LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Pyotr Kapitsa

Pyotr Leonidovich Kapitsa (8 Julai 1894 – 8 Aprili 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza nadharia ya usumaku. Alifanya kazi nchini Uingereza pamoja na Ernest Rutherford kuanzia mwaka wa 1921 hadi 1934 alipolazimishwa na Yosip Stalin kubaki Urusi kama mkurugenzi wa utafiti wa fizikia. Mwaka wa 1978, pamoja na Arno Penzias na Robert Woodrow Wilson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1894
Waliofariki 1984
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Arno Penzias

Arno Allan Penzias (amezaliwa 26 Aprili 1933) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchini Ujerumani. Hasa alichunguza mnururisho wa nyota. Mwaka wa 1978, pamoja na Robert Woodrow Wilson na Pyotr Kapitsa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tazmama pia 
 Holmdel Township, New Jersey

Waliozaliwa 1933
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Woodrow Wilson

Robert Woodrow Wilson (amezaliwa 10 Januari 1936) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mnururisho wa nyota. Mwaka wa 1978, pamoja na Arno Penzias na Pyotr Kapitsa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Tazama pia 
 Holmdel Township, New Jersey

Waliozaliwa 1936
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Sheldon Glashow

Sheldon Lee Glashow (amezaliwa 5 Desemba 1932) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku. Mwaka wa 1979, pamoja na Abdus Salam na Steven Weinberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1932
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Abdus Salam

Abdus Salam (29 Januari 1926 – 21 Novemba 1996) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Pakistan. Hasa alichunguza usumaku. Mwaka wa 1979, pamoja na Sheldon Glashow na Steven Weinberg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, Mwislamu wa kwanza kupata tuzo hiyo.

Waliozaliwa 1926
Waliofariki 1996
Wanasayansi wa Pakistan
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Steven Weinberg

Steven Weinberg (3 Mei 1933 - 2021) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku. 

Mwaka wa 1979, pamoja na Sheldon Glashow na Abdus Salam alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1933
Waliofariki 2021
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
James Cronin

James Watson Cronin (amezaliwa 29 Septemba 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu na uhusiano wake na wakati. Mwaka wa 1980, pamoja na Val Fitch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1931
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Val Fitch

Val Logsdon Fitch (amezaliwa 10 Machi 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu na uhusiano wake na wakati. Mwaka wa 1980, pamoja na James Cronin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1923
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Nicolaas Bloembergen

Nicolaas Bloembergen (amezaliwa 11 Machi 1920) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Mwaka wa 1958 alikata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza mnururisho na usumaku wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1981, pamoja na Arthur Schawlow na Kai Siegbahn alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1920
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Arthur Schawlow

Arthur Leonard Schawlow (5 Mei 1921 – 28 Aprili 1999) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Kama mtoto na kijana aliishi na kusoma nchini Kanada kabla hajarudi Marekani. Hasa alichunguza mnururisho na kubuni leza alipofanya kazi pamoja na Charles Townes. Mwaka wa 1981, pamoja na Nicolaas Bloembergen na Kai Siegbahn alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1921
Waliofariki 1999
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Kanada
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Kai Siegbahn

Kai Manne Börje Siegbahn (amezaliwa 20 Aprili 1918) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswidi. Alikuwa mtoto wa Karl Manne Siegbahn. Hasa alichunguza mnururisho wa kiini cha atomu. Mwaka wa 1981, pamoja na Nicolaas Bloembergen na Arthur Schawlow alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1918
Wanasayansi wa Uswidi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Kenneth Wilson

Kenneth Geddes Wilson (amezaliwa 8 Juni 1936) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine alijitahidi kueleza nadharia ya fizikia kwa jumla. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1936
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Valletta

Valletta (pia: La Valetta, kwa Kimalta: il-belt "mji") ni mji mkuu wa Malta wenye wakazi 7,100. Mji ulijengwa kama mji-boma kwenye ncha ya rasi ndogo inayozungukwa na maji ya bahari pande tatu.

Historia 
Valletta limepokea jina lake kwa heshima ya Jean de la Valette aliyekuwa mkuu wa Wanamisalaba wa chama cha hospitali ya Mt. Yohane wa Yerusalemu. Valette aliamuru kujengwa kwa mji huu baada ya uvamizi wa Waturuki waliojaribu kuteka Malta mwaka 1565. Waturuki hawakufaulu wakafukuzwa na Valette aliona haja ya kuwa na mji imara kabisa kama hao watataka kurudi. Hivyo mji mpya ulijengwa kuanzia mwaka 1566 kwenye ncha ya rasi yenye bandari asilia bora.

Mnamo mwaka 1700 Valetta ilikuwa mji wenye ukuta imara kushinda miji yote. 

Mji una majengo mengi ya kihistoria hata ukaingizwa katika orodha ya UNESCO ya urithi wa dunia.

Idadi ya wakazi imepungua kwa sababu watu wengi walikwenda kujenga mashambani.

Miji ya Malta
Miji Mikuu Ulaya
Urithi wa Dunia
Mvua

Mvua ni matone ya maji yanayoanguka chini kutoka mawingu angani. 

Mvua ni aina ya usimbishaji. Kama matone yafikia kipenyo cha zaidi ya milimita 0.5 huitwa mvua. Kama matone ni madogo zaidi kunaitwa manyonyota. Mgongoni mwa ardhi mvua imetapaka kisawasawa.

Kutokea kwa mvua
Asili ya mvua ni mvuke wa maji katika angahewa. Kiasi cha mvuke hewani kutajwa kama gramu za maji kwa kilogramu ya hewa.  Kiasi cha unyevu (yaani maji) katika angahewa huitwa unyevuanga. Uwezo wa hewa kushika unyevuanga hutegemea halijoto ya hewa. Hewa baridi ina uwezo mdogo kutunza unyevu ndani yake, kiasi kinaongezeka kadiri halijoto iko juu zaidi. Pale ambapo hewa inafikia hali ya kushiba unyewu unaanza kutonesha yaani matone kutokea. Wakati matone yanafikia kiwango fulani cha uzito yanaanza kuanguka chini yaani mvua inaanza kunyesha.

Tanbihi

Metorolojia
Skopje

Skopje (Kimasedonia: Скопје; tamka: Skopye) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Jamhuri ya Masedonia Kaskazini. Zaidi ya robo ya wakazi wote wa nchi hiyo kukaaa hapa. 

Skopje ni kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa wa nchi. 

Anwani ya kijiografia ni 42°0′N 21°26′E. 

Mto Vardar hupita katika mji.

Historia 
 Skopje ni mji wa kale iliyojulikana tangu zamani za Dola la Roma kwa jina la "Scupi". Iliharibiwa na tetemeko la ardhi mwaka 518.
 katika karne ya 10 ilikuwa mji mkuu wa kwanza wa Bulgaria 
 Katika karne ya 14 Waserbia walitwaa Skopje. Mwaka 1345 mfalme wa Serbia Stefan Uroš IV. Dušan alijitangaza kuwa "Kaisari wa Waserbia na Wagiriki" mjini Skopje. Skopje ikawa mji mkuu wa dola la Serbia.
 Kuanzia 1392 Skopje ilitwaliwa na Waturuki Waosmani ikaitwa nao Üsküp kwa miaka 500 iliyofuata. 
 1555 mji uliharibiwa tena na tetemeko la ardhi.
 1913 mji ulitwaliwa na jeshi la Serbia katika vita ya pili ya Balkani na kuwa sehemu ya Serbia hadi 1945.
 Tangu 1945 Skopje ikawa mji mkuu wa jimbo (jamhuri ya shirikisho) la Masedonia ndani ya Yugoslavia.
 1963 mji uliharibiwa tena na tetemeko kali la ardhi.
 tangu 1991 Skopje imekuwa mji mkuu wa nchi huru ya Jamhuri ya Masedonia Kaskazini.

