LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kiehueun

Kiehueun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waehueun. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiehueun imehesabiwa kuwa watu 14,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiehueun iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiehueun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiehueun 
lugha ya Kiehueun katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ehu

Lugha za Nigeria
Kiekajuk

Kiekajuk ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waekajuk. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiekajuk imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekajuk iko katika kundi la Kiekoidi linalofanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiekajuk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiekajuk
lugha ya Kiekajuk katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/eka

Lugha za Nigeria
Kieki

Kieki ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeki. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kieki imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieki iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kieki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieki 
lugha ya Kieki katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/eki

Lugha za Nigeria
Kiekit

Kiekit ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waekit. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiekit imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekit iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kiekit kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiekit 
lugha ya Kiekit katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/eke

Lugha za Nigeria
Kiekpeye

Kiekpeye ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waekpeye. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiekpeye imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekpeye iko katika kundi la Kiigboidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiekpeye kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiekpeye 
lugha ya Kiekpeye katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ekp

Lugha za Nigeria
Misale ya waamini

Misale ya waamini (awali: Misale ya waumini) ni kitabu kidogo ambacho kinawaletea Wakatoliki wanaotumia lugha ya Kiswahili matini ya sala na masomo kutoka Biblia ya Kikristo kadiri ya utaratibu wa Misa za Jumapili na sikukuu za kalenda ya liturujia ya mapokeo ya Kiroma.

Mbali na hayo, yanayotokana na vitabu rasmi vya Misale ya altare na Kitabu cha masomo, katika kitabu hicho waumini wanakuta pia sala na ibada nyingine za binafsi.

Ndiyo sababu misale hiyo imetolewa na Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania mara nyingi na kusambaa nchini kote na hata nje yake.

Toleo jipya kabisa limetolewa mwaka 2021.

Liturujia
Kieleme

Kieleme ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeleme. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kieleme imehesabiwa kuwa watu 58,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieleme iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kieleme kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieleme 
lugha ya Kieleme katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/elm

Lugha za Nigeria
Kieloyi

Kieloyi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeloyi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kieloyi imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kuhusu uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, wataalamu hawajakubaliana kama kuainisha Kieloyi katika kundi la Kiidomoidi au la Plateau.

Viungo vya nje
lugha ya Kieloyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieloyi
lugha ya Kieloyi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/afo

Lugha za Nigeria
Sengi

Sengi, njule au isanje ni wanyama wadogo wa familia Macroscelididae. Jina la njule litumika kwa jenasi Rhynchocyon na isanje litumika kwa Petrodromus tetradactylus. Wanatokea Afrika kusini kwa Sahara katika maeneo mbalimbali. Sifa bainifu mno ya sengi ni pua yao refu sana ambayo wanaweza kuipota ili kutafuta chakula. Hii inafanana kidogo na mwiro wa tembo na ni chimbuko cha jina lao la Kiingereza "elephant shrew". Miguu yao ni mirefu kwa kulinganisha na huenda wakirukaruka kama sungura. Rangi yao ni kahawia au kijivu kwa kawaida lakini spishi nyingine zina rangi kali pia kama nyekundu au njano. Hula invertebrata kama wadudu, buibui, majongoo, tandu na nyunguyungu.

Spishi
 Elephantulus brachyrhynchus, Sengi Pua-fupi (Short-snouted elephant shrew au xengi)
 Elephantulus edwardii, Sengi-rasi (Cape elephant shrew au sengi)
 Elephantulus fuscipes, Sengi Miguu-myeusi (Dusky-footed elephant shrew au sengi)
 Elephantulus fuscus, Sengi Mweusi (Dusky elephant shrew au sengi)
 Elephantulus intufi, Sengi-nyika (Bushveld elephant shrew au sengi)
 Elephantulus myurus, Sengi-mawe Mashariki (Eastern rock elephant shrew au sengi)
 Elephantulus pilicaudus, Sengi-mawe wa Karuu (Karoo rock elephant shrew au sengi)
 Elephantulus rupestris, Sengi-mawe Magharibi (Western rock elephant shrew au sengi)
 Galegeeska revoili, Sengi Somali (Somali elephant shrew au sengi)
 Galegeeska rufescens, Sengi Kahawiachekundu (Rufous elephant shrew au sengi)
 Macroscelides flavicaudatus, Sengi Masikio-mafupi wa Namibia (Namib short-eared elephant shrew au sengi)
 Macroscelides micus, Sengi Masikio-mafupi wa Etendeka (Etendeka short-eared elephant shrew au sengi)
 Macroscelides proboscideus, Sengi Masikio-mafupi wa Karuu (Karoo short-eared elephant shrew au sengi)
 Petrodromus tetradactylus, Sengi Vidole-vinne au Isanje (Four-toed elephant shrew au sengi)
 Petrosaltator rozeti, Sengi Kaskazi (North African elephant shrew au sengi)
 Rhynchocyon chrysopygus, Sengi au Njule wa Gedi (Golden-rumped elephant shrew au sengi)
 Rhynchocyon cirnei, Sengi au Njule Madoa (Checkered slephant shrew au sengi)
 Rhynchocyon petersi, Sengi au Njule Kinguja (Black and rufous elephant shrew au sengi)
 Rhynchocyon stuhlmanni, Sengi au Njule wa Stuhlmann (Stuhlmann's elephant shrew au sengi)
 Rhynchocyon udzungwensis, Sengi au Njule wa Udzungwa (Grey-faced elephant shrew au sengi)

Picha

Isanje na jamaa
Wanyama wa Afrika
Haut de Gamme: Koweït, Rive Gauche

Koweit Rive Gauche ni albamu ya sita kutoka kwa msanii wa rekodi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Koffi Olomide. Albamu ilitolewa mnamo tar. Februari, 1992 katika studio ya Sonodisc Records.

Orodha ya nyimbo 

Albamu za 1992
Daniel Craig

Daniel Wroughton Craig (amezaliwa tar. 2 Machi 1968, Chester, Uingereza) ni mwigizaji filamu anayefahamika zaidi kwa kuigiza kama 'James Bond' katika filamu tatu alizocheza kuanzia mwaka 2005 hadi leo, ambazo ni Casino Royale, Quantum of Solace na Skyfall.

Filamu

Waliozaliwa 1968
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Mmepulu

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Wamepulu (kutoka Kiasoa: amepulu) au katewe (kutoka Kiluvale: katewe) ni wanyama wadogo wa familia Potamogalidae. Hawa ni wanyama wa maji ambao wanatokea misitu ya mvua ya Afrika kusini kwa Sahara. Wanafanana na fisi-maji wadogo lakini hawana mnasaba na hawa. Wana mnasaba na tandaraka wa Madagaska. Wale wa jenasi Micropotamogale wana mwili wa sm 12–20 na mkia wa sm 10–15; wale wa Potamogale wana mwili wa sm 30–35 na mkia wa sm 25–29. Spishi zote zina manyoya mazito yenye rangi ya kijivu hadi kahawia lakini rangi ya chini ni takriban nyeupe. Hula wanyama wa maji kama gegereka, wadudu, konokono wa maji, samaki na vyura.

