LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Viwakilishi vya pekee

Viwakilishi vya pekee ni viwakilishi ambavyo hubainisha nomino ambayo hutajwa kwa kutumia viambishi vya -ote, -o-ote, -enye, -enyewe, na -ingine. Viwakilishi hivi huitwa vya pekee kwa sababu kila kimoja hutoa taarifa tofauti (ya peke yake) na chenzake. Kimsingi mizizi yake ipo mitano.

Mchangunuo wa mizizi

(i) -ote
Maana hasa ni hali ya "kutokubaki na kitu" ukiwa mazungumzoni. 
Mifano
Yote yamemwagika
Wote wameondoka
Zote zimeoza
Chote kimeliwa
Sote tutafaulu

(ii) -o-ote
Maana hasa ni hali ya kutokuchagua au "pasipo uchaguzi". 
Mifano
Yeyote aje
Chochote nitakula
Lolote nitapanda
Zozote zitaliwa
Yoyote inampendeza

(iii) -enye
Maana hasa ni hali ya "umiliki". Hudhihirisha dhana ya kuwa na, umilikaji wa mali, tabia, hali na cheo.
Mifano
Wenye maji umepasuka
Mwenye nyumba amehama
Lenye kutu limetoboka
Chenye rangi ni changu
Vyenye sukari nyingi havifai

(iv) -enyewe
Maana hasa ni hali ya "msisitizo". 
Mifano
Mwenyewe amehama
Lenyewe limetoka
Yenyewe imebomoka
Chenyewe kimechomoka
Kwenyewe kumeanguka

(v) -ingine
Maana hasa ni hali ya "nyongeza". 
Mifano
Mwingine amehama
Lingine limeliwa
Nyingine imejengwa
Kingine kimepotea
Vingine vimeletwa

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Wapremontree

Wapremontree au Wanorberti au Wakanoni Weupe ni watawa wa shirika la kikanoni lililoanzishwa na Norbert wa Xanten mwaka 1120 huko Premontree, karibu na Laon.

Ufupisho wa jina la shirika ni O.Praem (Ordo Praemonstratensis).

Tanbihi

Marejeo
Hippolyte Helyot, Histoire des ordres réligieux (1714).
Max Heimbucher, Orden u. Kongregationen (1907), ii. 56.
Wolfgang Grassl, Culture of Place: An Intellectual Profile of the Premonstratensian Order. Nordhausen: Bautz, 2012.

Viungo vya nje

Premonstratensian Home Page
St Norbert College, Catholic Secondary School in the Norbertine Tradition)
St. Norbert College - Private Catholic College (Norbertine Tradition)
Archmere Academy - Catholic School in the Norbertine Tradition
Archmere Alumni Association 
The website for St. Michael's Abbey of the Norbertine Fathers in Silverado, California
The website of the Norbertine Community of Our Lady of England Priory, Storrington, West Sussex, UK 
Norbertines of Chelmsford, UK
Center for Norbertine Studies, St. Norbert College, De Pere, Wisconsin

Wapremontree
Mashirika ya kitawa
Citeaux

Citeaux ni abasia (kwa Kifaransa: Abbaye de Cîteaux) ya Kanisa Katoliki huko Saint-Nicolas-lès-Cîteaux, kusini kwa Dijon, Ufaransa. Ni maarufu kama chanzo (1098) cha urekebisho wa umonaki wa Kibenedikto ulioenea haraka kila mahali katika karne ya 12, hasa kutokana na mvuto wa mwanashirika Bernardo wa Clairvaux.

Hata hivyo waanzilishi wake walikuwa Robati wa Molesme, Stefano Harding na Alberiko wa Citeaux.

Siku hizi inakaliwa na Watrapisti (ufupisho wa jina la Kilatini la shirika lao ni OCSO, Ordo Cistercensium Strictae Observantiae) wasiopungua 35. 

Wasitoo wengine wanaunda shirikisho la O.Cist..

Marejeo
 Plouvier, M. and Saint-Denis, A. (eds.), 1998: Pour une histoire monumentale de Cîteaux, 1098-1998 (Commentarii cistercienses. Studia et documenta, 8), Cîteaux.

Viungo vya nje

 Official site (in French)
 History of Cîteaux Abbey (in French)

Picha
 Photo 
 Abbey Stamp 
 Illumination of an Abbey Manuscript

Mashirika ya kitawa
Wasitoo
Vivumishi ya kuuliza

Vivumishi vya kuuliza ni maneno yanayouliza taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino husika.
Mifano
Mzee yupi anaumwa?
Miti mingapi imekatwa?
Unafanya kazi gani?
Chakula kipi kitamu?
Mwalimu yupi anafundisha vizuri?

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Vivumishi vya kuonesha

Vivumishi vya kuonesha (pia: "vivumishi vya kuashiria") ni maneno yanayotoa taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino kwa kudokeza umbali au ukaribu wa nomino hiyo iliyotajwa kutoka kwa mzungumzaji. Umbali huo unaweza kuwa karibu, mbali kidogo, au mbali sana. Pia tunaweza kuvitupia katika wingi na umoja tukizingatia ngeli za nomino na upatanisho wa kisarufi. 
Mifano
Kibuyu kile kina maziwa
Jembe <u>hili<u> ni mali yangu
Gari hilo limepata ajali
Kitabu hiki ni kizuri
Mambo haya siyawezi

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Vivumishi vya -a unganifu

Vivumishi vya -a unganifu ni maneno yanayotoa taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino kwa kuunganisha taarifa hiyo ya nomino kwa kutumia mzizi wa -a unganifu. 
Mifano
Chakula ch-a mtoto hakijapikwa
Jiko L-a kupikia limelipuka
Mwalimu w-a Kiswahili amesafiri
Ndizi z-a Bukoba ni tamu
Gari y-a jirani imeibiwa

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Pombia Safari Park

Pombia Safari Park ni mbuga wa safari, zoo na eneo la burudani karibu na mji wa Pombia, Piemonte, kaskazini mwa Italia. 