Watu mashuhuri waliozaliwa Skopje 
 Justinian I - Kaisari wa Bizanti
 Mama Teresa - mtakatifu wa Kanisa Katoliki

Miji ya Masedonia Kaskazini
Miji Mikuu Ulaya
Mfereji wa Suez

Mfereji wa Suez (kwa Kiarabu: قناة السويس, qanā as-suways) ni mfereji mkubwa nchini Misri.

Mahali pake 
Unaunganisha Bahari ya Mediteranea na Bahari ya Shamu, hivyo na Bahari Hindi pia. 

Mfereji uko upande wa magharibi wa rasi ya Sinai. Urefu wake ni km 163 na upana ni kuanzia mita 300. 

Unaanza mjini Port Said (Būr Sa'īd) upande wa Mediteranea na kuishia mjini Suez (al-Suways) upande wa Bahari ya Shamu.

Historia 
Ulijengwa na kampuni ya Kifaransa kati ya miaka 1859 na 1869. 

Kuna mifereji mbalimbali iliyotangulia huko kuanzia karne ya 14 KK hadi wakati wa Waarabu katika karne ya 8 BK. Lakini yote haikudumu kwa sababu ya matatizo ya kuondoa mchanga mara kwa mara kwa mitambo iliyopatikana zamani. Tena katika mifereji ya zamani ilikuwa serikali ya Misri tu iliyotaka kurahisisha usafiri na ubebaji wa mizigo.

Tangu kupatikana kwa meli za kisasa idadi ya meli kati ya Ulaya na Asia iliongezeka sana katika karne ya 19. Zote zilipaswa kuzunguka Afrika yote au kuondoa mizigo na abiria upande wa Mediteranea na kuwasafirisha hadi Suez. Hivyo ilikuwa jitihada ya kimataifa yaliyoleta mfereji wa kisasa.

Meli ya kwanza ilipitia mfereji mpya tarehe 17 Februari 1867. Mtunzi wa muziki Giuseppe Verdi aliandika opera yake Aida hasa kwa nafasi hiyo.

Umuhimu wa mfereji wa Suez 

Mfereji wa Suez unafupisha umbali wa safari ya meli kati ya Ulaya na Asia kwa kilomita 8,000 hivi; kwa mfano safari baina ya Rotterdam (bandari kubwa ya Ulaya) na Dubai ni takriban kilomita 20,900 na siku 24 kwa njia ya kuzunguka Afrika; kupitia Mfereji wa Suez ni kilomita 12,000 na siku 12 pekee.
Mfereji umeharakisha na kurahisisha usafiri kati ya Ulaya, Asia na Afrika ya Mashariki. Zipatao meli 15,000 zinapita kwenye mfereji kila mwaka.

Mafanikio ya mfereji wa Suez yalihamasisha mianzo ya Mfereji wa Panama.

Kutaifishwa kwa mfereji 1956 
Mfereji ulikuwa mali ya Compagnie universelle du canal maritime de Suez au kampuni ya mfereji wa Suez na hisa zake zilikuwa mikononi mwa serikali za Ufaransa na Uingereza. 

Mwaka 1956 serikali ya Misri chini ya rais Gamal Abdel Nasser ilitaifisha mfereji na tendo hilo likasababisha vita ya Suez ya 1956 ambako Uingereza, Ufaransa na Israel zililazimishwa na mataifa makubwa kujiondoa katika Misri baada ya uvamizi wao.

Jiografia
Usafiri wa maji
Misri
Mediteranea
Bahari ya Shamu
Baikal

Ziwa Baikal (kwa Kirusi: Озеро Байкал = Osero Baykal) ni ziwa kubwa katika Siberia kwenye sehemu ya Kiasia ya Urusi. Baikal ni gimba kubwa la maji matamu duniani. 

Urefu wake ni km 636; upana km 20–80 na kina kirefu ni mita 1,600. Hakuna miji mikubwa kando ya ziwa lakini Irkutsk ni km 60 kutoka ziwani.

Ziwa hilo lina tabia za pekee. Aina 1600 kati ya aina 2,500 za wanyama na mimea za ziwa zinapatikana hapa tu. Nerpa ya Baikal ni sili ya pekee katika maji matamu; samaki ya Omul hupatikana hapa tu.

Maziwa ya Urusi
Irkutsk Oblast
Siberia

Siberia (kwa Kirusi: Сиби́рь, Sibir; kwa Kitartari: Seber) ni eneo kubwa mashariki mwa Urusi. Ni zaidi ya nusu ya eneo la Urusi wote. Eneo lake lote ni kilomita za mraba milioni 9.6 ambayo ni karibu sawa na Ulaya yote (km² milioni 10.6).

Maana ya Siberia 
Kuna namna mbalimbali ya kutaja mipaka ya "Siberia". 
 Kijiografia mara nyingi "Siberia" inamaanisha sehemu ya Kiasia ya Urusi. Kwa maana hiyo eneo lake ni kubwa sana, linajumlisha Asia ya Kaskazini yote. 
 Kisiasa ni sehemu tu ya eneo hili (tazama ramani). Kwa maana hii Siberia ni jimbo la shirikisho la Urusi. Kisiasa Ural na Mashariki ya Mbali ni majimbo ya pekee.

Mipaka ya Siberia ya kijiografia ni safu ya milima ya Ural upande wa magharibi, bahari ya Aktika kwa kaskazini, Pasifiki katika Mashariki na nchi za Kazakhstan, Mongolia na Uchina upande wa kusini.

Wakazi 
Idadi ya wakazi ni ndogo: kuna milioni 23 pekee. Walio wengi ni Warusi (79%) wanaoishi mjini. Wakazi asilia (21%) ni vikundi vingi vidogo; walio wengi ni wasemaji wa lugha za Kiturki. Utamaduni wao ulikuwa uwindaji na ufugaji lakini sasa ni wachache tu wanaoendelea hivyo.

Hali ya hewa 
Hali ya hewa ya Siberia ni kali sana. Kipindi cha joto kina joto kali hadi +40 °C, lakini kipindi cha baridi halijoto hushuka chini hadi -67 °C. Kijiji cha Oymyakon (katika jamhuri ya Sakha) ni mahali baridi duniani; -71.2 °C zilipimwa hapa.

Kipindi cha baridi ni kirefu, kipindi cha joto ni kifupi. Sehemu kubwa ya Siberia inafunikwa na theluji kwa muda wa miezi tisa kila mwaka. Hivyo kilimo kinawezekana katika kanda nyembamba la kusini. Sehemu kubwa nchi imefunikwa na misitu. Lakini maeneo baridi sana ya kaskazini hapana miti tena, ni manyasi na majani tu.

Mito na maziwa 
Siberia ina mito mingi mikubwa. Lakini huganda kabisa wakati wa baridi, yaani kwa sehemu kubwa wa mwaka isipokuwa ile katika kusini.

 Mto Anabar
 Mto Angara
 Mto Indigirka
 Mto Irtysh
 Mto Kolyma
 Baikal (ziwa)
 Mto Lena
 Mto Ob
 Mto Tunguska ya chini
 Uvs Nuur (ziwa)
 Mto Yana
 Mto Yenisei

Milima 
 Milima ya Altai
 Milima ya Anadyr
 Milima ya Baikal
 Milima ya Chamar-Daban
 Milima ya Chersky
 Milima ya Dzhugdzhur
 Milima ya Gydan
 Milima ya Koryak
 Milima ya Sayan
 Milima ya Tannu-Ola
 Milima ya Ural
 Milima ya Verkhoyansk
 Milima ya Yablonoi

Urusi
 
Asia
Sikukuu

Sikukuu ni siku maalumu ya kukumbuka, kusheherekea au kufurahia jambo fulani. 

Kuna sikukuu za binafsi na sikuu za umma. Sikukuu ya umma mara nyingi huwekwa wakfu kisheria maana yake si siku ya kazi bali ya mapumziko.

Kati ya sikuu za umma kuna sikukuu za kidini na sikukuu za kiserikali.

Kati ya sikukuu za binafsi kuna siku za kukumbuka matukio ya pekee kama tarehe ya kuzaliwa, kumbukumbu ya siku ya kufunga ndoa na mengine.

Sikukuu za kidini

Sikukuu za Ukristo 
 Majilio (Ujio wa Yesu)
 Krismasi (Kuzaliwa kwake Yesu)
 Epifania (Bwana kuwatokea mataifa)
 Ijumaa Kuu (Kifo cha Yesu)
 Pasaka (Ufufuko wa Yesu)
 Kupaa Bwana (Yesu kuingia mbinguni)
 Pentekoste (Roho Mtakatifu kulishukia Kanisa)
 Watakatifu wote

Sikukuu za Uislamu 
Sikukuu za Kiislamu hufuata kalenda ya Kiislamu. Kwa hiyo tarehe za sikukuu hizi katika kalenda ya Gregori hubadilikabadilika.
 Ashurah tar. 1-10 muharram
 Idd-ul-Fitr mwisho wa ramadan 
 Idd-ul-Adha tar. 10 dhu l-hija 
 Mawlidi-ar-Rasul tar. 10 rabi' al-auwal

Sikukuu za Uhindu 
 Diwali pia "Deepavali" - mwezi wa Oktoba au Novemba

Sikukuu za Serikali 
Hutofautiana kati ya nchi na nchi lakini mara nyingi huwa na:

 Mwaka Mpya
 1 Mei
 sikukuu za kisiasa kama uhuru wa nchi, sikukuu ya kuzaliwa kwa mfalme au rais, kumbukumbukumbu ya mapinduzi, ushindi vitani n.k.

 
Kalenda
Dhul Hijjah (mwezi)

Dhu- Hijjah (kwa Kiarabu: ذو الحجة) ni mwezi wa kumi na mbili pia mwezi wa mwisho katika kalenda ya Kiislamu.
 
Katika maisha ya kidini ni mwezi mtakatifu. Ni mwisho wa mwaka wa Kiislamu pia mwezi wa kuhiji kwenda Makka.

Mwezi huo Waislamu wa nchi zote hukutana hasa Makka kwenye Hajj. Matendo makuu ya Hajj hutokea tarehe 8, 9 na 10 za mwezi huo.

Kalenda ya Kiislamu
Muharram

Muharram (kwa Kiarabu: محرم ) ni mwezi wa kwanza katika kalenda ya Kiislamu. Ni kati ya miezi minne mitakatifu ya mwaka. 

Jina la mwezi limetokana na neno "haram" yaani "mwiko" au "kukatazwa" kwa maana ya kwamba vita haitakiwi mwezi huo. 

Siku ya kwanza ya Muharram ni Mwaka Mpya wa Kiislamu.

Ashura
Sikukuu ya Ashura iko tarehe 10 Muharram. Hasa Waislamu Washia hukumbuka kifo cha Hussein ibn Ali (mjukuu wa Mtume Muhammad anayeheshimiwa kama Imamu wa Washia) kwenye mapigano ya Kerbela.

Kwa jumla Washia wanaangalia Muharram kama mwezi wa huzuni na katika mazingira yenye Washia wengi kuna mikutano mingi ya kidini ambako historia ya Ashura na kifo cha Hussein inakumbukwa kuanzia siku ya kwanza hadi ya kumi ambayo ni Ashura.

Kati ya Wasunni siku ya Ashura inatazamwa kama siku ya saumu hasa..

Tanbihi

Marejeo
Mwezi wa Muharram na Funga ya Ashura] (tovuti ya Kisunni ya islamictides.com)

Kalenda ya Kiislamu
Mlango wa bahari

Mlango wa bahari (pia: mlangobahari, ing. strait) ni mahali ambako magimba mawili ya nchi kavu hukaribiana kwa pwani zao na kuacha nafasi kwa ajili ya bahari. 

Mlango wa aina hii mara nyingi ni njia muhimu ya mawasiliano, usafiri na biashara. Milango ya bahari ina pia umuhimu wa kijeshi kwa sababu anayetawala mlango ana nafasi ya kuzuia au kuruhusu wengine watumie ama wasitumie njia hiyo.

Mifano ya milango ya bahari ni kama vile:

Bahari
Bab el Mandeb

Bab el Mandeb (kiarabu: باب المندب "Mlango wa machozi") ni mlango wa bahari uliopo kati ya nchi ya Jibuti upande wa Afrika na Yemeni upande wa Asia.

Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

Ndani ya mlango upande wa Yemen kipo kisiwa cha Perim penye mnara wa taa. Ni sehemu ya Yemen. Upande wa pwani la Kiafrika kuna funguvisiwa ndogo ya "Kaka Saba" au Visiwa vya Sawabi ambavyo ni sehemu ya Jibuti.

BB
Bahari ya Shamu
Mošovce

Mošovce (1380 wakazi) ni kaya muhimu katika Slovakia kati na mengi ziara kongwe, na nafasi kwa uzaliwa kwa ushairi msanii kikuu Slovak, Ján Kollár.

Viungo vya Nje 

 www.mosovce.sk
 Kijitabu
 Habari 
 Drienok

Picha za Mošovce 

Slovakia
Mlango wa Gibraltar

Mlango wa Gibraltar ni mlango wa bahari kati ya Moroko na Hispania. Unaunganisha bahari za Atlantiki na Mediteranea. Ni mahali ambako bara za Afrika na Ulaya ziko karibu.

Mlango wa Gibraltar una upana kati ya 44 km hadi 14 km. Urefu wa sehemu nyembamba ni takriban 60 km. Kina cha maji hufikia 286 m.

Pwani la kaskazini ni eneo la Hispania isipokuwa rasi ya Gibraltar ambayo ni eneo la ng'ambo la Uingereza. Pwani la kusini ni Moroko isipokuwa eneo dogo la mji wa Kihispania wa Ceuta.

Jina la Gibraltar 
Jina la Gibraltar limetokana na uvamizi wa Waarabu wakati wa upanuzi wa Uislamu. Mwaka 711 jemadari Tariq ibn-Ziyad aliongoza jeshi lake kushambulia Hispania. Rasi inayoitwa leo "Gibraltar" ilipewa jina la "jabal at-Tariq" (mlima wa Tariq) lililokuwa baadaye "Gibraltar". Kabla ya kuja kwa Waarabu mataifa ya kale yaliita mlango huu "Nguzo za Herakles" wakitaja milima midogo ya Gibraltar na Ceuta kwa jina hili.

Mikondo ya juu na chini 
Zamani za jahazi mlango ulikuwa njia ngumu sana. Kuna mkondo mkali kutoka Atlantiki ambamo maji mwepesi ya Atlantiki huingia katika Mediteranea. Wataalamu waligundua baadaye ya kwamba kuna mkondo mwingine kinyume chake wa kutoka katika Mediteranea. Maji yenye chumvi na hivyo uzito zaidi hutoka kwenye kina cha takriban 100 m chini ya UB. Wataalamu kati ya nahodha wa kale walitumia nanga ya kuelea chini ya maji iliyofikia kina hii kama aina ya injini ya kuvuta jahazi dhidi ya mkondo wa juu.

Mlango wa Gibraltar ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa sana na meli. Kwa wastani kuna meli 300 zinazopita humoi kila siku.

Mipango ya daraja 
Kuna mipango ya kuunganisha Afrika na Ulaya kwa reli au barabara. Hadi sasa hakuna uamuzi bado.

GG
Mediteranea
Mfereji wa Kiingereza

Mfereji wa Kiingereza ni mlango wa bahari kati ya Uingereza na Ufaransa. Urefu wake ni 560 km na sehemu nyembamba ni mlango wa Dover mwenye upana wa 34 km. Unaunganisha Bahari ya Kaskazini na Atlantiki upande wa kusini ya Britania.

Njia za kuvuka 
Kwa karne nyini njia ya kuvuka mlango huu wa bahari ilikuwa safari kwa feri kati ya miji ya Calais (Ufaransa) na Dover (Uingereza). Tangu 1994 kuna handaki ya reli chini ya bahari. Reli inabeba abiria, motokaa zao na mizigo ya kila aina.

Mfereji wa Kiingereza kazika Historia 
Maji kati ya kisiwa na Ulaya bara yalikuwa ulinzi wa Uingereza kwa muda wote wa historia yake. Ni mara chache tu ya kwamba wavamizi walifaulu kuvuka mfereji na kuingia. 

Shambulizi la kwanza linalokumbukwa lilikuwa lile la Julius Caesar mnamo mwaka 55 KK. Waroma wa kale walifaulu kufanya Uingereza kuwa jimbo la Dola la Roma. Walipoondoka makabila ya Kigermanik kutoka Ujerumani na Skandinavia yaliingia kisiwani kwa kufika kwa vikundi vidogovidogo.

Shambulio la mwisho lililofaulu lilikuwa uvamamizi wa Wanormandy mwaka 1066. 

Mipango yote ya baadaye ilishindikana: Wahispania mwaka 1588, Napoleoni mwanzo wa karne ya 19 na Hitler wakati wa vita kuu ya pili ya dunia.

Atlantiki
Bahari ya Kaskazini
Milangobahari ya Ulaya
Jiografia ya Ufaransa
Jiografia ya Uingereza
Mlango wa Malakka

Mlango wa Malakka ni mlangobahari kati ya Malaysia na kisiwa cha Sumatra (Indonesia) wenye urefu wa km 930. Unaunganisha Bahari Hindi na Bahari ya Uchina ambayo ni bahari ya kando ya Pasifiki.

Bandari muhimu zaidi ni Malakka (Malaysia) na Singapur.

Ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa zaidi duniani. Kila siku meli 2,000 zinapitia humo, kwa jumla 20 - 25.5% ya biashara yote ya baharini inategemea mlangobahari huo.

Viungo vya Nje 
 Maleisie.be 

Malakka
Bahari ya Hindi
Dardaneli

Dardaneli (Kituruki Çanakkale boğazi) ni mlango wa bahari katika Uturuki. Zamani za Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale ulijulikana kwa jina la Hellespont. 

Dardaneli iko kati ya rasi ya Gallipoli upande wa Ulaya na Asia bara. Mlango unaunganisha Bahari ya Mediteranea na bahari ya Marmara. Urefu wa mlango ni 65 km mwenye upana kati ya 1.3 hadi 6 km. Jina la Kituruki hutokana na mji wa Canakkale upande wa mwambao wa Asia.

Wakati wa vita kuu ya kwanza ya dunia Uingereza na Ufaransa walijaribu kushambulia Uturuki hapa. Walishindwa na jeshi lililoongozwa na Mustafa Kemal. Mapigano haya yamejuikana kwa jina la "Gallipoli".

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote.

D
D
Bahari Nyeusi
Mediteranea
Bahari ya Aegean
Uturuki
Bosporus

Bosporus (Kituruki: Bogaziçi) ni mlango wa bahari katika Uturuki unaounganisha Bahari Nyeusi na Bahari ya Marmara. Mlango huu una urefu wa 32 km na sehemu nyembamba ni 640 m. Kina cha maji hufikia 36–124 m.

Mji wa Istanbul uko kwenye mwanzo wa Bosporus upande wa Bahari ya Marmara.

Kuna madaraja mawili ya kuvuka maji: 
 daraja la Bogaziçi limejengwa 1973 kwa urefu wa 1074 m.
 daraja la Fatih Sultan Mehmed limejengwa 1988 kwa urefu wa 1090 m.

Ujenzi wa handaki ya reli chini ya bahari ulianza mwaka 2005.

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote katika Borporus. Nchi zinazopakana na baharii nyeusi zinategemea njia hiyo kama vile Urusi, Ukraine, Bulgaria na Romania.

B
B
Bahari Nyeusi
Uturuki
Korea

Korea ni neno la kutaja

rasi ya Korea katika Asia ya Mashariki

au moja kati ya nchi mbili zilizopo kwenye rasi hiyo:

Korea ya Kaskazini (rasmi: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea, mji mkuu Pyonyang)
Korea ya Kusini    (rasmi: Jamhuri ya Korea, mji mkuu Seoul) 

Makala zinazotofautisha maana
Maldivi

Maldivi ni nchi huru kwenye funguvisiwa la Maldivi katika Bahari Hindi kuanzia tarehe 26 Julai 1965. 

Kabla ya hapo ilikuwa chini ya ulinzi wa Uingereza tangu mwaka 1887. 

Iko km 700 kusini - magharibi kwa Sri Lanka. 

Kwa jumla kuna visiwa 1,192 na kati ya hivyo takriban 200 hukaliwa na watu. 

Hakuna uhakika juu ya maana ya asili ya jina lenyewe.

Mji mkuu ni Malé.

Wakazi karibu wote ni Waislamu; ya kwao ndiyo dini rasmi. 

Lugha ya kawaida na lugha rasmi ni Kidhivehi, mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Maldivi iko hatarini kupotea. Ni kwamba kimo cha juu cha nchi yake ni mita 5.1 pekee juu ya uwiano wa bahari, na wastani wake ni mita 1.5 tu. Hivyo, kama mabadiliko ya hali ya hewa kutokana kwa kupanda kwa halijoto duniani yatazidi kuleta kupanda kwa uwiano wa bahari, nchi hii yote itazama chini ya maji.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

  Serikali ya tovuti rasmi 
  Rais ya tovuti rasmi 
Official tourist information

Maldives  from UCB Libraries GovPubs

Maldives from the BBC News

Key Development Forecasts for the Maldives from International Futures
Constitution of the Republic of Maldives 

Nchi za Asia
Maldivi
Jumuiya ya Madola
Nchi za visiwa
Visiwa vya Bahari ya Hindi
Malé

Malé ni mji mkuu wa jamhuri ya Maldivi. Ina wakazi 81,647 (2004). 

Mji upo kwenye kisiwa cha Malé. Kuna bandari na ofisi za serikali. Uwanja wa ndege wa Malé uko karibu na kisiwa cha Hulhule. 

Miji Mikuu Asia
Miji ya Maldivi
Chiang Kai-shek

Chiang Kai-shek alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa nchini China. Aliongoza nchi kati ya 1927 na 1949 aliposhindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China.

Alizaliwa 31 Oktoba 1887 karibu na Shanghai akajiunga na chama cha Kuomintang. Baada ya kifo cha Sun Yat-sen alichukua uongozi wa Kuomintang na kuungunisha China kijeshi. Tangu 1949 alikaa kisiwani Taiwan alipoongoza serikali ya Jamhuri ya China. Aliaga dunia 5 Aprili 1975 mjini Taipei.

Watu wa Uchina
Watu wa Taiwan
Kuomintang

Kuomintang ni chama cha kisiasa katika Jamhuri ya China.

Iliundwa mwaka 1919 na Sun Yat-sen kama chama cha Jamhuri ya China. Mfuasi wake kama kiongozi wa chama alikuwa Chiang Kai-shek. Kuomintang ilitawala China hadi 1949 iliposhindwa na Wakomunisti chini ya Mao Zedong katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China. Wafuasi wengi walihamia kisiwa cha Taiwan na kuendeleza chama chao huku.

Kuomintang ilikuwa chama cha pekee cha Taiwan (Jamhuri ya China) kilichoruhusiwa hadi 1991. Tangu mwaka 2000 Kuomintang imeshindwa katika uchaguzi imekuwa chama cha upinzani.

Uchina
Taiwan
Mao Zedong

Mao Zedong (26 Desemba 1893 - 9 Septemba 1976) alikuwa kiongozi wa Chama cha Kikomunisti cha China tangu 1935 hadi kifo chake na pia kiongozi mkuu wa China tangu 1949.