Spishi
 Micropotamogale lamottei, Mmepulu wa Mlima Nimba (Nimba Otter Shrew)
 Micropotamogale ruwenzorii, Mmepulu wa Ruwenzori (Ruwenzori Otter Shrew)
 Potamogale velox, Mmepulu Mkubwa (Giant Otter Shrew)

Tandaraka na jamaa
Wanyama wa Afrika
Mto Simiyu

Mto Simiyu ni mto wa Tanzania kaskazini ambao maji yake yanaingia katika ziwa Viktoria na hatimaye yanaelekea Bahari ya Kati kupitia mto wa Naili. Mdomo wake uko karibu na Magu Mjini. Tawimto muhimu ni mto Duma.

Mkoa ambapo unapitia unapata jina kutoka kwake: Mkoa wa Simiyu.

Hidrometria 
Kiasi cha maji yanayopita katika mto huu unabadilika kimajira kutegemeana na kiasi cha mvua. Vipimo viko kama m³ / s (1999–2004)

Tazama pia
 Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha
 Orodha ya mito ya mkoa wa Simiyu
 Orodha ya mito ya mkoa wa Mwanza
 Mito ya Tanzania

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Mito ya Tanzania
Mkoa wa Arusha
Mkoa wa Simiyu
Mkoa wa Mwanza
Ziwa Viktoria
Nile
Siku tatu kuu za Pasaka

Siku tatu kuu za Pasaka ndizo kiini cha mwaka wa Kanisa.

Zimekusudiwa kumuadhimisha Yesu mteswa, mzikwa na mfufuka, yaani:
 siku ya kwanza (Alhamisi kuu jioni hadi Ijumaa kuu jioni) inaadhimisha mateso yake kuanzia karamu ya mwisho hadi kifo chake juu ya msalaba; 
 siku ya pili (Ijumaa kuu jioni hadi Jumamosi kuu jioni) inaadhimisha maiti yake kubaki kaburini na roho yake kushukia kuzimu; 
 siku ya tatu (kuanzia Jumamosi kuu jioni hadi Jumapili ya Pasaka jioni) inaadhimisha ufufuko wake mtukufu. 

Siku hizo tatu ni kama bawaba kati ya Kwaresima na kipindi cha Pasaka. Ingawa tarehe zinabadilika kila mwaka, zinaangukia daima kati ya Machi mwishoni na Aprili mwishoni.

Viungo vya nje
Eighteen Questions on the Paschal Triduum 
The Three Days (The United Methodist Church GBOD)

Liturujia
Mwaka wa Kanisa
Ini

Ini ni kiungo cha mwili, hasa wa binadamu na wanyama wa hali ya juu.

Kazi 
Ini linafanya kazi nyingi muhimu katika mwili:
 Ini linatengeneza nyongo - ni kimiminika king'aavu cha njano chenye ukijani ambacho kinakwenda kwenye utumbo mwembamba ambacho kinasaidia kumeng'enya vyakula tunavyokula.
 Ini linatunza glukosi tukila kisha linaweka kwenye damu wakati glukosi ya kwenye damu ikiwa ndogo. Hii hutokea wakati mtu anahisi njaa.
 Ini linatuwezesha kuishi.
 Ini linachukua protini na mafuta na kugeuza kuwa glukosi, hii ni muhimu wakati mtu hajala kwa muda mrefu.
 Pia ini linatengeneza mafuta na kolestro
 Ini humeng'enya vitu vingi kwenye damu.
 Ini linatengeneza protini.

Magonjwa ya ini 
Magonjwa ya ini yanaweza kumfanya mtu aumwe sana sababu ya kazi muhimu za kiungo hicho. Yapo magonjwa mengi ya ini. Watu ambao wana magonjwa mabaya ya ini huwa wanakufa; ili kuokoa maisha yao wenyewe itawabidi kupandikiziwa ini jingine. Hii ni kwamba, ini la mtu mwingine ambaye amekufa huamishwa kwa mtu mwingine kwa upasuaji. Upasuaji huo huwa na changamoto za kitaalamu lakini inaweza kuokoa uhai.

Dalili za magonjwa ya ini 
Dalili za magonjwa ya ini hutokea kwa sababu ini halifanyi kazi inavyotakiwa:

Ini likishindwa kuyeyusha sumu na uchafu, hivi vitu vichafu vitakaa kwenye damu kwa muda mrefu. Kitu kimoja ambacho kinajijenga ni bilirubini (dutu ya njano inayoipa nyongo rangi ya njano), seli nyekundu za damu zinapokufa, hemoglobini iliyopo kwenye hizo seli zikivuja kwenye damu hemoglobini huwa bilirubini. Ini huchukua bilirubini hiyo nje ya damu na kuweka kwenye nyongo, nyongo huenda kwenye utumbo, kisha hutolewa nje pamoja na uchafu kutoka mwilini. Kama ini likipata matatizo, halitatoa bilirubini, kwa hiyo bilirubini itakaa mwilini: hii hufanya mtu aonekane wanjano na inajulikana kama homa ya manjano. Kwa hiyo macho na ngozi kuwa ya njano ni dalili za magonjwa ya ini.

Dalili nyinginezo ni:
 Kutokwa damu kwa sababu ini halitengenezi protini ya ugandishaji ya kutosha
 Kuvimba mwili
 Kuchoka sana kwa sababu amonia ya ziada haiyeyushwi na ini
 Kutokwa damu kwenye vena kubwa zilizovimba

Aina za magonjwa ya ini 
Homa ya ini (kwa Kiingereza hepatitis): hii hutokea kama seli za ini zikiugua. Hii inaweza kutokana na maambukizi ya virusi. Pia inaweza kusababishwa na sumu. Sumu kuu ambayo mara kwa mara husababisha hii ni kileo (pombe). Inaweza ikawa kijenitikia, au sababu za mfumo wa kingamwili wenyewe.

Kusinyaa kwa ini (kwa Kiingereza cirrhosis): hii husababishwa na kufa kwa seli za ini ambao hutokea tena na tena. Kama seli za ini zikifa, tishu za makovu hujiunda. Hizi tishu huharibu muundo wa ini, hii hufanya ini lisifanye kazi vema. Lakini pia hufanya shinikizo kwenye vena ambayo huenda kwenye ini kubwa sana.

Unaweza pia kupata saratani ya ini. Hii inaweza ikawa saratani ya kuathiri sehemu nyinginezo ambayo inaweza kutokea kwenye sehemu nyingine kwenye mwili wako.

