LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Rustiko wa Paris

Rustiko wa Paris alikuwa Mkristo wa karne ya 3. 

Akiwa shemasi huko Paris (Ufaransa) aliuawa pamoja na askofu Denis na padri Eleutherius kwa kukatwa kichwa kwa sababu ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 .
 .

Marejeo mengine

Viungo vya nje

The Life, Miracles and Martyrdom of St. Denis (Dionysius, Dennis, Denys) Bishop & Martyr of the Church 
Catholic Encyclopedia: St. Denis
St. Denis and Companions provides information about their feast on 9 October
Saint Denis at the Christian Iconography web site
Here Followeth the Life of St. Denis in Caxton's translation of the Golden Legend.

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 250
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Eleuteri wa Paris

Eleuteri wa Paris alikuwa Mkristo wa karne ya 3 kutoka Roma (Italia). 

Akiwa padri huko Paris (Ufaransa) aliuawa pamoja na askofu Denis na shemasi Rusticus kwa kukatwa kichwa kwa sababu ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 .
 .

Marejeo mengine

Viungo vya nje

The Life, Miracles and Martyrdom of St. Denis (Dionysius, Dennis, Denys) Bishop & Martyr of the Church 
Catholic Encyclopedia: St. Denis
St. Denis and Companions provides information about their feast on 9 October
Saint Denis at the Christian Iconography web site
Here Followeth the Life of St. Denis in Caxton's translation of the Golden Legend.

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 250
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Mlima Galatea

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,185 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Razorback

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,183 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Monmouth

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,182 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Findlay

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,181 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Ethelbert

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,176 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Aylmer

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,162 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Seattle

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,150 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Nasser

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,138 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Raleigh

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,132 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Grenville

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,126 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Old Goat

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,120 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Evan-Thomas

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,098 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Cooper

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,094 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Moloch

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,094 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Kinywa cha Hutu

Kinywa cha Hutu (ing. na lat. Fomalhaut pia α Alpha Piscis Austrini, kifupi Alfa PsA, α PsA) ni nyota angavu  zaidi  katika kundinyota la Hutu Junubi (Piscis Austrinus). Ni pia nyota angavu  ya 19 kwenye anga ya usiku.

Jina
Kinywa cha Hutu ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao  فم الحوت  fum al-haut linalomaanisha „kinywa / mdomo wa Samaki". 

Waarabu walitumia pia jina la „Difda“ yaani „chura“. Kwa kuitofautisha na Chura katika kundinyota la Ketusi (Cetus), waliita „Difda al-auwal", yaani "Chura wa kwanza“.

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulifuata mapokeo ya Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Fomalhaut"  .

Alfa Piscis Austrinus ni jina la Bayer maana ina nafasi ya kwanza kufuatana na mwangaza katika kundinyota lake.

Tabia
Kinywa cha Hutu - Fomalhaut ni nyota maradufu yenye pacha 2-3 zinazotajwa kama  α Piscis Austrini A, B na C. Iko kwa umbali na Dunia wa miakanuru 25.   

α Piscis Austrini A ni Fomalhaut yenyewe, iko kwenye safu kuu  yenye  mwangaza unaoonekana wa Vmag 1.17.   
Masi ya Kinywa cha Hutu (nyota A)  ni M☉ 1.92 na nusukipenyo chake R☉ 1.84   (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni  1.1  ikiwa katika kundi la spektra A3 V..

Nyota hii inazungukwa na wingu la vumbi kuna dalili ya kwamba ina pia sayari moja.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Piscis Austrinus
Piscis Austrinus the Southern Fish, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 345 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Mamajek, E.E. (August 201) "On the Age and Binarity of Fomalhaut". Astrophysical Journal Letters. 754 (2): L20. arXiv:1206.6353   online hapa

Nyota
Mfuko wa backpack

Backpack ni aina ya mfuko uliotengenezwa kwa kitambaa na ambao huwa na mikanda miwili ambayo husaidia mwenye begi hii kuubeba kwa nyuma. Mfuko wa backpack huonekana kwa wanafunzi wanapobeba vitabu, kwa wanaokwenda kwa ziara tofautitofauti (travelers) wakiwa wamebeba mizigo yao. Wanaokwea milima hupenda mfuko huu ambao huwawezesha kubeba nguo, vyakula na hata magodoro ya kulalia.

Kuna majina tofauti ya mfuko huu kama carry on backpack, rucksack na pia knapsack. Jina backpack lilianzia nchini Amerika mwakani 1910.

Badala ya kubebea mizigo mizito kwa begi ya mkono (handbag), watu hupenda kubeba mizigo yao kwa nyuma maana hali hii huwawezesha kubeba mizigo mingi zaidi.

Mfuko wa backpack haswa kwa wanaokwenda ziara huwawezesha kubeba hadi kilo kumi katika mifuko hii.

Sanaa za mfuko wa backpack 
Watengenezaji wa backpack huweza wakabuni sanaa tofauti kwa kutengeneza begi hizi.

Hii ni kama:
 Begi zisizo na fremu (frameless)
 Begi zilizo na fremu ya nje (external frame
 Begi zilizo na fremu ya ndani (internal frame)

Fremu husaidia kugawanya uzito wa mzigo kwa mfuko wote ili kusiwe na uzito mahala pamoja tu.
Haswa fremu huweka uzito kwa miguu ya mbebaji na kuutoa kwa mabega ili asiende akaumia kwa uzito mwingi.

Vyombo vya kuwekea vitu
Sekunde ya tao

Sekunde ya tao (ing. arc second) ni kipimo cha pembe. Inataja sehemu ya 3600 ya nyuzi moja.

Sekunde 60 za tao zinalingana na dakika moja ya tao. Dakika 60 za tao zinalingana na nyuzi moja. Nyuzi 360 ni sawa na duara kamili.

Kifupi chake ni arcsec au alama ya ".