Aliongoza wakomunisti katika vita dhidi ya jeshi la Japan wakati wa vita kuu ya pili ya dunia na katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya China dhidi ya serikali ya chama cha Kuomintang iliyoongozwa na Chiang Kaisheck vilipomalizika kwa ushindi wake mwaka 1949. 

Mao alibadilisha itikadi ya Umarx-Ulenin kwa mahitaji ya wakomunisti wa China. Mwelekeo wake huitwa "Umao". 

Alijaribu kujenga ukomunisti nchini kwa kutegemea wakulima kuliko wanafayakazi jinsi ilivyokuwa itikadi ya kawaida ya Ukomunisti. 

Siasa yake ya kiuchumi ilisababisha njaa na vifo vingi. Kwa jumla ni watu milioni 35 hadi 70 wanaokadiriwa walikufa kutokana na njaa au mateso chini ya Mao.

Dhidi ya wapinzani wake ndani ya chama alianzisha tangu mwaka 1966 "mapinduzi ya utamaduni" iliyoharibu mapokeo mengi na sehemu kubwa ya urithi wa kihistoria ya China. 

Mao Zedong
Wanasiasa wa Uchina
Bendera ya China

Bendera ya Jamhuri ya Watu wa China ilionyeshwa rasmi mara ya kwanza tar. 1 Oktoba 1949 baada ya ushindi wa Wakomunisti juu ya Kuomintang katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China. 

Bendera ni nyekundu ikionesha nyota tano za dhahabu. Nyota kubwa inamaanisha utawala wa chama cha kikomunisti. 

Nyota nne ndogo ni za tabaka nne zilizotakiwa kubeba mapinduzi:
 wafanyakazi
 wakulima
 raia wa kawaida
 mabepari wenye nia ya kujenga taifa

China
Uchina
Lukuledi

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Lukuledi (maana)

Mto Lukuledi ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaingia katika Bahari Hindi kwenye mji wa Lindi.  

Mto Lukuledi una urefu wa takriban km 160. 

Wakati wa ukame maji si mengi, lakini kwenye km 40 za mwisho kabla ya mdomo maji hupatikana. Kwenye km 20 za mwisho kabla ya mdomo mto hupanuka kuwa hori ya bahari na sehemu hii ya mwisho huitwa pia Lindi Creek.

Bonde la Lukuledi hutenganisha nyanda za juu za Makonde na bonde za juu za Muera.

Tazama pia
 Mito ya Tanzania
 Orodha ya mito ya mkoa wa Lindi

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Mito ya Tanzania
Mkoa wa Lindi
Bahari ya Hindi
Bahari ya Kaspi

Bahari ya Kaspi (pia: Bahari ya Qazwin; kwa Kiajemi: دريا خزر "darya khazar"; kwa Kirusi: Каспийское море "kaspiiskoye more") ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eneo la km² 371,000 na mjao wa km³ 78,200. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Uajemi.

Kimo chake kinafikia mita 1,025. 

Huitwa "bahari" kwa sababu maji yake ni ya chumvi ingawa si kali sana kama ya bahari yenyewe.

Maji ya chumvi 
Upande wa kaskazini inaingia mito miwili mikubwa ya Volga na Ural. Inasababisha kiasi kidogo cha chumvi upande huo wa kaskazini. Asilimia ya chumvi huonegezeka kuelekea kusini.

Madini 
Chini ya bahari kuna akiba kubwa za mafuta ya petroli na gesi, hasa karibu na Baku. Katika hori ya Kara-Bogas chumvi hulimwa.

Viungo vya Nje 
 Information on history and names of the Caspian Sea
 Caspian Sea Region 
 Caspian Environment Programme 
 Framework Convention for the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea (2003)
 Target: Caspian Sea Oil  John Robb, 2004
 Dating Caspian sea level changes 

Bahari
Maziwa ya Asia
jiografia ya Iran
jiografia ya Kazakhstan
jiografia ya Azerbaijan
jiografia ya Urusi
jiografia ya Turkmenistan
Ghuba ya Uajemi

Ghuba ya Uajemi (Kiajemi: خلیج فارس khalij-e fārs; Kiarabu: الخليج الفارسي al-khalīj al-fārsī; pia: الخليج العربي al-khalīj al-ʿarabī „Ghuba Arabu“) ni ghuba kubwa la Bahari Hindi kati ya Uajemi na rasi ya Uarabuni. 

Inaanza kwenye Mlango wa Hormuz na kuendelea hadi mwisho wake upande wa Kuwait na mdomo wa Shatt al Arab.

Ni kawaida ya kuiita ghuba ya Uajemi lakini katika fitina ya miaka iliyopita nchi kadhaa za Waarabu ziliita "Ghuba Arabu". Zamani iliitwa pia "Ghuba ya Basra" na hili ndilo jian lake hadi leo katika lugha ya Kituruki "Basra Körfezi).

Nchi jirani 
Nchi zinazopakana na ghuba ni:
 Falme za Kiarabu
 Saudia
 Qatar
 Bahrain
 Kuwait
 Iraq
 Iran

Umuhimu wa kisiasa na kiuchumi 
Nchi za ghuba zimekuwa muhimi sana duniani kwa sababu ya mafuta ya petroli inayopatikana hapa kwa wingi. Utajiri huu umebadilisha uso wa nchi zinazopakana na ghuba.

Utajiri huo umesababisha pia vita kadhaa kama vile vita ya Iran-Iraq, vita ya Iraq-Kuwait, vita ya ghuba.

Jiografia 
Eneo lote la ghuba ni 233,000 km². Maji matamu huingia kwa njia ya mito ya Frati na Hidekeli inayoungana katika Shatt al Arab. 

Urefu wake ni takriban 1,000 km na upana wake kati ya 200 hadi 300 km. Kina hakizidi 100 m.

Mlango wa Hormuz unaunganisha ghuba na Bahari Arabu ambayo ni bahari ya kando ya Bahari Hindi.

Bahari ya Hindi
Historia ya Asia
Bahari ya pembeni
Kanda za dunia

Kanda za dunia za Umoja wa Mataifa ni mpangilio wa nchi za dunia kwa kanda mbalimbali.

Kanda zimepangwa kufuatana na bara. Kusudi la mpangilio huu ni namna ya kuonyesha takwimu kuhusu dunia yetu.

Hali halisi haulingani kila mahali na utamaduni au historia ya kila mahali panapotajwa humo.

Kanda za Afrika
Afrika ya Mashariki
Afrika ya Kati
 Afrika ya Kaskazini
 Afrika ya Kusini
 Afrika ya Magharibi

Kanda za Amerika
Amerika Kusini na Karibi     
Karibi
Amerika ya Kati
Amerika ya Kusini
Amerika ya Kaskazini  

Kanda za Asia 
Asia ya Kati
Asia ya Mashariki
Asia ya Kusini
Asia ya Kusini-Mashariki
Asia ya Magharibi

Kanda za Ulaya
Ulaya ya Mashariki
Ulaya ya Kaskazini
Ulaya ya Kusini
Ulaya ya Magharibi

Australia na Pasifiki
Australia na New Zealand
Melanesia
Micronesia
Polynesia

Viungo vya nje
Orodha ya UM 

Eneo
Umoja wa Mataifa
Asia ya Magharibi

Asia ya Magharibi (inalingana kwa kiasi kikubwa na jina la Mashariki ya Kati) ni sehemu ya magharibi-kusini ya bara la Asia. Inatajwa kati ya kanda za dunia ya UM.

Nchi 

Nchi zinazotajwa humo ni kama zifuatazo:

 Armenia 
 Bahrain
 Kupro
 Sinai (rasi) (Misri)
 Palestina
 Iran
 Iraq
 Israel
 Jordan
 Kuwait
 Lebanon
 Oman
 Pakistan (Baluch pekee)
 Qatar
 Saudia
 Syria
 Falme za Kiarabu
 Yemen

 Sehemu za Asia za
 Azerbaijan
 Georgia
 Uturuki (Anatolia)

Asia
Taipei

Taipei ni mji mkuu wa Jamhuri ya China kwenye kisiwa cha Taiwan. Ni pia mji mkubwa wa Taiwan. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 10 wanaoishi katika mji huu.