Tiba kwa magonjwa ya ini 
Magonjwa mengine ya ini hutibika kirahisi kwa dawa.

Virusi vingine vya ini vinaweza kuzuiwa kabla havijaanza kwa chanjo.

Magonjwa mengine ya ini yanaweza tu kutibika kwa kupandikiza ini jingine.

Viungo vya mwili
Ini
Alhamisi kuu

Alhamisi kuu ni sikukuu ya Ukristo inayoadhimisha saa za jioni ile karamu ya mwisho ya Yesu Kristo na mitume wake kabla hajakamatwa na kuhukumiwa na kuhani mkuu wa Israeli, Yosefu Kayafa na hatimaye kukabidhiwa kwa liwali Ponsio Pilato ili asulubiwe. 

Katika karamu hiyo Yesu alitoa maneno yake ya buriani kwa wanafunzi hao akikazia amri mpya ya kwamba wapendane jinsi yeye alivyowapenda upeo, inavyosimuliwa hasa katika Injili ya Yohane ambayo inaripoti hotuba ndefu kutoka kwa Yesu wakati huo.

Umuhimu wa tukio hilo unasisitizwa hasa na madhehebu yanayoamini kuwa ndipo Yesu Kristo alipoweka sakramenti ya ekaristi (na ya upadri), inavyosimuliwa katika Injili nyingine tatu. Humo ni wazi kwamba karamu hiyo ilikuwa ya Pasaka ya Kiyahudi, lakini Yesu aliitia maana mpya kuhusiana na kifo na ufufuko wake, akisema, "Fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu" (badala ya kuendelea kuwa ukumbusho wa Musa na jinsi alivyowakomboa Waisraeli kutoka Misri).

Tangu hapo Wakristo hawajaacha kufanya mara kwa mara, na hata kila siku, ibada hiyo ambayo imeitwa "Liturujia ya Kimungu", "Misa", "Karamu ya Bwana" na kwa majina mengine. Hata hivyo kuna uzito wa pekee kuifanya katika Juma Kuu, wakati uleule wa Yesu kuianzisha, yaani Alhamisi kabla ya Pasaka, saa za jioni.

Tarehe ya adhimisho hilo inabadilikabadilika kila mwaka pamoja na ile ya Pasaka, lakini inaangukia daima kati ya tarehe 19 Machi na 22 Aprili. Kwa Waorthodoksi wanaofuata kalenda ya Juliasi tarehe hizo ni sawa na tarehe 1 Aprili na 5 Mei ya kalenda ya kawaida.

Adhimisho la karamu ya mwisho, ambalo kwa kawaida linaendana na kutawadha miguu ya wanaume 12 (au ya watu kadhaa bila kujali jinsia) kwa kuiga tendo la Yesu, ndio mwanzo wa siku tatu kuu za Pasaka ambazo kilele chake ni kesha la usiku wa Pasaka, Yesu anaposadikiwa na Wakristo kuwa amefufuka mtukufu.

Viungo vya nje 
 
 Maundy Thursday Celebration 

Liturujia
Sikukuu za Ukristo
Kuhani mkuu

Kuhani mkuu  ni cheo kikuu cha kuhani katika dini zenye ngazi mbalimbali ya ukuhani. Kwenye mahekalu makubwa yenye makuhani wengi, mmoja aliweza kuwa na nafasi ya kiongozi na kuitwa kuhani mkuu. 

Katika dini za Sumeri, Babeli na Misri ya Kale walikuwepo pia makuhani wakuu waliokuwa viongozi wa dini kwa ufalme wote. Katika Babeli kulikuwa pia na makuhani wakuu wa kike.

Katika Biblia
Katika Israeli ya Kale Kuhani Mkuu (kwa Kiebrania כהן גדול kohen gadol) alikuwa kiongozi mkuu pekee wa ibada za dini ya Uyahudi tangu mwanzo wa taifa la Israeli hadi mwaka 70 B.K., hekalu la Yerusalemu lilipobomolewa moja kwa moja.

Ilibidi awe mwanamume aliyezaliwa na baba wa ukoo wa Haruni, kaka yake Musa. 

Wakati wa Yesu alikuwa mwenyekiti wa Baraza la Taifa la Israeli lenye wajumbe 70 chini yake. Chini ya utawala wa Dola la Roma kuhani mkuu wa Yerusalemu alikuwa pia na wajibu wa kisiasa kama kiongozi wa Wayahudi nchini.

Waraka kwa Waebrania katika Agano Jipya unamtambulisha Yesu Kristo mwenyewe kuwa kuhani mkuu wa milele kufuatana na utaratibu wa Melkisedeki, ukisisitiza ubora wake kulingana na makuhani wa Agano la Kale.

Viungo vya nje

The Mysterious White Garments of Yom Kippur 
Burial artifact inscribed 'Son of High Priest' found near West Bank fence route

Historia ya Israeli
Uyahudi
Ukristo
Viongozi wa dini
Kwaresima kuu

Kwaresima kuu ni jina la Kwaresima katika madhehebu mbalimbali ya Waorthodoksi, likiwa na maana ya mfungo mkuu katika mwaka wa Kanisa.

Adhimisho lake linafanana na lile la Kanisa la magharibi ila kuna tofauti kadhaa, mojawapo ni kuacha liturujia ya Kimungu (yaani Misa) siku za kawaida za wiki, kama Wakristo wa Kanisa la Kilatini wanavyofanya siku ya Ijumaa kuu, kwa kuwa furaha inayodokezwa na umbo la divai inaonekana kutopatana na toba ya wakati huo.

Ukristo
Waorthodoksi
Liturujia
Mazungumzo (tanzu)

Mazungumzo ni mojawapo ya fani au tanzu za fasihi simulizi. Mazungumzo ya kifasihi huhusisha ubunifu wa hali ya juu unaoshirikisha tamathali za usemi.

Fasihi
Sentensi

Sentensi ni kundi la maneno ambalo lina kiima na kiarifa na hutoa maana kamili; ndiyo kipashio cha juu kabisa katika tungo.

Aina za sentensi

Kuna aina kuu nne za sentensi nazo ni:
Sahili
Changamano
Ambatano
Shurutia

1. Sentensi sahili - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi huru kimoja tu, mfanoː Mama anakula.

2. Sentensi changamano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi tegemezi na kishazi huru, mfanoː Mtoto aliyepotea ameonekana.

3.Sentensi ambatano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa sentensi mbili zilizounganishwa na kiunganishi, mfanoː Baba analima ingawa mama anakula.

Sentensi ambatano huweza kuundwa kwaː
a. sentensi sahili + sentensi sahili.
b. Sentensi sahili + sentensi changamano.
c. Sentensi changamano + sentensi changamano.

4. Sentensi shurutia - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa mofimu za masharti, mfanoː ki, nge, ngeli pamoja na ngali.
Njia za uchanganuzi wa sentensiː
a. Njia ya matawi au ngowe.
b. Njia ya mishale au mistari. 
c. Njia ya visanduku au jedwali.
d. Njia ya maneno.

Hatua za uchanganuzi wa sentensiː
1. Kuainisha sentensi husika
2. Kugawa sentensi katika kiima na kiarifu
3. Kuonesha vipashio vya kiima na kiarifu
4. Kuainisha aina za maneno
5. Kuandika sentnsi husika kwa kila panapohusika

Muundo wa sentensi
Sentensi huundwa kwa sehemu kuu mbili:

Kiima (K)
Kiarifu (A)

Tazama pia
Lango:Lugha
Tungo kishazi

Sarufi
Kiengenni

Kiengenni ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waengenni. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kiengenni imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiengenni iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiengenni kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiengenni 
lugha ya Kiengenni katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/enn

Lugha za Nigeria
Hati ya Damasi

Hati ya Damasi (au De explanatione fidei) ilitolewa na Papa Damasus I mwaka 382. 

Kwa hati hiyo alithibitisha orodha rasmi ya vitabu vya Biblia ya Kikristo katika Kanisa Katoliki.

Orodha hiyo ilipata nguvu Afrika Kaskazini kutokana na Agostino wa Hippo kuifanya ipitishwe na Mtaguso wa Hippo (393), Mtaguso wa tatu wa Kartago (397) na Mtaguso wa nne wa Kartago (419).

Wakati huohuo Papa Inosenti I aliituma kwa askofu Esuperi wa Toulouse (405).

Baadaye Mtaguso wa Firenze (1442) na Mtaguso wa Trento (1546) ilivitambua rasmi kuwa sehemu za Biblia kamili kwa Kanisa Katoliki.

Tazama pia
 Hati ya Gelasio

Marejeo

Mababu wa Kanisa
Hati za Mapapa
Biblia
Apokrifa

Apokrifa (kutoka neno la Kigiriki ἀπόκρυφος, apókruphos, yaani "iliyofichika") ni jina linalotumika katika Ukristo kuanzia karne ya 5 kutajia vitabu ambavyo madhehebu husika hayavikubali katika Biblia.

Hivyo vitabu vilevile vinaweza kuwa vitakatifu kwa madhehebu kadhaa lakini si kwa mengine.

Lakini kuna vitabu vingine ambavyo vinatazamwa na Wakristo wote kuwa ni apokrifa, kwa mfano "Maisha ya Adamu na Eva".

Maelezo ya undani zaidi yanapatikana katika makala Deuterokanoni kuhusu vitabu maarufu zaidi vinavyokubaliwa na Kanisa Katoliki na wengineo kama Neno la Mungu, lakini si na Waprotestanti wengi.

Marejeo
Vitabu vyenyewe
 Robert Holmes and James Parsons, Vet. Test. Graecum cum var. lectionibus (Oxford, 1798–1827)
 Henry Barclay Swete, Old Testament in Greek, i.-iii. (Cambridge, 1887–1894)
 Otto Fridolinus Fritzsche, Libri Apocryphi V. T. Graece (1871).
Ufafanuzi
 O. F. Fritzsche and Grimm, Kurzgef. exeget. Handbuch zu den Apok. des A.T. (Leipzig, 1851–1860)
 Edwin Cone Bissell, Apocrypha of the Old Testament (Edinburgh, 1880)
 Otto Zöckler, Die Apokryphen des Alten Testaments (Munchen, 1891)
 Henry Wace, The Apocrypha ("Speaker's Commentary") (1888)
Utangulizi
 Emil Schürer, Geschichte des jüdischen Volkes, vol. iii. 135 sqq., and his article on "Apokryphen" in Herzog's Realencykl. i. 622-653

Viungo vya nje
"Apocrypha" in the Catholic Encyclopaedia at newadvent.org/cathen
"The Apocrypha, Bridge of the Testaments" by Robert C. Dentan at orthodoxanglican.net 
"Lutheran Cyclopedia: Apocrypha" at lcms.org

Biblia
Teolojia
Kienwan

Kienwan ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waenwan. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kienwan imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi,enwan Ki iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kienwan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kienwan
lugha ya Kienwan katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/env

Lugha za Nigeria
Kienwan-Oron

Kienwan-Oron ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waenwan-Oron. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kienwan-Oron imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kienwan-Oron iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kienwan-Oron kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kienwan-Oron 
lugha ya Kienwan-Oron katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/enw

Lugha za Nigeria
Kiepie

Kiepie ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waepie. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiepie imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiepie iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiepie kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiepie 
lugha ya Kiepie katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/epi

Lugha za Nigeria
Kieruwa

Kieruwa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeruwa. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kieruwa imehesabiwa kuwa watu 64,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieruwa iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kieruwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieruwa 
lugha ya Kieruwa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/erh

Lugha za Nigeria
Kiesan

Kiesan ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waesan. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiesan imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiesan iko katika kundi la Kiedoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiesan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiesan 
lugha ya Kiesan katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ish

Lugha za Nigeria
Kietebi

Kietebi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waetebi. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kietebi imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kietebi iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kietebi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kietebi 
lugha ya Kietebi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/etb

Lugha za Nigeria
Kieten

Kieten ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeten. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kieten imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieten iko katika kundi la Plateau.

Viungo vya nje
lugha ya Kieten kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieten 
lugha ya Kieten katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/etx

Lugha za Nigeria
Kietkywan

Kietkywan ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waetkywan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kietkywan imehesabiwa kuwa watu 50,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kietkywan iko katika kundi la Kijukunoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kietkywan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kietkywan 
lugha ya Kietkywan katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ich

Lugha za Nigeria
Kanuni ya Mt. Benedikto

Kanuni ya Mtakatifu Benedikto ni kati ya maandishi kwa ajili ya utawa yaliyoathiri zaidi historia ya Kanisa na ya ulimwengu kwa jumla, hasa Ulaya, kwa kuwa baada ya muda mfupi ilikuja kuongoza maisha ya wamonaki karibu wote wa Kanisa la magharibi.

Iliandikwa na Benedikto wa Nursia kwa kutumia kanuni za kitawa zilizotangulia, hasa Kanuni ya mwalimu, pamoja na mang'amuzi yake yaliyojaa busara.

Marejeo

 R. W. Southern, Western Society and the Church in the Middle Ages. Pelican, 1970
 Henry Mayr-Harting, The Venerable Bede, the Rule of St Benedict, and Social Class. Jarrow Lecture 1976; Jarrow: Rector of Jarrow, 1976. ISBN 0903495031
 Christopher Derrick, The Rule of Peace: St. Benedict and the European Future. Still River, Mass.: St. Bede's Publications. 2002. ISBN 978-0932506016

Viungo vya nje
Online scanned images of complete late 10th or early 11th century copy of the "Rule of St. Benedict" in Latin (Corpus Christi College Oxford University UK)
An Introduction to the Rule by Jerome Theisen, former Abbot Primate of the Benedictine Confederation 
 The Holy Rule of St. Benedict, translated by Rev. Boniface Verheyen, OSB.  — Online edition provided by St. Benedict's Abbey, Atchison, Kansas.
The Rule of St. Benedict in Latin

Wabenedikto
Kietulo

Kietulo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waetulo. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kietulo imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kietulo iko katika kundi la Kiidomoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kietulo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kietulo 
lugha ya Kietulo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/utr

Lugha za Nigeria
Kifali

Kifali ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafali. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kifali imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifali iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifali 
lugha ya Kifali katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fli

Lugha za Nigeria
Kifali-Baissa

Kifali-Baissa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafali-Baissa. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kifali-Baissa ilikuwa ndogo sana, yaani wachache tu waliweza kuongea Kifali-Baissa. Kwa hiyo, inawezekana kuwa lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, haijulikani Kifali-Baissa iko katika kundi gani.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaissa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaissa 
lugha ya Kibaissa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fah

Lugha za Nigeria
Kifam

Kifam ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafam. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kifam imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifam iko katika kundi la Kibantoidi cha Kaskazini linalofanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kifam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifam 
lugha ya Kifam katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fam

Lugha za Nigeria
Kifiran

Kifiran ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafiran. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kifiran imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifiran iko katika kundi la Plateau.

Viungo vya nje
lugha ya Kifiran kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifiran 
lugha ya Kifiran katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fir

Lugha za Nigeria
Kifum

Kifum ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafum. Idadi ya wasemaji wa Kifum haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifum iko katika kundi la Grassfields linalofanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kifum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifum 
lugha ya Kifum katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fum

Lugha za Nigeria
Kifungwa

Kifungwa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafungwa. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kifungwa imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifungwa iko katika kundi la Kikainji.

Viungo vya nje
lugha ya Kifungwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifungwa 
lugha ya Kifungwa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ula

Lugha za Nigeria
Kifyam

Kifyam ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafyam. Idadi ya wasemaji wa Kifyam imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifyam iko katika kundi la Plateau.

Viungo vya nje
lugha ya Kifyam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifyam 
lugha ya Kifyam katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/pym

Lugha za Nigeria
Kifyer

Kifyer ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafyer. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifyer imehesabiwa kuwa watu 26,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifyer iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifyer kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifyer 
lugha ya Kifyer katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/fie

Lugha za Nigeria
Kigaa

Kigaa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wagaa. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kigaa imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaa iko katika kundi la Kidakoidi linalofanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kigaa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigaa 
lugha ya Kigaa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ttb

Lugha za Nigeria
Nadharia ya uhusianifu

Nadharia ya uhusianifu iliundwa na Albert Einstein na inajumlisha nadharia uhusianifu maalum (mwaka 1905) na nadharia uhusianifu ya jumla (1916).

Nadharia uhusianifu maalum husema:

 Wachunguzi wakiwa na mwendo tofauti, hukuona wakati na umbali hubadilishwa, katika fomula γ=(1-v2/c2)-1/2.

 Inayolingana nishati na tungamo katika fomula E=mc2.

 Kasi ya nuru huwa sawa kwa wachunguzi wote.

Nadharia uhusianifu ya jumla huelezea uvutano kama mviringo wa wakati na nafasi. Huendeleza nadharia ya uvutano ya Isaac Newton. Hutumiwa na kosmolojia kisasa.

Majaribio mengi yamethibitisha nadharia zote mbili, kama vile majaribio wa Michelson-Morley na majaribio wa Ives-Stilwell (nadharia uhusianifu maalum), na majaribio wa Pound-Rebka (nadharia uhusianifu ya jumla).

Marejeo 

Fizikia
Sport Club Corinthians Paulista

Sport Club Corinthians Paulista ni klabu ya kandanda yenye makao yake katika mji mkuu wa São Paulo nchini Brazil.

Corinthians hii ilianzishwa 1 Septemba 1910.

Tuzo 
 Klabu Kombe la Dunia la FIFA: 2000 e 2012
 Kombe Libertadores: 2012
 Ligi la Brazil (Campeonato Brasileiro): 1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015, 2017
 Kombe la Brazil (Copa do Brasil): 1995, 2002 e 2009
 Ligi la São Paulo (Campeonato Paulista): 1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009, 2013, 2017, 2018, 2019

Viunganishi vya nje

Rasmi 
 tovuti rasmi  (Kireno)
 tovuti rasmi  (Kiingereza)

C
Backstreet Boys

Backstreet Boys (wakati mwingine hutajwa kama BSB) ni kundi la uimbaji lililoanzishwa huko mjini Orlando, Florida nchini Marekani mnamo mwaka wa 1993. Kundi hili awali lilikuwa likiunganisha mwimbaji kama vile A. J. McLean, Howie Dorough, Brian Littrell, Nick Carter na Kevin Richardson. 

Wameanza kupata umaarufu wao na albamu yao ya kwanza iliyokwenda kwa jina la Backstreet Boys (1996). Mwaka uliofuata, wakatoa albamu yao ya pili ya kimataifa, Backstreet's Back (1997) na na albamu yao ya kwanza kutolewa nchini Marekani ambayo iliendelea kulipatia mafanikio kundi hili dunia nzima. Wamekuja kupata umaarufu kupindukia kwa albamu yao ya Millennium (1999) na albamu yake ya kufuatia, Black & Blue (2000). 

Baada ya kupumzika kwa miaka mitatu, kundi limejiunga tena na kutoa albamu yao ya marejeo: Never Gone (2005), na vilevile kutoa albamu zingine zaidi kama vile Unbreakable (2007) na This Is Us (2009).
Kevin Richardson ameondoka kundini mnamo 2006 ili aweze kuendelea na mambo mengine, lakini alirudi kundi mwaka 2012. The Backstreet Boys wameuza rekodi zaidi ya milioni 130 dunia nzima. Kulingana na Billboard, na kundi la kwanza tangu Sade kuwa na albamu zao za kwanza saba kufikia kumi 10 bora kwenye Billboard 200.

