK

Makala hii inahusu mwaka 1245 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
Kichepang

Kichepang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wachepang. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichepang imehesabiwa kuwa watu 48,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichepang iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kichepang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichepang
lugha ya Kichepang katika Glottolog
lugha ya Kichepang kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kichhintang

Kichhintang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wachhintang. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichhintang imehesabiwa kuwa watu 3710. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichhintang iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kichhintang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichhintang 
lugha ya Kichhintang katika Glottolog
lugha ya Kichhintang kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kichhulung

Kichhulung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wachhulung. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichhulung imehesabiwa kuwa watu 2050. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichhulung iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kichhulung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichhulung 
lugha ya Kichhulung katika Glottolog
lugha ya Kichhulung kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
1246 KK

Makala hii inahusu mwaka 1246 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
Kichukwa

Kichukwa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wachukwa. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichukwa imehesabiwa kuwa watu 100 ambao watano wao tu waliweza kuzungumza Kichukwa vizuri, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichukwa iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kichukwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichukwa
lugha ya Kichukwa katika Glottolog
lugha ya Kichukwa kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidumi

Kidumi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wadumi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidumi imehesabiwa kuwa watu 7640. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidumi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kidumi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidumi 
lugha ya Kidumi katika Glottolog
lugha ya Kidumi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kidungmali

Kidungmali ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wadungmali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kidungmali imehesabiwa kuwa watu 6260. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidungmali iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kidungmali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidungmali 
lugha ya Kidungmali katika Glottolog
lugha ya Kidungmali kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
1247 KK

Makala hii inahusu mwaka 1247 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1248 KK

Makala hii inahusu mwaka 1248 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1249 KK

Makala hii inahusu mwaka 1249 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1230 KK

Makala hii inahusu mwaka 1230 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1231 KK

Makala hii inahusu mwaka 1231 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1232 KK

Makala hii inahusu mwaka 1232 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1233 KK

Makala hii inahusu mwaka 1233 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1234 KK

Makala hii inahusu mwaka 1234 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1235 KK

Makala hii inahusu mwaka 1235 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 13 KK
1399 KK

Makala hii inahusu mwaka 1399 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
Hiva Oa

Hiva Oa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Nuku Hiva. Eneo la kisiwa ni 316 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Atuona. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2190. Watu wakaao kisiwani kwa Hiva Oa huongea Kimarkesa ya Kusini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
1390 KK

Makala hii inahusu mwaka 1390 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1391 KK

Makala hii inahusu mwaka 1391 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK1
1392 KK

Makala hii inahusu mwaka 1392 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1393 KK

Makala hii inahusu mwaka 1393 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1394 KK

Makala hii inahusu mwaka 1394 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1395 KK

Makala hii inahusu mwaka 1395 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
Tahuata

Tahuata ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Hiva Oa. Eneo la kisiwa ni 69 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Vaitahu. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 703. Watu wakaao kisiwani kwa Tahuata huongea Kimarkesa ya Kusini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
1396 KK

Makala hii inahusu mwaka 1396 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1397 KK

Makala hii inahusu mwaka 1397 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1380 KK

Makala hii inahusu mwaka 1380 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1381 KK

Makala hii inahusu mwaka 1381 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1398 KK

Makala hii inahusu mwaka 1398 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
Fatu Hiva

Fatu Hiva ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini-mashariki wa visiwa vya Hiva Oa na Tahuata. Eneo la kisiwa ni 85 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Omoa. Mwaka wa 2007, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 587. Watu wakaao kisiwani kwa Fatu Hiva huongea Kimarkesa ya Kusini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
1382 KK

Makala hii inahusu mwaka 1382 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1383 KK

Makala hii inahusu mwaka 1383 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1384 KK

Makala hii inahusu mwaka 1384 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1385 KK

Makala hii inahusu mwaka 1385 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1386 KK

Makala hii inahusu mwaka 1386 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1387 KK

Makala hii inahusu mwaka 1387 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK