LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
TAZARA

TAZARA (Tanzania Zambia Railway) ni shirika ya reli ya pamoja ya nchi za Zambia na Tanzania. Inaunganisha bandari ya Dar es Salaam nchini Tanzania na kituo cha New Kapiri Mposhi iliyopo kwenye njia ya reli kati ya Lusaka na Kitwe kwenye ukanda wa shaba wa Zambia.

Njia ya TAZARA 
Njia ya TAZARA ina urefu wa kilomita 1,860. Njia ya reli ina upana sawa na reli za Zambia na Afrika Kusini lakini ni tofauti na njia za Reli ya Tanzania hivyo treni na magari hayawezi kutumiwa pande zote nchini Tanzania. 

Reli ilianza kazi yake mwaka 1976 kwa mashine 120 lakini sasa ziko 30 pekee hasa za makampuni za Krupp na General Electric. Mashine asilia za Kichina haziendi tena.

Idadi ya mabehewa inazidi 2,000 kuna mabehewa 100 za abiria. Kwa jumla utunzaji wa njia, mebehewa na mashine ilikuwa tatizo katika historia ya TAZARA.

Vituo muhimu vya TAZARA ni pamoja na:
 Dar es Salaam
 Kidatu (kiungo na Shirika ya Reli Tanzania kwenda Kilosa na Dodoma)
 Ifakara
 Mlimba
 Makambako
 Mbeya
 Tunduma (Tanzania)
 Kasama (Zambia)
 Mpika
 Serenje
 New Kapiri Mposhi - kiungo na Reli ya Zambia

Muda wa safari kwa treni ya haraka ni masaa 40, takriban 25 upande wa Tanzania na takriban 15 upande wa Zambia. Kwa jumla mwendo wa treni ni polepole sana.

Shabaha ya mradi wa kujenga TAZARA 
Ukaguzi wa awali wa njia ya reli ulianza mwaka 1968. Hatua hii ilikuwa kutazamia mahali ambapo reli itapita. Ujenzi wa reli ya TAZARA iliuanza  kuanzia mwaka 1970 hadi 1976 Julai na Jamhuri ya Watu wa China kama zawadi kwa mataifa ya Zambia na Tanzania. Ujenzi ulitekelezwa na wafanyakazi Wachina zaidi ya 20,000. 

Shabaha ya mradi ilikuwa hasa kisiasa ililenga kuanzisha usafiri kwa ajili ya shaba ya Zambia usiotegemea mabandari ya Afrika Kusini na Msumbiji. Msumbiji wakati ule ilikuwa koloni ya Ureno na Afrika Kusini ilitawaliwa kwa mfumo wa apartheid (siasa ya ubaguzi wa rangi). Zambia chini ya serikali ya Kenneth Kaunda iliunga mkono upinzani dhidi ya apartheid na ukoloni ikaona aibu ya kutegemea nchi hizi kiuchumi. China ilitaka kuimarisha msimamo kati ya mataifa huru ya Afrika ikajitolea kujenga reli kwa kuipa Zambia njia nyingine ya kufikia bahari.

Viungo vya Nje 
 Ratiba ya treni za TAZARA
 www.tazara.co.tz Tovuti ya TAZARA

Reli za Afrika
Usafiri wa Tanzania
Zambia
Sile-maua

Sile-maua ni ndege wa familia ya Jacanidae. Ndege hawa wana vidole virefu ili kutembea juu ya majani ya myungiyungi na majani mengine yanayoelea. Wana kigao kidogo juu ya domo, isipokuwa sile-maua mdogo. Manyoya ya jinsia ni sawa, lakini jike anaweza kuwa mkubwa kidogo kuliko dume na kuanzisha ubembelezi; yule wa spishi nyingine (hususa  Jacana spinosa) hukanyagwa na madume kadhaa. Dume huatamia na kutunza makinda. Sile-maua hula wadudu kwa majani na juu ya maji.

Spishi za Afrika 
 Actophilornis africana, Sile-maua wa Afrika (African Jacana)
 Actophilornis albinucha, Sile-maua wa Madagaska (Madagascar Jacana)
 Microparra capensis, Sile-maua Mdogo (Lesser Jacana)

Spishi za mabara mengine 
 Hydrophasianus chirurgus (Pheasant-tailed Jacana)
 Irediparra gallinacea (Comb-crested Jacana)
 Jacana jacana (Wattled Jacana)
 Jacana spinosa (Northern Jacana)
 Metopidius indicus (Bronze-winged Jacana)

Picha 

Vitwitwi na jamaa
Kristanna Loken

Kristanna Sommer Loken au Kristanna Sommer Løken (amezaliwa tar. 8 Oktoba,1979) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia-mwanamitindo wa zamani wa Kimarekani. Huenda akawa anafahamika kama T-X (adui mkuu) kutoka katika filamu ya Terminator 3: Rise of the Machines aliyocheza na nyota Arnold Schwarzenegger, na vilevile Rayne kutoka katika filamu ya BloodRayne aliyocheza nyota Michael Madsen.

Wasifu

Maisha ya awali
Loken alizaliwa mjini Ghent, New York, ni binti wa Rande, ambaye ni mwanamitindo, na Merlin "Chris" Loken, mtunzi wa hadithi na mlimaji wa matunda ya tufaa. Asili ya ukoo wa Loken walikuwa wazawa wa Norway na baadaye kuhamia Marekani. Vilevile Loken anaasili ya Ujerumani. Alikulia katika maisha ya pamoja na wazazi wake wote, na wazazi wake walikuwa wakulima wa matunda. Pia ana dada yake aitwae Tanya.

Marejeo
 http://www.filmreference.com/film/74/Kristanna-Loken.html
 https://web.archive.org/web/20080318235221/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-15274252_ITM
 http://www.terminatorfiles.com/news/2003/2003-03-26-a.htm
 http://www.scifi.com/sfw/interviews/sfw12412.html 
 http://www.mirror.co.uk/archive/2003/10/13/pink-s-lips-stick-89520-13508002/ 
 http://www.imdb.com/name/nm0518085/
 http://www.soapcentral.com/atwt/whoswho/danielle.php
 http://www.curvemag.com/Detailed/703.html 
 http://www.thesun.co.uk/article/0,,5-2003511726,00.html 
 http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid39431.asp

Filamu alizoigiza
 Mortal Kombat Conquest (1998) (kama Taja)
 Terminator 3: Rise of the Machines (2003) kama T-X
 Ring of the Nibelungs (2004) kama Brunhild
 BloodRayne (2006) kama Rayne
 The L Word (2007) kama Paige Sobel
 Painkiller Jane (2007) kama Jane Vkamaco / Painkiller Jane
 In the Name of the King (2008) kama Elora

Viungo vya nje
KristannaLoken.net (Official website) (requires Flash)
 (Official)

Kristana Loken Comes Out

Mahojiano
Manila Standard Today interview (27 Januari 2006)
Curve interview  (Januari 2006)
JoBlo.com interview (29 Desemba 2005)

Waigizaji filamu wa Marekani
Wanamitindo wa Marekani
Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Uwe Boll

Uwe Boll (amezaliwa tar. 22 Juni 1965 mjini Wermelskirchen/Remscheid) ni mwongozaji, mtayarishaji na mwandishi wa script za filamu wa Kijerumani. Filamu zake zilizonyingi huwa zinatoka na mwenendo wa video gemu, yaani anatoa kutokana na mwenendo wa video gemu vile ilivyo na kuitengenezea filamu. Huenda akawa anafahamika kwa kuiongoza filamu ya Bloodrayne na House of the Dead na German Fried Movie.