Wanachama

Brian Littrell
A.J. McLean
Howie Dorough
Nick Carter
Kevin Richardson

Diskografia
 Backstreet Boys (1996)
 Backstreet's Back (1997)
 Millennium (1999)
 Black & Blue (2000)
 Never Gone (2005)
 Unbreakable (2007)
 This Is Us (2009)
 In a World Like This (2013)
 DNA (2019)

Ziara
We Wanna Be with You Tour (1995–1996)
The Space Show (1996–1996)
Backstreet Boys: Live In Concert Tour (1996–1997)
Backstreet's Back Tour (1997–1998)
Into the Millennium Tour (1999–2000)
The Black & Blue Tour (2000–2001)
Up Close & Personal Tour (2005)
The Never Gone Tour (2005–2006)
Unbreakable Tour (2008–2009)
This Is Us Tour (2009–2011)
NKOTBSB Tour (2011–2012)

Marejeo

Viungo vya Nje

Bendi za muziki
Wanamuziki wa Marekani
Sikusare

Sikusare (pia: siku mlingano au ikwinoksi kutoka Kilatini na Kiingereza equinox; ) ni siku ambako urefu wa mchana na usiku ni sawa kote duniani.

Hii inatokea mara mbili kila mwaka, mara ya kwanza mnamo 21 Machi (sikusare machipuo) na 23 Septemba (sikusare otomnia). 

Katika kanda karibu na ikweta hazionekani kwa urahisi lakini kwenye nusutufe za dunia upande wa kusini na kaskazini wa ikweta zimetambuliwa tangu karne nyingi na zimekuwa siku muhimu kwa makadirio ya kalenda mbalimbali. 

Kwa kawaida kuna tofauti kati ya urefu wa mchana na usiku isipokuwa karibu na ikweta. Karibu na ncha za dunia muda wa usiku na mchana unaweza kuwa mrefu hadi karibu nusu mwaka lakini kwa kawaida kuna majira ya mchana mrefu na usiku mrefu zinazobadilishana polepole.

Kuanzia usawa wa mchana na usiku kwenye sikusare muda wa mchana unarefuka au kupungua polepole kati ya kufikia ama siku ya mchana mrefu au usiku mrefu unaotokea katikati ya sikusare mbili za mwaka halafu mwendo hutokea kinyume hadi kufikia sikusare tena.

Mwendo huo unatokea kinyume kwenye nusutufe mbili za dunia yaani wakati mchana unarefuka kwenye nusutufe ya kaskazini usiku unarefuka kwenye nusutufe ya kusini.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Details about the Length of Day and Night at the Equinoxes . U.S. Naval Observatory. Naval Meteorology and Oceanography Command
 Calculation of Length of Day (Formulas and Graphs)
 Equinoctial Points — The Nuttall Encyclopædia
 Table of times for Equinoxes, Solstices, Perihelion and Aphelion in 2000–2020 
 Table of times of Spring Equinox for a thousand years: 1452–2547 
 

Wakati
Kalenda
matukio ya angani
Usiku

Usiku ni kipindi cha siku kilichopo kati ya machweo na macheo na hasahasa kipindi cha giza kinachotokea baada ya machweo ambapo mwanga wa jua hauonekani tena angani hadi muda mfupi kabla ya macheo yaani kabla ya jua kuonekana juu ya upeo wa anga. 

Kinyume chake ni mchana.

Kutokana na kupoteapotea kwa nuru ya jua, nyota zinaonekana usiku (pasipo mawingu). 

Watu wengi pamoja na wanyama wengi hulala usiku, lakini kuna wanyama wengine wanaofanya shughuli zao usiku kama vile bundi, popo na wadudu wengi.

Nyakati za usiku 
Nyakati za mwanzo na mwisho wa usiku hutofautiana kati ya mahali na mahali duniani. Mstari unaofikiwa na mwanga wa jua unatembea juu ya uso wa dunia kutokana na mzunguko wa dunia kwenye mhimili wake.

Mwendo huu ndio sababu ya kugawiwa kwa uso wa dunia katika kanda muda.

Karibu na ikweta muda wa usiku ni masaa 12 sawa na muda wa mchana, lakini penginepo duniani, kadiri palipo mbali na ikweta kuelekea kaskazini au kusini, muda wa usiku hubadilika kila siku.

Usiku mrefu kabisa hutokea kwenye ncha za dunia ambako wala jua wala utusitusi havionekani angani kwa muda wa karibu miezi 3.

Utamaduni 
Katika tamaduni za binadamu usiku mara nyingi una maana mbaya kutokana na matatizo ya kutoona vema na hofu ya vitu visivyoonekana katika kipindi hicho.

Viungo vya nje

Wakati
Sikusare kaskazi

Sikusare kaskazi (pia ikwinoksi kaskazi, ing. vernal equinox) ni moja ya sikusare mbili za mwaka yaani siku ya usawa wa muda wa mchana katika maeneo mbali ya kanda ya ikweta.

Sikusare kaskazi ni sikusare ambako kipindi cha usiku mrefu umekwisha na kipindi cha nusu mwaka kinaanza ambako mchana ni mrefu kuliko usiku. Kuongezeka wa muda wa mchana kunasababisha kupanda kwa halijoto hivyo katika nchi zenye majira baridi mimea huanza kuotea majani mapya.

Sikusare kaskazi inakadiriwa kuwa 21 Machi.

Katika kalenda ya Kiajemi (Iran, Afghanistan, Tajikistan) ni sikukuu inayoitwa Noruzi (نوروز‎ nowruz, pia Nauruzi) na kuwa mwanzo wa mwaka mpya ya Kiajemi.

Kalenda
matukio ya angani
Sikusare kusi

Sikusare kusi (ing. autumnal equinox) ni moja ya sikusare mbili za mwaka yaani siku ya usawa wa muda wa mchana na usiku katika maeneo mbali ya kanda ya ikweta.

Sikusare kusi ni sikusare ambako kipindi cha mchana mrefu umekwisha na kipindi cha nusu mwaka kinaanza ambako usiku ni mrefu kuliko mchana. Kupunguka kwa muda wa mchana kunasababisha kuongezeka kwa hewa baridi hivyo katika nchi zenye majira baridi mimea huanza kuopoteza majani na kuandaa usingizi.

Sikusare kusi inakadiriwa kuwa 23 Septemba.

Marejeo

matukio ya angani
Kalenda
Gilbert Gottfried

Gilbert Gottfried (amezaliwa tar. 28 Februari 1955) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

 Beverly Hills Cop II (1987)
 Hot to Trot (1988)
 The Adventures of Ford Fairlane (1990)
 Look Who's Talking Too (1990)
 Problem Child (1990)
 Problem Child 2 (1991)
 Aladdin (1992)
 Highway to Hell (1992)
 The Return of Jafar (1994)
 Thumbelina (1994)
 Saved by the Bell: Wedding in Las Vegas (1994)
 Double Dragon (1994)
 Problem Child 3: Junior in Love (1995)
 Aladdin and the King of Thieves (1996)

Marejeo

Viungo vya Nje
 
  The Gilbert Gottfried Website!
Roza Rymbayeva

Roza Kwanyshevna Rymbayeva (alizaliwa tar. 28 Oktoba 1957) ni mwimbaji wa muziki wa Kikazaki na Kirusi kutoka nchini Kazakistani.