Katika astronomia na upimaji wa Dunia pia kuna migawanyo midogo zaidi ya sekunde ya tao:
milisekunde ya tao au mas ni sehemu ya elfu moja (0.001″) ya sekunde moja ya tao 
mikrosekunde ya tao au µas ni sehemu ya milioni moja ya sekunde ya tao.

Kipimo cha kawaida cha umbali katika astronomia (pamoja na kizio astronomia na mwakanuru) ni parsek inayofafanuliwa kuwa umbali kati ya Jua na gimba la angani linaoonekana kwa pembe ya paralaksi la sekunde moja ya tao (1 arcsecond).

Mifano
sekunde za tao 60 (=dakika 1 ya tao) zinalingana na pembe jinsi tunavyoona kiolwa chenye upana wa mita moja kwa umbali wa mita 3,438.
sekunde za tao 20 zinalingana na pembe jinsi tunavyoona kiolwa chenye upana wa sentimita moja kwa umbali wa mita 100. 
milisekunde ya tao 1 inalingana takriban na pembe jinsi tunavyoona umbali wa mita 1.9 kwenye uso wa Mwezi.

jiometria
vizio vya elimuanga
Mwangaza halisi

Mwangaza halisi (kwa Kiingereza absolute magnitude) ni kipimo cha ukali wa nuru ya nyota au magimba mengine ya anga jinsi itakavyoonekana kwa mtazamaji aliye kwa umbali sanifu wa miakanuru 32.6 au parsek 10. 

Mwangaza halisi ni tofauti na mwangaza unaoonekana jinsi tunavyoona nyota kutoka Dunia. Maana mwangaza tunaoona unategemea na ukubwa wa nyota, umbali wake na mambo mengine. Nyota ndogo na hafifu iliyo karibu nasi katika anga-nje itaonekana angavu kuliko nyota kubwa iliyo mbali. Hii ni sawa na kuangalia taa iliyo karibu au mbali. 

Kipimo hiki kwa kutumia umbali sanifu kinawaruhusu wanaastronomia kulinganisha uang'avu wa magimba.

vizio vya elimuanga
Vipimo
D.L.M Records

D.L.M Records ni studio ya kurekodia muziki nchini Kenya.

Historia
Studio ilianzishwa mnamo mwaka 2012 chini ya Don Leone.

Wasanii
 Dabby K

Marejeo

Studio za muziki
Studio za Kenya
Chatu

Chatu ni spishi za nyoka katika jenasi Python wa familia Pythonidae. Kwa sababu hawana sumu lazima waue mawindo yao kwa njia nyingine. Kwa hivyo huzongamea mwili wao kuzunguka kidari cha mawindo kisha kubana kwa nguvu ili kuzuia mawindo asipumue mpaka afe halafu hummeza mzima.

Kwa kawaida chatu ni miongoni mwa majoka makubwa ambayo upata mawindo yake kwa kuvizia au kutega katika njia wapitamo mawindo. Kwa kawaida chatu hukamata wanyama wadogo kiasi kama vile panya, sungura, kanga, mbwa, mbuzi na paa. Spishi kubwa kama chatu kaskazini zinaweza kumeza ndama wa wanyama wakubwa kama vile swala, nyumbu, pofu, kondoo na ng'ombe, na hata binadamu na watoto wake lakini kwa nadra tu. Kwa hivyo kiumbe huyu inaweza kuwa hatari kwa maisha ya viumbe hai wengine.

Chatu kulingana na maumbile yao wapo wa aina kuu mbili yaani wembamba na wanene. Chatu wembamba mara nyingi hupatikana hasa katika maeneo ya milimani na chatu wanene hupatikana na upendelea kuishi hasa katika maeneo ya bondeni.

Spishi za Afrika
 Python anchietae, Chatu wa Angola (Angolan python)
 Python natalensis, Chatu Kusi (Southern African rock python)
 Python regius, Chatu Mfalme (Ball au Royal python)
 Python sebae, Chatu Kaskazi (Norther African rock python)

Spishi za Asia
 Python bivittatus (Burmese python)
 Python breitensteini (Bornean python)
 Python brongersmai (Blood python)
 Python curtus (Sumatran blood python)
 Python kyaiktiyo (Myanmar short-tailed python)
 Python molurus (Indian python)
 Python reticulatus (Reticulated python) – siku hizi huainishwa katika jenasi Malayopython
 Python timoriensis (Lesser Sundas python) – siku hizi huainishwa katika jenasi Malayopython

Picha

Marejeo
 Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) A field guide to the Reptiles of East Africa. Academic Press, San Diego, CA, USA.

Viungo vya nje
 Hazinadata ya watambaachi

Nyoka
Mng'aro wa Jua

Mng'aro wa Jua (kwa Kiingereza: luminosity of the Sun) ni jumla ya mng'aro au mnururisho wa sumakuumeme unaotoka kwenye Jua na kuelekea nje yake katika anga-nje pande zote. Hii ni pamoja na wimbiredio, mikrowevu, mawimbi ya joto, eksirei, na nuru inayoonekana kwetu.

Mng'aro huo huwa na kiwango cha nishati cha Joule 1367 kinachofika kwa kila mita ya mraba katika umbali wa kizio astronomia moja (= kilomita milioni 150, sawa na umbali wa Dunia kutoka Jua).

Hali halisi ni kwamba kiwango cha nishati kutoka Jua kinachofika kwenye uso wa ardhi kinaweza kuwa chini yake; maana uso wa Dunia haukai wima kwa Jua bali unainama kwa pembe fulani inayobadilika katika mwendo wa mwaka; mabadiliko ya pembe ya mng'aro wa Jua ndiyo sababu ya kuwa na majira ya joto na baridi duniani.

Mng'aro wa Jua kama kipimo cha astronomia
Kiasi cha nishati ya Jua kinachofika kwa umbali wa kizio astronomia moja, yaani takriban kwa umbali wa Dunia kutoka Jua, kinatumiwa kama kipimo cha ulinganishi wa nyota.

