LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Zeila

Zeila (kwa , kwa Kiarabu زيلع zayla) ni mji wa bandari wa kihistoria katika mkoa wa magharibi wa Awdal wa Somaliland.  Katika Karne za Kati, msafiri Myahudi Benjamini wa Tudela alitambua Zeila (au Hawilah) na eneo la Kibiblia la Havila.  Wasomi wengi wa kisasa wanadhani kwamba Zeila ni kati ya miji iliyotajwa katika kitabu cha mwongozo wa biashara kwenye Bahari ya Shamu iliyotungwa kwenye karne ya 2 BK na kuitwa  Periplus ya Bahari ya Erythraea.   

Mji huo uliendelea kuwa kitovu cha awali cha Uislamu. Tangu karne ya 9, Zeila ilikuwa mji mkuu wa Ufalme wa Adal na Usultani wa Ifat katika karne ya 13; na pia mji mkuu wa dola mrithi wake Usultani wa Adal. Wakati wa karne ya 16 iliona kipindi cha ustawi. 

Baadaye mji ulikuwa chini ya mamlaka ya Milki ya Osmani na tangu karne ya 18 chini ya Uingereza.

Hadi hivi majuzi Zeila ilikuwa imezungukwa na ukuta mkubwa wenye milango mitano: Bab al Sahil na Bab al-jadd upande wa Kaskazini, Bab Abdulqadir upande wa Mashariki, Bab al-Sahil upande wa magharibi na Bab Ashurbura upande wa kusini. 

Zeila iko katika eneo la jadi la ukoo wa kale wa Dir ya Somalia. Mji wa Zeila na wilaya ya Zeila inakaliwa na Wagadabuursi na Waissa, ambao ni koo ndogo za familia ya Dir.    

Mazingira ya Zeila ni jangwa. Baharini kuna visiwa vidogo. Mji ulikuwa na vipindi vya ustawi kutokana na biashara yake lakini idadi ya watu ilibaki ndogo kutokana na uhaba wa maji baridi.

Marejeo

Vyanzo

Viungo vya nje 
 Sir Richard Burton's account of Zeila in the late 19th century
 Zeila - majiranukta
miji ya Somalia
Miji ya Somaliland
Historia ya Ethiopia
Coordinates on Wikidata
Luiji Maria Palazzolo

Luigi Maria Palazzolo (Bergamo, Lombardia, 10 Desemba 1827 – Sanremo, Liguria, 15 Juni 1886) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini. 

Alianzisha mashirika ya kitawa ya Masista Fukara Wadogo na Mabradha wa Familia Takatifu yamsaidie kukabili matatizo ya vijana na watoto wa mitaani.  

Alitangazwa na Papa Yohane XIII kuwa mwenye heri tarehe 19 Machi 1963, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Mei 2022. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Hagiography Circle
Istituto Palazzolo

Waliozaliwa 1827
Waliofariki 1886
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Calvin Ramsay

Calvin William Ramsay (amezaliwa 31 Julai 2003) ni mchezaji wa soka wa Kiskoti ambaye kwa sasa anacheza kama beki wa kulia wa klabu ya Ligi Kuu Uingereza Liverpool F.C. na timu ya taifa ya Uskoti.

Maisha katia klabu

Aberdeen
Calvin katika safu ya vijana huko Aberdeen, alicheza mechi yake ya kwanza kwa kuingizwa kama mchezaji wa akiba dhidi ya timu ya  Dundee United mnamo machi 2021, chini ya meneja wa muda Paul Sheerin. Ramsay aliendelea kucheza mechi nyingine tano katika msimu wake wa kwanza akiwa na timu ya wakubwa, Aberdeen FC. Mnamo tarehe 27 Agosti 2021 alicheza mechi yake ya kwanza ya Uropa katika klabu hiyo dhidi ya BK Häcken ya Uswidi Julai 2021 katika mechi ya kufuzu Ligi ya UEFA conference. Alianza nyuma kama beki wa kulia na ushindi wa 5-1 na kusaidia bao la kwanza la mchezo. Ramsay alishinda tuzo ya Mchezaji Bora Chipukizi wa SFWA kwa 2021–22, msimu wake pekee kamili akiwa na Aberdeen.

Liverpool
Ramsay alihamia klabu ya Liverpool ya Ligi Kuu ya Uingereza Juni 2022. Alitia saini mkataba wa miaka mitano kwa ada ya awali ya £4.2m, mauzo makubwa katika rekodi ya klabu ya Aberdeen.

Marejeo

Waliozaliwa 2003
Wachezaji mpira wa Uskoti
Watu walio hai
Wachezaji wa Liverpool FC
Nyigu kidusia

Nyigu vidusia ni nyigu ambao lava wao huishi ndani au juu ya arithropodi hai na kujilisha kwa hemolimfu na tishu zao. Kidusiwa anakufa hatimaye. Isipokuwa spishi za familia Pompilidae, zinazodusa buibui, nyigu hao hudusa wadudu wengine. Mara nyingi hubobea spishi moja au labda spishi kadhaa zinazohusiana au vinginevyo familia moja ya wadudu. Viwavi na mabuu ya mbawakawa, nzi na kunguni-mgunda huduswa sana. Siku hizi hutumiwa sana katika udhibiti wa kibiolojia wa wasumbufu wa kilimo.

Nyigu hao wanaweza kugawanywa kulingana na hatua ya maendeleo wanayoshambulia au mkakati wao wa udusio. Kwa hivyo wao ni au endoparasites (kidusia wa ndani), yaani, mabuu hujilisha na kukua ndani ya wadusiwa wao, au ectoparasites (kidusia wa nje), yaani, mabuu hula wadusiwa wao kutoka nje. Nyigu wa kiendoparasitiki wanaweza kushambulia mayai, lava, mabundo au wapevu, ingawa wadusia waa mayai na lava ni kawaida zaidi. Mara nyingi huruhusu kidusiwa wao kuendelea na maendeleo yake, ikiwa ni pamoja na ubambuaji. Nyigu hawa wanaitwa koinobionti. Nyigu wengine ni idiobionti na mabuu yao huishi nje ya wadusiwa wao, ambao ni lava wa wadudu au buibui katika kisa cha bunzi-buibui. Kwa sababu hiyo, wadusiwa hawa wamepooza na jike mpevu kabla ya kuweka yai, ili kidusiwa hawezi kujaribu kuondoa kidusia.

Vidusia wa mayai, ambao kwa hakika ni wadogo sana, kwa kawaida huua kiinitete cha kidusiwa kabla aweze kuibuka. Kinachojitokeza kutoka kwa yai ni kidusia mpevu, hivyo hatua zote za maendeleo zimetokea ndani ya yai. Wadusia wa lava huruhusu kidusiwa kukuza na kubambua kwa kulisha tishu zisizo muhimu. Wakubwa zaidi wanaweza kuibuka kutoka kwa bundo badala yake. Nyigu wengine hushambulia wadusiwa, kwa kawaida viwavi, ambao ni wakubwa sana kuliko wao wenyewe na hutaga idadi ya mayai ndani yao. Kwa hivyo, mabuu mengi hutoka katika hatua ya mwisho ya kiwavi.

Udhibiti wa kibiolojia
Nyigu vidusia hufikiriwa kuwa na manufaa kwani kwa asili hudhibiti idadi za wadudu waharibifu wengi. Wanatumika sana kibiashara kwa udhibiti wa kibiolojia, ambayo vikundi muhimu zaidi ni Ichneumonidae ambao hushambulia hasa viwavi wa vipepeo na nondo, Braconidae ambao hushambulia viwavi na aina mbalimbali za wadudu wengine ikiwa ni pamoja na vidukari, na Chalcidoidea ambao hudusa mayai na lava wa vidukari, vidung'ata, viwavi wa kabichi na wadudu-gamba. Nyigu vidusia wengine wamewasilishwa kutoka nje ya nchi ili kudhibiti wadudu shambani, kama Apoanagyrus lopezi ili kudhibiti kidung'ata wa muhogo, Phenacoccus manihoti, barani Afrika..

Picha

Marejeo

Nyigu na jamaa
Honorati wa Subiaco

Honorati wa Subiaco, O.S.B. (503 - 598) alikuwa mfuasi wa Benedikto wa Nursia, aliyempa Gregori Mkuu baadhi ya taarifa juu yake alizozitumia kuandika maisha yake katika kitabu Majadiliano.

Honorati alikuwa mwandamizi wa tatu wa Benedikto kama abati wa Subiaco.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 503
Waliofariki 598
Wamonaki
Wabenedikto
Watakatifu wa Italia
Siagri wa Nice

Siagri wa Nice (alifariki 787) alikuwa askofu wa mji huo, leo nchini Ufaransa, kuanzia mwaka 777. 

Awali alikuwa mmonaki naye alianzisha monasteri karibu na Nice .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Passet, Claude. La Passion de Pons de Cimiez (Passio Pontii): sources et tradition. Nice, 1977.

Waliofariki 787
Wamonaki
Watawa waanzilishi
maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Gwibati

Gwibati (kwa Kilatini: Guibertus; 892 - 23 Mei 962), mzao wa ukoo bora kutoka Ubelgiji wa leo, kwanza alifanya kazi jeshini, halafu akawa mkaapweke, mwanzilishi wa monasteri ambayo baadaye aliiweka chini ya kanuni ya Mt. Benedikto, ila mwenyewe alirudia maisha ya upwekeni hadi kifo chake. .

Tangu kale ameheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Alitangazwa rasmi mwaka 1211 .

Sikukuu yake ni tarehe 23 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 892
Waliofariki 962
Wamonaki
watawa waanzilishi
wakaapweke
wabenedikto
Watakatifu wa Ubelgiji
Mali (uchumi)

Mali (kutoka neno la Kiarabu) katika uchumi linamaanisha chochote kile chenye thamani kilicho chini ya mamlaka ya mtu, kikundi, taasisi au umma kama mmiliki wake .

Pia ni bidhaa alizonunua mfanyabiashara kwa lengo la kuziuza tena.

Tanbihi

Marejeo
 Bastiat, Frédéric, 1850. Economic Harmonies. W. Hayden Boyers.
 Bastiat, Frédéric, 1850. "The Law", tr. Dean Russell.
 Bethell, Tom, 1998. "The Noblest Triumph: Property and Prosperity through the Ages." New York: St. Martin's Press.
 Blackstone, William, 1765–69. "Commentaries on the Laws of England", 4 vols. Oxford Univ. Press. Especially Books the Second and Third.
 De Soto, Hernando, 1989. "The Other Path". Harper & Row.
 De Soto, Hernando, and Francis Cheneval, 2006. Realizing Property Rights. Ruffer & Rub.
 Ellickson, Robert, 1993. " ", Yale Law Journal 102: 1315–1400.
 Mckay, John P., 2004, "A History of World Societies". Boston: Houghton Mifflin Company
 Palda, Filip (2011) "Pareto's Republic and the New Science of Peace" 2011  chapters online. Published by Cooper-Wolfling. 
 Pipes, Richard, 1999. "Property and Freedom". New York: Knopf Doubleday.

Viungo vya nje
 Concepts of Property, Hugh Breakey, Internet Encyclopedia of Philosophy
 "Right to Private Property", Tibor Machan, Internet Encyclopedia of Philosophy
 
 "Property and Ownership" Jeremy Waldron, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.).

Sheria
uchumi
Majimbo ya Sudan Kusini

Majimbo ya Sudan Kusini ni vitengo vya Jamhuri ya Sudan Kusini yenye madaraka ya kujitawala kulingana na katiba ya nchi. Kila jimbo huwa na bunge na serikali yake inayoongozwa na gavana.

Idadi ya majimbo ni 10. Majimbo hayo yaliundwa kutoka kwa majimbo matatu ya kihistoria ya zamani (ambayo ni pia kanda za kisasa) ya Bahr el Ghazal (kaskazini-magharibi), Equatoria (kusini), na Greater Upper Nile (kaskazini mashariki). Majimbo hayo yamegawanywa zaidi katika wilaya (counties) 79 .

Mnamo Oktoba 2015, Rais wa Sudan Kusini Salva Kiir Mayardit alitangaza kugawa majimbo hayo 10 kuwa 28.  Mwezi Novemba 2015 bunge la Sudan Kusini liliidhinisha kuundwa kwa majimbo mapya.  Mnamo Januari 2017, Rais Salva Kiir alitangaza amri ya kuongeza tena idadi ya majimbo kutoka 28 hadi majimbo 32. 

Lakini kwenye Februari 2020 nchi ilirejea katika majimbo 10 ya awali pamoja na maeneo mawili ya kiutawala, Pibor na Ruweng, na eneo la hali maalum ya kiutawala la Abyei .    Mabadiliko hayo yalikuwa tokeo la makubaliano ya amani yaliyomaliza Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Sudan Kusini,

Eneo la Abyei linachukuliwa kuwa sehemu ya Jamhuri ya Sudan na Jamhuri ya Sudan Kusini kwa wakati mmoja. Eneo la Kafia Kingi linazaniwa kati ya Sudan Kusini na Sudan na Pembetatu ya Ilemi inazaniwa kati ya Sudan Kusini na Kenya.

Majimbo kumi na maeneo matatu (2020-sasa)

Marejeo

Majimbo ya Sudan Kusini
Commonitorium

Commonitorium (jina hilo la Kilatini lilitumiwa naye kudokeza kwamba aliandika aweze kujikumbusha: ndiyo maana ya kichwa jicho) ni kitabu maarufu kilichoandikwa na Vinsenti wa Lerins mwaka 434 hivi, yaani miaka 3 baada ya Mtaguso wa Efeso.

Huyo mmonaki padri wa Galia (leo Ufaransa), akitaka kufanya imani ya Wakristo istawi ndani mwao, alikiandika akiwa katika monasteri ya Lérins kwenye kisiwa Saint-Honorat, na akitumia jina bandia la Peregrinus alibainisha vigezo vya kutofautisha ukweli wa imani sahihi uongo uliofichama katika uzushi.

Sawa na mtaguso mkuu huo, Vincent alitetea matumizi ya jina Mama wa Mungu kwa Bikira Maria, akipinga hoja za Nestori wa Konstantinopoli.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo 
 Thomas G. Guarino, Vincent of Lerins and the Devolopment of Doctrine. Grand Rapids:  Baker Academic, 2013.

Viungo vya nje
 Opera Omnia by Migne Patristica Latina
 Vincent of Lerins, The "Vincentian Canon"
 Commonitory

Mababu wa Kanisa
Teolojia
Jerio

Jerio (pia: Gérard, Géri, Gerius, Gerio, Girio, Roger; Lunel, leo nchini Ufaransa, 1275 hivi - Potenza Picena, Macerata, Italia, 1298) alikuwa mkaapweke kutoka ukoo wa makabaila ambaye alifariki wakati wa kutaka kuhiji Yerusalemu .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Papa Benedikto XIV alithibitisha heshima hiyo tarehe 1 Agosti 1742.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Mei .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Alessandro Marinucci, Della vita, culto, e miracoli di S. Girio confessore Specialissimo Protettore di Monte Santo nel piceno, Roma, Gioacchino, e Gio. Giuseppe Salvioni stampatori vaticani, 1766, SBN IT\ICCU\RMLE\022224.
 Eugenio Bompadre, Vita di San Girio comprotettore di Potenza Picena, Paoline, 1978, SBN IT\ICCU\CUB\0259064.
 Chiesa cattolica: Congregazione delle cause dei santi, Index ac status causarum / Congregatio de causis sanctorum, Città del Vaticano, 1999, SBN IT\ICCU\UMC\0583144.
 Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), Bibliotheca Sanctorum (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Viungo vya nje
St. Gerard de Lunel
GERARD of Lunel
Blessed Gerard of Lunel
 St Gérard de Lunel, Seigneur de Rochefort 
 San Gerio (Girio)
  Church of San Girio

Waliozaliwa 1275
Waliofariki 1298
wakaapweke
Watakatifu wa Ufaransa
watakatifu wa Italia
Genadi wa Astorga

Genadi wa Astorga, O.S.B. (kwa Kihispania: Genadio, Juanacio; Leon, Hispania, 865 - Peñalba de Santiago, 936) alikuwa mmonaki Mbenedikto nchini Hispania akawa abati. 

Alifanywa askofu wa Astorga miaka 899 - 920 akawa mshauri wa wafalme, lakini, akitamani kurudia umonaki,
alijiuzulu akaishi kama mkaapweke hadi kifo chake .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 25 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2379755

Waliozaliwa 865
Waliofariki 936
Wamonaki
Wabenedikto
Maaskofu Wakatoliki
Wakaapweke
Watakatifu wa Hispania
Eneo la Pibor

Eneo la Pibor ni eneo maalumu la kiutawala nchini Sudan Kusini.   Lilimegwa na Jimbo la Jonglei.

Historia 
Tangu mwanzo wa uhuru wa Sudan Kusini, watu wa Anyuak, Jie, Kachepo, na Murle huko Jonglei walitafuta uhuru zaidi kutoka kwa serikali ya Jimbo la Jonglei lililotawaliwa na Wanuer na Wadinka. Uasi ulitokea kwa kutumia silaha dhidi ya Serikali ya Sudan Kusini. 

Mazungumzo ya amani katika mwaka wa 2014 yalileta maafikiano ambayo yaliunganisha maeneo mawili ya Pibor na Pochalla ndani ya jimbo la Jonglei kuwa eneo jipya la kiutawala la Greater Pibor (GPAA) linalojiendesha yenyewe. 

Kati ya miaka 2015 hadi 2020 eneo hilo maalum la utawala lilikuwa Jimbo la Boma    lakini tangu kurudishwa kwa majimbo 10 ya kiasili limekuwa tena eneo maalum la kiutawala lililopo moja kwa moja chini ya serikali kuu.

Miji 
Makao makuu ya eneo hilo ni Pibor. Idadi ya wakazi wa mji wa Pibor ilikadiriwa kuwa chini ya watu 1,000 kwenye mwaka wa 2005. 

Mji wa Pochalla katika wilaya ya Pochalla uko moja kwa moja kwenye mpaka wa Ethiopia. Mji uko takriban kilomita 470 kutoka Juba kupitia barabara.

Wakuu wa eneo

Marejeo 

Majimbo ya Sudan Kusini
Eneo la Ruweng

Eneo la Ruweng ni eneo maalum la kiutawala nchini Sudan Kusini.  Eneo hilo lilijulikana kama Jimbo la Ruweng kati ya tarehe 2 Oktoba 2015 na 22 Februari 2020 wakati lilipokuwa na hadhi ya jimbo la Sudan Kusini. 

Ruweng ni eneo lenye mafuta ghafi.

Historia 
Wakati wa uhuru wa Sudan Kusini, Ruweng ilikuwa sehemu ya Jimbo la Umoja. Tangu mwaka 2009 Wadinka, ambao ni wenyeji wa Ruweng, walilalamika kutopewa haki zao kutoka kwa Wanuer ambao ni wengi katika jimbo la Umoja. Kutokana na malalamiko hayo Rais Salva Kiir alitoa amri ya kuanzisha majimbo 32 kwenye mwaka 2015 badala ya majimbo 10 yaliyotajwa na katiba.  Amri hiyo ilianzisha majimbo mapya pamoja na Ruweng kuwa jimbo. Mayol Kur Akuei aliteuliwa kuwa Gavana mwaka wa 2015. 

Mwaka 2020 majimbo 10 ya awali yalirudishwa lakini Ruweng ilikuwa moja kati ya maeneo maalum matatu ya kiutawala yaliyopo moja kwa moja chini ya serikali kuu.

Wakuu wa eneo

Jiografia 
Eneo la Kiutawala la Ruweng liko katika sehemu ya kaskazini ya Sudan Kusini na makao yake makuu yako Pariang. Inapakana na Jimbo la zamani la Fashoda upande wa mashariki na Jimbo la Fangak upande wa kusini-mashariki, Jimbo la Liech Kaskazini upande wa kusini, Jimbo la Twic upande wa kusini-magharibi, Abyei upande wa magharibi, na Sudan upande wa kaskazini.

Uchumi 
Ni eneo linalozalisha mafuta kuliko maeneo yote mengine ya Sudan Kusini, kwa jumla karibu 80% ya mafuta ya Sudan Kusini yanazalishwa hapa, haswa katika uwanja wa mafuta wa Unity / Darbim (katika sehemu ya kusini), uwanja wa mafuta wa Heglig / Panthou (katika sehemu ya kaskazini-magharibi), uwanja wa mafuta cha Tomasouth/Kaloj (katika sehemu ya magharibi) na eneo la mafuta la Toor/Athony au maeneo mengine ya mafuta kama vile Labob/Miading na Munga/Wanhe Danluel na Maan Awal na maeneo mengine.

Ruweng kuna wanyama wengi na pia samaki. Kuna maziwa mawili ambayo ni Ziwa Jau (katika sehemu ya kaskazini) na Ziwa No (katika sehemu ya kusini), ambapo Mto Bahr el Ghazal unaishia na kujiunga na Nile Nyeupe.

Wakazi 
Wakazi wengi ni Wadinka wa Ruweng ambao ni Wadinka wa Panaruu wenye makabila madogo 12 na Wadinka wa Aloor au Ruweng Biemnom wenye makabila madogo 6.

Mgawanyiko wa kiutawala 
Eneo hilo lina wilaya 2 (counties): Panriang na Abiemnom .

Marejeo 

Majimbo ya Sudan Kusini
Eneo la Ruweng
Johnson

Johnson ni jina la:

Muriel Pelham-Johnson
Darryl N. Johnson
Joel Johnson
Samuel Robert Johnson
Kristina M. Johnson
Josephine Johnson Genzabuke
Shelton Johnson
Adam Johnson (mwandishi)
Sam Johnson
Penny Johnson Jerald
Josephine Johnson
Arthur Johnson
Hunter Johnson
Huey Johnson
Olusegun Johnson
Allen Johnson
Richard M. Johnson
Ellen Johnson-Sirleaf
Lyndon B. Johnson
Eyvind Johnson
Nkosi Johnson
Omobola Johnson
Isaac Theophilus Akunna Wallace-Johnson
Boris Johnson
Kory Johnson
Dwayne Johnson
Ray William Johnson
Jimmie Johnson
Andrew Johnson
Virginia Johnson (mnenguaji)
Chris Johnson (mwanasiasa)

Majina ya ukoo
Wilaya za Algeria

Wilaya za Algeria ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi nchini Algeria.  Tangu tarehe 18 Desemba 2019, nchi imegawanywa katika sehemu 58 zinazoitwa wilaya. Zinafanana zaidi na mikoa ya Tanzania. Wilaya hizo 58 imegawanywa katika baladiyah 1,541 ( tarafa). Jina la wilaya daima ni lile la mji mkuu wake.

Kwa mujibu wa katiba ya Algeria, wilaya zimekabidhiwa madaraka kadhaa. Kila wilaya huwa na bunge lake la kieneo ambalo linaitwa Assemblée Populaire Wilayale kwa Kifaransa au المجلس الشعبي الولائي al-majlis al-sha'abi al-wila'i kwa Kiarabu.

Mkuu wa serikali ya wilaya huteuliwa na rais wa jamhuri akiwa na cheo cha "wali". Bunge la wilaya huwa na madaraka kuhusu makisio yake. Mapato yake ni idadi ya kodi za kieneo pamoja na ruzuku kutoka serikali kuu.

Bunge la Wilaya lina mamlaka fulani kuhusu maswala ya afya, ustawi wa jamii, utalii, shule, michezo, mipango ya miji na ujenzi wa makazi, kilimo, maji na misitu, miundombinu wa kieneo, urithi wa kiutamaduni, na maswala ya maendeleo ya kieneo kwa jumla. 

The municipalities are financed mainly through local taxes and state subsidies.

Orodha 
Hadi mwaka1984 idadi ya wilaya za Algeria ilikuwa 48. Mnamo 2019, wilaya 10 mpya ziliongezwa.

Tangu 2019 
Tarehe 26 Novemba 2019, Baraza la Mawaziri la Algeria lilipitisha sheria ya kuongeza tena majimbo 10, kwa kugawa baadhi ya majimbo makubwa kusini mwa Algeria.  Kwa hivyo, mikoa ifuatayo imeongezwa mnamo Desemba 18, 2019:

 Mkoa wa Bordj Badji Mokhtar
 Katika Jimbo la Salah
 Mkoa wa Djanet
 Katika Mkoa wa Guezam
 Mkoa wa El M'Ghair
 Mkoa wa Toggourt
 Mkoa wa Béni Abbes
 Mkoa wa Timimoun
 Mkoa wa Ouled Djellal
 Mkoa wa El Menia

Marejeo

Viungo vya nje 

 (Kifaransa) Ofisi ya Kitaifa ya Takwimu

Wilaya za Algeria
Majimbo ya Afrika Kusini

Majimbo ya Afrika Kusini ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi nchini Afrika Kusini.  Nchi imegawanywa katika majimbo tisa.  Katika mkesha wa uchaguzi mkuu wa 1994 nchi ilikuwa na majimbo manne halafu kulikuwa na maeneo ya bantustan. Kabla ya uchaguzi huo wa kwanza ulioendeshwa bila ubaguzi wa rangi maeneo ya bantustan yaliunganishwa tena kisheria na Afrika Kusini na nchi yote iligawiwa kwa majimbo tisa.

Historia 

Muungano wa Afrika Kusini ulianzishwa mwaka 1910 kwa kukuunganisha makoloni manne ya Uingereza: Koloni la Rasi, Koloni ya Natal, Koloni ya Transvaal na Koloni ya Mto Orange (hizi mbili za mwisho zilikuwa hadi uvamizi wa Uingereza jamhuri huru za Makaburu zilizojulikana). Makoloni haya yakawa majimbo manne asilia ya Muungano: Mkoa wa Cape, Mkoa wa Transvaal, Mkoa wa Natal na Dola Huru la Oranje .

Wakazi wasio Wazungu walibanwa katika maeneo maalum kuanzia mwaka 1913. Umiliki wa ardhi kwa watu weusi ulizuiliwa kwa maeneo fulani ya jumla ya 13% ya nchi yote. Kuanzia mwishoni mwa miaka ya 1950, maeneo haya yalibadilishwa hatua kwa hatua kuwa "homelands" au "bantustan". Nne kati ya nchi hizi zilitangazwa kama nchi za pekee za watu weusi wakati wa enzi ya apartheid . Mnamo 1976, nchi ya Transkei ilikuwa ya kwanza kukubali uhuru kutoka kwa Afrika Kusini, na ingawa uhuru huu haukuwahi kutambuliwa na nchi nyingine yoyote, nchi zingine tatu.Bophuthatswana (1977), Venda (1979) na Ciskei (1981)zilifuata kukubali uhuru bandia.

Tarehe 27 Aprili 1994, tarehe ya uchaguzi wa kwanza usio wa ubaguzi wa rangi ambako pia  Katiba ya Muda ilipitishwa, majimbo haya yote na nchi za bantustan zilivunjwa, na majimbo tisa mapya yalianzishwa.

Orodha

Tanbihi

Majimbo ya Afrika Kusini
Mikoa ya Burkina Faso

Mikoa ya Burkina Faso ni ngazi ya kwanza ya utaguzi nchini Burkina Faso. Kwa jumla kuna mikoa 13 ya kiutawala. Mkuu wa mkoa huitwa gavana .

Mikoa hii imegawanywa katika wilaya 45 (provinces) na kata 351 (communes).

Marejeo

Angalia pia 
 Mikoa ya Burkina Faso kwenye Statoids.com

Mikoa ya Burkina Faso
Berengari wa Saint-Papoul

Berengari wa Saint-Papoul (kwa Kifaransa: Bérenger ; karne ya 11 - 1093) alikuwa mmonaki wa Kibenedikto nchini Ufaransa (wilaya ya Aude) 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 « La vie de saint Bérenger, confesseur », dans Jacqueline Bouette de Blémur, L'année bénédictine ou les Vies des saints de l'ordre de Saint Benoist qui se rencontrent au mois de May, 1667, p. 334-338 

Waliozaliwa karne ya 11
Waliofariki 1093
Wamonaki
Wabenedikto
Watakatifu wa Ufaransa
Lambati wa Vence

Lambati wa Vence (jina la kiraia kwa Kifaransa: Lambert Pelloquin; Bauduen, 1084 - Vence, 26 Mei 1154) alikuwa askofu wa mji huo, leo nchini Ufaransa, tangu mwaka 1114. Kabla ya hapo alikuwa mmonaki huko Lerins tangu umri wa miaka 16.

Anakumbukwa kwa kusaidia maskini, aliowajengea hospitali ya kwanza mjini, na kwa kupenda kuishi kifukara.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Saint-Lambert sur diocese-frejus-toulon.com 
Lambert de Vence sur le site de l'Aumônerie de la cathédrale de Vence 

Waliozaliwa 1084
Waliofariki 1154
Wamonaki
Wabenedikto
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Dekamita

Dekamita ni kipimo cha urefu wa sentimita 10 ambao ni sawa na mita 0.1. Kifupi chake ni dam.

Kipimo hicho si kawaida sana isipokuwa katika metorolojia ambapo shinikizo la hewa hutajwa mara nyingi kulingana na kimo cha dekamita.

Dekamita kwa mraba ni eneo la "are" moja ambao ni mita 10x10 au m2 100.

Marejeo

Vipimo vya urefu
Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria

Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria (kwa Kiingereza: Cocoa Research Institute of Nigeria; kifupi: CRIN) katika Jimbo la Oyo, Nigeria, ni taasisi ya utafiti wa kakao iliyoanzishwa na Serikali ya Shirikisho la Nigeria kupitia Sheria ya Taasisi ya Utafiti ya Nigeria ya 1964.   Sheria hiyo ilianzisha taasisi za utafiti wa kakao, mawese, kahawa na kola.

Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Naigeria ilianzishwa ili kukuza na kuboresha uzalishaji ya kakao na bidhaa yake inchini Nigeria na kimataifa. Awali Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ilikua sehemu ya Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Afrika Magharibi  yenye makao yake makuu Tafo, Ghana.

Kakao na bidhaa yake hutumika kama chanzo cha mapato na ajira kwa wakulima katika majimbo yanayozalisha kakao ya Nigeria.

Kazi kuu ya Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ni kufanya utafiti wa ubora wa juu katika kakao, kola, na kahawa na pia kutoa vifaa vya kufundishia na kutafiti na bidhaa hizi za kilimo.

Utafiti 
Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ilitoa aina mpya za kakao mnamo 2013.

Marejeo 

Jimbo la Oyo
uchumi wa Nigeria
Zarif (mwimbaji)

Zarif Davidson (anayejulikana kwa jina la Zarif au 'Mona Lisa Veto') ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za Kiingereza ambaye muziki wake unajumuisha muziki wa roho, muziki wa funk, na muziki wa pop. Yeye hucheza na bendi ya watu tisa na nyakati nyingine hucheza klabu na gitaa.

Maisha ya awali 
Zarif alikulia Harrow, London na baba yake wa Uskoti na mama yake wa Irani. Aliandika wimbo wake wa kwanza kama kuingia kwenye mashindano ya 'Blue Peter' na kuunda bendi ya wasichana na marafiki zake inayoitwa Girls of Tomorrow. Zarif alipata elimu katika Chuo Kikuu cha Kaskazini mwa London na akaendelea kusoma katika Chuo Kikuu cha London, ambapo alihitimu na shahada ya sayansi ya kibinadamu.

Marejeo

Wanamuziki wa Uingereza
Watu walio hai
Murti

Murti ni neno la Kisanskrit ambalo linamaanisha sanamu ya mungu fulani katika dini ya Uhindu. Kwa imani ya Kihindu murti si mungu mwenyewe bali ishara yake ambamo roho ya mungu inajionyesha. 

Waumini Wahindu huombea kuwepo kwa mungu katika sanamu ili waweze kuwasiliana naye na kupokea baraka zake. Wahindu hawaziabudu murti au sanamu yenyewe bali mungu ambaye yuko katika roho zao. Murti hupatikana hekaluni lakini ziko pia nyumbani mwa Wahindu wengi kwa matumizi ya ibada.

Nafasi ya murti katika ibada 

Murti mara chache hupatikana bila umbo maalumu lakini kwa kawaida ni sanamu za mawe au metali zinazomwonyesha  mungu fulani katika umbo la kibinadamu kama vile Shiva au Ganesha, Rama au Krishna, Saraswati au Kali. 

Murti huchongwa kulingana na maagizo madhubuti na kisha kuwekwa hekaluni na makuhani wenye mafunzo katika ibada maalumu.

Marejeo 

Uhindu
Tangi

Tangi ni chombo kikubwa kinachotumiwa kuhifadhia au kuwekea vimiminika au gesi. Hutengenezwa kwa bati gumu, chuma, plastiki au dutu nyingine isiyoathirika na vitu vinavyohifadhiwa mle.

Tangi zinapatikana kwa maumbo tofauti na kila ukubwa. Tangi ndogo mfano ya kibatari hushika mafuta kidogo kama nusu thumuni ya lita, tangi la gari huwa na lita 50-60 na matangi makubwa yanayopatikana bandarini hushika lita milioni kadhaa yakipokea mafuta kutoka meli zinazobeba mafuta.

Marejeo

Vyombo vya kuwekea vitu
Wilson

Wilson ni jina la:

Addie Anderson Wilson
Margaret Wilson (mwandishi)
Amy Wilson-Hardy
August Wilson
Kay Wilson
Henry Wilson
Wilson Kinyonga
Richard Wilson
Wilson Kiprugut
Charles Thomson Rees Wilson
Kenneth Wilson
Robert Woodrow Wilson
Wilson Masilingi
Woodrow Wilson

Majina ya ukoo
Williams

Williams ni jina la:

Vanessa Williams
C. K. Williams
Robin Williams
Ashley Williams
Lauren Williams (mwandishi wa habari)
Henry Sylvester-Williams
Serena Williams
Don Williams
Hayley Williams
Zelda Williams
Wade Williams
Ronald "Slim" Williams
Grace Alele-Williams
Tennessee Williams
Jesse Lynch Williams
William Carlos Williams
Jean E. Williams
Myrlie Evers-Williams

Majina ya ukoo
Jones

Jones ni jina la:

Julian Jones
Capers Jones
Edward P. Jones
Nikole Hannah-Jones
Ellis McNatt Jones
Mary Harris Jones
Stephen Jones Galinoma
Sam J. Jones
Richard Jones
Imara Jones
John Jones
Cherry Jones
Donell Jones
Philip Anthony Jones
Sheinnele Marie Jones
Catherine Zeta Jones
Quincy Jones
Monica Jones Kaufman Pearson
Nasir Jones

Majina ya ukoo
Denzel Washington

Denzel Hayes Washington Jr. (alizaliwa Desemba 28, 1954) ni mwigizaji na mtengenezaji wa filamu wa Marekani. Amekuwa akizungumziwa sana kama mwigizaji ambaye alirekebisha upya "dhana ya nyota wa sinema ya kawaida" na hivyo kuleta dhana ya kwamba nyota katika filamu anaweza akawa mtu tu wa kawaida lakini mwenye fani na ujuzi tofauti na vile alivyochukuliwa katika jamii. 

Katika kipindi chake chote cha kazi kwa zaidi ya miongo minne, Washington amepokea tuzo nyingi, zikiwa ni pamoja na tuzo ya Tony, tuzo mbili za Akademi, tuzo tatu za Golden Globe na Silver Bears mbili. Mnamo 2016, alipokea Tuzo ya Mafanikio katika Maisha ya Cecil B. DeMille, na mnamo 2020, The New York Times alimtaja mwigizaji bora wa karne ya 21. Mnamo 2022, Washington alipokea nishani ya rais ya Uhuru aliyopewa na Rais Joe Biden.

Marejeo

Waliozaliwa 1954
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Marekani
Michael Mgimwa

Michael Victor Mgimwa (alizaliwa Dar es Salaam, 17 Mei 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania. 

Alianza kucheza mpira akiwa shule ya msingi huko Iringa. Shule hiyo iliitwa Star Internation School. Baadaye akatambuliwa na skauti kutoka Uingereza. Akapata fursa ya kushiriki na Bolto Wanders FC. Chini ya ulezi wa taasisi ya ulezi ya TFF pale Karume. 

Alipomaliza elimu ya sekondari pale Jitegemee, akaanza rasmi kujihusisha na mpira mazima. Timu yake ya kwanza kucheza kama mchezaji wa kulipwa ni Moro United na timu ya pili kujiunga ni Mtibwa Sugar FC. Ambapo alishiriki kwenye ligi ya Tanzania msimu wa 2011 — 2012. 

Akiwa huko alionyesha umahiri mkubwa wa kulisakata soka huku akishinda magoli 20 katika michuano ya Uhai Cup. Timu yake ya tatu ikawa Roi Et United ya nchini Thailand. Wakati huo ilikuwa daraja la pili. Ilikuwa kati ya 2012—2013. Akaipigania hadi kufikia daraja la kwanza.  

Baadaye akajiunga na timu ya Surat Than FC iliyopo kusini mwa Thailand. Ilikuwa ligi ya tatu ambapo alishinda magoli kadhaa yaliyoleta heshima kwa timu. Hiyo ilikuwa kati ya 2013 na 2014.

Mwaka 2015 alirudi Tanzania kushiriki kwenye ligi kuu akaja kuichezea klabu ya African Sport FC ya jijini Tanga kati ya 2015—2016. Akarudi tena Thailand 2017 kwa minajili ya kujiunga na Nan FC na sasa ni mchezaji katika club ya Pow fc ya Thailnda.

Marejeo

Wachezaji mpira wa Tanzania
Lang

Lang ni jina la:
Felicia Lang
Lang Yangzhi
Paulo Lang Fu

Majina ya watu
Long

Long ni jina la:
Justin Long
Vinh Long
Long Island

Majina ya watu
Chuo Kikuu cha Marburg

Chuo Kikuu cha Marburg (kwa ) ilianzishwa mwaka wa 1527 na Philip I, mtemi wa Hesse. Ni kimojawapo cha vyuo vikuu vya kale zaidi vya Ujerumani. Kilianzishwa kama chuo kikuu cha Kiprotestanti miaka michache baada ya matengenezo ya Martin Luther. Sasa ni chuo kikuu cha umma cha jimbo la Hesse, bila tabia ya kidini. 

Chuo Kikuu cha Marburg kina wanafunzi wapatao 23,500 na wafanyakazi 7,500. Kiko katika mji wa Marburg wenye wakazi 76,000; hivyo wanafunzi na waajiriwa wa chuo kikuu ni sehemu muhimu ya uchumi wa mji wote. Majengo ya chuo kikuu yamesambaa kote kwenye mji. 