Viungo vya nje

Miji ya Taiwan
Miji Mikuu Asia
Anatolia

Anatolia (Kituruki: Anadolu) ni rasi kubwa katika Asia ya Magharibi kati ya Bahari ya Mediteranea na Bahari Nyeusi. Eneo lake ni sehemu kubwa ya Uturuki upande wa Asia.

Jina la Kale ni "Asia Minor" (kilat.) au " Asia Ndogo".

Katika historia mataifa mengi yaliishi Anatolia au kuingia humo na kujenga madola yao kama vile Wahitti, Wagiriki, Wajemi, Waarmenia, Waroma, Wagothi, Wabizanti na Waturuki.

Uturuki
Rasi za Asia
Kituruki

Kituruki (jina asili: Türkçe; kwa Kiingereza:Turkish) ni lugha rasmi nchini Uturuki. Ni lugha yenye wasemaji milioni 80. Hivyo ni lugha yenye wasemaji wengi zaidi kati ya Lugha za Kiturki zinazozungumzwa na watu milioni 170 katika Asia ya Magharibi na Asia ya Kati.

Kuna wasemaji nchini Uturuki, kwenye kisiwa cha Kupro, Bulgaria, Ugiriki, Masedonia na katika nchi kadhaa zilizokuwa sehemu za Dola la Uturuki. Kutokana na uhamiaji wa Waturuki kuna pia wasemaji milioni kadhaa katika nchi za Umoja wa Ulaya.

Kituruki cha Uturuki ni lugha kubwa katika kundi la lugha zinazofanana zinazoitwa "Kiturki" (ing. Turkic). Hivyo wasemaji wa Kituruki huelewana kwa kiasi kikubwa na wasemaji wa Kiazeri, Kiturkmen na Kiqashgai. 

Wasemaji wa lugha za Kiturki waliingia katika eneo la Uturuki ya leo tangu mwaka 1000. Wakati wa Dola la Uturuki lugha yao ilikuwa lugha ya utawala na fasihi andishi.

Hadi Atatürk Kituruki kile kilitumia maneno mengi ya Kiarabu na Kiajemi kikaandikwa pia kwa Alfabeti ya Kiarabu. Tangu mwaka 1923 lugha imeandikwa kwa alfabeti ya Kilatini na maneno yenye asili ndani ya Kituruki yalitafutwa.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kituruki
lugha ya Kituruki katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/tur

Kituruki
Lugha za Kiturki
Abu Dhabi

Abu Dhabi (kwa Kiarabu: أبو ظبي ʼAbū Ẓaby) ndio ufalme mkubwa zaidi katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni; pia ni jina la mji mkuu wa ufalme huu na wa shirikisho lote. 

Mji umejengwa kwenye kisiwa karibu na mwambao.

Hadi 1970 ilikuwa mji mdogo wa nyumba za matofali ya matope. Tangu kupatikana kwa pesa ya mafuta mji ulikua kupita kiasi na nyumba zote ni mpya. Mwaka 2000 palikuwa na wakazi wapatao 1,000,000. Wakazi walio wengi sana (80%) si tena wazawa bali wageni, hasa kutoka Asia ya Kusini.

Maji matamu hutengenezwa kutokana na maji ya chumvi ya bahari.

Kuna mji wa pili katika ufalme: Al Ain yenye wakazi 348,000 (sensa ya mwaka 2003).
Mji wa Ruwais ulianzishwa jangwani kabisa.

Viungo vya nje

Miji ya Falme za Kiarabu
Miji Mikuu Asia
Ghuba ya Uajemi
Dubai

Dubai (kwa Kiarabu: دبيّ) ni ufalme katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni na pia jina la mji mkuu wa ufalme huo.

Amiri wa Dubai, ambaye ni pia Makamu wa Rais wa shirikisho, ni Mohammed bin Rashid Al Maktoum.

Dubai ni ufalme mkubwa wa pili katika shirikisho hilo baada ya Abu Dhabi. 

Iko kwenye mwambao wa Ghuba ya Uajemi kati ya Sharjah na Abu Dhabi. 

Mji wa pili ni Hatta mpakani kwa Oman.

Jiji la Dubai lilikuwa mji mdogo wenye wakazi 20,000 tu hadi vita kuu ya pili ya dunia. Leo hii kuna wakazi zaidi ya 1,200,000. Nyumba zote za Dubai ni mpya. 

Kukua kwa Dubai kulianzishwa kutokana na mapato ya mafuta ya petroli. Lakini akiba za mafuta hayo si kubwa kama kwa majirani yake. Mapato ya mafuta ni 6% pekee za pato la taifa. 

Viongozi wa Dubai wamefaulu kuweka msingi mpya wa uchumi katika biashara na utalii.

Tazama pia
Orodha ya miji ya Dubai

Viungo vya nje 
   Tovuti rasmi

Falme za Kiarabu
Toscana

Toscana (ing. Tuscany) ni mmoja kati ya mikoa 20 ya Italia. 

Iko katikati ya rasi ya Italia, kaskazini kwa Roma. 

Imepakana na mikoa ya Emilia-Romagna, Liguria, Umbria, Marche na Lazio, mbali ya bahari ya Kati.

Eneo lake ni la km² 20,990.

Jumla ya wakazi ilikuwa 3,516,000 mwaka 2004. 

Mji mkuu ni Firenze. 

Toscana huitwa mkoa mzuri wa Italia kwa sababu ya hali ya hewa, uzuri wa mabonde na milima na urithi wake wa utamaduni na sanaa.

Jiografia 
Sehemu kubwa ni eneo la vilima-vilima. 

Kuna tambarare katika bonde la mto Arno.

Wilaya 
 Firenze ni mji mkuu (kwa Kiitalia "Capoluogo di regione")
 Arezzo
 Grosseto
 Livorno
 Lucca
 Massa-Carrara
 Pisa
 Pistoia
 Prato
 Siena

Tazama pia 
 Mikoa ya Italia

Viungo vya nje 
 Official Site of Regions Tuscany (Italian site)
  Tuscany B & B 
  Tuscany Farm Holidays 

Mikoa ya Italia
Euro

Euro ni sarafu ya pamoja katika baadhi ya nchi za Ulaya. Wakazi wake 350,000,000 (2023) wanatumia kwa kawaida pesa hiyo. Watu wengine 210,000,000 wanatumia pesa zilizoungwa na euro, hasa barani Afrika.

Tangu mwaka 2002 nchi 13 za EU zilifuta sarafu ya kitaifa ili kutumia Euro tu. Siku hizi ni 20.

Euro moja imegawanyika katika senti 100.

Kuna benknoti za € 5 (kijivu), € 10 (nyekundu), € 20 (buluu), € 50 (machungwa), € 100 (kijani), € 200 (njano), € 500 (nyekundu).

Kuna sarafu za metali 8 za € 0,01, € 0,02, € 0,05, € 0,10, € 0,20, € 0,50, € 1, € 2.

Pesa ya karatasi inatolewa na benki kuu ya Ulaya na ni sawa kote.

Sarafu zinatolewa na nchi wanachama na zinatofautiana upande mmoja, lakini sarafu zote hutumika kote.

Ishara ya Euro 
Ishara ya Euro ni herufi ya Kigiriki epsilon (E) yenye mistari miwili ya kulala: €.