Wasifu

Maisha ya awali 
Roza Rymbayeva alizaliwa mkoani Semipalatinsky mnamo tarehe 28 Oktoba 1957 kwa familia ya wafanyakazi wa reli.

Familia 
Mume — Taskyn Okapov (1948—1999),

Watoto — Ali (1991) na Madi (2000),

Wapwa wa kike wa mumewe — Manshuk (1975) na Aliya (1979).

Filmografia 
1976 — filamu ya televisheni «Первая песня» (Wimbo wa kwanza), studio «Kazakhtelefilm».

1982 — mwigizaji mkuu wa filamu ya Kisovyeti-Kicheki «До свидания, Медео» (kwa Kirusi) au «Revue na zakázku» (kwa Kicheki)

2001 — filamu «Роза» (Roza), mwogozaji J. Sabirova

2002 — filamu «Хвост кометы. Роза Рымбаева» (mkia wa kometi. Roza Rymbayeva), mwogozaji A. Burykin (Urusi).

Marejeo 

Waimbaji wa Urusi
Waliozaliwa 1957
Watu walio hai
Kibosho

Kibosho ni jina la eneo kwenye miteremko ya mlima Kilimanjaro katika Tanzania. Wakazi wake ni Wachagga. Mwaka 2012 ni sehemu ya kata za Kibosho Kati, Kibosho Magharibi na Kibosho Mashariki katika wilaya ya Moshi Vijijini.

Katika siku za kwanza za ukoloni eneo lake lilikadiriwa kuwa na kilomita za mraba 45 zilizokaliwa na watu wengi kati ya mpaka wa msitu wa mlima Kilimajaro kwa uwiano wa mita 1650 na kutelemka hadi mita 1200 juu ya UB. Mto Karanga unapita katika nchi hii. 

Kwa upande wa dini Wakibosho wengi ni Wakatoliki kwa sababu wamisionari waliofika eneo hilo walijenga kanisa kubwakubwa, shule na hospitali pia. 90% ya wakazi ni wa madhehebu hayo japo kuna dini nyingine ila kwa uchache.

Kanisa hili la Kibosho limejengwa kwa mawe matupu, huenda ni kwa sababu lipo katikati ya Mto Karanga kushoto na Mto Nsoo kulia.

Wamangi wa Kibosho
Katika karne ya 18 na 19 na chini ya ukoloni hadi uhuru Kibosho kilikuwa eneo la utemi mdogo wa Kichagga na watawala wake walijulikana kwa cheo cha "Mangi". Kuhusu Wamangi wa kwanza majina yamehifadhiwa lakini tarehe za utawala hazina uhakika. 

.... - ....                Yansanya [1st ruler]
.... - ....                Orio
.... - ....                Kimboka
.... - ....                Irongo
.... - ....                Iweri
takr. 1810                     Kirenga
takr. 1850                     Kashenge
takr. 1850 - af.1862           Tatua
18.. - 18..                Ngaluma
18.. - 18..                Lokila
18.. - takr. 1872              Mamka (wa kike)
takr. 1872 - 1897              Sina  
1897 - 1900                Molelia                   
1900 - 1911                Sianga
1911 - 1917                Malamya
1917                       Barnabas Ngowi (mtendaji)
1917 - 1946                Ngulisho I (+ 1962)
1946 - 1961                Alex Ngulisho II

Mangi Sina alitawala wakati wa kufika kwa wakoloni Wajerumani. Mwaka 1889 alifaulu kumshinda Mangi Rindi wa Moshi lakini kuingilia kwa Wajerumani chini ya Hermann von Wissmann ilikuwa chanzo cha kumaliza mashindano kati ya Wamangi na utawala wa wakoloni katika Uchagga wote.

Marejeo

Wachagga
Wilaya ya Moshi Vijijini
Kifini

Kifini (kwa Kifini: suomi) ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Ufini, Urusi na Uswidi inayozungumzwa na Wafini. Ni lugha rasmi nchini Ufini. 

Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kifini nchini Ufini imehesabiwa kuwa watu milioni 5.1. Pia kuna wasemaji 201,000 nchini Uswidi (2009) na 38,900 nchini Urusi (2010). 

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifini iko katika kundi la Kifini.

Viungo vya nje
lugha ya Kifini kwenye Multitree
ramani ya Kifini
makala za OLAC kuhusu Kifini 
lugha ya Kifini katika Glottolog
lugha ya Kifini kwenye Ethnologue

Lugha za Ufini
Lugha za Uswidi
Lugha za Urusi
Lugha za Kifini-Kiugori
Jumapili ya Utatu

Jumapili ya Utatu Mtakatifu ni sikukuu ya Ukristo inayoadhimishwa na madhehebu kadhaa, kama vile Kanisa Katoliki, ili kutukuza fumbo la Mungu aliye mmoja tu katika nafsi tatu kadiri ya imani iliyofafanuliwa na mitaguso ya kiekumene.

Kwa kawaida Wakristo wa magharibi huwa wanaadhimisha fumbo hilo Jumapili inayofuata Pentekoste, wakati wale wa mashariki wanaliadhimisha siku hiyohiyo ya Pentekoste, Roho Mtakatifu kulishukia Kanisa huko Yerusalemu ili kulihuisha na kuliongoza hadi ujio wa pili wa Yesu Kristo kutoka utukufu wa Mungu Baba.

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia article
All About Trinity Sunday

Sikukuu za Ukristo
Liturujia
Unsata

UNSATA (kifupi cha University Nursing Student Association of Tanzania) ni chama cha wanafunzi wa uuguzi Tanzania ambao wanasoma ngazi zote za uuguzi kuanzia cheti, stashahada, shahada na kuendelea ili mradi asiwe nje ya taratibu na maadili ambayo mwanafunzi wa uuguzi anapaswa kuwanayo. Chama kilianzishwa rasmi na kupata usajili chini ya wizara ya afya na kutambulika kwa mujibu wa sheria tarehe 8/05/2005.

Makao makuu yake yakiwa kwenye Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili 

Malengo ya chama ni pamoja na:
kuweza kuwaweka pamoja wanafunzi wauguzi kuzungumza na kuweza kutatua kero mbalimbali zinazowakabili
kuweza kuhamasisha wanafunzi kuwa na mtazamo chanya juu ya uuguzi ilikuweza kutoa msaada katika jamii
kuweza kuondoa fikra potofu juu ya wanaume wanaosoma hii kozi kwani imezoeleka kuwa ni kozi ya wanawake tu kwani ni mawazo potofu
kuweza kuishi katka maadili ya uuguzi pamoja na upendo na amani
kuweza kukitangaza chama kila kona ya Tanzania

Vyuo vikuu vya Tanzania
Moses Kulola

Moses Kulola (Juni 1928 - Agosti 2013) alikuwa kiongozi wa Kikristo nchini Tanzania na tangu mwaka 1991 askofu wa EAGT (Evangelistic Assemblies of God Tanzania).