Iliundwa mwaka 1976 ikapanushwa kuwa na eneo la mita za mraba 400.000 (hektari 40).

Kuna takriban wanyama 600 pamoja na simba, tiger, punda milia, twiga na wanayama wengine wa pori.

Picha

Viungo vya Nje
Official website

Mbuga wa safari
Piemonte
Mbuga wa safari

Mbuga wa safari  (ing.: safari park) ni aina ya zoo penye wanyama wa pori lakini yenye eneo kubwa ambako watu wanaweza kutembea kwa magari kati ya wanyama walio ndani ya vifungo vyao. Hii ni tofauti na zoo za kawaida ambako watalii wanatembea kwenye njia kati ya vifungo vya wanyama.

Sawa na zoo wanyama wanaoweza kuwindana au kupigana hawako pamoja ndani kifungo kimoja. Lakini maeneo ni makubwa zaidi kuliko zoo ya kawaida.

Mbuga za aina hii zilianzishwa huko Marekani mnamo mwaka 1953 katika jimbo la Florida ambako simba 12 waliwekwa ndani ya fensi katika eneo la hektari 1 na watalii waliweza kupita kwa gari.

1966 ikafuata mbuga mwingine huko Longleat, Uingereza ambako eneo la hektari 40 (ekari 99) lilitengwa kwa kusudi hili. Katika miaka ya 1970 mbuga mbalimbali zilijengwa Ulaya na Marekani na pia Asia zenye maeneo ya zaidi ya hektari 100 yaani kilometa ya mraba 1. Mahali pachache kama vile San Diego, Marekani (7.3 km²) na Cox Bazar, Bangla Desh (9.6 km²) kuna mbuga kubwa zaidi. Hizi zote ni ndogo kabisa kuliko mbuga za wanyama katika Afrika penye maeneo ya kilomita za mraba makumi hadi maelfu na hapa wanyama hawatengwi. Mbuga za Afrika zinalenga kuhifadhi wanyamapori katika mazingira asilia lakini mbuga za safari zinataka kuonyesha wanyamapori katika mazingira isiyo ya kiasili tena kwa makusudi ya kibiashara pamoja na kielimu na kiburudani.

Zoo
Mbuga wa safari
Jim Morrison

Jim Morrison (James Douglas Morrison;8 Desemba 1943 – 3 Julai 1971) alikuwa mwimbaji kutoka Marekani.

Morrison, Jim
Morrison, Jim
Morrison, Jim
The Doors
Florida
Muziki wa rock
Nomino za pekee

Nomino za pekee ni maneno yanayotaja majina mahususi ya watu, mahali au vitu ambavyo vina sifa ya pekee. Maneno hayo yanapoandikwa lazima yaanze na herufi kubwa mwanzoni.
Mifano
Dar es Salaam kuna msongamano wa magari sana
Nairobi hakuna wakora wengi
Oliver amesafiri kutafuta maziwa ya mbuzi
Anna yupo shuleni kujifunza lishe bora
Mlima Kilimanjaro una miti mingi ya matunda

Tazama pia
Lango:Lugha
Nomino
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Galatia

Galatia ni jina la mkoa wa zamani katikati ya nchi inayoitwa leo Uturuki.

Galatia ilipata jina hilo baada ya kuvamiwa na kukaliwa na kabila la Wagali kutoka Ufaransa kupitia Bulgaria ya leo katika karne ya 3 KK. 

Mji mkuu wake ulikuwa Ancyra (leo Ankara, mji mkuu wa Uturuki).

Tanbihi

Marejeo 

Encyclopedia, MS Encarta 2001, under article "Galatia".
Barraclough, Geoffrey, ed. HarperCollins Atlas of World History. 2nd ed. Oxford: HarperCollins, 1989. 76–77.
John King, Celt Kingdoms, pg. 74–75.
The Catholic Encyclopedia, VI: Epistle to the Galatians.
Stephen Mitchell, 1993. Anatolia: Land, Men, and Gods in Asia Minor vol. 1: "The Celts and the Impact of Roman Rule." (Oxford: Clarendon Press) 1993.  ISBN 0-19-814080-0. Concentrates on Galatia; volume 2 covers "The Rise of the Church". (Bryn Mawr Classical Review)
David Rankin, (1987) 1996. Celts and the Classical World (London: Routledge): Chapter 9 "The Galatians".
Coşkun, A., "Das Ende der "romfreundlichen Herrschaft" in Galatien und das Beispiel einer "sanften Provinzialisierung" in Zentralanatolien," in Coşkun, A. (hg), Freundschaft und Gefolgschaft in den auswärtigen Beziehungen der Römer (2. Jahrhundert v. Chr. - 1. Jahrhundert n. Chr.), (Frankfurt M. u. a., 2008) (Inklusion, Exklusion, 9), 133–164.
 Justin K. Hardin: Galatians and the Imperial Cult. A Critical Analysis of the First-Century Social Context of Paul's Letter. Mohr Siebeck, Tübingen, Germany 2008, ISBN 978-3-16-149563-2.

Viungo vya nje
Celtic Galatians 

UNRV.com: Galatia

Historia ya Uturuki
Maeneo ya Biblia
Mtume Paulo
Nomino za kawaida

Nomino za kawaida ni maneno yanayotaja majina ya watu, mahali au vitu ambavyo vina sifa ya kawaida tu. Watu na vitu hivyo huenda vinafanana kwa kuwa umbo sawa, sifa sawa, na matumizi sawa yanayofanana. Majina haya yanapoandikwa huanza kwa herufi ndogo - ila tu pale yatakapoanza mwanzoni mwa sentensi ndipo yataanzwa kwa herufi kubwa.

Mifano
Dada
Kaka 
Mama
Baba 
Mjomba

Tazama pia
Lango:Lugha
Nomino
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Frigia

Frigia (kwa Kiing. Phrygia) ni jina la ufalme wa zamani, halafu mkoa wa milki mbalimbali zilizotawala Anatolia ambayo leo hii inaunda sehemu kubwa ya nchi ya Uturuki.

Kati ya wafalme mashuhuri wa Frigia alikuwepo Midas anayekumbukwa kama tajiri kwa sababu inasimuliwa kwamba kila kitu alichokigusa kilibadilika kuwa dhahabu. 

Mji mkuu wa Frigia ilikuwa Gordion; mabaki yake yamegunduliwa na wanaakiolojia karibu na mji wa Eskishehir. Aleksander Mashuhuri alipita huko akakuta "fundo la Gordion" lililofanywa na kamba la kushika gari kwenye hekalu la mji; kulikuwa na utabiri uliosema "atakayefungua fundo hilo atatawala Asia". Aleksander alipopita akaangalia fundo akatoa upanga wake na kukata fundo.  

Wakazi walioitwa Wafrigia walitokea Ulaya na kuzungumza lugha iliyofanana kidogo na Kigiriki.

Tanbihi

Viungo vya nje

Phrygia at Ancient History Encyclopedia
Phrygian Period in Anatolia 
1911 Encyclopædia Britannica
King Midas and Phrygia Cultural Center 

Historia ya Uturuki
Maeneo ya Biblia
Mtume Paulo
Nomino za dhahania

Nomino za dhahania ni maneno yanayotaja majina ya watu na vitu ambavyo ni vya kufikirika tu. Ni dhana iliyomo ndani ya akili ya mzungumzaji. Watu na vitu hivyo huwezi kuvigusa wala kuviona kwa macho isipokuwa unaweza kuvifahamu kupitia milango ya fahamu tu.

Mifano
Upepo mkali umetokea kaskazini mwa bahari ya Hindi
Kumetokea na wizi katika nyumba ya jirani 
Wivu ukizidi unakera
Mungu ndiye muumba wa vyote 
Hewa chafu inatokea upande kushoto

Tazama pia
Lango:Lugha
Nomino
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Usama Mukwaya

Usama "Osam" Mukwaya Nyanzi (alizaliwa tarehe 12 Desemba, 1989) ni mkurugenzi, mtayarishaji, mwigizaji wa filamu kutoka Uganda. Mafanikio yake katika kazi ya filamu yalikuja na filamu fupi Hello iliyoshinda tuzo bora kabisa ya filamu katika tuzo za Wanafunzi wa MNFPAC za mwaka 2010. Dokezo lake la mwongozo lilikuwa Upendo, iliyotolewa mnamo Januari 2018. Filamu zake nyingine kuu ni pamoja na Bala Bala Sese, iliyoongozwa na Lukyamuzi Bashir ; Mukwaya anadaiwa kuwa mwandishi na mtengenezaji wa filamu hiyo. Filamu hiyo iliteuliwa na tuzo za Africa Movie Academy za Filamu Bora kwa lugha ya Kiafrika . Kufikia Novemba 2018, kwa sasa anahudumu kama afisa mkuu wa yaliyomo ya Stream Afrique.

Maisha ya mapema na historia
Mzaliwa wa Hospitali ya Mulago, Kampala, Uganda, Mukwaya ana asili ya Ganda, Ankole na Rwanda. Yeye ni mtoto wa kiongozi wa dini Abdullah Mukwaya na Aziidah Mariam. Baada ya kifo cha mama yake alipokuwa na umri wa miaka 8, shangazi Muk Muk alimpeleka; wakati alikufa pia, Mukwaya alilazimika kuishi na baba yake na baadaye kuendelea na babu yake. Kufikia tarehe 24 Aprili, 2019, Abdullah anahudumu kama Qadhi wa Wilaya ya Mbarara.

Elimu
Usama ilianza masomo ya mapema kutoka shule ya Sayat Aisha Nursery na baadaye hadi Shule ya watoto wachanga ya Buraaq. Aliendelea kuhudhuria Shule ya Msingi ya Linnet wilayani Wakiso, kwa masomo yake ya shule ya msingi, Shule ya Sekondari ya Shuhada'e Islamic huko Mbarara kwa kiwango chake cha O na kupata udhibitisho wake wa kiwango cha A kutoka Shule ya Sekondari ya Nyamitanga.

Alisoma Mtandao wa Udhibitishaji wa Udhibiti wa Cisco, na Usimamizi wa LAN / WAN chini ya kitivo cha teknolojia ya habari katika Chuo Kikuu cha Makerere. Hivi sasa anafuatilia diploma katika Utawala wa Biashara katika Chuo Kikuu cha Cavendish.

Filamu

Marejeo

Viungo vya nje

 
 Official Twitter

Waliozaliwa 1989
Watu walio hai
Waigizaji Filamu wa Uganda
Nomino za jumla

Nomino za jumla (pia: Nomino za makundi) ni maneno yanayotaja majina ya watu na vitu ambavyo vinapatikana katika makundi. Watu au vitu hivyo hutajwa kwa jina moja tu la jumla ambalo linawakilisha kundi lote. Ijapokuwa watu au vitu hivyo vinaweza kutenganishwa katika kitu kimoja na kikatajwa kwa jina lake la pekee.

Mifano
Ngizi zikifungwa pamoja huitwaje
Kwaya ya mtakatifu Thomas imeshinda tuzo
Bunge la Afrika ya Mashariki limeanza vikao vyake rasmi 
Jumuia ya Madola kazini
Familia yangu imesafiri 
Bendi ya Twanga Pepeta inatumbuiza

Tazama pia
Lango:Lugha
Nomino
Nomino za pekee 
Nomino za kawaida
Nomino za dhahania
Nomino za wingi
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Nomino za wingi

Nomino za wingi ni maneno yanayotaja majina ya vitu vinavyopatikana katika wingi tu, basi. Vitu hivyo haviwezi kutenganishwa katika kimojakimoja na kikatajwa kwa jina lake la pekee.

Mifano
Maji
Mchanga  
Sukari 
Chumvi

Tazama pia
Lango:Lugha
Nomino
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Vivumishi vya kuuliza

Vivumishi vya kuulizia ni maneno yanayoulizia taarifa inayohusu nomino au kiwakilishi cha nomino. 
Mifano
Mzee  yupi anaumwa?
Miti mingapi imekatwa?
Unafanya kazi gani?
Chakula kipi ni kitamu?
Mwalimu yupi anafundisha vizuri?

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraine

Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraine ilikuwa kati ya jamhuri wanachama 15 za Umoja wa Kisovyeti hadi mwaka 1991. 

Jina lake liliandikwa kwa alfabeti ya Kikirili katika lugha ya Kiukraine: "Українська Радянська Соціалістична Республіка, УРСР" (Ukrainska Radyanska Sotsialistichna Respublika, URSR) na pia kwa Kirusi "Украинская Советская Социалистическая Республика" (Ukrainskaya Sovyetskaya Sotsialisticheskaya Respublika, USSR). 

Mji mkuu wa kwanza ulikuwa Kharkiv lakini serikali ilihamia Kiev mwaka 1934. 

Jamhuri hii ilikuwa moja ya nchi wanachama walioanzisha Umoja wa Mataifa. Hali halisi haikuwa na madaraka ya pekee kwa sababu ilikuwa chini ya usimamizi wa serikali kuu ya Moscow. 

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi ilipata uhuru wake
na kuwa nchi Jamhuri ya Ukraine.

Marejeo

Historia ya Ukraine
Umoja wa Kisovyeti
Mnyama Ngozi-miiba

Wanyama ngozi-miiba (kutoka Kiholanzi stekelhuidigen) ni wanyama wa bahari ambao wana ngozi yenye miiba na ulinganifu wa pembetano ingawa wahenga wao walikuwa na uwenzipacha. Hata lava wao wana uwenzipacha lakini hukuza pande tano wakiwa wazima. Mifano ya wanyama ngozi-miiba ni viti vya pweza, changa-maji, shashile, chani na kojojo.

Mwili wa wanyama ngozi-miiba una pande tano na umefunikika kwa ngozi yenye fuwele za kalsiti (kabonati ya kalisi) ziitwazo ossicles (vifupa). Kwa hivyo wanyama hawa wana aina ya kiunzi cha nje. Vifupa vya kiunzi hicho vimeunganika kabisa, kama kwa shashile na jamaa, au vimeunga kwa viungo, kama kwa viti vya pweza, changa-maji na kojojo. Katika matukio mengi vifupa hivyo vina michomozo kwa umbo la miiba, sugu au chembe (asili ya jina la faila hii).

Vineli vidogo vichomoza kupitia nyeleo za kiunzi. Kwa wanyama ngozi-miiba wengi hivi vinaweza kutumika kwa kusogea. Kwa wengine, kama mileli-bahari, hutumika kwa kukamata mawindo tu. Miguu hii ya neli (tube feet) inaweza kujishikiza chini au kwenye mawindo kwa njia ya mfyonzo.

Picha 

Wanyama ngozi-miiba
Kitenzi kikuu

Kitenzi kikuu (alama yake ya kiisimu ni: T) ni kitenzi ambacho hutoa wazo kwa tendo ambalo linatendwa na nomino au kiwakilishi cha nomino. Mara nyingi kitenzi kikuu hukaa peke yake katika sentensi na hutoa taarifa kamili bila ya kuhitaji msaada wa kitenzi kingine. 

Mifano
Babu yangu analima shambani
Shamba letu limepandwa migomba
Juma ameandika barua ya kuomba kazi
Chakula kimepikwa vizuri
Sisi tunasoma somo la Kiswahili

Sifa za kitenzi kikuu
 Huweza kusimama peke yake katika tungo au sentensi na kukamilisha taarifa bila ya kuwepo kitenzi kingine.
Mfano: Mama anakula

 Huweza kuonesha ukanushi au uyakinishi
Mfano: Mimi ninakimbia (uyakinishi)
Wewe hutaimba wimbo huu (ukanushi)

 Huundwa kwa viambishi mbalimbali.
Mfano: Wa- ta- mu- on-a

Tazama pia
Lango:Lugha

Isimu
Sarufi
Kaisari Klaudio

Kaisari Klaudio (jina kamili kwa Kilatini Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus) alikuwa mtawala wa Dola la Roma tangu tarehe 24 Januari 41 hadi 13 Oktoba 54. Alimfuata Kaisari Kaligula akafuatwa na Kaisari Nero.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Marejeo
 Baldwin, B. (1964). "Executions under Claudius: Seneca's Ludus de Morte Claudii". Phoenix 18 (1): 39–48. 
 Griffin, M. (1990). "Claudius in Tacitus". Classical Quarterly 40 (2): 482–501. 
 Levick, B.M. (1978). "Claudius: Antiquarian or Revolutionary?" American Journal of Philology, 99 (1): 79–105.
 Levick, Barbara (1990). Claudius. New Haven: Yale University Press.
 Leon, E.F. (1948). "The Imbecillitas of the Emperor Claudius", Transactions and Proceedings of the American Philological Association, 79  79–86.
 McAlindon, D. (1957). "Claudius and the Senators", American Journal of Philology, 78 (3):  279–286.
 Major, A. (1992). "Was He Pushed or Did He Leap? Claudius' Ascent to Power", Ancient History, 22 25–31.
 Malloch, S. J. V. (2013). The Annals of Tacitus, book 11. Cambridge University Press.
  Minaud, Gérard, Les vies de 12 femmes d'empereur romain - Devoirs, Intrigues & Voluptés, Paris, L'Harmattan, 2012, ch. 2,  La vie de Messaline, femme de Claude, p. 39–64 ; ch. 3,  La vie d'Agrippine, femme de Claude, p. 65–96. ISBN 978-2-336-00291-0.
 Momigliano, Arnaldo (1934). Claudius: the Emperor and His Achievement Trans. W.D. Hogarth. Cambridge: W. Heffer and Sons.
 Oost, S.V. (1958). "The Career of M. Antonius Pallas", American Journal of Philology, 79 (2): 113–139.
 
 
 Ryan, F.X. (1993). "Some Observations on the Censorship of Claudius and Vitellius, AD 47–48", American Journal of Philology, 114 (4):  611–618.
 Scramuzza, Vincent (1940). The Emperor Claudius Cambridge: Harvard University Press.
 Stuart, M. (1936). "The Date of the Inscription of Claudius on the Arch of Ticinum" American Journal of Archaeology 40 (3): 314–322.
 
 
 Vessey, D.W.T.C. (1971). "Thoughts on Tacitus' Portrayal of Claudius" American Journal of Philology 92 (3) 385–409.

Viungo vya nje

Vyanzo vya kale
 Suetonius
 Life of Claudius
 Tacitus
 Tacitus on the second half of Claudius' reign, book 11
 Tacitus on Claudius' last years, book 12
 Dio
 Cassius Dio's account of Claudius' reign, part I
 Cassius Dio's account, part II
 Josephus
 The works of Josephus
 Seneca
 The Apocolocyntosis of the Divine Claudius
 Claudius
 Claudius' Letter to the Alexandrians
 Lyons tablet
 Extract from first half of the Lyons Tablet
 Second half of the Lyons Tablet
 Tacitus' version of the Lyons Tablet speech
 Edict confirming the rights of the people of Trent. Full Latin text here.

Maisha yake kadiri ya utaalamu wa kisasa
 Biography from De Imperatoribus Romanis 
  Claudius Page
 Claudius I at BBC History

Waliozaliwa 10 KK
Waliofariki 54
Watu wa Biblia
Makaizari wa Roma
Kaisari Nero

Kaisari Nero (jina kamili kwa Kilatini: Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus: 15 Desemba 37 - 9 Juni 68) alijiua baada ya kutawala Dola la Roma kuanzia tarehe 13 Oktoba 54. 

Alimfuata Kaisari Klaudio akafuatwa na Kaisari Galba.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Tanbihi

Marejeo
Vyanzo vikuu
 Tacitus, Histories, I–IV (c. 105)
 Tacitus, Annals, XIII–XVI (c. 117)
 Josephus, War of the Jews, Books II–VI (c. 94)
 Josephus, Antiquities of the Jews, Book XX (c. 94)
 Cassius Dio, Roman History, Books 61–63 (c. 229)
 Plutarch, The Parallel Lives, The Life of Galba (c. 110)
 Philostratus II, Life of Apollonius Tyana, Books 4–5, (c. 220) 
 Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, the Life of Nero (c. 121)

Vyanzo vingine
 Benario, Herbert W. Nero  at De Imperatoribus Romanis.
 
 Cronin, Vincent. Nero. London: Stacey International, 2010 (ISBN 1-906768-14-5).
 Donahue, John, "Galba (68–69 A.D.)" at De Imperatoribus Romanis.
 Grant, Michael. Nero. New York: Dorset Press, 1989 (ISBN 0-88029-311-X).
 Griffin, Miriam T. Nero: The End of a Dynasty. New Haven, CT; London: Yale University Press, 1985 (hardcover, ISBN 0-300-03285-4); London; New York: Routledge, 1987 (paperback, ISBN 0-7134-4465-7).
 Holland, Richard. Nero: The Man Behind the Myth. Stroud: Sutton Publishing, 2000 (paperback ISBN 0-7509-2876-X).
 Minaud, Gérard, Les vies de 12 femmes d'empereur romain - Devoirs, Intrigues & Voluptés , Paris, L'Harmattan, 2012, ch. 4,  La vie de Poppée, femme de Néron, p. 97–120 (ISBN 978-2-336-00291-0).
 Warmington, Brian Herbert. Nero: Reality and Legend. London: Chatto & Windus, 1969 (hardcover, ISBN 0-7011-1438-X); New York: W.W Norton & Company, 1970 (paperback, ISBN 0-393-00542-9); New York: Vintage, 1981 (paperback, ISBN 0-7011-1454-1).
 Nero Nero: The Actor-Emperor
 Nero entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith
 Nero basic data & select quotes posted by Romans On Line
 Nero Caesar biographical sketch archived in Bible History Online
 THE LIFE AND TIMES OF NERO By CARLO MARIA FRANZERO (BTM format) .
 Nero's depiction in Tacitus' Annals
 Nero Claudius Drusus Germanicus entry in the Illustrated History of the Roman Empire.

Viungo vya nje

 International Society for Neronian Studies

Waliozaliwa 37
Waliofariki 68
Makaizari wa Roma
Watu wa Biblia
Agripa II

Agripa II (aliyezaliwa 27/28), jina lake kamili lilikuwa Marcus Julius Agrippa: ndiye mfalme wa 7 na wa mwisho kutoka ukoo wa Herode Mkuu.  Alikuwa mtoto wa Herode Agripa.

Tanbihi

Vyanzo vingine
 Yohanan Aharoni & Michael Avi-Yonah, "The MacMillan Bible Atlas", Revised Edition, p. 156 (1968 & 1977 by Carta Ltd.).

Viungo vya nje

 Jewish Encyclopedia: Agrippa II
 Agrippa II - Article in historical sourcebook by Mahlon H. Smith
 Livius.org: Julius Marcus Agrippa 

Waliozaliwa 27
Historia ya Israeli
Watu wa Biblia
Tiberius

Tiberius (jina kamili kwa Kilatini: Tiberius Caesar Divi Augusti filius Augustus); 16 Novemba 42 KK - 16 Machi 37) alitawala Dola la Roma kuanzia mwaka 14 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Augusto.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Tanbihi

Marejeo

Vyanzo vikuu 
 Cassius Dio, Roman History Books 57–58, English translation
 Josephus, Antiquities of the Jews, Book 18, especially ch.6, English translation
 Suetonius, Lives of the Twelve Caesars, Life of Tiberius, Latin text with English translation
 Tacitus, Annals, I–VI, English translation
 Velleius Paterculus, Roman History Book II, Latin text with English translation

Vyanzo vingine 
 
 Capes, William Wolfe, Roman History, Longmans, Green, and Co., 1897
 
  (Ernst Mason was a pseudonym of science fiction author Frederik Pohl)
 
 
 
 
 <cite id= Southern>

Viungo vya nje 

 "Tiberius (42 BC – 37 AD)" at the BBC

Waliozaliwa 42 KK
Waliofariki 37
Makaizari wa Roma
Watu wa Biblia
Mdengu

Mdengu (Lens culinaris) ni jina la mmea katika familia Fabaceae unaozaa dengu (pia adesi), mbegu zake ambazo zimo mbili mbili ndani ya makaka. Jina la jenasi linatoka kwa umbo wa mbegu unaofanana na lenzi mbinuko.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Kaisari Kaligula

Kaisari Kaligula (jina kamili kwa Kilatini: Julius Caesar Augustus Germanicus, Caligula likiwa jina la kupachikwa) alikuwa mtawala wa Dola la Roma toka mwaka 37 hadi 41 BK.

Mzao wa nasaba ya Julio-Klaudio, alizaliwa Anzio, (leo mkoani Lazio, Italia, tarehe 31 Agosti 12 na kuuawa tarehe 22 Januari 41.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Tanbihi

Marejeo

Vyanzo vikuu
Cassius Dio, Roman History, Book 59
 Yosefu Flavius, Antiquities of the Jews, (trans. W.Whiston), Books XVIII–XIX
 Filo wa Aleksandria, (trans. C.D.Yonge, London, H. G. Bohn, 1854–1890):
On the Embassy to Gaius
Flaccus
 Seneka Mdogo
On Firmness
On Anger
To Marcia, On Consolation
On Tranquility of Mind
On the Shortness of Life
To Polybius, On Consolation
To Helvia, On Consolation
On Benefits
On the Terrors of Death (Epistle IV)
On Taking One's Own Life (Epistle LXXVII)
On the Value of Advice (Epistle XCIV)
Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula
Tacitus, Annals, Book 6

Vyanzo vingine

Viungo vya nje

The portrait of Caligula in the Digital Sculpture Project
Caligula Attempts to Conquer Britain in AD 40 
Biography from De Imperatoribus Romanis 
 Biography of Gaius Caligula
Straight Dope article 
Caligula
A chronological account of his reign 
Caligula at BBC History

Waliozaliwa 12
Waliofariki 41
Makaizari wa Roma
Iliriko

Iliriko ni jina la zamani la eneo la Ulaya Kusini Mashariki lililokaliwa na makabila ya Wailiria.

Dola la Roma liliteka eneo hilo mwaka 168 KK na kulifanya mkoa wake hadi mwaka 10.

Mtume Paulo alieneza uinjilishaji wake hadi huko.

Wakati wa Napoleon Bonaparte kwa miaka michache (1809-1813) jina lilitumika kwa mkoa wa Dola la Ufaransa, halafu kulikuwa na Ufalme wa Iliriko chini ya Dola la Austria (1816-1849).

Siku hizi eneo hilo limegawanyika kati ya nchi mbalimbali, hasa Albania, Montenegro, Bosnia-Herzegovina, Serbia, Croatia na Slovenia.

Marejeo

Historia ya Ugiriki
Historia ya Albania
Historia ya Montenegro
Historia ya Kroatia
Maeneo ya Biblia
Yezebeli

Yezebeli (kwa Kiebrania אִיזֶבֶל|אִיזָבֶל |Izével|Izável|ʾÎzéḇel|ʾÎzāḇel) alikuwa malkia wa Israeli kama mke wa Mfalme Ahabu katika karne ya 9 KK. 

Binti wa mfalme Ethbaal wa Tiro, Finisia, alimhimiza mumewe kuachana na imani ya taifa lake katika Mungu pekee, YHWH akaangamiza manabii wake (1Fal 16:21-31 ).

Aliyeokoa imani hiyo ni nabii Elia ambaye katika mlima Karmeli alishinda manabii wa miungu Baal na Ashera waliotunzwa na Yezebeli (1Fal 18).

Kazi yake ilikamilishwa na mwanafunzi wake, nabii Elisha aliyempaka mafuta Yehu awe mfalme na arudishe Israeli kwa Mungu wake. Katika mapinduzi yake, Yezebeli aliuawa kikatili (2Fal 9:1-36) kama alivyotabiri Elia.

Kwa uovu wake, Yezebeli anatajwa na Kitabu cha Ufunuo pia (2:20-23).

Tanbihi

Viungo vya nje

Historia ya Israeli
Watu wa Biblia
Kitenzi kikuu kisaidizi

Kitenzi kikuu kisaidizi (alama yake ya kiisimu ni: TS) ni kitenzi ambacho hukaa sambamba na kitenzi kikuu ili kukisaidia kukamilisha taarifa. Kitenzi kikuu kisaidizi kikiwa peke yake hakiwezi kutoa taarifa kamili. Hivyo basi ni lazima kiambatane na kitenzi kingine (kikuu) ndipo taarifa yake ikamilike.

Uchambuzi
Babu yangu alikuwa anaumwa sana (alikuwa ni kitenzi kisaidizi TS - na anaumwa ni kitenzi kikuu T).
Wezi walikuwa wanataka kuiba fedha zake (walikuwa na wanataka vyote ni vitenzi visaidizi - isipokuwa kuiba ambapo hapa kimeainishika kama kitenzi kikuu). Kwa kawaida kitenzi kikuu hukaa mwisho hata kama nyuma yake kutakuwa na wasaidizi kumi. 
Anna alikuwa anataka kwenda kununua matunda sokoni (alikuwa, anataka, na kwenda vyote ni vitenzi visaidizi isipokuwa kununua inabaki kuwa kitenzi kikuu
Upepo ulikuwa umesha ezua mabati yote 
Juma hakuwa anataka kwenda kununua matunda sokoni

Angalizo: Kitenzi kikuu alama yake ni T kubwa na kitenzi kisaidizi alama yake ni TS.