Nchi wanachama wa Euro 

 Austria
 Ubelgiji
 Ufini
 Ufaransa
 Ujerumani
 Ugiriki
 Ueire
 Italia
 Latvia
 Luxemburg
 Ureno
 Hispania
 Uholanzi
 Slovakia
 Slovenia
 Kupro
 Malta
 Estonia
 Lithuania
 Kroatia

Nchi 6 zifuatazo hutumia pia Euro kama pesa pekee bila kuwa sehemu za mapatano, ila 4 za kwanza kwa makubaliano maalumu, nyingine 2 kwa kujiamulia:
 San Marino
 Vatikani
 Monako
 Andorra
 Kosovo
 Montenegro

Pesa za nchi zifuatazo zimeungwa na Euro:
 Afrika: nchi 14 za CFA franc
 Kabo Verde - escudo
 Komori - franc
 Moroko - dirham
 Bosnia-Herzegovina - convertible mark
 Bulgaria - lev
 Denmark - krone
 Masedonia Kaskazini - denar
 Pasifiki: maeneo 3 ya CPF franc

Viungo vya nje 

 Eurozone official portal
 The euro – Europa
 European Central Bank – Euro Exchange Rates
 European Central Bank
 Euro (Benknoti na historia)  

Pesa
Umoja wa Ulaya
Uchumi wa Ulaya
Umm al-Quwain

Umm al-Quwain (kwa Kiarabu: أمّ القيوين) ni emirati mojawapo ya Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni.

Iko kaskazini mwa shirikisho, kati ya Ajman na Ras al-Khaimah.

Mtawala wake ni Sheikh Rashid bin Ahmad Al Mu'alla (الشيخ راشد بن احمد المعلا).

Utemi una wakazi 62,000 (2003) katika eneo la km² 750. Haina mapato makubwa kama Abu Dhabi kutokana na mafuta, hivyo imebaki mji mdogo.

Biashara ya wenyeji ilikuwa uvuvi, kujenga maboti ya dhau na kilimo cha mitende katika oasis ya Falaj al-mula. Leo hii utalii umekuwa muhimu.

Viungo vya nje 
 UAQ24.com  - Shopping, Business, Events and more in Umm Al Quwain

Magazeti ya Falme za Kiarabu 
 Gulf News
 Khaleej Times
 Emirates Today
 7 Days 
 Emirates Evening Post 
 Gulf Today 

Miji ya Falme za Kiarabu
Ras al-Khaimah

Ras Al-Khaimah (Kiar.: رأس الخيمة "Rasi ya hema") ni moja kati ya utemi katika shirikisho la Falme za Kiarabu. Iko katika kaskazini kabisa ya nchi.

Eneo lake ni 1700 km². Jumla hili limegawiwa kwa sehemu mbili zinazotenganishwa na maeneo ya falme nyingine. Kuna wakazi 250,000. 

Mtawala wake ni Sheikh Saqr bin Mohammad al-Qassimi.

Marejeo 
 WorldStatesmen
 RAK Free Trade Zone

Viungo vya nje 
 RAK e-Government portal
 RAK Police  - in Arabic
 Ras Al Khaimah Chamber of Commerce, Industry and Agriculture 
 Ras Al Khaimah Business Club 
 Ras Al Khaimah Ex-pat community site 
 Satellite map of Ras al Khaimah 
 Region Map and Satellite Map of Ras al Khaimah 
 Space Adventures Announces $265 Million Global Spaceport Development Project 

Miji ya Falme za Kiarabu
Sharjah

Sharjah (Kiar.: الشارقة ash-shaariqah) ni jina la emirati katika shirikisho la Falme za Kiarabu na pia jina la mji mkuu wa emirati hii.

Ina wakazi 636,000 kwenye eneo la 2,600 km² mwambanoni wa Ghuba ya Uajemi.

Jiografia 

Sharjah ni utemi mkubwa wa tatu kati ya Falme za Kiarabu. Inatawaliwa na Sheikh Dr. Sultan al-Qasimi.

Mji wa Sharja ina wakazi 519,000 (2003 sensa). Iko karibu na miji ya Ajman na Dubai na yote mitatu imekuwa sasa rundiko la jiji.

Viungo vya nje 
 Sharjah Commerce and Tourism Development Authority 
 Sharjah Police
 WorldStatesmen
 History of Kalba at uaeinteract.com 
 The Dawoodi Bohras in Sharjah

Magazeti za Falme za Kiarabu 
 Gulf News
 Khaleej Times
 Emirates Today
 7 Days 
 Gulf Today 
 Emirates Evening Post 

Miji ya Falme za Kiarabu
Brunei

Brunei (jina rasmi niː برني دار السلام , Negara Brunei Darussalaam, yaaniː Taifa la Brunei, Nyumba ya Amani) ni usultani mdogo na nchi huru kaskazini mwa kisiwa cha Borneo huko Asia ya Kusini-Mashariki. 

Imepakana na majimbo ya Sarawak na Sabah ya Malaysia tu, ingawa sehemu kubwa ya kisiwa hicho inatawaliwa na Indonesia.

Mji mkuu ni Bandar Seri Begawan.  

Mtawala wa nchi ni sultani Hassan al-Bolkiah. Anasemekana kuwa kati ya watu tajiri zaidi duniani kutokana na mapato ya mafuta ya petroli.

Historia
Dola la Brunei lilistawi kuanzia mwaka 1368 hadi karne ya 17 likienea katika sehemu kubwa ya Borneo na hata visiwa vingine. Lilipokea Uislamu katika karne ya 15.
 
Baada ya kunyang'anywa maeneo mengi na Wazungu (Wahispania, Waholanzi na Waingereza), mwaka 1888 sultani aliomba ulinzi wa Uingereza ambao uliendelea hadi uhuru wa mwaka 1984.

Watu
Wakazi wengi (66%) ni wa jamii ya Wamalay, 10% ni Wachina, 3.4% ni Waborneo asili, 2.3% ni Wahindi, 16.8% wana asili tofauti.

Lugha rasmi ni Kimalay, lakini Kiingereza pia kinatambuliwa na katiba ya nchi. 

Dini rasmi ni Uislamu wa madhehebu ya Sunni ambayo inafuatwa na thuluthi mbili za wakazi, lakini wakazi wengine wanafuata dini za Ubuddha (13%), Ukristo (10%) na dini za jadi (2%). Asilimia 7 hawana dini maalumu.

Tazama pia
 Orodha ya lugha za Brunei
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje

 Serikali
 Prime Minister's Office of Brunei Darussalam  website

 Taarifa za jumla
 
 Brunei  from UCB Libraries GovPubs
 
 Brunei profile from the BBC News
 Brunei at Encyclopædia Britannica
 
 Key Development Forecasts for Brunei from International Futures

 Biashara
 Brunei Business Directory 

 Utalii
 Brunei Tourism  website
 Brunei Attractions  website
 Brunei information on globalEDGE

Brunei
Nchi za visiwa
Nchi za Asia
Borneo
Jumuiya ya Madola
Malaysia

Malaysia ni nchi ya Asia ya kusini-mashariki kando ya Bahari ya Kusini ya China. 

Ina sehemu mbili ambazo ni:
 Malaysia Bara au Malaysia Magharibi kwenye Rasi ya Malay
 Malaysia Mashariki kwenye kisiwa cha Borneo.

Upande wa rasi Malaysia imepakana na Uthai na Singapore. Sehemu ya Borneo imepakana na Brunei na Indonesia.

Kisiasa Malaysia ni shirikisho la majimbo 13 na maeneo ya shirikisho 3.

Historia
Nchi ilianzishwa mwaka 1963 wakati Shirikisho la Kimalay (kwa Kimalay: Persekutuan Tanah Melayu) liliungana na Singapur, Sabah na Sarawak ambazo awali zilikuwa chini ya Uingereza. 

Hata hivyo Singapur iliondoka mwaka 1965 ikawa nchi ya pekee.

Majimbo ya Shirikisho 
Malaysia ni Shirikisho la Kifalme. Tisa kati ya majimbo yake 13 ni sultani chini ya utaratibu wa kifalme na manne hufuata muundo wa jamhuri. 