Hapo mnururisho wote wa nyota unaopimwa unalinganishwa na mng'aro wa Jua. Alama yake ni .

vizio vya elimuanga
Najida

Najida (ing. na lat. Bellatrix pia γ Gamma Orionis, kifupi Gamma Ori, γ Ori) ni nyota angavu ya tatu katika kundinyota la Jabari (Orion). Na pia ni nyota angavu  ya 25 kwenye anga ya usiku.

Jina
Najida ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao  النجيد  al-najid linalomaanisha „shujaa, mtu hodari au pia simba"  ; jina la Waarabu lilitafsiriwa na wataalamu wa Ulaya kwa jina la Kilatini Bellatrix (“askari au mpiganaji wa kike”) 

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kilatini na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Bellatrix"  .

"Gamma Piscis" ni jina la Bayer maana ina nafasi ya tatu kufuatana na mwangaza katika kundinyota lake.

Tabia
Najida - Bellatrix ni nyota maradufu yenye pacha 2-3 zinazotajwa kama  α Orionis Austrini A, B na C. Iko mbali na Dunia kwa miakanuru 25.   
α Orionis Austrini A ni Bellatrix yenyewe, iko kwenye safu kuu  yenye  mwangaza unaoonekana wa Vmag 1.17.   
Masi ya Najida (nyota A)  ni M☉ 1.92 na nusukipenyo chake R☉ 1.84   (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni  1.1  ikiwa katika kundi la spektra A3 V..

Ikiwa ni nyota jitu yenye rangi ya buluu katika kundi la spektra B2 masi yake ni mara nane ya Jua na mng'aro ni mara 9000 wa Jua. Baada ya miaka milioni kadhaa itapanuka na kuwa jitu jekundu. Masi yake haitoshi kuishia katika mlipuko kwa hiyo itaishia kama nyota kibete cheupe chenye masi kubwa.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Orion
Orion the Hunter, "Stars", kwenye tovuti ya Star Tales ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 Mamajek, E.E. (August 201) "On the Age and Binarity of Bellatrix". Astrophysical Journal Letters. 754 (2): L20. arXiv:1206.6353   online hapa

Nyota
Dhanabu ya Dajaja

Dhanabu ya Dajaja (ing. na lat. Deneb pia α Alfa Cygni, kifupi Alfa Cyg, α Cyg) ni nyota angavu ya tatu katika kundinyota ya Dajaja (Cygnus). Pia  ni nyota angavu  ya 25 kwenye anga ya usiku. Dhanabu ya Dajaja ni sehemu ya Pembetatu ya Kiangazi kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

Jina
Dhanabu ya Dajaja ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  ذنب الدجاجة  dhanab al-dajaja linalomaanisha „mkia wa kuku" . Waarabu walimfuata hapa Klaudio Ptolemaio aliyeandika Ὄρνις ornis (ndege, hasa kuku) katika orodha yake ya Almagesti; wengine walisema pia Κύκνος kyknos (bata maji, Cygnus au "swan" kwa Kiingereza) na huu ndiyo ulikuwa msingi kwa jina la kimataifa ya kundinyota. Jina la Waarabu kwa nyota lilipokelewa na wataalamu wa Ulaya kwa umbo la “Deneb” 

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali sehemu ya kwanza ya jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Deneb"  .

Alfa Cygnis ni jina la Bayer maana ina nafasi ya kwanza kufuatana na mwangaza katika kundinyota yake.

Tabia
Dhanabu ya Dajaja - Deneb ni nyota iliyo mbali kiasi ya kwamba ni vigumu kupata vipimo kamili vya paralaksi yake. Kwa hiyo hakuna uhakika kuhusu umbali wake na tabia nyingine ; umbali hukadiriwa hadi sasa kwa matokeo yanayotofautiana baina miakanuru 1500 hadi 2600. Tofauti hizi ni muhimu pia katika vipimo vingine. 

Inafahamika ya kwamba Dhanabu ya Dajaja - Deneb ni nyota kubwa sana; iko kati ya nyota za mwangaza halisi mkubwa zinazojulikana. Inatoa nuru zaidi katika dakika moja kuliko Jua letu katika mwezi.

Vipimo vyote vinavyoonyeshwa katika makala hii huwa na kiwango cha mashaka. Kuna tumaini  kwamba chomboanga Gaia kinaweza kuleta vipimo vyenye uhakika zaidi.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Cygnus
Cygnus the Swan, "Stars", tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
DENEB (Alpha Cygni), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
Schiller, F.; Przybilla, N. (2008). "Quantitative spectroscopy of Deneb". Astronomy & Astrophysics. 479 (3): 849–858 online hapa
Nyota
Betri ya gari

Betri ya gari (kwa Kiingereza: Automotive battery) ni betri inayoweza kuchajiwa ili ilipatie gari nguvu za kielektroniki. Haswa, betri ya gari husaidia injini kuwaka. Injini ikishanguruma na kuanza, basi gari hupata nguvu kutoka altaneta. Kuanza kwa injini hutumia takribani asilimia tatu tu za nguvu za kielektroniki.

Historia ya betri za gari 
Hapo kitambo, hakukuwa na betri za gari. Injini ziliweza kuanzishwa na uzio uliojulikana kama crank kwa lugha ya Kimombo. Gari hazikuhitaji nguvu za kielektroniki maana kengele ilitumika badala ya honi huku mataa yakitumia nguvu za gesi kumulika. Betri ya kwanza ilitengenezwa mwakani 1920 pale ambapo watu waliona kwamba gari lafaa liwe na nguvu nyingi zaidi za kielektroniki.

Kampuni ya Hudson ya magari ndiyo iliyokuwa ya kwanza kuanza kutumia betri ya kwanza ya gari mwakani 1918 kabla haijaidhinishwa na Shirika la kukagua mabetri la Battery Council International .