Dhima za kitenzi kikuu kisaidizi
Dhima za kitenzi kikuu kisaidizi zimegawanyika katika makundi makuu mawili - nayo ni:

1) Kujulisha njeo (njeo = wakati, nyakati)

2) Kujulisha uyakinishi na ukanushi wa tendo/matendo

Sifa za Kitenzi kisaidizi

- Hakikamilishi taarifa. Mfano, Baba alikuwa

- Mara zote huambatana na kitenzi kikuu katika kutoa taarifa. Mfano, Upepo ulikuwa unavuma.

- Hudokeza nyakati mbalimbali za kutendeka kwa tendo. Yaani, wakati uliopo, uliopita na ujao. Mfano, Alikuwa, Atakuwa, n.k

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Kitenzi kishirikishi

Kitenzi kishirikishi (alama yake ya kiisimu ni: t) ni kitenzi ambacho hujulisha hali ya kuwepo au kutokuwepo kwa uhusiano/ushirikiano baina ya vipashio vya lugha. Uhusiano huo unaweza kuwa katika tabia, hali, au mazingira fulani.

Mfano
Khadija ni mwizi (ni, ni hali ya kuyakinisha ya kwamba Khadija ana uhusiano na tabia ya wizi).
Joseph alikuwa mwalimu wetu (tendo kamilifu).  
Amina hakuwa mchoyo (hapa inakanusha ya kwamba Amina hana uhusiano tabia ya uchoyo).
Kikombe ki mezani (hapa kipashio cha ki kimetumika kutaja mazingira au mahali kikombe kilipo - kiko mezani). 
Juma yu mgonjwa (hapa inataja tena hali ya nafsi - ni mgonjwa).

Angalizo: Kitenzi kishiriki alama yake ni t ndogo.

Aina za vitenzi vishirikishi
Aina za vitenzi vishirikishi vimegawanyika katika makundi makuu mawili - navyo ni:

1) Vitenzi vishirikishi vikamilifu

2) Vitenzi vishiriki vipungufu

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Vitenzi vishirikishi vikamilifu

Vitenzi vishirikishi vikamilifu (alama yake ya kiisimu ni: t) ni maneno ambayo yamekamilika, yaani, hayaambatanishwi na mofimu/ kiambishi / silabi / neno au kitenzi kingine. Vitenzi hivi pia hugawanyika katika makundi madogomadogo.

Uchambuzi
Kuna mizizi sita ya vitenzi vishirikishi vikamilifu.

(i) -KUWA
Endapo utakuwa na kitenzi cha mzizi wa -kuwa kimesimama/kimekaa peke yake katika sentensi na kimetoa taarifa kamili - basi hicho ni kitenzi kishirikishi.
Mifano
Sada alikuwa mtoro shuleni
Wanjiru atakuwa mgeni rasmi
Nguruka amekuwa mshindi wetu
Anna alikuwa mwimbaji hodari
Mohamed hakuwa mlevi
Sisi tutakuwa wanafunzi bora

(ii) NI
Hiki ni kitenzi kishirikishi kinachojulisha uyakinishi wa tendo. Kitenzi hiki hujulisha kuwepo kwa uhusiano baina ya vipashio vya lugha.
Mifano
Mahmoud ni mchokozi
Tembo ni mnyama mkali
Wanjau ni mwanafunzi mtiifu
Anna ni mwimbaji hodari

(iii) SI
Hiki ni kitenzi kishirikishi kinachojulisha ukanushi wa tendo. Kitenzi hiki hujulisha kuwepo kwa uhusiano baina ya vipashio vya lugha.
Mifano
Mahmoud si mchokozi
Tembo si mnyama mkali
Wanjau si mwanafunzi mtiifu
Anna si mwimbaji hodari

(iv) Vitenzi vishirikishi vinavyojulisha umiliki
Hivi ni vitenzi vinavyotoa taarifa ya umiliki kwa nomino au kiwakilishi.

Mifano
Mariam ana gari zuri
Chakula kina chumvi nyingi
Ulimi hauna mfupa
Husna ana mme mzuri
Darasa letu lina vumbi 
Chatu hana meno

(v) Vitenzi vishirikishi vya viambishi vya mahali (po, mo, ko)
Hivi ni vitenzi vinavyotoa taarifa ya mazingira ya tendo husika. Mazingira hayo ni pamoja na kuwa nje, ndani, juu ya,  au katika eneo fulani.

Mifano
Ndoo imo kisimani
Kikombe kiko mezani
Wanafunzi wamo darasani
Yeye yumo chumbani
Fedha zimo kabatani
Jembe lipo shambani

(vi) Kitenzi kishirikishi chaa viambishi vya ngeli vikisimama peke yake
Hivi ni vitenzi vinavyobainisha maana ya ngeli ikisimama peke yake.

Mifano
Ndoo i kisimani
Kikombe ki mezani
Wanafunzi wa darasani (hapa ni lazima sauti ibadilike ili kutoa maana tofauti na ile maana ya kiwakilishi/kivumishi cha -a unganifu). Bimaana ya kwamba wakati unataja wanafunzi wa - kwenye wa lazima ufanye kama unasimama vile...
Yeye yu chumbani
Fedha zi kabatani
Jembe li shambani

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Mchoroko

Mchoroko (Vigna mungo na V. radiata) ni jina la spishi mbili za mimea katika familia Fabaceae unaozaa choroko, mbegu zake ndogo kuliko aina zote za maharagwe zikuazo ndani ya makaka.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Mnjugu

Mnjugu (Arachis hypogaea) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae unaozaa njugu (pia karanga), mbegu zake ambazo zipo mbili mbili (pengine moja) ndani ya makaka. Tofauti na makaka ya kawaida vikonyo vya yale ya mnjugu huingia ardhini na makaka yanaendelea chini.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Mnjugu-mawe

Mnjugu-mawe (Vigna subterranea) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae unaozaa njugu-mawe, mbegu zake ambazo zipo moja moja au mbili mbili ndani ya makaka. Tofauti na makaka ya kawaida vikonyo vya yale ya mnjugu-mawe huingia ardhini na makaka yanaendelea chini.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Kichaka

Kichaka ni mmea wa kudumu wenye shina la ubao lakini, tofauti na mti, kina mashina zaidi ya moja. Tofauti nyingine ni urefu wake, ilhali vichaka kwa kawaida huwa na urefu wa sentimita kadhaa hadi mita 6 hivi.