Huyu yupo tofauti sana na waongozaji wengi filamu wa Kimarekani, ambao wanapokea fedha kutoka katika mradi wa filamu wa Hollywood, yeye kama yeye anamiliki mradi wake binafsi uitwao Boll KG production company ambao unaongoza na kutayarisha filamu. Boll alipata elimu yake ya Chuo katika Chuo Kikuu cha Köln na baadaye katika Siegen (chuo kikuu pia), na akachukua digrii yake udaktari katika fasihi.

Filamu

Filamu za kawaida 
 German Fried Movie
 Amoklauf
 Barschel
 Mord in Genf?
 Erste Semester, Das
 Sanctimony
 Blackwoods
 Heart of America
 Seed

Filamu zinazotokana na video gemu 
 House of the Dead
 Alone in the Dark
 BloodRayne
 BloodRayne II
 In the Name of the King
 Postal
 Far Cry

Marejeo 
 http://www.bloody-disgusting.com/feature/408
 http://boxofficemojo.com/movies/?id=houseofthedead.htm
 http://boxofficemojo.com/movies/?id=aloneinthedark.htm
 http://boxofficemojo.com/movies/?id=bloodrayne.htm
 http://www.cinemablend.com/features/Uwe-Boll-Money-For-Nothing-209.html 
 http://www.metacritic.com/film/titles/aloneinthedark?q=alone%20in%20the%20dark

Viungo vya nje 
 Official Website of Boll's Production Company, BOLL KG
 
 Uwe Boll  at Rotten Tomatoes
 A3UPodcast.com Interview  Podcast Interview With Boll
 Golden Palace Events - Photos, video, and details of Uwe's Septemba 2006 boxing match with his critics
 Boll Bashers  A comprehensive website on Boll
 Interview with Uwe Boll  at Creature Corner 
 Dinner With Uwe  - IGN's four-part video interview
 Interview with Uwe Bollat The Globe & Mail
 Boll to brawl critics onscreen in Postal movie?  at GameSpot News
 Interview - Now Playing magazine
 Uwe on UGO.com  - Uwe Boll wants to make a sequel to Schindler's List

Waongozaji Filamu wa Ujerumani
Watayarishaji Filamu wa Ujerumani
Waliozaliwa 1965
Watu walio hai
Wales

Wales ni jina la watu au la nchi, k.m.:

 Jimmy Wales, mwanzishaji wa wikipedia
 Welisi, nchi katika Ufalme wa Muungano wa Britania
 New South Wales, jimbo moja la Australia

Makala zinazotofautisha maana
Sintaksi

Sintaksi (au sarufi miundo/muundo) ni tawi la isimu au taaluma ya sarufi inayoshughulikia namna ambavyo vikundi vya maneno na sentensi mbalimbali zinajengwa katika lugha. Hasa hushughulikia kanuni zinazotawala mfumo wa vipashio vya lugha. Sarufi muundo hushughulikia kanuni zinazotawala mpangilio wa maneno katika lugha husika ili kujenga (kuunda tungo yenye maana).  Kipashio ni kipande cha neno au kikundi cha maneno yanayotoa taarifa fulani katika lugha ya Kiswahili. Kuna vipashio vitano - navyo ni: Mofimu --> Neno --> --> Kirai --> Kishazi --> Sentensi. Katika namna ya kutaja au kutumia vipashio, ngazi ya mofimu ni ndogo kuliko neno. Neno ni ndogo kuliko Kirai. Kirai ni kidogo kuliko Kishazi. Kishazi ni kidogo kuliko Sentensi. Hivyo basi mpangilio wake halisi huanza kwa ukubwa na kuja udogo. 

Mfano, ukubwa kwenda udogo:

5. Sentensi

4. Kishazi

3. Kirai

2. Neno

1. Mofimu

Taaluma nyingine za sarufi ni pamoja na fonolojia, mofolojia au semantiki.

Marejeo 
 TUKI 1990, "Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
 Massamba, David 2004, "Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam

Tazama pia 
 Lango la lugha

Isimu
Ohio

Ohio ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kaskazini mashariki ya Marekani bara. Imepakana na majimbo ya Pennsylvania, Michigan, Indiana, Kentucky na West Virginia. Upande wa kazkazini ni mpaka wa kimataifa na ng'ambo yake iko jimbo la Ontario katika Kanada. Mipaka asilia ni Ziwa Erie upande wa kazkazini na mto Ohio upande wa mashariki na kusini.

Mji mkuu pia mji mkubwa jimboni ni Columbus. Miji mingine mikubwa ni Cleveland, Cincinnati na Dayton.

Jina la Ohio limetokana na jina la Kiindio kwa mto mkubwa ulio mpaka wa kusini wa jimbo.

Ohio ina eneo la 116,096 km² linalokaliwa na wakazi 11,353,140.

 
Majimbo ya Marekani
Erie (ziwa)

Ziwa Erie ni moja ya maziwa makubwa ya Amerika ya Kaskazini. Pamoja na maziwa mengine ya Ziwa Superior, Ziwa Huron na Ziwa Ontario liko mpakani kati ya Marekani na Kanada na mpaka huu umepita ziwani.

Ziwa limepakana na Kanada (jimbo la Ontario) upande wa kaskazini halafu na Marekani (majimbo ya Ohio, Pennsylvania, New York na Michigan) upande wa kusini na magharibi. Jina limetokana na kabila la Waerie walioishi hapa kabla ya kuingia kwa Wazungu.

Ziwa Erie hupokea maji yake kutoka Ziwa Huron kupitia mto Detroit. Kuna pia mito mingine inayoishia moja kwa moja ziwani. Maji hutoka kwa nia ya mto Niagara kwenda Ziwa Ontario. Maporomoko ya Niagara yako kati ya maziwa Erie na Ontario.

Vipimo 
Ziwa lina urefu wa kilomita 388 na upana mkubwa wa 92 km. Uso wake una eneo la 25,744 km². Kina cha wastani ni 19 m lakini kina kikubwa chafikia 64 m.

Maziwa Makubwa 

 Ziwa Superior
 Ziwa Huron
 Ziwa Michigan
 Ziwa Erie
 Ziwa Ontario

Erie
Erie
Maziwa makubwa ya Amerika ya Kaskasini
Ohio
Michigan
Ontario
New York
Pennsylvania
Tel Aviv

Tel Aviv-Yafa (kwa Kiebrania תֵּל־אָבִיב-יָפו; kwa Kiarabu تَلْ أَبِيبْ-يَافَا) ni mji mkubwa wa pili nchini Israel, wenye wakazi 460,613 (2019). Rundiko la mji kuna watu zaidi ya milioni 3. Mji uko kando ya bahari ya Mediteranea.

Historia
Mji ulitokana na maungano ya miji ya Yafa na Tel Aviv mwaka 1949 baada ya vita ya Kiarabu-Kisraeli ya 1948. Wakati ule Tel Aviv ilikuwa mji mkubwa na Yafa ilibaki na watu wachache tu baada ya kukimbia kwa wakazi Waarabu wengi vitani. 

Tel Aviv ilianzishwa kando ya mji wa kale wa Yafa mwaka 1909 na Wayahudi waliohamia Palestina kutoka Ulaya. Mwanzoni ilikuwa kitengo tu cha Yafa kilichojitawala lakini kiliendelea kukua haraka kushinda mji wa kale kikawa manisipaa mwaka 1934. 

Wakati wa utawala wa Uingereza Tel Aviv ilikuwa kitovu cha maisha ya Kiyahudi katika Palestina. Hadi leo Tel Aviv-Yafa ni kitovu cha kiutamaduni na cha kiuchumi cha nchi ya Israel.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Official website 

Miji ya Israel
Miji ya pwani ya Mediteranea
Miji ya Biblia
Milano

Milano (pia Milan) ni mji mkubwa wa Italia ya kaskazini mwenye wakazi milioni 1.3. Rundiko la mji lina wakazi milioni 7.5. Ni mji mkuu wa eneo la Lombardia na kitovu cha uchumi na utamaduni.

Historia 
Mji ulianzishwa mnamo 400 KK na Wakelti ukawa mji wa Kiroma mnamo 222 KK ukajulikana kama Mediolanum. Mji ulikua katika Dola la Roma. Mwaka 293 Kaisari Diokletiano alichagua Milano kama mji mkuu wa nusu ya magharibi ya Dola la Roma. Tamko la MIlano lilitolewa 313 na makaisari Licinius na Konstantino Mkuu likatangaza mwisho wa mateso dhidi ya Wakristo.

Baada ya mwisho wa Dola la Roma katika magharibi mji uliharibiwa mara mbili na Wahunni na Waostrogothi wakati wa uhamisho wa Wagermanik. Ukatekwa tena na Walongobardi wahamiaji na kuwa mji mkuu wao. 774 uliingizwa katika himaya ya Karolo Mkuu ukaendelea kama sehemu ya falme za Wafranki, Wajerumani na Habsburg kwa karne nyingi.

Katika karne ya 19 wenyeji walidai kijitawala kama Waitalia na baada ya vita ya Sardinia na Ufaransa dhidi ya Austria Lombardia yote ikawa sehemu ya ufalme wa Sardinia-Piemonte ulioendelea kuwa Ufalme wa Italia.

Katika Italia mpya Milano ulikuwa kitovu cha uchumi. Ujenzi wa reli ulianzisha upanuzi wa viwanda. Milano ikawa mji wa viwanda na kukua haraka. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Benito Mussolini alianzisha harakati ya kifashisti mjini Milano.

Umuhimu wa Milano katika Italia 
Leo hii Milano ni mji wa pili katika Italia. Benki kubwa za nchi zina makao makuu hapa pia soko la hisa la Italia. Kuna viwanda vingi pamoja na kampuni ya magari ya Alfa Romeo na kampuni ya matairi Pirelli. Pia mji huu ni makao makuu ya vyombo vya habari mbalimbali kama Mediaset na magazeti kama Il corriere della sera. Mji huu pia ni kitovu cha michezo mbalimbali. Una uwanja wa Giuseppe Meazza (San Siro) wenye uwezo wa kubebe watazamaji zaidi ya 80,000 ambao ndio mkubwa kuliko vyote nchini Italia. Pia kuna timu mbili za mpira wa miguu, Internazionale na AC Milan ambazo ni moja ya vilabu vinavyoheshimika duniani. Milano huitwa mji mkuu wa mitindo ya mavazi ya Italia. 

Mji unajulikana sana kwa opera yake inayoitwa "Scala". Jengo mashuhuri ni kanisa kuu au "duomo".

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Milano
Lombardia
Brisbane

Brisbane ni mji mkubwa wa tatu wa Australia na mji mkuu wa jimbo la Queensland katika kaskazini ya nchi. Idadi ya wakazi ni mnamo 1,730,000. Iko kando la mto Brisbane na mdomo wake unapita mjini.

Brisbane ulianzishwa 1824 kama makazi ya wafungwa waliopelekwa Australia kutoka Uingereza. Watu huru walikubaliwa wajenge nyumba hapa tangu 1842. Jina la mji limetokana na gavana yake ya kwanza Sir Thomas Brisbane. 

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia Brisbane ilikuwa makao makuu ya jenerali Douglas MacArthur aliyeongoza mashambulio dhidi ya Japani.

Uchumi 
Mji ni kitovu cha biashara na uchumi kwa jimbo la Queensland. Kuna makampuni mengi ya biashara na benki pamoja na makampuni ya teknolojia ya mawasiliano na tovuti. Bandari inashughulika mazao kama nafaka na sukari pamoja na makaa. 

Vyuo vikuu vya Brisbane ni maarufu kwa utafiti wa teknolojia ya kisasa.

Utalii unazidi kukua.

Mji ulikuwa mwenyeji wa michezo ya Jumuiya ya Madola ya 1982 na Maonyesho ya Dunia ya Expo '88.

Viungo vya Nje 

 Our Brisbane - Council administered information site
 City of Brisbane

Brisbane
Kisanskrit

Sanskrit ni lugha ya kale ya Uhindi. Ni maarufu kama lugha ya vitabu vitakatifu vya Uhindu na Ubuddha.

Siku hizi ni lugha ya elimu na ya kidini inayojifunzwa na wataalamu na makuhani. Katika shule za sekondari nchini Uhindi inafundishwa pia na wanafunzi wengi wanapata kiwango fulani cha lugha hii. Zamani ilijadiliwa na watu kama lugha ya kawaida. Tangu karne kadhaa huandikwa kwa mwandiko wa Devanagari.

Sanskrit imepangwa pamoja na Kihindi na Kiurdu kati ya Lugha za Kihindi-Kiarya ambazo ni kitengo cha Lugha za Kihindi-Kiajemi ndani ya familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kisanskrit
Kisanskrit katika tovuti ya Multitree
lugha ya Kisanskrit katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/san

Lugha za Kihindi-Kiulaya
Lugha za Uhindi
Pieter Brueghel Mzee

Pieter Brueghel (* kati ya 1525 na 1530 mjini Breda; † 5 Septemba 1569, Brussels) alikuwa mchoraji Mholanzi wa karne ya 16. Anaitwa "Brueghel Mzee" ili kumtofautisha na mwanawe Pieter Brueghel Kijana aliyekuwa mchoraji mashuhuri pia. Anahesabiwa kati ya wachoraji muhimu zaidi wa Zama za Mwangaza ya Ulaya.

Brueghel alijifunza sanaa ya uchoraji mjini Antwerpen hadi kufikia kiwango cha fundi mwalimu. Mnamo 1552-1555 alisafiri Italia alikoangalia sanaa ya karne nyingi.

Picha za Brueghel zinaonyesha vinaganaga vingi, alipenda kuficha ujumbe wake katika vipengele vidogo. Alipenda kuonyesha maisha ya wakulima vijijini kwa umakini kabisa. Picha zake zote zinasimulia hadithi katika mazingira ya mandhari ya kiholanzi. Alichora pia habari za Biblia na ndoto akifanana na Hieronymus Bosch.

Kati ya picha zake mashuhuri sana ni "Misemo na nahau za lugha ya Kiholanzi" alimoonyesha misemo zaidi ya 100, halafu pia "Mnara wa Babeli".

Viungo vya Nje 

 Biography at the Web Gallery of Art
 Web Gallery of Art: Paintings by Pieter Bruegel the Elder
 Pieter Bruegel the Elder at Olga's Gallery
 Pieter Bruegel the Elder in the "A World History of Art" 
 Complete list of paintings. Includes all of the 100 proverbs from the painting, with explanation (in French). 
 www.all-art.org/early_renaissance About Pieter Brueghel the Elder
 Timken Museum of Art's "Parable of the Sower" by Pieter Bruegel the Elder 
 Paintings tatu kutoka "Wakulima Bruegel" 

Wasanii wa Uholanzi
Wachoraji wa Uholanzi
Waliofariki 1569
Le Corbusier

Charles-Édouard Jeanneret-Gris (alijulikana kwa jina la Le Corbusier; 6 Oktoba 1887 – 27 Agosti 1965) alikuwa msanifu majengo mashuhuri wa karne ya 20. Alisifiwa kwa vitabu vyake juu ya usanifu majengo na mpangilio wa miji. Alilenga hasa kuboresha makazi ya watu katika miji mikubwa iliyojaa watu wengi maskini. Alipenda pia kuchora picha na kutunga fanicha.

Le Corbusier alizaliwa Uswisi akachukua uraia wa Ufaransa katika miaka ya 1930.

Kama msanifu majengo alitaka kutumia nafasi ya teknolojia mpya ya saruji na chuma. Hapo alianzisha mafundisho yanayofuatwa na wajenzi hadi leo.

Nadharia ya ujenzi mpya 

Katika hoja tano kwa ujenzi wa kisasa alijumlisha madai yake:

1. Nguzo: Le Corbusier alitofautisha kati ya sehemu za jengo zinazoihitaji kubeba mzigo na kuta zisizobeba mzigo. Alitenga nguzo za saruji na chuma zinazobeba jengo kama mifupa. Nafasi kati ya hizi alifunga kwa kuta nyepesi. Kwa njia hiyo aliweza kupandisha jengo juu na kutumia nafasi chini yake; kuta zinaondoka katika uwiano wa ubichi wa udongo.

Aliwaza pia uwezekano wa kutenganisha paa na jengo lenyewe kwa kuiweka juu kama mwamvuli.

2. Paa bapa: Badala ya paa za kawaida zilizoinama kama kinga dhidi ya mvua Le Corbusier alitunga paa bapa pekee. Kwa njia hiyo alitaka kutumia eneo la paa kama ghorofa ya nyongeza au kwa ajili ya bustani ya juu katika mji mkubwa. Aliona tatizo la kupotea kwa ardhi katika miji mikubwa kwa hiyo alilenga kwa kuhifadhi eneo la bustani chini ya nyumba kwa kuipandisha juu ya nguzo au kuongeza sehemu ya bustani juu ya nyumba.

3. Uhuru wa mpangilio: Muundo wa nguzo ulimpa uhuru wa kupanga vyumba kufuatana na mapenzi yake au mapenzi ya watumiaji; tofauti na nyumba za awali ambako kuta zinazobeba mzigo zinapaswa kusimama juu ya ukuta wa ghorofa la chini.

4. Madirisha marefu: Nguzo za saruji zilimruhusu kupanga madirisha marefu kushinda ujenzi wa awali na kufungua ukuta wa nje kushinda mtindo wa zamani. Kwa njia hiyo aliweza kung'arisha vyumba vizuri zaidi. Kwa mtindo huu Le Corbusier alitunga madirisha ambayo vioo vyake vilisukumwa kando badala ya kufunguliwa kwa bawaba.

5. Uhuru wa kupanda uso wa nyumba: muundo wa nguzo za saruji uliimpa nafasi ya kuchaze na uso wa nyumba kwa sababu ukuta wa nje haukuhitaji kufuata masharti yoyote. Kwa kujenga ukuta wa usoni mbele ya nguzo aliweza kuipa nyumba uso bila kuuata mpangilio wa ndani, ghorofa n.k.

Picha

Viungo vya Nje 

 Fondation Le Corbusier  - Official website
 Images of the Ministry of National Education and Public Health, Rio de Janeiro
 Le Corbusier in Artfacts.Net 
 Corbusier's Working Lifestyle: 'Working with Corbusier'
 Video: Sector 1 Chandigarh, India

Waliozaliwa 1887
Waliofariki 1965
Watu wa Ufaransa
Wasanii wa Ufaransa
Wasanifu majengo wa Ufaransa
Wasanii wa Uswisi
Wasanifu majengo wa Uswisi
Donatello

Donato di Niccolò di Betto Bardi (*1386 hadi 13 Desemba 1466) huitwa kwa kawaida Donatello (Donato mdogo) alikuwa msanii wa zama ya mwamko nchini Italia.

Alikuwa mwenyeji wa mji wa Firenze akawa mchongaji mashuhuri wa wakati wake.

Maisha 
Donatello alizaliwa Firenze kama mtoto wa fundi wa kuchanua sufi Niccolò di Betto Bardi. Mwaka 1401 alianza kazi kama msaidizi wa mchongaji na fundi shahabu Lorenzo Ghiberti. Inasemekana alisafiri Roma na kutazama sanamu za Waroma wa Kale.

Tangu 1407 alionekana kama fundi na mchongaji wa kujitegemea aliyepewa kazi ya kupamba makanisa na majumba ya matajiri. Alionyesha ya kwamba alijifunza mengi kutoka sanaa ya Waroma wa Kale hivyo alikuwa kiongozi wa harakati ya mwamko wa sanaa ya kale katika Italia iliyoathiri sanaa kote Ulaya.

Donatello alitumia ubao, marumaru na metali kwa kazi zake.

Kati ya sanamu zake mashuhuri sana ni Daudi kama mchungaji kijana na Maria Magdalena.

Viungo vya Nje 

 Donatello: Photo Gallery 
 Donatello, by David Lindsay, 27th Earl of Crawford, from Project Gutenberg
 

Waliozaliwa 1386
Waliofariki 1466
Wachongaji wa Italia
Albrecht Dürer

Albrecht Dürer (21 Mei 1471 - 6 Aprili 1528) alikuwa mchoraji na mkata nakhshi] Mjerumani. Alifahamika pia kama mtaalamu wa hisabati, hasa jiometria. Ahesabiwa kama msanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko katika Ulaya ya kaskazini.

Mitindo ya kazi 
Sehemu kubwa ya kazi za Dürer ni chapisho za picha nakhshi katika ubao au shaba. Alichora pia picha kwa rangi za mafuta na rangi za maji.

Maisha 
Dürer alizaliwa mjini Nürnberg alipoishi na kufa. Wakati ule Nürnberg ilikuwa mji tajiri wa biashara ya kimataifa.

Baba yake alikuwa Mhungaria aliyemfundisha ufundi wa kuchonga dhahabu.

Alipokuwa kijana alifanya matembezi ya miaka mitano katika Ujerumani, Uholanzi na Uswisi alipoboresha sanaa yake.

Baadaye aliongeza safari ya kwenda Italia alipofanya kazi Venezia na kuona mengi.

Mwaka 1494 alifunga ndoa na Agnes Frey akafungua karakana yake. Kazi mashuhuri ya kwanza ilikuwa mfululizo wa picha nakhshi katika ubao 15 kuhusu Ufunuo wa Yohane.

Aliendelea kuchora picha nyingi za dini juu ya habari na watu wa Biblia. Lakini alitafutwa pia na matajiri na wakubwa waliotaka picha zao.

Kuanzia mwaka 1512 aliajiriwa mara nyingi na Kaisari Maximilian I.

Picha

Viungo 
 

Waliozaliwa 1471
Wachoraji wa Ujerumani
Waliofariki 1528
Vincent van Gogh

Vincent Willem van Gogh (30 Machi 1853 - 29 Julai 1890) alikuwa mchoraji kutoka Uholanzi.

Huhesabiwa kati ya waanzilishaji wa uchoraji wa kisasa. Aliacha picha 864 na vichoro zaidi ya elfu moja na zote alichora katika miaka 10 ya mwisho wa maisha yake.

Van Gogh alizaliwa mjini Zundert (Uholanzi) kama mtoto wa mchungaji wa kanisa la Reformed. Baada ya shule alianza kazi katika duka la sanaa la mjomba wake. Kazi hii ilimpeleka pia London na Paris. 1876 aliacha ajira hii akaendelea kujaribu kazi mbalimbali. Alifundisha katika shule, alikuwa msaidizi wa mchungaji wa kanisa, aliuza vitabu. Wazazi walimshauri kusoma theolojia lakini aliacha masomo haya tena. Badala yake alitaka kuwa mhubiri akaajiriwa kama mmisionari kati ya wafanyakazi maskini katika migodo ya makaa ya Ubelgiji. Wakati huu alikuwa ameshaanza kuchora watu na mazingira alimoishi. Alisaidia wagonjwa na kufundisha Biblia akijitahidi kuishi sawa na maskini wa mazingira yake. Mtindo huu ulipingwa na wakubwa wake, akarudi kwa wazazi kwa muda mfupi halafu akaamua kuishi kama msanii.

Tangu 1880 van Gogh alikuwa msanii akafuata kozi ya uchoraji na kufundishwa na mjomba wake aliyekuwa mchoraji. 1886 alihamia Paris alipokaa kwa mdogo wake Theo van Gogh aliyekuwa mfanyabiashara wa sanaa. 1888 alihamia Ufaransa kusini alipokaa hadi mauti yake. Aliishi pamoja na mchoraji Mfaransa Paul Gauguin.

Pamoja na kuchora picha nyingi alipatwa na matatizo ya kiafya hasa ya kiakili na ya kiroho. Alitibiwa lakini 27 Julai 1890 alijipigia risasi akafa siku mbili baadaye.

Wakati wa maisha yake hakufaulu wala hakutambuliwa isipokuwa na watu wachache. Aliishi katika hali ya umaskini akipata misaada ya fedha kutoka kwa Theo, mdogo wake.

Katika karne ya 20 picha za van Gogh zilikuwa maarufu zikauzwa kwa pesa mamilioni ya dollar.

Picha

Viungo vya nje
 Van Gogh Museum Amsterdam
 The Complete Works of Vincent van Gogh

Waliozaliwa 1853
Waliofariki 1890
Gogh
Frida Kahlo

Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón  (6 Julai 1907 – 13 Julai 1954) alikuwa mchoraji nchini Mexiko. Amejulikana kwa picha zake zinazotumia rangi zenye nguvu na maumbo ya sanaa ya kienyeji ya Mexiko.

Frieda alizaliwa na baba Mjerumani aliyehamia Mexiko na mama mwenye asili ya Kiindio. Alipokuwa na miaka 18 alipatwa na ajali nzito ya basi akaendelea kuishi kwa maumivu kila siku, na hakuweza kuzaa watoto. Aliolewa na mchoraji Diego Rivera, alifanya kazi pamoja naye hata kama huyu hakuwa mwaminifu kwake mara kwa mara.

Picha nyingi zinaonyesha maumivu yake yeye mwenyewe na hali ngumu ya wakina mama. Nyumba alimoishi kati ya miaka 1929-1954 imekuwa makumbusho yake.

Picha

Viungo vya Nje 
 Maisha na Usanii wa Frida Kahlo

Waliozaliwa 1907
Waliofariki 1954
Wasanii wa Mexiko
Wanawake wa Mexiko
Michelangelo

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6 Machi 1475 - 18 Machi 1564) alikuwa msanii nchini Italia aliye maarufu kama mchongaji, mchoraji, msanifuujenzi na mshairi. Huhesabiwa kati ya wasanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko. 

Kati ya kazi zake maarufu zaidi ni sanamu ya kijana Daudi na michoro ya ukutani wa Kikanisa cha Sisto IV huko Vatikano mjini Roma alichopamba kwa hadithi na watu wa Biblia.

Kati ya kazi zake maarufu kama msanifuujenzi ni hasa kuba ya Basilika la Mt. Petro kwenye Vatikano mjini Roma. 

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Picha 
</center>

Waliozaliwa 1475
Waliofariki 1564
Wachongaji wa Italia
Wachoraji wa Italia
Wasanifu majengo wa Italia
Washairi wa Italia
Wafransisko
Ieoh Ming Pei

Ieoh Ming Pei (*26 Aprili 1917 - 15 Mei 2019) ni msanifu majengo kutoka China anayeishi Marekani. Anapenda kutumia maumbo ya kijiometria akipendelea saruji, feleji, kioo na mwamba.

Maisha 
Pei alizaliwa mjini Guangzhou (China). Alipokea masomo katika utamaduni wa Kichina lakini pia kwenye shule ya Kimarekani. 1935 akaenda Marekani kwa masomo ya usanifu majengo. Alisoma vitabu vya Le Corbusier na kuwa masaidizi wa Walter Gropius.

1942 alimwoa mama Mchina Ai-Ling Loon akazaa naye wavulana watatu na binti mmoja.

Kazi 
Baada ya kumaliza chuo kikuu aliamua kukaa MArekani kwa sababuy a vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China ya miaka ya 1940 iliyoishia kwa ushindi wa Mao Tse Tung. Aliajiriwa na kampuni kubwa kama msanifu mkuu na 1960 aliunda kampni yake ya binafsi.

Alipata kazi nyingi akawa maarufu kwa uwezo wake wa kupanusha majengo ya kale akiunganisha mtindo wa kale na teknolojia ya kisasa. Kati ya majengo yake mashuhuri ni maktaba ya Kennedy mjini Boston na Piramidi ya Louvre mjini Paris.

Alijenga pia nyumba ya maghorofa kwa benki huko China.

1983 alipokea tuzo la usanifu la Pritzker.

Picha

Viungo vya Njek 
 Ieoh Ming Pei kwenye tovuti ya The Pritzker Architecture Prize - The Hyatt Foundation  
 Ieoh Ming Pei kwenye tovuti ya Pei Cobb Freed & Partners  

Waliozaliwa 1917
Wasanifu
Wasanii wa China
Wasanii wa Marekani
Raphael

Raffaello Sanzio (kwa Kiitalia huitwa pia Raffaello da Urbino; kwa Kiingereza anajulikana kama Raffael au Raphael) (6 Aprili 1483 - 6 Aprili 1520) alikuwa mchoraji na mjenzi kutoka Italia. 

Pamoja na Leonardo da Vinci na Michelangelo huhesabiwa kati ya wasanii muhimu wa zama ya mwamko ya Italia.

Maisha 
Raphael alizaliwa mjini Urbino kama mtoto wa mchoraji Giovanni Santi aliyefanya kazi katika utumishi wa mkabaila Federiko III wa Montefeltro. 

Katika umri wa miaka 15 alikuwa mwanafunzi katika karakana ya mchoraji Pietro Perugino aliyeshiriki katika kazi za kupamba Kikanisa cha Sistina kwenye Vatikano. 

Raphael alijifunza haraka na tangu mwaka 1500, alipokuwa na umri wa miaka 17, alipewa kazi za kwanza za kujitegemea. 

Alianza kuchora picha katika makanisa ya miji mbalimbali ya Italia.

Alipenda kutembelea Firenze akitazama michoro ya walimu wa kale. 

Tangu alipohamia Roma, alikoitwa na Papa Julius II, kazi kubwa aliyopewa ilikuwa picha za ukutani kwenye vyumba vya Papa mwenyewe. 

Raphael aliaga dunia mapema katika umri wa miaka 37. Hakuoa wala hakuna watoto waliojulikana.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Michoro yake

Viungo vya nje 
  Picha kadhaa za Rapahel 
  Tovuti ya kibiashara inayoonyesha picha 275 za Raffaello Santi 
  Raphael kwenye Artcyclopedia

Raphael
Raphael
Raphael
Wafransisko
Federico Fellini

Federico Fellini (amezaliwa tar. 20 Januari 1920 mjini Rimini - amefariki mjini Roma, 31 Oktoba 1993) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji wa filamu wa Kitaliano. Filamu za Fellini zilikuwa zikihusu mambo ya ukumbusho, ndoto na fantasia au uzushi-vichekesho.

Filamu za Federico Fellini 
 Luci del varietà (1950)
 Lo Sceicco Bianco (1951)
 I Vitelloni (1953)
 La Strada (1954) Oscar (filamu bora ya kigeni)
 Le Notti di Cabiria (1957) Oscar (filamu bora ya kigeni)
 La Dolce Vita (1960) Oscar (filamu bora)
 8 1/2 (1963) 2 Oscar (filamu bora ya kigeni)
 Giulietta degli Spiriti (1965)
 Satyricon (1969)
 I Clowns (1970)
 Roma (1972)
 Amarcord (1973) Oscar (filamu bora)
 Casanova (1976)
 Prova d'Orchestra (1979)
 La Citta' delle Donne (1980)
 E la nave va (1983)
 Ginger and Fred (1986)
 Intervista (1987)

Viungo vya nje 
 Fellini Foundation official web site (in Italian).
 .
 .
 .