Majimbo ya shirikisho ni kama yafuatavyoː

Sultani tisa zinazoongozwa na Sultani pamoja na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
 Johor, 
 Kedah, 
 Kelantan, 
 Negeri Sembilan, 
 Pahang, 
 Perak, 
 Perlis, 
 Selangor 
 Terengganu

Majimbo manne chini ya gavana anayeteuliwa na serikali kuu na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
 Melaka (bara)
 Penang (bara)
 Sabah (Borneo)
 Sarawak (Borneo)

Maeneo matatu ya shirikisho:
 Putrajaya 
 Kuala Lumpur
 Labuan.

Watu
Wakazi ni mchanganyiko mkubwa, lakini Wamalay (50.1%) na wakazi asili wengine walio Waislamu wanapewa na katiba ya nchi nafasi ya pekee. Wachina ni 22.6%. Wahindi ni 7.3%

Lugha rasmi ni Kimalay, lakini zinatumika pia lugha nyingine 136.

Dini rasmi ni Uislamu unaofuatwa na 61.3% za wakazi (wengi wakiwa Wasuni), wakati 19.8% ni Wabuddha, 9.2% ni Wakristo, 6.3% ni Wahindu, 1.3% ni wafuasi wa dini za Kichina (Ukonfusio na Utao).

Tazama pia 
 Orodha ya lugha za Malaysia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya Nje 

  Tovuti rasmi
  Ramani ya Malaysia
 Malaysia at Encyclopædia Britannica
 
 Malaysia  from UCB Libraries GovPubs
 
 Malaysia profile from the BBC News
 
 Key Development Forecasts for Malaysia from International Futures

 
Nchi za Asia
Jumuiya ya Madola
Himalaya

Himalaya ni safu ya milima kunjamano katika Asia, upande wa kaskazini wa Uhindi. Ng'ambo ya pili ni nyanda za juu za Tibet (Uchina). 

Himalaya ina milima mikubwa duniani. Milima 14 mirefu kabisa ya dunia iko Himalaya. 

Milima yote iliyofika mita elfu nane juu ya usawa wa bahari iko katika safu ya Himalaya:
 Everest (m 8,848), Nepal - Tibet, Asia
 K2 (m 8,611), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia
 Kangchenjunga (m 8,586), Nepal - India, Asia
 Lhotse (m 8,511), Nepal - Tibet, Asia
 Makalu (m 8,463), Nepal - Tibet, Asia
 Cho Oyu (m 8,188), Nepal - Tibet, Asia
 Dhaulagiri (m 8,167), Nepal, Asia
 Manaslu (m 8,163), Nepal, Asia
 Nanga Parbat (m 8,125), Pakistan, Asia
 Annapurna (m 8,091), Nepal, Asia
 Gasherbrum I (m 8,080), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia
 Shishapangma (m 8,012), Tibet, Asia

Ndani ya milima hii ya Himalaya kuna sehemu ambayo ni ya tatu duniani kwa kuwa na sehemu kubwa yenye barafu na theluji baada ya Antaktika na Aktiki.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Asia

Milima ya Nepal
Milima ya Uchina
Milima ya Pakistan
Milima ya Bhutan
Milima ya Uhindi
Rasi ya Malay

Rasi ya Malay (Kimalay: Semenanjung Tanah Melayu) ni rasi kubwa katika Asia ya Kusini-Mashariki.

Ina pande tatu:
 Kaskazini-magharibi yake ni eneo la kusini kabia ya Myanmar (Burma)
 Katikati yake ni eneo la Uthai
 Kusini ni eneo la Malaysia ya magharibi 

Kusini kabisa iko Singapor kwenye kisiwa karibu na ncha ya rasi

Jiografia 
Rasi ya Malai iko kati ya Bahari Hindi na Pasifiki. Upande wa Pasifiki ni Ghuba ya Uthai na Bahari ya Uchina. Mlango wa Malakka unatenganisha rasi na kisiwa cha Sumatra 

Rasi inaanza kwenye latitudo ya +13 na kuelekea kusini hadi latitudo ya +1. Urefu wake ni 1,555 km. Sehemu nyembamba iko katika sehemu ya Kithai yenye 60 km pekee.
 
Sura ya nchi ina tabia mbalimbali: milima, tambarare, maziwa, pwani na misitu minene.

Milima ya juu ni Gunung Tahan (2,187 m) hohe Gunung Korbu (2,184 m) nchini Malaysia. Katika tambarare za Uthai iko Khao Luang (1,786 m). Sehemu ya Myanmar kuna Recho Taung (1,330 m).

Asia
Rasi za Asia
Borneo

Borneo ni kisiwa kikubwa cha pili cha Asia ya kusini-mashariki. Eneo lake ni 740,000 km². Duniani visiwa vya Greenland na Guinea Mpya pekee ni vikubwa zaidi. 

Borneo hutawaliwa na nchi tatu: 
 Sehemu kubwa katika kusini iko chini ya Indonesia inaitwa Kalimantan. 
 Kaskazini ni eneo la Malaysia ya Mashariki au majimbo yake ya Sarawak na Sabah. 
 Ndani ya eneo la Malaysia iko usultani mdogo wa Brunei.

Hali ya hewa ni ya kitropiki. Maeneo makubwa ni misitu minene.

Idadi ya wakazi ni milioni 15.7 (2005) na msongamano wa watu ni wakazi 16/km².

Watu ni Wadayak, Wamalay na Wachina. 

Visiwa vya Pasifiki
Malaysia
Indonesia
Kalenda ya jua

Kalenda ya jua ni kalenda inayofuata mwendo wa jua jinsi inavyoonekana angani. Hali halisi tunaona matokeo ya mwendo wa dunia kuzunguka jua. 

Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu. Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.

Kwa kawaida kalenda za jua hutumia mwaka mwenye siku 365 na kuongeza siku moja kila baada ya miaka minne au kwa utaratibu mwingine.

Historia ya Kalenda za jua 
Kalenda nyingi za asilia zilikuwa kalenda za mwezi kwa sababu mwendo wa mwezi na vipindi vyake huhesabiwa rahisi zaidi. Lakini hesabu ya miezi halisi ina hasara ya kwamba miezi hairudi kufuatana na majira. Asili ya kalenda ya jua ni utamaduni wa wakulima katika nchi zisizo karibu na ikweta.

Katika nchi zisizo karibu na ikweta kuna majira yenye tofauti kubwa kufuatana na mwendo wa jua angani. Kwa mfano kuna kipindi ambako jua halifiki kwenye kilele cha anga wakati wa mchana na muda wa mchana ni fupi. Kipindi hiki huwa na baridi na giza. Kinyume chake kuna kipindi ambako jua linaonekana masaa mengi kila siku na mchana ni mrefu. Hiki ni kipindi cha joto.

Kalenda za Jua 
Kalenda ya jua inayojulikana zaidi ni Kalenda ya Gregori iliyokuwa kalenda ya kimataifa. Inatumia pia kipindi cha "mwezi" lakini miezi hii haina uhusiano tena na mwendo wa mwezi kama gimba la angani tena. 

Kalenda zifuatazo hufuata mwendo wa jua:
Kalenda ya Gregori
Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Bahá'í
Kalenda ya Wakopti
Kalenda ya Uajemi
Kalenda ya Malayalam
Kalenda ya Tamil
Kalenda ya Thai

Kalenda
1582

Kalenda ya Gregori inaanza kuchukua nafasi ya Kalenda ya Juliasi.

Matukio 
 15 Oktoba - siku ya kwanza iliyohesabiwa katika Kalenda ya Gregori. Ilifuata tar. 4 Oktoba.

Waliozaliwa 

 26 Agosti - Mtakatifu Umile wa Bisignano, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

bila tarehe
 Mtakatifu Yakobo Kyushei Tomonaga, padri na mfiadini kutoka Japani

Waliofariki 
 
bila tarehe
Wu Cheng'en, mwandishi wa China

Karne ya 16