Karibu asilimia 14 za wanafunzi si Wajerumani ambayo ni asilimia kubwa zaidi ya wanafunzi wa kimataifa nchini Hesse.

Picha

Wahitimu mashuhuri na kitivo

Wataalamu wa sayansi asilia 
 
 Ludwig Aschoff
 Emil von Behring
 Karl Ferdinand Braun
 Klaus Bringmann
 Robert Bunsen
 Adolf Butenandt
 Georg Ludwig Carius
 Franz Ludwig Fick
 Hans Fischer
 Edward Frankland
 Frederick Augustus Genth
 Johann Peter Griess
 Karl Eugen Guthe
 Otto Hahn
 Johannes Hartmann
 Thomas Archer Hirst
 Erich Hückel
 Kathrin Jansen
 Hermann Knoblauch
 Hermann Kolbe
 Albrecht Kossel
 Ulrich Lemmer
 Otto Loewi
 Carl Ludwig
 Hans Meerwein
 Ludwig Mond
 Denis Papin
 Heinrich Petraeus (1589–1620)
 Otto Schindewolf
 Thorsten M. Schlaeger
 Sunao Tawara
 John Tyndall
 Wilhelm Walcher
 Alfred Wegener
 Georg Wittig
 Alexandre Yersin
 Karl Ziegler
 Theodor Zincke
 Adolf Fick

Wanatheolojia 
Marburg ilijulikana tangu mwanzoni kama chuo kikuu kinachozingatia sayansi za jamii. Ilihifadhi umaarufu huo hasa katika falsafa na theolojia kwa muda mrefu baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia .

 Rudolf Bultmann
 Karl Barth
 Andreas Leonhard Creuzer
 Friedrich Heiler
 Wilhelm Herrmann
 Aegidius Hunnius
 Andreas Hyperius
 Otto Kaiser
 Helmut Koester
 Jacob Lorhard
 Rudolf Otto
 Johann Jakob Pfeiffer
 Kurt Rudolph
 Annemarie Schimmel
 Paul Tillich
 August Friedrich Christian Vilmar
 Gottlieb Olpp

Wanafalsafa

 Wolfgang Abendroth
 Hannah Arendt
 Karl Theodor Bayrhoffer
 Ernst Cassirer
 Hermann Cohen
 Hans-Georg Gadamer
 Nicolai Hartmann
 Martin Heidegger
 Hans Heinz Holz
 Hans Jonas
 Friedrich Albert Lange
 Karl Löwith
 Paul Natorp
 José Ortega y Gasset
 Isaac Rülf
 Leo Strauss
 Christian Wolff
 Eduard Zeller

Tanbihi 

Coordinates on Wikidata
vyuo vikuu vya Ujerumani
Lahn

Mto Lahn ni tawimto la Rhine nchini Ujerumani. Una urefu wa kilomita 245 ukipita kwenye majimbo ya shirikisho ya Rhine Kaskazini-Westfalia (km 23.0 ), Hesse (km 165.6), na Rhine-Palatino (km 57.0). 

Chanzo chake kiko kwenye milima ya Rothaargebirge ukiishia kwenye mto Rhine huko Lahnstein, karibu na Koblenz. 

Miji muhimu kando ya Lahn ni pamoja na Marburg, Gießen, Wetzlar, Limburg an der Lahn, Weilburg na Bad Ems.

Picha

Viungo vya nje 
 Lahn Valley Tourist Association  
 Lahn guide for canoeing 
 Information for boat captains 
 Stream gauges of the Lahn Valley 
 Lahnhöhenweg and Limesweg hiking trails  
 Lahntalradweg bicycle route 

Mito ya Ujerumani
Coordinates on Wikidata
Hessen-Marburg

Hessen-Marburg (kwa ) ilikuwa utemi wa kihistoria nchini Ujerumani. Ilikuwa utemi wa kujitegemea ndani ya Dola Takatifu la Kiroma. Watawala wake walikuwa na cheo cha landgraf (ing. landgrave)

Utemi wa Hessen ulianzishwa mnamo 1265 kwa kugawa utemi mkubwa wa Thuringia. Hessen-Marburg ilitokea kama nchi ya pekee wakati mtawala wa Hessen aligawa maeneo yake kati ya wana wake wawili kwenye mwaka 1458. Ilhali mtawala wa eneo alifariki bila mrithi, eneo likaunganishwa tena na Hessen kubwa.

Ugawaji wa pili ulitokea mnamo mwaka 1567 ukadumu hadi 1604. Baadaye iligawiwa tena kati ya temi za Hessen-Darmstadt na Hessen Kassel. Leo hii maeneo yake yamo ndani ya jimbo la Hesse la Ujerumani.

Maeneo yake yalikuwa na miji ya Marburg, Gießen,  Nidda na Epstein pamoja na vijiji vya karibu.

Viungo vya nje 
 Watemi ya Hessen-Marburg

nchi za kihistoria za Ulaya
Hesse
Dola Takatifu la Kiroma
Historia ya Ujerumani
Lingua franka

Lingua franka  (inajulikana pia kama lugha ya daraja, lugha ya kawaida, lugha ya biashara, lugha saidizi, au lugha ya kiungo) ni lugha inayotumiwa ili kufanya mawasiliano yawezekane kati ya makundi ya watu ambao hawashiriki lugha mama au lahaja ya pamoja. Kwa kawaida ni lugha ya tatu ambayo ni tofauti na lugha asili za wazungumzaji. 

Jina hilo limechukuliwa kutoka Lingua Franca Mediterania ya zama za kati iliyokuwa lugha ya pijini yenye misingi ya Kilatini iliyotumiwa hasa na wafanyabiashara katika nchi jirani na Bahari ya Mediteranea kuanzia karne ya 11 hadi 19.  

Lugha yoyote inayotumiwa mara kwa mara kwa mawasiliano kati ya watu ambao hawashiriki lugha asili inaweza kuitwa lingua franka.  

Kwa hiyo pijini ni lingua franka; lugha za krioli zinaweza kutumika pia kwa mawasiliano kati ya vikundi vya lugha. Lakini hata lugha asilia ya taifa fulani linaweza kutumiwa na kuitwa hivi, kama inasomwa na watu wengi wenye lugha tofauti na kutumiwa kwa mawasiliano kati yao. Hivyo mara nyingi lugha ya enzi ya ukoloni imekuwa lugha ya mawasiliano kati ya jamii zenye lugha tofauti ndani ya nchi iliyokuwa koloni zamani.

Kwa mfano, Kiingereza ni lugha asilia nchini Uingereza lakini inatumika kama lingua franka nchini Ufilipino, pamoja na Kitagalog. Vilevile, Kiarabu, Kifaransa, Kimandarini, Kirusi na Kihispania hutumikia madhumuni sawa kama lingua franka za biashara na elimu katika maeneo mbalimbali za Dunia.

Marejeo

Viungo vya nje 
 
 
  from Juan del Encina, Le Bourgeois Gentilhomme, Carlo Goldoni's L'Impresario da Smyrna, Diego de Haedo and other sources
 
Lugha
Abubeker Nassir

Abubeker Nassir Ahmed (Kiamhari: አቡበከር ናስር
Articles containing Amharic-language text; alizaliwa 23 Februari 2000) ni mwanasoka wa kulipwa kutoka Ethiopia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa Mamelodi Sundowns katika Ligi Kuu ya Soka na timu ya taifa ya Ethiopia. Hapo awali aliichezea Ethiopia Coffee katika Ligi Kuu ya Ethiopia.
Ramadhani Yusuf

Ramadhani Yusef Mohammed (Kiamhari: ረመዳን
Articles containing Amharic-language text 
ዩሱፍ; alizaliwa 12 Februari 2001) ni mwanasoka wa kulipwa wa Ethiopia ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Ligi Kuu ya Ethiopia ya Saint George na timu ya taifa ya Ethiopia.
Mabadiliko ya tabianchi Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini

Mabadiliko ya tabianchi Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini (MENA Middle East and North Africa) ni makala inayoelezea mabadiliko ya tabianchi ya eneo la Mashariki ya Kati na kaskazini mwa Afrika pamoja na mikakati ya baadaye ya namna ya kukabiliana na hali ya mabadiliko hayo.

Matokeo ya mabadiliko 
Mabadiliko hayo yanaonekana hasa katika

 kupanda kwa halijoto; idadi za siku zenyo joto la juu imeshaongezeka mara mbili kazi ya  1970 na 2016. Utafiti wa kisayansi unatabiri kwamba vipindi vya joto kali vitatokea kwa siku 80 za mwaka mnamo 2050 na siku 118 za mwaka manmo 2100. Pamoja na kuongezeka kwa dhoruba za mchanga na vipindi virefu vya ukame sehemu kubwa za MENA zinaweza kugeukia kuwa kiadui kwa maisha ya kibinadamu.
 uhaba wa maji: tayari leo maji ni haba sana katika nchi za MENA. Benki ya Dunia inafafanua eneo kuwa na changamoto ya maji kama akiba ya maji iko chini ya mita za ujao 1700 kwa mwaka kwa kila mkazi wa eneo. Utafiti wa Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP) inatabiri kwamba kiasi cha mvua itapungua zaidi na kusababisha kushuka kwa mavuno kwa asilimia 30 hadi mwaka 2050. Mabadiliko hayo yataathiri sana jumuiya zote zinazotegemea kilimo.
 kupanda kwa usawa bahari wastani: katika nchi za MENA, watu milioni 60 hukalia maeneo karibu na pwani la bahari.  Hadi mwaka 2030 idadi hii inatabiriwa kufikia miloni 100. Kupanda kwa usawa bahari wastani kutasababisha mafuriko na bahari kuenea hadi sehemu zinazokaliwa na binadamu.  Nchi itakayoathiriwa zaidi ni Misri. Leo hii sehemu kubwa za mji wa Aleksandria  na theluthi moja ya delta ya mto Nile ni nchi iliyopo kidogo juu ya  usawa bahari wastani na wakati wa dhoruba maji yanaingia tayri kwenye nchi kavu. Kupanda kwa usawa wa bahari kwa mita moja kungezamisha asilimia 12-15 za ardhi ya mashamba ya Misri kwenye bahari na kulazimisha wakazi milioni 6-7 kuhama. Hata kupanda kwa sentimita 50 pekee kungelazimisha watu milioni 2 kuhama.

Michango ya nchi za MENA kwa uzalishaji wa gesi chafu 
Mnamo 2018, eneo la MENA lilitoa tani bilioni 3.2 za kaboni dioksidi na 8.7% ya uzalishaji wa gesi chafu duniani (GHG)  licha ya kuwa na asilimia 6 pekee ya watu duniani.  

Uzalishaji huu mara nyingi unatoka kwenye viwanda vya nishati,   kwa kua sehemu ya nchi nyingi za Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini kuwa na hifadhi kubwa ya mafuta na gesi asilia ambayo hupatikana katika maeneo aya.   Eneo la Mashariki ya Kati ni mojawapo ya maeneo yaliyo hatarini zaidi kwa mabadiliko ya hali ya hewa. Athari hizo ni pamoja na kuongezeka kwa hali ya ukame, Wimbi la joto|hali ya joto na kuongezeka kwa kina cha bahari.

Marejeo

hali ya hewa
Ekolojia
Swahili climate voices
Afrika ya Kaskazini
mashariki ya Kati
Jhalak Man Gandarbha

Jhalak Man Gandarbha (29 Julai 1935 - 23 Novemba 2003) alikuwa mmoja wa waimbaji muhimu zaidi nchini Nepal. Alifahamika sana kwa wimbo wake maarufu wa Gaine Geet, Gandarbha Sangeet, wimbo wa kitamaduni aliouimba na watu wa kabila la Gaine au Gandarbha la Nepal. Alikuwa mwimbaji wa kwanza wa Guinea kurekodi wimbo wa Gaine na kupewa heshima na vyombo vikuu vya habari.

Maisha ya awali
Ganvarbha alianza kuimba akiwa na umri wa miaka tisa. Alizaliwa mwaka 1935 kwenye familia ya Gandharbha, aliaanza kujifunza kuimba na kucheza dansi tangu akiwa na umri mdogo. Gandharbhas hucheza aina tofauti za nyimbo za kitamaduni kama vile Jhyaure, Khyali, na Karkha (nyimbo zilizotungwa ili kumsifu mtu kwa vitendo vyake). Pia wana uhusiano wa karibu na miungu. Gandarbhas ana kifaa cha kipekee chenye ncha nne kinachoitwa Sarangi.

Marejeo

Wanamuziki wa Nepal
Sunita Dulal

Sunita Dulal (alizaliwa Jalbire, Wilaya ya Sindhulpalchok, 28 Novemba 1991) ni mwimbaji maarufu wa Kathmandu, Nepal. Amekuwa akiimba nyimbo za kitamaduni za Nepali. Sunita Dulal ni mwanamke kijana mwenye vipaji vingi. 

Mbali na kuimba, Sunita Dulal pia anafanya kazi, ni mtangazaji wa programu za NTV (Televisheni ya Nepal, kituo cha televisheni cha taifa), na vilevile anafanya mitindo. Hivi karibuni, ameachia albamu yake ya 13 ya Mero Hajur kwenye soko ambayo inaakisi kuwa albamu nyingine yenye vibao vikali vya Nepali Teej Female. Sikukuu yake huadhimishwa kuanzia tarehe ya mwisho ya Julai hadi Septemba. 

Sunita Dulal sasa ameachia Albamu yake ya mwaka huu ya Nachau Sarara ambayo ni albamu yake ya 15 ikiwa na nyimbo kama 'Teej Ko Ayo Lahara' na 'Chuppa Moi Khaula'. Pia alishiriki katika wimbo wa mazingira wa Melancholy wenye wasanii 365 wa Nepalese.

Marejeo

Watu walio hai
Wanamuziki wa Nepal
Mitrasen Thapa Magar

Mitrasen Thapa Magar (maarufu kama Master Mitrasen; 29 Desemba 1895 - 7 Aprili 1946) alikuwa mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mwanaharakati na mfanyakazi wa kijamii nchini Nepal. Aliacha jeshi akiwa na umri mdogo kwa ajili ya muziki na jamii ya Nepali. Mchango wake kwa nyanja mbalimbali za jamii ya Nepali ni wa ajabu.

Maisha ya awali
Alizaliwa katika eneo la Bhagsu, India tarehe 29 Desemba 1895 na baba yake Manbirsen Thapa Magar na mama yake Radha Thapa Magar katika mji mkuu wa Surendrasen Thapa. Nyumbani kwao ni katika kijiji cha Rakhu Pula katika Wilaya ya Parbat huko Nepal. Mtoto wake wa kiume anaitwa Digvijay Sen Thapa.

Elimu
Kwa kuwa hakukuwa na shule wakati wa Bhagsu Cantment, wakati wa kipindi chake, alianza kujifunza kutoka kwa baba yake mzazi. Alijiunga na darasa lake la kwanza akiwa na umri wa miaka 8 katika shule ya msingi iliyopo umbali wa kilomita tano kutoka katika sehemu alipokuwa anaishi. Alijifunza Kiramayana kilichotafsiriwa na Bhanubhakta.

Marejeo

Wanamuziki wa Nepal
Dol Kumari Karki

Dol Kumari Karki (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Tara Devi; 15 Januari 1946 - 23 Januari 2006) alikuwa mwimbaji kutoka nchini Nepal. Anajulikana kama "Nightingale wa Nepal" kwa kuwa na nyimbo zaidi ya 4,000 wakati wa uhai wake. Muziki wake mwingi uligusia mada za uzalendo na upendo.