Waongozaji Filamu wa Italia
Watayarishaji Filamu wa Italia
Waliozaliwa 1920
Waliofariki 1993
Alfred Hitchcock

Mh. Alfred Joseph Hitchcock (13 Agosti 1899 – 29 Aprili 1980) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji filamu mkubwa wa Kiingereza. Yaaminika kwamba Alfred Hitchcock ndiyo mgunduzi na mwanzilishi wa mtindo mingi ya filamu za kusisimua na za aina ya kutisha. Baada ya kuongoza baadhi ya filamu za huko Uingereza, Alfred alielekea mjini Hollywood na akaja kuwa raia wa Marekani kunanko mwaka wa 1956.

Moja kati ya filamu alizoongoza Alfred ni kama ifuatavyo: The Lodger (1927), The Lady Vanishes (1938), Rebecca (1940), The Man Who Knew Too Much (1934 na ilijengwa upya mnamo 1956), Rear Window (1954), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), Psycho (1960), The Birds (1963), Topaz (1969) na Frenzy (1972). Alfred vilevile ni mtangazaji na mwongozaji wa kipindi cha TV kiitwacho Alfred Hitchcock Presents.

Viungo vya nje 
 
 
 HitchcockOnline  - Contains a lengthy online essay and related links.
 Senses of Cinema's "Great Directors" Alfred Hitchcock profile
 Hitchcock's Style -- online exhibit from screenonline, a website of the British Film Institute
 Official Universal Website 
 The Alfred Hitchcock Scholars/"MacGuffin" website  - the online extension of the Alfred Hitchcock journal The MacGuffin.
 Writing With Hitchcock - Companion site to Steven DeRosa's book of the same name, includes original interviews, essays, script excerpts, and extensive material on Hitchcock's unproduced works.
 Basic Hitchcock Film Techniques  A checklist of his top 13 film techniques.
 EuroScreenwriters features interviews with Hitchcock, both text and video 
 Essay: The Lodger: The First 'Hitchcock' Film 
 
  Alfred Hitchcock's Album, Alfred Hitchcock receives a  tribute in this album of "recomposed photographs".
 Hitchcock's Holocaust Film 
 Frontline, Memory of the Camps
 A Painful Reminder
 Alfred Hitchcock Wiki

Waongozaji Filamu wa Uingereza
Watayarishaji Filamu wa Uingereza
Waongozaji Filamu wa Marekani
Watayarishaji Filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1899
Waliofariki 1980
Rembrandt

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (15 Julai 1606 – 4 Oktoba 1669) alikuwa mchoraji mashuhuri nchini Uholanzi wakati wa karne ya 17.

Maisha
Alizaliwa mjini Leyden kama mtoto wa tisa wa msagi Harmen Gerritszoon van Rijn na mke wake Cornelia Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck. 

Alianza kuchora akiwa bado mtoto na mwanafunzi. Baada ya kumaliza shule alianza masomo kwenye chuo kikuu cha Leyden lakini aliacha masomo, badala yake aliingia katika mafunzo kwa mchoraji Jacob van Swanenburgh mjini Leyden.

Tangu mwaka 1631 alihamia Amsterdam alipopata wateja wengi waliomwajiri kuchora picha zao. Huko mwaka 1634 alimwoa Saskia van Uylenberg akazaa naye watoto wanne, lakini ni mmoja tu aliyeishi na kufikia umri mkubwa.

Katika sanaa yake alipata umaarufu kutokana na umakini wa picha zake. Alijua kucheza na giza na mwanga na picha ya "Walinzi wa Usiku" ni mfano bora.

Picha

Picha zake mwenyewe

Picha nyingine 

Waliozaliwa 1606
Waliofariki 1669
Wachoraji wa Uholanzi
Stanley Kubrick

Stanley Kubrick (26 Julai 1928 - 7 Machi 1999) alikuwa mwongozaji wa filamu wa Kimarekani. Kubrick anafikiriwa kuwa mmoja kati ya waongozaji filamu wakubwa wa karne ya 20.

Alizaliwa mjini New York lakini maisha yote alikuwa akiishi Uingereza. Filamu zake ziliheshimika sana kwakuwa na maelezo ya msingi na kueleweka-kuwa na wapenzi wengi. Filamu zilizonyingi zilikuwa gumzo mara tu inapoanza kuonyeshwa.

Filamu maarufu za Kubrick ni Dr. Strangelove or: How I Learned To Stop Worrying na Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey na The Shining. Stanley Kubrick alifariki dunia kutokana na ugonjwa wa moyo mnamo tarehe 7 Machi ya mwaka wa 1999.

Filamu za Stanley Kubrick 
 Day of the Fight (1951) 
 Flying Padre (1951) 
 The Seafarers (1952) 
 Fear and Desire (1953) 
 Killer's Kiss (1955) 
 The Killing (1956) 
 Paths of Glory (1957) 
 Spartacus (1960) 
 Lolita (1962) 
 Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1963) 
 2001: A Space Odyssey (1968) 
 A Clockwork Orange (1971) 
 Barry Lyndon (1975) 
 The Shining (1980) 
 Full Metal Jacket (1987) 
 Eyes Wide Shut (1999)

Viungo vya nje 
 Stanley Kubrick katika the Internet Movie Database (IMDb)
 Official site  (inahitaji uwe na Macromedia Flash)
 Arthur C. Clarke links & image archive

Waongozaji Filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1928
Waliofariki 1999
Dante Alighieri

Dante Alighieri (14 Mei/13 Juni 1265 - 13/14 Septemba 1321) alikuwa mshairi bora wa lugha ya Kiitalia, mwenyeji wa mji wa Firenze, Italia.

Anasifiwa kama baba wa lugha ya Kiitalia akiwa mwanashairi maarufu wa kwanza aliyeandika kwa lugha ya watu badala ya Kilatini cha wataalamu na wasomi. Hutazamwa pia kama mshairi muhimu zaidi wa kipindi cha zama za kati za Ulaya.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Divina Commedia
Kazi yake kuu ni shairi refu la Divina Commedia ambamo anatoa habari za safari yake ya kidhahania huko ahera akipitia jehanamu, toharani hadi  paradiso. Ndiyo sehemu tatu za shairi lake zinazomwezesha kukiri imani yake ya Kikristo na kuchukua msimamo kuhusu watu na matukio hasa ya wakati wake.

Marejeo

 Guénon, René (1925). The Esoterism of Dante, trans. by C. B. Berhill, in the Perennial Wisdom Series. Ghent, N.Y.: Sophia Perennis et Universalis, 1996. viii, 72 p. N.B.: Originally published in French, entitled L'Esoterisme de Danté, in 1925. ISBN 0-900588-02-0

External links
 "Dante Alighieri on the Web", about the Dante's life, and (complete) work.
 The Banquet (Il Convito)
 The Divine Comedy: A Study Guide about Divine Comedy
 The Divine Comedy, Italian 
 Dante Alighieri  and his Divine Comedy in English on Read Print  
 The Online Library of Liberty: Dante's Divine Comedy Italian text with English translation, Cambridge, 1918.
 Guardian Books: small "Author Page"
 LitWeb.net: Dante Alighieri Biography
 Stanford Encyclopedia of Philosophy: Another biography, on his works and bibliography
 The World of Dante multimedia, texts, maps, gallery, searchable database, music, teacher resources, timeline
 The Princeton Dante Project  texts and multimedia
 The Dartmouth Dante Project searchable database of commentary
 Società Dantesca Italiana (bilingual site) manuscripts of works, images and text transcripts
 "Digital Dante" – Divine Comedy with commentary, other works, scholars on Dante
 Yale Course on Dante
 Works Italian and Latin texts, concordances and frequency lists

Waliozaliwa 1265
Waliofariki 1321
Waandishi wa Italia
Washairi wa Italia
Wafransisko
Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven (16 Desemba 1770 - 26 Machi 1827) alikuwa mtungaji wa muziki na mpiga piano kutoka nchi ya Ujerumani.

Maisha
Alizaliwa mjini Bonn akiwa mtoto wa mwanamuziki aliyemfundisha kupiga kinanda tangu utotoni. 

Mwaka 1787 akiwa kijana alisafiri hadi Vienna uliokuwa mji mkuu wa Dola Takatifu la Kiroma kwa matumaini ya kukutana na Wolfgang Amadeus Mozart akarudi huko mwaka 1792 alipopata mafunzo kutoka kwa Joseph Haydn. 

Tangu mwaka 1793 alikuwa maarufu mjini Vienna kama mpigakinanda akaendelea kutunga muziki wake. Alipata msaada wa wateja kati ya makabaila wa makao makuu ya Kaisari.

Tangu mwaka 1796 alianza kupoteza uwezo wake wa kusikia akazidi kuwa kiziwi lakini aliamua kuendelea na muziki wake. Kuna hadithi ya kwamba aliongoza simfonia ya tisa na mwishowe watu walimgeuza aangalie wasikilizaji kwa sababu hakusikia jinsi walivyopiga makofi.
 
Alijitahidi kuendelea kutunga na kuongoza muziki na kupiga piano. Alifunga fimbo kwenye kinanda akaishika kwa meno na kusikia walau tetemeko la piano kupitia fimbo na meno yake.

Aliaga dunia alipokuwa na umri wa miaka 57.

Marejeo
Brandenburg, Sieghard (ed.): Ludwig van Beethoven: Briefwechsel. Gesamtausgabe. 8 vols. Munich: Henle 1996.

 Klaus Martin Kopitz, * Beethoven’s ‘Elise’ Elisabeth Röckel: a forgotten love story and a famous piano piece, in: The Musical Times, vol. 161, no. 1953 (Winter 2020), pp. 9–26
Sachs, Harvey, The Ninth: Beethoven and the World in 1824, London, Faber, 2010. ISBN 978-0-571-22145-5.

Viungo vya nje

Beethoven-Haus Bonn , official website
The Ira F. Brilliant Center for Beethoven Studies, The Beethoven Gateway  (San José State University)

Works by or about Ludwig van Beethoven at Internet Archive and Google Books (scanned books original editions color illustrated)

Waliozaliwa 1770
Waliofariki 1827
Wanamuziki wa Ujerumani
Watunzi wa Ujerumani
Baisikeli

Baisikeli (kwa kawaida baiskeli; pia basikeli; kutoka Kilatini "bis", "mara mbili" na Kigiriki "κύκλος", kyuklos, "duara" kupitia Kifaransa/Kiingereza "bicycle") ni chombo cha usafiri kinachoendeshwa kwa nguvu ya misuli ya binadamu.

Baisikeli huwa na magurudumu mawili yanayoshikwa na fremu, kiti kimoja, kanyagio, breki na usukani. Tabia nyingine za kawaida ni kuwa na taa mbele na nyuma. Baisikeli bora huwa pia na gia zinazorahisisha kazi ya kukanyaga kanyagio.

Kwa kawaida nguvu hupelekwa kwa nyororo kutoka kanyagio kwenda gurudumu la nyuma. Magurudumu huwa na matairi yaliyojaa hewa. 

Katika nchi nyingi baisikeli ni chombo muhimu cha usafiri. Zamani baisikeli ilikuwa usafiri wa maskini lakini pia katika nchi kadhaa zilizoendelea watu hutumia baisikeli ama kwa usafiri wa mjini au kwa burudani. 

Sayansi imegundua ya kwamba baisikeli ni usafiri wa haraka mjini katika umbali wa kilomita chache. Katika nchi nyingi kuna njia za pekee kwa ajili ya baisikeli kando ya barabara ya magari.

Baisikeli ni usafiri unaotumia nishati kidogo na hivyo kuwa nafuu kwa hifadhi ya mazingira.

Mashindano ya baisikeli ni tawi muhimu la michezo ya kimataifa.

Baisikeli ya magurudumu matatu 
Aina ya pekee ya baiskeli hutengenezwa kwa magurudumu matatu (kwa Kiingereza tricycle). Mara nyingi kuna gurudumu moja mbele sawa na baisikeli ya kawaida na magurudumu mawili nyuma, lakini muundo wa kinyume hutumiwa pia. 
 baisikeli za watoto na watu wenye matatizo (kama wazee) ya kuendesha baisikeli ya kawaida huwa na magurudumu matatu kwa sababu si rahisi kuanguka.
 baisikeli za kubeba mizigo au abiria hutengenezwa mara nyingi kwa magurudumu matatu maana ni thabiti zaidi.

Hivyo magari ya kubeba abiria aina ya riksha yaliendelezwa kuwa riksha ya baisikeli iliyoendelea kuwa mtangulizi wa bajaji.

Picha

Tazama pia 
 Boda boda

Viungo vya nje

Usafiri
Teknolojia
Hali ya hewa

Hali ya hewa (pia: halihewa) ni namna ya kutaja yale yanayotokea katika sehemu ya chini ya angahewa juu ya uso wa dunia katika eneo fulani na wakati fulani. 

Hali hizi hutofautishwa kulingana na upepo, halijoto, mawingu, unyevuanga, kanieneo, mnururisho wa jua, uvukizaji na kadhalika.  

Athari muhimu zaidi katika mabadiliko ya halihewa ni mzunguko wa angahewa unaotawaliwa na nishati ya mnururisho wa jua na uwiano wa kanieneo katika sehemu mbalimbali za angahewa.

Tabia muhimu za halihewa hutokea kama upepo, dhoruba, kimbunga, radi, mvua, theluji na baridi au joto zikiathiri maisha ya binadamu.

Hali ya hewa inaenda sambamba na tabianchi yaani, kama ni ya joto au baridi, bichi au yabisi. Mabadiliko ya hali ya hewa hurahisisha maisha au kuongeza ugumu wake, hasa kama mabadiliko yanavuruga kukua kwa mimea kwa njia ya ukame au mafuriko.

Watu hujenga makao na kuvaa nguo kulingana na halihewa na kwa njia hiyo tabianchi imekuwa nguvu ya kufinyanga utamaduni wa watu.

Meterolojia kama elimu ya hali ya hewa
Sayansi ya metorolojia huifanyia halihewa utafiti kwa kupima hali mbalimbali hadi kutabiri mabadiliko yanayokuja karibuni. 

Sayansi hii inafundishwa kwenye vyuo vikuu na siku hizi kila nchi huwa na idara ya serikali inayoangalia hali ya hewa, kwa mfano Idara ya Metorolojia Kenya au Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania.

Hali ya hewa na utamaduni
Hali ya hewa hutazamwa tofauti katika tamaduni na nchi mbalimbali. Katika Afrika penye hatari ya ukame kwa kawaida mvua hutazamwa kama baraka; lakini Ulaya penye mvua nyingi watu hufurahia jua na watoto wanaweza wakaambiwa: "Usipomaliza chakula kwenye sahani yako mvua itanyesha" (msemo wa Kijerumani).

Viungo vya Nje 
 Internet Geography's weather page
 The Weather Channel
 Kenya Meteorological Department
 Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (Tanzania Metereological Agency
Mwamba (jiolojia)

Mwamba katika jiolojia ni namna ya kutaja mawe au zaidi mchanganyiko au mkusanyiko wa mabao ya aina moja au zaidi ya madini ulio imara katika hali asilia. Jiwe ni kipande cha mwamba.

Takriban madini 30 hufanya sehemu kubwa ya miamba ya dunia, ni hasa silikati na kabonati.