Uhifadhi wa betri ya gari 
Kwa kawaida, betri za gari huwa na mchanganyiko wa madini au electrolyte ambayo husaidia betri kuhifadhi chaji ya kielektroniki. 
Betri yafaa iwekwe pahali pasipo na joto jingi maana mchanganyiko huu waweza kuyeyuka (evaporate).

Vile vile, viishio vya nyaya vinavyoshikanisha betri na injini vyaweza kupata kutu au kuharibika. Kuhakikisha kwamba hili halitofanyika, wafaa uwe na mazoea ya kusafisha viishio hivi kwa grisi.

Betri haifai kuwekwa kwa muda mrefu bila chaji. Hili likifanyika, basi huenda ikaharibika. Ili kuhakikisha kwamba betri yako ya gari ina chaji kila wakati, ni vizuri kuangalia kwa kutumia kifaa kinachoitwa hydrometa (hydrometer). Unapoendesha gari kisha ukagundua kwamba haina chaji, inafaa uombe betri ya gari ya mwenzako na kutumia car jumper (lithium ion jumpstarter).

Betri inapomaliza kipindi chake cha maisha, haifai kutupwa hivi hivi kwa mabiwi. Hili ni kwa sababu huwa ina madini ya lidi ambayo ni hatari sana kwa usalama wa binadamu. Kwa kawaida, kampuni za betri huomba zile betri nzee zirudishwe kwao ili waweze kuziondoa kwa njia nzuri na salama.

Viungo vya nje
 Car battery FAQ
  The Automobile Storage Battery by Otto A. Witte, 1922.

Teknolojia
Konshens

Konshens (amezaliwa na jina la Garfield Spence mnamo 11 Januari 1985 mjini Kingston, nchini Jamaika) ni msanii wa Reggae pamoja na Dancehall.

Wasifu

Diskografia

Albamu
Real Talk (2010) - Japan only
 Mental Maintenance (2012)

Alizoshirikiana
 "Medi (feat. Delus)" Intouch Riddim (with Various Artists) (2008)

Singles
"Pon Di Corner" (2005) - with Delus
"Rasta Imposter"
"This Means Money"
"Winner" (2008)
"Realest Song" (2010)
"Gal Dem A Talk" (2010)
"Realest Medz" (2010)
"Weak"(reggae) (2010)
"Represent" (2011)
"Forward" (2011)
"Buss A Blank" (2011)
"Touch Back Again"(2011)
"Bounce Like A Ball" (2011)
"Jamaican Dance" (2011)
"Bad Gyal" (2011)
"Gal A Bubble" (2012)
"Do Sum'n" (2012)
"Shat A Fyah" (2012)
"Stop Sign" (2012)
"Touch Regular"(2012)
"Gyal Sidung" (2012)
"So Mi Tan"(2012)
"On Your Face"(2012)
"Mad Mi" (2012)
"I'm Coming" (2012) 
"Jiggle" (2013)
"Couple up" (2013)
" U better Miss Me"(2013)
 "Walk and wine" (2013)
"Give Praise" (2013)
"Depend on you (2013)
"Tan up an Wuk" (2013)
"Weak" (2013)
"Show Yourself"(2013)
"Pull up to MI Bumper" & J Capri(2013)
" We a Hustle"(2013)
"Sekkle Dung" ft Raine Seville (2013)
"Turbo wine" feat Rickman (2013)
"We no Worry bout Them" feat Romain Virgo (2013)
"To her with Love" (2013)
"Weed on Me" (2014)
"Forever Young" (2014)
"Independent Girl" (2014)
"Money" ft Masicka (2014)
"Come Get this"(2014)
" Touch you"(2014)
"Duppy Dem" (2014)
"Don Daddy" (2014)
"Bruk off" (2016)
"Turn Me On* (2017)
Featured in
"Good Girl Gone Bad" (Tarrus Riley feat. Konshens)
"Feels Right" (Pleasure P feat. Konshens) (2014)
"Want Dem All" (Sean Paul feat. Konshens) (2014)
"Policeman" (Eva Simons feat. Konshens) (2015)
"No Friend Zone" (Mink Jo feat. Konshens) (2016)
"Can't Wait" (Kreesha Turner feat. Konshens) (2016)
"Don't Let Me Down (Dom Da Bomb & Electric Bodega Remix) (The Chainsmokers feat. Daya & Konshens)"
"Tropical Limelight" (Tha Hot$hot & Stekaly Tha Singer feat. Koshens) (2014)

Tanbihi

Waliozaliwa 1985
Watu walio hai
Wanamuziki wa Jamaika
Dafu (Siri ya Mtungi)

Dafu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Patrick Masele. Dafu ni mtu mwenye masihara mengi sana kwa rafiki yake wa karibu, Cheche Mtungi. Historia ya urafiki wao wa karibu haujaoneshwa katika tamthilia, lakini wana urafiki wa karibu kupita kiasi. Tena mara kadhaa Cheche ameonekana kumuendea Dafu kwa kumuomba ushauri wa mambo mengi sana. Sehemu ya kwanza inaanza, Dafu anaonekana kurekebisha kasoro za umeme zilizokuwa zinapatikana katika studio ya Mtungi. Dafu ni mtu mwenye gere sana, halafu hana kipawa cha utongozaji wanawake kama jinsi alivyo Cheche. Mara kadhaa ameonekana kumbembeleza Cheche ampasie japo msichana mmoja. Dafu hakuwahi kutairiwa hadi karibia na sehemu ya mwisho ya msimu wa pili ndipo alipopata suna. Pamoja na kukosa suna tangu zamani, Dafu hana tabia za kimalaya na amekuwa mnasihi mkubwa wa Cheche kuachana na masuala ya wanawake. Ilikuwa Dafu aliyesababisha ndoa ya Cheche na Cheusi Mtungi ikae imara kwa kumsihi sana Cheche aache umalaya wake.

Tazama pia
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi
Bi. Mwanaidi
Bi. Farida
Mzee Kizito

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Mabuti ya wachunga ng'ombe

Mabuti ya wachunga ngombe (kwa Kiingereza cowboy boots) ni aina maalumu za buti zinazovaliwa na wanaokwenda safari kwa kutumia farasi na haswa walinda ng'ombe katika mashamba makubwamakubwa huko nchi za Magharibi, hasa Mareakni.

Mabuti hayo hutengenezwa kwa ngozi ya ng'ombe au hata ya mamba, tembo, nyoka, kifaru na wanyama wengine.

Tanbihi

Viatu
Maliki Junubi

Maliki Junubi (ing. na lat. Regulus pia α Alfa Leonis, kifupi Alfa Leo, α Leo) ni nyota angavu zaidi katika kundinyota la Simba (pia Asadi, lat. Leo).

Jina
Maliki Junubi inayomaanisha “Mfalme wa Kusini” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  المليك  al-malik linalomaanisha "mfalme". Waarabu waliwafuata hapa Wagiriki wa Kale waliosema βασιλίσκος basiliskos (mfalme mdogo). Jina mbadala lilikuwa “moyo wa simba” yaani قلب الأسد qalb al-asad. 
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali umbo la Kilatini la jina na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Regulus"  (yaani mfalme mdogo).

Alfa Leonis ni jina la Bayer maana ina nafasi ya kwanza kufuatana na mwangaza katika kundinyota yake.

Tabia
Maliki Junubi - Regulus iko umbali wa miakanuru 77.5 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa 1.36 na mwangaza halisi ni -0.2.  Spektra yake ni ya aina ya B7.

Iko angani karibu na mstari wa ekliptiki, hivyo inafunikwa mara nyingi na Mwezi.

Maliki Junubi ni mfumo wa nyota maradufu nne au labda zaidi. Nyota kuu ni Regulus A iliyo na rangi ya    buluu-nyeupe na masi ya 3.5  Inafuatana na nyota kibete nyeupe yenye masi ya M☉ 0.3  na zote mbili zinazunguka kwa pamoja kitovu chao cha graviti katika muda wa takriban siku 40.. 

Nyota mbili nyingine ya mfumo huu zinaitwa B na C zikiwa umbali wa vizio astronomia 5,000 kutoka A.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Leo
Leo the Lion, "Stars", kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
REGULUS (Alpha Leonis), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 Rappaport, S.; Podsiadlowski, Ph.; Horev, I. (2009). "The Past and Future History of Regulus". The Astrophysical Journal. 698 (1): 666–675 online hapa
 Gies, D.R.; Dieterich, S.; Richardson, N. D.; Riedel, A. R.; Team, B. L.; McAlister, H. A.; Bagnuolo, Jr., W. G.; Grundstrom, E. D.; Štefl, S.; Rivinius, Th.; Baade, D.; et al. (2008). "A Spectroscopic Orbit for Regulus". The Astrophysical Journal. 682 (2): L117–L120. online hapa

Nyota
Steven (Siri ya Mtungi)

Steven ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Yoeri Mpira. Maisha yake ni tabu karibia kila siku. Makuzi ya kuishi geto na kaka yake, bado elimu na mazingira ya uhuni yanayomzunguka. Hana la kujifunza kutoka kwa kaka yake isipokuwa juhudi anazofanya ili mdogo wake apate maisha mazuri. Steven ni kijana mwenye kipaji cha kurap (jina la kisanii ni Dogo-D) na mzuri katika somo la hesabu. 

Mwepesi kuiga mambo yasiyo na maana, mfano umalaya alijaribu kufuata nyayo za kaka yake Duma, lakini ukali wa kaka yake ulisababisha aachane na tabia za kaka yake. Kijana mwenye nidhamu na asiyependa kulumbana. Hawezi hata kujitetea katika mambo mengi sana. Mara nyingi hutegemea wakati useme badala ya kusema ili ijulikane.  Ni mmoja kati ya wahusika wanaoishi maisha ya dhiki mno. Maisha ya geto yamejawa na mikasa na manyanyaso mbalimbali. 
 Katikati mwa msimu wa pili, anapata ufadhili wa kuishi nyumbani kwa mwalimu wa somo la hesabu hadi hapo Duma atakaporudi safari yake ambayo hasa mwenyewe aliita ya matumaini na maisha mapya.

Tazama pia
Duma
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi
Bi. Mwanaidi
Bi. Farida
Mzee Kizito

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Adhara

Adhara (Adhara pia ε Epsilon Canis Majoris, kifupi Epsilon CMa, ε CMa) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota la Mbwa Mkubwa (Canis Major) na nyota angavu ya 24 kwenye anga ya usiku.

Jina
Adhara linalomaanisha “bikira” lilijulikana kwa mabaharia waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  العذارى   al-adhara neno linalomaanisha "bikira" . 
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la kiarabu na kuorodhesha kundinyota hili kwa jina la "Adhara"  .

Epsilon Canis Majoris ni jina la Bayer; hapa inaonekana Bayer alifuata mpangilio wa nyota angani na kuiweweka katika nafasi ya tano, maana kwa kawaida Adhara inatajwa kuwa nyota angavu ya pili katika Mbwa Mkubwa.

Tabia
Adhara liko umbali wa miakanuru 470 kutoka Jua letu lilipo na ni mfumo wa nyotamaradufu. Kundiyota kuu ni Adhara A lililo na mwangaza unaoonekana wa 1.5 na mwangaza halisi ni -4.8.  Spektra yake ni ya aina ya B2. Kundinyota la pili B lina mwangaza unaonekana wa 7.5.

Miaka milioni 4.5 – 5 iliyopita Adhara lilikuwa nyota angavu kabisa kwenye anga ya Dunia. Wakati ule umbali wake kutoka kundinyota hilo lilipo hadi kwenye Jua ulikuwa miakanuru 34 pekee na mwangaza wake ulioonekana kuwa -3.99.

Kutokana na jotoridi kubwa kwenye uso wake, sehemu kubwa ya mng’aro wake unatoka kwenye spektra ya urujuanimno (ultraviolet radiation) na Adhara ni chanzo kikubwa cha mnururisho huu angani.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Major-constellation/  Constellation Guide:Canis Major  http://www.ianridpath.com/startales/canismajor.htm
Canis Major The greater Dog, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
ADHARA (Epsilon Canis Majoris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo
 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 Tomkin, Jocelyn (April 1998). "Once and Future Celestial Kings" (PDF). Sky and Telescope. 95 (4): 59–63. 
 Wilkinson, E.; Green, J. C.; McLean, R.; Welsh, B. (1996). "Extreme Ultraviolet Spectrum of ɛ Canis Majoris Between 600-920 Å". Bull. Am. Astron. Soc. 28 (2): 915  online hapa

Nyota
Mrifaki

Mrifaki  (lat. & ing. Mirfak pia α Alfa Persei, kifupi Alfa Per, α Per) ni nyota angavu zaidi katika kundinyota la Farisi (Perseus) na nyota angavu ya 24 kwenye anga la usiku.

Jina
Mrifaki inayomaanisha “kiwiko” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka Waarabu wanaosema  المرفق     al-mirfak inayomaanisha „kiwiko" . 
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Mirfak"  .

Alfa Persei ni jina la Bayer kwa sababu Alfa ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kigiriki na Mrifaki ni nyota angavu zaidi katika Farisi - Perseus.

Tabia
Mrifaki iko kwa umbali wa miakanuru takriban 510 kutoka Jua letu na ni mfumo wa nyota mbili. Nyota kuu ni Mrifaki A iliyo na mwangaza unaoonekana wa 1.5 na mwangaza halisi ni -4.8.  Spektra yake ni ya aina ya B2. Nyota ya pili B ina mwangaza unaonekana wa 7.5.

Miaka milioni 4.5 – 5 iliyopita Mrifaki ilikuwa nyota angavu kabisa kwenye anga la Dunia. Wakati ule umabli wake na Jua ulikuwa miakanuru 34 pekee na mwangaza wake ulioonekana ulikuwa -3.99.

Kutokana na jotoridi kubwa kwenye uso wake sehemu kubwa ya mng’aro wake unatoka kwenye spektra ya urujuanimno (ultraviolet radiation) na Mrifaki ni chanzo kikubwa cha mnururisho huu angani.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Perseus  
Perseus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
MIRFAK (Alfa Persei), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 331 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 Lyubimkov, Leonid S.; et al. (February 2010), "Accurate fundamental parameters for A-, F- and G-type Supergiants in the solar neighbourhood", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 402 (2): 1369–1379   online hapa

Nyota
End of the Road

"End of the Road" ni wimbo uliorekodiwa na kundi la muziki wa R&B kutoka nchini Marekani Boyz II Men kwa ajili ya kibwagizo cha filamu ya Boomerang. Wimbo umetoka mwaka wa 1992, kutungwa na kutayarishwa na Kenneth "Babyface" Edmonds, L.A. Reid na Daryl Simmons.

"End of the Road" ulipata mafanikio ya juu hakuna mfano kwa Marekani na kimataifa na huhesabiwa kuwa moja kati ya nyimbo bora za R&B za muda wote. Huko Marekani, "End of the Road" ulitamba kwa majuma 13 katika chati za Billboard Hot 100. Rekodi hii ilikuwa kuvunja mwaka uliofuata na Whitney Houston kwa kukaa majuma 14 katika nafasi ya kwanza kwa kibao chake cha "I Will Always Love You"; Boyz II Men baadaye wakamrudishia rekodi ya Houston kwa kibao chao cha "I'll Make Love to You", ambacho nacho kilitamba kwa majuma 14 kwenye chati hizo mnamo mwaka wa 1994. Haijatosha, wakavunja tena rekodi yao wenyewe na kibao cha "One Sweet Day" (walichoimba pamoja na Mariah Carey), ambacho kilidumu majuma 16 nafasi ya kwanza kwenye chati hizo kuanzia mwaka 1995 hadi 1996.

"End of the Road" ulikuwa wimbo uliochukua nafasi ya kwanza kwa mwaka 1992 kwenye chati za Billboard Year-End Hot 100 Singles of 1992. Umepewa nafasi ya sita kama wimbo wenye mafanikio na jarida la Billboard kwa miaka ya 1990–1999. Vilevile umepewa nafasi ya 50 kwenye Billboard katika orodha yao ya  "Nyimbo Bora 100 za Muda Wote".

Orodha ya nyimbo

Europe/UK/Australia CD 
 End of the Road (Pop Edit) 	3:39 	
 End of the Road (Radio Edit w/ Acapella End) 	4:13 	
 End of the Road (LP Version) 	5:50 	
 End of the Road (Instrumental) 	5:16

7" single
 "End of the Road" (pop edit) — 3:39
 "End of the Road" (instrumental version) — 5:16

Cassette single
A side: 		End of the Road (LP Version) 		
B side:	End of the Road (Instrumental Version)

Chati

Chati za kila wiki

Chati za mwishoni mwa mwaka

Chati za mwishoni mwa muongo

Tunukio

Marejeo

Viungo vya Nje
  / VEVO official channel
 

Nyimbo za 1992
Boyz II Men

Boyz II Men ni kundi la muziki wa R&B kutoka mjini Philadelphia, Pennsylvania, Marekani. Wanafahamika zaidi kwa ukali wao wa kuimba sauti tupu na hamoni. Kwa sasa wapo watatu tu, Nathan Morris, Wanya Morris na Shawn Stockman. Wakati wa miaka ya 1990, Boyz II Men waliupatia umaarufu wao kupitia studio ya Motown Records wakiwa wanne na Michael McCary, ambaye ameondoka kundini mnamo mwaka 2003 kwa kufuatia masuala mbalimbali ya kiafya.