Maisha ya awali
Alizaliwa mwaka wa 1946, katika kitongoji cha Indra Chowk huko Kathmandu, Nepal na wazazi wake Krishna Bahadur Karki na Radha Devi Karki. Tara Devi alianza kuimba akiwa na umri wa miaka saba na kurekodi nyimbo 4000 katika kazi yake ya kuimba kwa miaka 40. Alijihusisha na kuimba vipindi vya watoto katika redio za Nepal. Aliweza kwenda na kazi yake ya muziki pamoja na masomo yake hadi alipomaliza elimu yake  katika Muziki.

Marejeo

Wanamuziki wa Nepal
Muna Thapa Magar

Muna Thapa Magar ni mwimbaji wa nchini Nepal. Alizaliwa katika kijiji cha Siling Lamchhapa, Manakamana, wilaya ya Gorkha.

Albamu Zake
Teej Git – Beshiko Mela (तिज गीत – बेशिको मेला)
Chhori (छोरी)
Doshro Chhori (दोश्रो छोरी)
Timi Ramro Hasole (तिमी राम्रो हांसोले)
Badulki Lairahane (Panche Baja) (बाडुल्कि लाईरहने)
Timi Mero Ma Timro Hune Kahile Ho (तिमी मेरो म तिम्रो हुने कहिले हो)
Chari Basyo Barako Dalima (चरी बस्यो बरको डालीमा)
Ke Diu Maile Samjhana (के दिउ मैले सम्झना)
Piratima Fail (पिरतीमा फेल)
Jiban Adhuro (जिबन अधुरो)

Marejeo

Watu walio hai
Wanamuziki wa Nepal
Raju Lama

Raju Lama (alizaliwa 16 Machi 1978) ni mwimbaji na mtunzi nchini Nepal. Ndiye mwimbaji mkuu wa bendi ya muziki wa Kimongolia Heart. 

Kazi yake inajumuisha nyimbo za Kinepali, Kitibeti, Tamang na lugha nyingine. Yeye ni mmoja wa makocha wanaofundisha muziki wa Sauti ya Nepal.

Lama kwa sasa anaishi Marekani na Nepali.

Albamu zake
Soltini – 1995[11]
Mongolian Heart – 1996
Mongolian Heart Vol 2 – 1999
Mongolian Heart Vol 3 – 2002
Mongolian Heart Solid Gold – 2004
Donbo Tamang Album – 2004
Mongolian Heart Vol 4 – 2006
Mongolian Heart vol 5 – 2009
Mongolian Heart Vol 6 – 2012
Samling Gompa – 2016
Mongolian Heart Vol 7 – 2018

Marejeo

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Wanamuziki wa Nepal
Gyanu Rana

Gyanu Rana (amezaliwa Thamel, Kathmandu, Nepal, 3 Oktoba, 1949) ni mwimbaji aliyetunga na kuimba nyimbo maarufu za Nepal kama "Siri Ma Siri Ni Kancha" na "Manchhe Ko Maya Yaha" na "Narayan Gopal.

Maisha ya Awali
Rana ni binti wa Dharmaraj Thapa, mshairi maarufu na mwimbaji maarufu wa jadi. Baba yake alifanya kazi katika Redio ya taifa ya Nepal na baadaye aliteuliwa kama mwanachama wa Nepal Academy, taasisi ya serikali ya Nepal iliyoundwa kwa ajili ya kukuza na kuinua utamaduni wa Nepal. Mama yake, Savitri Thapa, ni mwanzilishi wa Dharmaraj Savitri Thapa Lok Sahitya Guthi, jukwaa la kukuza nyimbo za utamaduni wa Nepalese.

Marejeo

Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Wanamuziki wa Nepal
Meta Platforms

Meta Platforms, Inc. ni kampuni ya intaneti inayojulikana kwa kifupi chake Meta. Kabla ya mwaka 2021 ilifahamika kama Facebook, kampuni lililomilikiwa na Mark Zuckerberg pamoja na waanzilishi wengine na wafanyakazi wake. Makao makuu yako California, Marekani.

Tangu Februari 2012 kampuni ilianza kutoa hisa hadharani. 

Pamoja na mtandao wa kijamii Facebook, Meta inamiliki huduma za Instagram, WhatsApp, Messenger na Meta Quest. Kwenye mwaka 2021 kampuni ya Meta ilipata asilimia 97.5 ya mapato yake kutokana na kuuza nafasi za matangazo yanayowekwa na kampuni nyingine kwenye kurasa za huduma zake.

Marejeo 

Kampuni za Marekani
kampuni za intaneti
2Africa

2Africa ni kebo ya baharini ya mawasiliano ya kimataifa ambayo huzunguka ufuo wa Afrika chini ya uso wa bahari ili kuiunganisha Afrika na Ulaya, Mashariki ya Kati na Uhindi. Inagharamiwa na ushirikiano unaojumuisha kampuni za simu kadhaa pamoja na Meta. Mfumo huo utakuwa wa kwanza kutumia :en:Spatial multiplexing (SDM1).  

Kebo ya 2Afrika inaanza Ulaya ikipitia Bahari ya Atlantiki na Bahari ya Hindi, na kisha kurudi Ulaya kupitia Bahari ya Shamu na Bahari ya Mediteranea . 

2Afrika ni kebo ndefu duniani inayowekwa kwenye tako la bahari. Inaunganisha vituo 46 katika nchi 33 za Afrika, Asia na Ulaya ikiwa na urefu wa kilomita 45,000. Kebo ya 2Africa ina uwezo wa kubeba hadi tbps 180 ukitumia jozi 16 za nyuzi badala ya jozi 8 zilizokuwa kawaida.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi
 Press Release with Map on Businesswire
 Facebook Engineering 2Africa page
Kampuni za intaneti
mawasiliano
Kebo ya baharini ya mawasiliano

Kebo ya baharini ya mawasiliano (kwa Kiingereza: submarine communications cable) ni kebo inayowekwa kwenye sakafu ya bahari kati ya vituo vya nchi kavu ili kubeba ishara za mawasiliano kuvukia sehemu za bahari. 

Kebo za kwanza za mawasiliano ya baharini zilizowekwa mwanzoni mwa miaka ya 1850 zilibeba ujumbe wa telegrafu. Kebo iliyoanza kutumiwa kati ya Marekani na Ulaya mnamo 16 Agosti 1858 ilileta mawasiliano ya kwanza ya papo hapo kati ya mabara mawili.

Vizazi vilivyofuata vya kebo hizo vilibeba mawasiliano ya simu, kisha mawasiliano ya data. Kebo za kwanza zilitumia nyaya za shaba lakini nyaya za kisasa hutumia teknolojia ya ya nyuzi za kioo zikibeba data za kidijitali, ambazo zinajumuisha mawasiliano ya data ya simu na Intaneti. 

Kebo za kisasa kwa kawaida huwa na kipenyo cha milimita 25 na uzito wa takriban tani 1.4 kwa kilomita. Kebo zinazowekwa karibu na pwani kwenye maji yasiyo na kina kirefu huwa nzito zaidi.

Marejeo

Kusoma zaidi

Viungo vya nje 
 The International Cable Protection Committee  - inajumuisha rejista ya nyaya za baharini duniani kote  
 Orodha ya Kebo za baharini za Mawasiliano, 1850–2010
 Kingfisher Information Service – Cable Awareness; UK Fisherman's Submarine Cable Awareness site
 Orange's Fishermen's/Submarine Cable Information

Ramani 
 Submarine Cable Map by TeleGeography
 Map gallery of submarine cable maps by TeleGeography, showing evolution since 2000. 2008 map in the Guardian; 2014 map on CNN.
 Map and Satellite views of US landing sites for transatlantic cables
 Map and Satellite views of US landing sites for transpacific cables
 Positions and Route information of Submarine Cables in the Seas Around the UK

Teknolojia
Mawasiliano