Aina za miamba 
Mwamba hutokea kwa namna tatu:
 mwamba wa mgando (mwamba wa kivolkeno, "igneous rock") unajitokeza pala ambako magma au lava inaganda, kwa mfano itale au .
 mwamba mashapo (sedimentary rock) hutokea pale ambako miamba inavunjika na kusagwa katika mmomonyoko na mashapo yanakandamizwa kwa njia ya kanieneo ya mashapo ya juu hadi mashapo kuwa mwamba mapya. 
 aina ya pekee ni visukuku ambayvo ni mashapo yaliyosababishwa na wanyama au mimea itakayokuwa mwamba mashapo baadaye. Mfano: makaa mawe. 
 mwamba metamofia (metamorphic rock) ni mageuzi ya miamba ya awali -ama ya kivolkeno au ya mishapo- kwa njia ya kanieneo kubwa sana na joto kali kuwa aina mpya ya mwamba. Metamofosi kwa kawaida hutokea katika kina kubwa.

Mzunguko wa miamba 
Miamba hubadilishwa umbo katika muda wa miaka milioni kadhaa. Madini yake huingia katika hali mbalimbali za mwamba. 

 a) Mwamba wa kivolkeno hutokea kwa kuganda kwa magma au lava.
 b) Mwamba huu huvunjika kwa mmomonyoko na vipande vyake hubebwa na maji au upepo mahali vinapolala kama ganda la mashapo.
 c) Mashapo kukandamizwa kwa njia ya kanieneo na kuwa mwamba mashapo.
 d) Mwamba mashapo hufikia katika kina kubwa na kugeuzwa kwa njia ya metamofosi kuwa mwamba metamofia.
 e) Hata hii mwamba metamofia husukumwa na nguvu za gandunia kufika tena juu na kupatwa na mmomonyoko kuwa mwamba mashapo.
 f) Kila aina ya mwamba unaweza kumezwa na mwendo wa gandunia na kuyeyushwa tena kuwa magma.

Kimondo-nchi 
Kimondo-nchi (ing. meteorite) ni mwamba wa pekee wenye asili isiyo ya Dunia yetu. Vimondo-nchi vingi vimejitokeza katika anga-nje kutokana na mabaki ya mada ya nyota au kutokana na kuvunjika kwa sayari nyingine.

Utamaduni 
Miamba imekuwa ikitumiwa na binadamu katika historia yake yote. Hivyo mwamba ni muhimu katika utamaduni wa watu. Madini na metali zinazopatikana katika miamba zimekuwa muhimu katika kustaarabika kwa binadamu.

Kihistoria vifaa vya kwanza vya kudumu vilikuwa vifaa vya mawe yaliyokatwa kuwa visu, shoka au nyundo. Tangu zama za mawe miamba ilitumiwa na binadamu kama zana. Wakati wa zama za mawe watu walikuwa hodari kutengeneza vifaa vya aina nyingi kutokana na mwamba.

Vilevile katika ujenzi mataifa mbalimbali yalitumia mwamba au mawe kwa majengo yao. 

Mifano ya kale kabisa ya mwandiko ni mwandiko juu ya mwamba: ingawa kuna uwezekano wa kwamba watu walitumia pia ubao au kitu kingine lakini miandiko hii haikudumu na kutunzwa hadi leo.

Mawe ya thamani kama almasi hutafutwa na watu kwa kuwa yapendeza.

!
Poromoko la theluji

Poromoko la theluji (pia banguko, kwa Kiingereza: avalanche) ni kiasi kikubwa cha theluji au barafu kinachoanza kusogea kwenye mtelemko wa mlima na kuteleza au kuanguka kuelekea bondeni.

Mwendo wa masi kubwa unaweza kusukuma miamba, miti na chochote kilichopo njiani kwenye mtelemko wa mlima na kuongeza banguko. 

Poromoko la theluji ni hatari kwa watu waliopo mlimani na pia kwa vijiji bondeni ambavyo vinafikiwa na banguko kubwa.

Katika Alpi za Ulaya takriban watu 100 hufariki kila mwaka kutokana na maporomoko ya theluji.

Kwenye Andes za Peru watu 4,000 waliuawa na poromoko kubwa la theluji tarehe 11 Januari 1962. Poromoko la theluji lilitelemka kutoka mlima Huascaran na kufunika mji wa Yungay; mengine yalianguka katika mto na kusababisha mafuriko.

Tazama pia
Miporomoko ya ardhi

Marejeo

Maafa asilia
Metorolojia
Jibini

Jibini ni chakula kinachotokana na maziwa. 

Maziwa ya ng'ombe, kondoo au mbuzi hugandishwa. Hupikwa katika sufuria na dawa asilia kutoka tumbo la ndama ya ng'ombe (kimeng'enya cha renini) humwagwa humo pamoja na chumvi. Maziwa yanaganda mara moja na kumwagwa katika kitambaa ili majimaji yatoke na hatimaye sehemu imara pekee ibaki.

Jibini mbichi inaweza kukandamizwa na kuwa imara zaidi. Baadaye, ilhali ni bado laini, huwekwa katika bakuli na kupokea umbo lake wakati inaendelea kukauka.

Baadaye inakaa na kuiva. Aina mbalimbali za jibini huiva kwa muda tofautitofauti.

Katika nchi za joto ni vigumu zaidi kutengeneza jibini bila mashine na friji, lakini katika nchi nyingi jibini ni sehemu ya utamaduni. Jibini ni chakula bora chenye protini na mafuta sawa na maziwa. Kiuchumi ni muhimu kama njia ya kutunza maziwa kwa miezi mingi.

Nchi kama Uholanzi, Ufaransa, Uswisi na Italia ni maarufu kwa aina nyingi za jibini, kila moja ikiwa na ladha na rangi tofauti.

Chakula
George Lucas

George Walton Lucas, Jr. (amezaliwa tar. 14 Mei 1944 mjini Modesto, California) ni mwongozaji, mtayarishaji na mwandikaji wa script wa filamu wa Kimarekani. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kutayarisha mfululizo wa filamu za Star Wars na mfululizo wa filamu za Indiana Jones.

Lucas pia aliongoza filamu za THX 1138 (1970) na American Graffiti (1973). Akiwa pamoja na rafiki yake wa karibu Bw. Steven Spielberg, walifanikisha kutengenezwa kwa mfululizo wa filamu za Indiana Jones. Lucas vilevile ni mtaalam wa kuweka vionjo mbalimbali vya bunilizi ya kisayansi, na pia ameanzisha kampuni yake inayoandaa mambo mengi yahusianayo na filamu na kadharika. Alikuwa mwandishi sugu na aliyeshamiri katika uwanja wa uigizaji (sonkolimike@gmail.com).

Viungo vya nje 
 
 George Lucas katika the Notable Names Database
 Lucas bio page  at Lucasfilm.com
 Star Wars: George Lucas
   Viewable Clips from Lucas' student films
   George Lucas Plaza

Waongozaji Filamu wa Marekani
Watayarishaji Filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1944
Watu walio hai
Kylie Minogue

Kylie Ann Minogue (alizaliwa Melbourne, Australia, 28 Mei 1968) ni mwimbaji na mwigizaji wa filamu wa Australia. Alianza kujibebea umaarufu kunako miaka ya 1980, kwa sababu ya kucheza katika moja ya sehemu ya tamthilia ya Neighbours, kabla ya kuwa dansa-mwimbaji wa pop.

Viungo vya nje 

 Kylie.com — owned and maintained by EMI and represents Kylie Minogue. (EMI is the owner of Kylie Minogue's current label, Parlophone.)
 
 
 Kylie Minogue News & Audio Interview  on AOL Music Canada

Wanamuziki wa Australia
Waigizaji Filamu wa Australia
Waliozaliwa 1968
Watu walio hai