Katika miaka ya 1990, Boyz II Men walipata umaarufu na mafanikio makubwa sana si ndani tu bali hata kimataifa. Hii ilianza kwa kutoa kibao cha "End of the Road" mnamo 1992, ambacho kilibamba chati mbalimbali duniani. "End of the Road" ilileta rekodi mpya kwa kukaa muda mrefu kwenye chati, kilishika nafasi ya kwanza kwenye Billboard Hot 100 kwa majuma 13, ilivunja rekodi iliyowekwa  miongo kadhaa nyuma na marehemu Elvis Presley. Boyz II Men waliendelea kuvunja rekodi kwa kutoa kibao cha "I'll Make Love to You" na "One Sweet Day" (wameimba na Mariah Carey), ambacho kilikaa kwa majuma 16 mfululizo, vyote vilivunja rekodi kwa kukaa nafasi ya kwanza. Haikushia hapo, "I'll Make Love to You" imevuka mipaka na kushika nafasi za juu kabisa huko nchini Australia (kwa kushika nafasi ya kwanza kwa majuma manne) na kupata mafanikio mazuri kimataifa. Mpaka 2017, "One Sweet Day" bado inashikilia rekodi yake ya kukaa majuma 16 kwenye chati za  Hot 100, kiasi imejitahidi Despacito.

Diskografia 

 Studio albamu
 Cooleyhighharmony (1991)
 II (1994)
 Evolution (1997)
 Nathan Michael Shawn Wanya (2000)
 Full Circle (2002)
 Throwback, Vol. 1 (2004)
 The Remedy (2006)
 Motown: A Journey Through Hitsville USA (2007)
 Love (2009)
 Twenty (2011)
 Collide (2014)
 Under The Streetlight (2017)

Marejeo

 Huey, Steve. "Boyz II Men". AllMusic. Retrieved from  on , 2005.

Viungo vya Nje

 Boyz II Men – Official Website
 Boyz II Men – Official Twitter
 Boyz II Men – Official Facebook
 Boyz II Men  – French Family
 Boyz II Men – Japan Portal

Wanamuziki wa Marekani
Nathan Morris

Nathan Morris (amezaliwa 18 Juni, 1971) ni mwimbaji na mfanyabiashara kutoka nchini Marekani. Anajulikana sana kwa kuwa miongoni mwa waanzilishi wa kundi la muziki wa R&B la Kimarekani Boyz II Men.

Jisomee
 Nathan Morris in-depth interview by Pete Lewis, 'Blues & Soul' March 2008

Viungo vya Nje
 
 
  (another)
 [ Nathan Morris] at Allmusic

Wanamuziki wa Marekani
Wanachama wa Boyz II Men
Shawn Stockman

Shawn Patrick Stockman (amezaliwa 26 Septemba, 1972) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa rekodi nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kuwa mmoja kati ya wanachama waanzilishi wa kundi zima la muziki wa R&B kutoka nchini Marekani maarufu kama  Boyz II Men. Vilevile aliwahi kuwa jaji katika kipindi cha televisheni maarufu cha The Sing-Off.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 
 
 [ Shawn Stockman] at Allmusic

Wanamuziki wa Marekani
Wanachama wa Boyz II Men
Kiormuri

Kiormuri ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Waormuri. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiormuri imehesabiwa kuwa watu 6000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Afghanistan. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiormuri kiko katika kundi la Kiirani cha Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiormuri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiormuri
lugha ya Kiormuri katika Glottolog
lugha ya Kiormuri kwenye Ethnologue

Lugha za Pakistan
Lugha za Afghanistan
Kiod

Kiod ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Waod. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiod imehesabiwa kuwa watu 58,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiod kiko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiod kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiod
lugha ya Kiod katika Glottolog
lugha ya Kiod kwenye Ethnologue

Lugha za Pakistan
Kimemoni

Kimemoni ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wamemoni. Idadi ya wasemaji wa Kimemoni haijulikani lakini hasa ni watu wazima, yaani lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimemoni kiko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kimemoni kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimemoni 
lugha ya Kimemoni katika Glottolog
lugha ya Kimemoni kwenye Ethnologue

Lugha za Pakistan
Kichaa

Kichaa (kwa Kiingereza: "insanity" ) ni wigo wa tabia fulani isiyo ya kawaida inayoambatana na matatizo ya akili. 

Kichaa ni ugonjwa unaowapata sana binadamu na wanyama, kwa mfano kichaa cha mbwa. 

Kati ya sababu za ugonjwa huo kuna matumizi ya madawa ya kulevya na malaria kali iliyopanda kichwani.

Tazama pia
 Kichaa cha mbwa

Tanbihi

Saikolojia
Magonjwa
Kibada (Kigamboni)

Kibada (Kigamboni) ni jina la kata ya Wilaya ya Temeke katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba 17109.

Marejeo

Dar es Salaam
[[Jamii:Kigamboni]
Mlima Ratz

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,090 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Majestic Mountain

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,086 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Tatlow

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,063 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Taseko Mountain

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,063 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Kates Needle

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,053 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Templeman

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,050 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Moore

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,044 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Quanstrom

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,038 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Talchako Mountain

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,037 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Washburn

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,033 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Ulysses

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,024 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Tisiphone

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,021 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
The Rajah

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,018 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Vishnu

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,008 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Hornickel

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,002 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Mlima Meager

ni mlima wa volkeno wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,680 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Volkeno
Mlima Garibaldi

ni mlima wa volkeno wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,675 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Volkeno
Mlima Cayley

ni mlima wa volkeno wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,385 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Volkeno
Mlima Blackcomb

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,284 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Golden Hinde

ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,195 juu ya usawa wa bahari.

Tazama pia
 Orodha ya milima

Milima ya Kanada
Nairi

Alpha Gruis,   α Gruis,   Alnair   Nairi

 Nairi  (ar., lat. & ing. Alnair pia α Alfa Gruis , kifupi Alfa Gru, α Gru) ni nyota angavu zaidi katika kundinyota la Kuruki (Grus) na nyota angavu ya 31 kwenye anga ya usiku.