Maisha
Pia historia hii inapatikana katika Blog ya Tanzania Gospel Network 

Moses Kulola alizaliwa mwezi Juni 1928 katika familia ya watoto kumi, watano kati yao wakiwa bado hai mwaka 2013. 

Alisajiliwa kwanza katika shule ya misheni iitwayo Ligsha Sukuma mwaka 1939, halafu alijiunga na taasisi ya usanifu mwaka 1949. 

Alibatizwa mwaka 1950 katika Kanisa la AIC Makongoro.

Alimwoa Elizabeth na kuzaliana naye watoto 10 ambapo saba walikuwa bado hai alipofariki.

Alianza kazi za umisionari mwaka 1950 mara tu baada ya kubatizwa, ijapokuwa aliitwa mwaka 1949.

Mwaka 1959 alianza kufanya kazi serikalini, wakati huohuo akihubiri Injili katika miji na vijiji. 

Utumishi wake mkubwa kwa nchi ulifikia mwisho mwaka 1962, ambapo aliamua kujitolea moja kwa moja nguvu zake, mwili na nafsi. 

Mwaka 1964 alijiunga na chuo cha teolojia na 1966 alitunukiwa stashahada.

Alijiendelea na masomo mbalimbali ambapo alitunukiwa vyeti katika mataifa mbalimbali.

Alihudumu kikazi kwa miaka miwili kama Mchungaji kabla ya kuwa Mpentekoste mnamo 1961-1962.

Alifanya kazi katika kanisa la TAG tangu mwaka 1966 mpaka 1991 ambapo aliamua kuanzisha kanisa la Evangelistic Assemblies God (EAGT), ambalo lilifanikiwa kukua kwa kasi kubwa katika nchi za Tanzania, Zambia, Malawi na kwa jumla lina makanisa yapatayo 4000 yakiwemo makubwa na madogo.

Askofu Msaidizi wake alikuwa Mwaisabila.

Kumefanyika mgawanyiko wa majimbo 34 ya kazi na kanda tano kwa ajili ya kurahisisha kazi, kila kanda na jimbo likiwa na mwangalizi wake.

Alifariki mwano Agosti 2013 na kuzikwa mjini Mwanza katika kanisa linalogombaniwa na TAG na EAGT.

Viungo vya nje
 (en) Askofu Kulola asimulia maisha yake kwenye blogu ya Tanzania Gospel

Tanbihi

Watu wa Tanzania
Waliozaliwa 1928
Waliofariki 2013
Kumbikumbi

Kumbikumbi ni mchwa wenye mabawa wanaotoka katika kichuguu wakati wa majira ya mvua. Mchwa hao ni majike na madume waliokomaa na wakiruka wanapandana. Kwa sababu kumbikumbi wa vichuguu vingi vya mahali pamoja hutoka kwa wakati mmoja wanaweza kuchagua mwenzi kutoka kichuguu kisicho chao. Halafu kila jozi inachimba kishimo na kuzaa na kuanza kichuguu kipya.

Lakini asilimia ndogo tu ya kumbikumbi huishi hadi kuzaa. Wengi sana huliwa na mbuai kama vile ndege, popo, nguchiro n.k. Hata watu huwala kwa sababu kumbikumbi wana mafuta mengi ndani ya miili yao. 

Mchwa
Chakula
Kanuni za kifonolojia

Kanuni za kifonolojia ni mabadiliko mbalimbali yanayotokea wakati mtu anapotamka neno au tungo, hapa tunaangalia zaidi kipande sauti ambacho hubadilikabadilika na kuwa katika tofauti. Kanuni hizo ni:

udondoshaji
uyeyushaji
ukaakaaishaji
muungano wa irabu
tangamano la irabu
ving`ong`o kuathiri konsonanti
konsonanti kuathiri ving`ong`o
ving`ong`o kuathiri irabu

Isimu
Gundi (mnyama)

{{Uainishaji 
| rangi = #D3D3A4
| jina =  Gundi
| picha = Ctenodactylus gundi-1-WilhelmaZoo-Stuttgart.JPG
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Gundi kaskazi (Ctenodactylus gundi)
| domeni =   
| himaya = Animalia (Wanyama)
| faila = Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)
| ngeli = Mammalia (Wanyama wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao)
| oda = Rodentia 
| nusuoda = Hystricomorpha
| familia = Ctenodactylidae
| bingwa_wa_familia = Gervais, 1853
| subdivision = Jenasi 4, spishi 5:
 Ctenodactylus Gray, 1830
 C. gundi (Rothmann, 1776)
 C. vali Thomas, 1902
 Felovia Lataste, 1886
 F. vae Lataste, 1886
 Massoutiera Lataste, 1885
 M. mzabi (Lataste, 1881)
 Pectinator Blyth, 1856
 P. spekei Blyth, 1856
}}
Gundi (kutoka Kiingereza: gundi) au panya-kichanuo (kutoka Kiingereza: comb rat) ni wagugunaji wadogo wa familia Ctenodactylidae wanaotokea kaskazini kwa Afrika. Huishi katika majangwa yenye miwamba. Mwili wao ni mnono wenye urefu wa sm 17-18 na unafunikwa kwa manyoya laini. Wana miguu mifupi, macho makubwa na mkia mfupi. Miguu yote ina vidole vinne tu na vile vya kati vya miguu ya nyuma vina nywele ngumu zinazofananana na kichanuo (sababu ya jina la panya-kichanuo). Hula kila aina ya mmea ipatikanayo, lakini, kama wanyama wengi wa jangwa, hawakunywi na hupata maji yote wanayoyahitaji kutoka chakula chao. Jike huzaa watoto wawili kila mara baada muda wa mimba wa mieze miwili. Kwa sababu ya uhitaji wa kuhifadhi maji jike hutoa maziwa machache tu na watoto hulikizwa kabisa baada ya wiki nne.

Gundi huishi katika makoloni ya wanyama hadi mia moja au zaidi, lakini idadi ni ndogo katika maeneo ambapo chakula ni adimu. Hawatengenezi matundu ya aushi lakini hujisitiri katika mianya ya miamba usiku au mchana wakati wa joto kubwa. Wanyama hawa hufanya sauti sana na wana namba ya sauti za alamu na mawasiliano ambazo zinawasaidia kwa kugundisha makundi yao.

Spishi
 Ctenodactylus gundi, Gundi Kaskazi (Common au North African Gundi)
 Ctenodactylus vali, Gundi wa Val (Val's au Desert Gundi)
 Felovia vae, Gundi wa Felou (Felou Gundi)
 Massoutiera mzabi, Gundi wa Mzab (Mzab Gundi)
 Pectinator spekei'', Gundi wa Speke (Speke's Gundi au Pectinator)

Picha

Marejeo

Nungunungu na jamaa
Wanyama wa Afrika