Nguo za Kiafrika

Nguo za Kiafrika ni nguo kutoka maeneo mbalimbali ya bara la Afrika. Maeneo yote barani Afrika, kuna mitindo mingi tofauti, mbinu za kutia rangi, na mapambo na utendaji kazi. Nguo hizo zina umuhimu katika utamaduni na pia zina umuhimu kama hati za historia ya muundo wa Kiafrika.

Historia 
Baadhi ya nguo kongwe zaidi za Kiafrika zilizosalia ziligunduliwa katika eneo la kiakiolojia la Kissi, kaskazini mwa Burkina Faso.Zinatengenezwa kwa pamba au nywele nzuri "fupi" za wanyama ikijumuisha ngozi kavu kwa uadilifu.Baadhi ya vipande pia vimenusurika kuanzia karne ya kumi na tatu Benin City nchini Nigeria.Kihistoria nguo zilitumika kama aina ya sarafu tangu karne ya kumi na nne katika Afrika Magharibi na Afrika ya Kati.Ifuatayo ni muhtasari wa baadhi ya mbinu za kawaida na nyenzo za nguo zinazotumiwa katika kanda na nchi mbalimbali za Afrika.

Ufumaji wa nguo
Stripweaving, mbinu ya karne ya zamani ya utengenezaji wa nguo ya kuunda nguo kwa kuunganisha vipande pamoja, ni sifa ya ufumaji katika Afrika Magharibi, ambao wanawasifu wafumaji wa Mande na hasa watu wa Tellem kama wa kwanza kupata ujuzi wa kusuka chati changamani cha kusuka katika vipande.Matokeo kutoka kwa mapango ya Bandiagara Escarpment nchini Mali yanapendekeza matumizi yake tangu karne ya 11. Vitambaa vilivyofumwa hutengenezwa kwa vipande nyembamba ambavyo hukatwa kwa urefu unaohitajika na kushonwa pamoja. Kutoka Mali, mbinu hiyo ilienea kote Afrika Magharibi hadi Ivory Coast, Ghana, na Nigeria. Nyuzi za Raphia kutoka kwa majani yaliyokaushwa ya mitende ya raphia zilitumika sana Afrika Magharibi na Afrika ya Kati kwa vile zinapatikana sana katika nchi zenye nyasi kama Cameroon, Ghana, na Nigeria. Nyenzo nyingine za nyuzi zilitia ndani hariri ya mwitu isiyotiwa rangi inayotumiwa nchini Naijeria kudarizi na kufuma, pamoja na kitambaa cha magome ya mitini kinachotumiwa kutengenezea nguo kwa ajili ya sherehe nchini Uganda, Kamerun na Kongo. Baada ya muda zaidi ya nyuzi hizi zilibadilishwa na pamba. Nguo zilifumwa kwenye mihimili ya mlalo au wima na tofauti kulingana na eneo.

Vitambaa vya mlalo: ni pamoja na vitambaa vya kusokotwa kwa sehemu moja, viunzi vya fremu mbili za kuning'inia na viunzi vya miguu, na viunzi vya kukanyaga shimo vilivyo mlalo. Hata hivyo kuna tofauti nyingi, kwa mfano, Wayoruba.Nchini Nigeria hutumia miale ya kufulia yenye nyuzi za ziada lakini wafumaji wa Kuba raphia huweka nguzo hizo kwa nyuzi 45. Fremu mbili za heddle hutumiwa na wafumaji wa hariri wa Asante, wafumaji wa pamba wa Ewe na Kameruni, na wafumaji wa Djerma nchini Niger na Burkina Faso. Huku Waamhara nchini Ethiopia wakitumia viunzi vya kukanyaga visu viwili, ambapo mfumaji huketi kwenye ukingo wa shimo dogo lililochimbwa ardhini.
Vitambaa vya wima: Wabeberu katika Afrika Kaskazini na Wayoruba nchini Nigeria walitumia mianzi mipana, iliyo wima kufuma nguo ya pamba huku mianzi ya wima ya hedhi moja ikitumika Kamerun na Kongo. Vitambaa vinavyobebeka vya tripod vinavyotumiwa na wafumaji wa Mande leo ni vya kipekee kwa Sierra Leone na Liberia.

Umuhimu wa kitamaduni
Ufumaji una umuhimu mkubwa katika tamaduni nyingi za Kiafrika. Dogon, kwa mfano, wanaamini kwamba thread inayozunguka na kufuma inaweza kulinganishwa na uzazi wa binadamu na dhana ya kuzaliwa upya. Rangi ya nguo mara nyingi ni ya umuhimu na inawakilisha sifa na sifa maalum. Kwa mfano, kati ya Waewe na Ashanti, nguo nyeusi na nyeupe za kente huvaliwa kwa kawaida kwenye mazishi ya wazee kuashiria sherehe za maisha na maombolezo ya kifo. Katika hali nyingi, mjane huvaa mavazi ya marehemu mumewe kwa siku kadhaa.

Nguo za Kiafrika zinaweza kutumika kama hati za kihistoria.kitambaa kinaweza kutumika kuadhimisha mtu fulani, tukio, na hata sababu ya kisiasa. Mengi ya historia iliyowasilishwa ilihusiana zaidi na jinsi wengine walivyoathiri watu wa Kiafrika, badala ya kuwahusu watu wa Kiafrika wenyewe. Kanda hizo zinasimulia hadithi za uvamizi wa Warumi na Waarabu, na jinsi athari ya Uislamu na Ukristo ilivyoathiri maisha ya Waafrika. Ndivyo ilivyo kwa matukio makubwa kama vile ukoloni, Biashara ya Utumwa ya Kiafrika, hata Vita Baridi.

Nguo za Kiafrika pia zina umuhimu kama hati za kihistoria, zinazotoa mitazamo katika hali ambapo akaunti zilizoandikwa za kihistoria hazipatikani: "Historia katika Afrika inaweza kusomwa, kusimuliwa na kurekodiwa kwa nguo."

Mahitaji ya Afrika Magharibi ya nguo za pamba yalichochea ubadilishanaji mapema wa Kusini-Kusini wakati wa ukoloni.

Mifano
Baadhi ya mifano ya nguo za Kiafrika ni zifuatazo:
Kitambaa cha Akwete – kilichofumwa na Waigbo
Cape Wool ilikuwa pamba ya Kiafrika.
Ukara – kitambaa cha indigo kilichotiwa rangi na Waigbo
Kitambaa cha Aso oke - kilichofumwa na Wayoruba
Adire - tie-dye iliyotengenezwa na Wayoruba
Kitambaa cha Kente - kilichofumwa na Ashanti na Watu wa Ewe
Barkcloth - iliyotolewa na kabila Buganda
Mudcloth - iliyotolewa na kabila Bambara
Kanga - imetolewa Tanzania
Kitenge - inazalishwa Tanzania na mikoa mingine ya Afrika Mashariki
Chitenge - imetolewa Zambia
Shweshwe - imetolewa Afrika Kusini
Kuba textiles - imetolewa na Kuba
Nguo za Kongo - zinazotolewa na Kongo
Ankara au Chapa za Nta za Kiafrika - zinazozalishwa nchini Uholanzi.

Marejeo

Viungo vya nje
 Sanaa ya Kiafrika ya Squinti
 Mitindo ya Kiafrika
 Mitindo ya Kuchapa ya Kiafrika 

Utamaduni wa Afrika
Afrocuration Project 2022 Tanzania
Wiki4uni