Jina
Nairi inayomaanisha “ng'avu” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  النّيّر    al-nair wakimaanisha „ ng'avu ". Waarabu walihesabu nyota hii katika kundi la Hutu Junubi.
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Alnair"  .

Alfa Gruis ni jina la Bayer kwa sababu Alfa ni herufi ya kwanza katika Alfabeti ya Kigiriki na Nairi ni nyota angavu zaidi katika Kuruki - Grus.

Tabia
Nairi iko umbali wa miakanuru takriban 101 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.7 na mwangaza halisi ni -0.72.  Spektra yake ni ya aina ya B6 au B7 .   "B" inamaanisha ni nyota ya safu kuu inayoyeyunganisha hidrojeni kuwa heliamu; inawezekana imeshafika tayari mwisho wa hatua hii na itahamia karibuni kuyeyunganisha heli kwa elementi nzito zaidi.

Kama nyota nyingi zinazofanana nayo inazunguka haraka kwenye mhimili wake kwa kasi ya angalau kilomita 236 kwa saa katika kanda ya ikweta yake.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Grus  
Grus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
ALNAIR (Alfa Gruis), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 331 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
 Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Grus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 Gray, R. O.; et al. (July 2006), "Contributions to the Nearby Stars (NStars) Project: spectroscopy of stars earlier than M0 within 40 pc-The Southern Sample", The Astronomical Journal, 132 (1): 161–170 online hapa
 Hoffleit, D.; Warren, W. H. Jr. "HR 8425, database entry". The Bright Star Catalogue (5th Revised (Preliminary) ed.). CDS. Retrieved 5 September 2015.  online hapa
 Malagnini, M. L.; Morossi, C. (November 1990), "Accurate absolute luminosities, effective temperatures, radii, masses and surface gravities for a selected sample of field stars", Astronomy and Astrophysics Supplement Series, 85 (3): 1015–1019, online hapa

Nyota
Saa ya mchanga

Saa ya mchanga ni saa ambayo hutumia mchanga au unga katika kupima muda.

Saa za mchanga ni saa ambazo zilikuwa zikitumika kwa kiwango kikubwa hapo zamani, kabla ya teknolojia ya saa ambazo zinatumia seli au betri.

Vifaa
Mzee Kizito

Mzee Kizito ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Nkwabi Ng'hangasamala. Mzee Kizito ni mtu mwema, mwenye moyo wa huruma kwa kila mja aliyekaribu nae. Ana nyumba tatu. Moja Bi. Farida, Bi. Mwanaidi na Nusura. Vilevile anamiliki gereji ambayo anafanya kazi na watoto zake. Ni moja kati ya wazee wanaofuata maadili mno, tena hapendi kuyumbishwa wala kuyumbisha. Msema kweli kwa kila linalomfika. 

Hasa hupenda kumwambia mambo mengi sana mke wake wa pili Bi. Mwanaidi. Alijikuta anaingia matatani na wimbo zito la mawazo baada ya kumuoa Nusura na kupata taarifa ya kuwa ana UKIMWI. Haitoshi, Bi. Farida nae katika hangai yake ya kutaka kumroga mumewe, kalivagaa gono kutoka kwa mganga wa kienyeji na kulileta nyumbani na hatimaye Kizito kulipata haraka pindi tu alipojamiiana na mke wake wa kwanza.  

Ana mahusiano ya wastani na mkwewe Cheche Mtungi. Ndiye aliyemwezesha kufungua upya Studio ya Mtungi. Rafiki wake wa karibu ni Mjomba (Seif Mbembe), ambaye ndiye hasa anayemtegemea katika kutekeleza mambo yake mengi sana. Mjomba ndiye aliyefanikisha zoezi la kumtolea posa Nusura hapo awali. Hata alivyopata gono, haraka alimwendea Mjomba na kumweleza yanayomsibu na bila kusita Mjomba alimshauri aende hospitali kujitazama. Kwa ujumla wake, Kizito hana shida na mtu. Ana urafiki na kila lika. Mara kadhaa Duma ameonekana kwenda kuazima gari la Mzee Kizito na kulifanya vibaya na bado aliendelea kumpa.

Tazama pia
Sabrina Kizito
Cheche Mtungi
Bi. Mwanaidi
Bi. Farida

Marejeo

Wahusika wa Siri ya Mtungi
Hanaa ya Jauza

Hanaa ya Jauza  (ar., lat. & ing. Alhena pia γ Gamma Geminorum , kifupi Gamma Gem, γ Gem) ni nyota angavu zaidi katika kundinyota la Mapacha (pia: Jauza, lat. Gemini) na nyota angavu ya 43 kwenye anga ya usiku.

Jina
Hanaa ya Jauza inayomaanisha “alama ya pacha” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema  الهنعه    al-han’a inayomaanisha „ alama ".

Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Alhena"  .

Gamma Geminorum ni jina la Bayer kwa sababu Gamma ni herufi ya tatu katika Alfabeti ya Kigiriki na Hanaa ya Jauza ni nyota angavu ya tatu katika Mapacha (pia: Jauza - Gemini).

Tabia
Hanaa ya Jauza iko kwa umbali wa mwakanuru takriban 101 kutoka Jua letu. Ina mwangaza unaoonekana wa mag 1.7 na mwangaza halisi ni mag -0.72.  Spektra yake ni ya aina ya B6 au B7 .   "B" inamaanisha ni nyota ya safu kuu inayoyeyunganisha hidrojeni (hydrogen fusion) kuwa heliamu; inawezekana imeshafika tayari mwisho wa hatua hii na itahamia karibuni kuyeyunganisha heliamu kuwa elementi nzito zaidi.

Kama nyota nyingi zinazofanana nayo inazunguka haraka kwenye mhimili wake kwa kasi ya angalau kilomita 236 kwa saa katika kanda ya ikweta yake.

Tanbihi

Viungo vya Nje
  Constellation Guide:Gemini  
Gemini, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
ALHENA (Gamma Geminorum), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo

 Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 331 (online kwenye archive.org)
Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331

Nyota