Mimea mingi huweza kutokea ama kama kichaka au kama mti kutegemeana na mazingira yake. Kuna aina za miti mikubwa ambayo, ikikatwa, hukua tena kwa umbo la vichaka.

Vichaka mbalimbali ni muhimu kwa uchumi na kulimwa na binadamu kama vile mchai, mbuni na vichaka vingi vya matunda ya kuliwa.

Mimea
Mdudu-ute

Wadudu-ute (faila Onychophora, Kiing. velvet worms) ni viumbehai vinavyofanana na nyungunyungu wafupi na wanene. Wana mnasaba na vidudu-dubu na arithropodi. Jina lao linarejea uwezo wao wa kurushia ute katika vitundu viwili vya matezi nyuma ya mdomo ili kujitetea au kukamata mawindo.

Mwili wa wadudu-ute umerefuka na una pingili nyingi. Kila pingili inabeba jozi ya miguu isipokuwa pingili tatu za kichwa. Tofauti na arithropodi miguu hiyo haina viungo lakini ni kama vifuko vilivyojaa na hemolimfi (“damu”). Inaweza kusogea kwa msaada wa musuli chini ya ngozi. Kichwa kinabeba vipapasio viwili kwenye pingili la kwanza, lakini hivi havina homolojia na vile vya arithropodi. Pingili ya pili lina kipenyo kinachofanya kazi ya mdomo lakini, tena, hiki hakina homolojia na mdomo wa arithropodi. Kuna mataya (mandibili) mawili yenye ncha kali katika mdomo. Vitundu vya matezi ya ute vipo kwenye pingili la tatu.

Ngozi ya wadudu-ute ina tabaka la nje la khitini na tabaka la ndani la seli. Chini ya ngozi kuna matabaka matatu ya musuli. Nje ya ngozi inabeba nywele fupi zinazokupa hisi ya mahameli (asili ya jina la Kiingereza velvet worm).

Spishi za Afrika
 Opisthopatus amatolensis
 Opisthopatus amaxhosa
 Opisthopatus cinctipes
 Opisthopatus drakensbergi
 Opisthopatus herbertorum`
 Opisthopatus highveldi
 Opisthopatus kwazululandi
 Opisthopatus laevis
 Opisthopatus natalensis
 Opisthopatus roseus
 Opisthopatus swatii
 Peripatopsis alba
 Peripatopsis balfouri
 Peripatopsis birgeri
 Peripatopsis bolandi
 Peripatopsis capensis
 Peripatopsis cederbergiensis
 Peripatopsis clavigera
 Peripatopsis hamerae
 Peripatopsis intermedia
 Peripatopsis janni
 Peripatopsis lawrencei
 Peripatopsis leonina
 Peripatopsis moseleyi
 Peripatopsis overbergiensis
 Peripatopsis purpureus
 Peripatopsis sedgwicki
 Peripatopsis stelliporata
 Peripatopsis storchi

Wadudu-ute
Zoolojia

Zoolojia (kutoka maneno ya Kigiriki ζῷον zóon "mnyama, kiumbe hai" na λόγος logos, "neno, fundisho“) ni tawi la biolojia linalochunguza wanyama, hasa wanyama wenye seli nyingi (metazoa).

Zoolojia linatumia mbinu mbalimbali za kisayansi likichungulia maumbile na miili ya wanyama, michakato ndani ya miili, historia ya mageuko ya spishi za wanyama, jenetiki yao, uenezi wao katika dunia, uhusiano wao na mazingira (ekolojia) na jinsi gani wanahusiana kati yao. 

Zoolojia imeunda mfumo wa kupanga wanyama wote kwa vikundi (uainishaji wa kisayansi) na kuendeleza utaratibu huu.

Wanazoolojia kwa kawaida hufuata masomo ya biolojia na kwenye ngazi za juu zinaweka mkazo upande wa elimu ya wanyama. Wanafanya kazi kwenye vyuo vikuu, katika maabara ya makampuni ya madawa, katika bustani za zoo au katika makumbusho.

Viungo vya nje 

Biolojia
Kidudu-dubu

Vidudu-dubu (kutoka Kiholanzi beerdiertjes) ni viumbehai vinavyofanana na dubu wadogo sana wenye jozi nne za miguu; wengi zaidi wana mm 0.3-0.5 wakiwa wazima, lakini kuna spishi kadhaa za hadi mm 1.2 na nyingine za mm 0.1 tu. Wanatokea katika maji au mahali pa majimaji. Wanyama hawa wanaweza kuendelea kuishi katika hali za kuzidi kiasi: kutoka halijoto ya karibu na sifuri halisi hadi juu ya kiwango cha kuchemka, ukavu kabisa, kanieneo kubwa sana, ombwe kabisa na mnururisho kali unaoionisha. Wakikaa katika hali ya ukavu kabisa, hupoteza takriban maji yote mpaka kubaki na 3% tu na hata baada miaka kumi katika hali hii wanaweza kuamka na kuendelea kuishi.

Picha 

Vidudu-dubu
Mwokozi

Mwokozi katika teolojia ya Ukristo, ni sifa mojawapo ya Yesu kutokana na imani ya kwamba ndiye aliyetekeleza wokovu wa binadamu wote.

Ingawa Injili hazitumii jina hilo, Mtume Paulo alilieneza kupitia nyaraka zake kuhusiana na kifo chake msalabani. 

Hivyo Agano Jipya linamtaja Yesu Kristo kama Mwokozi mara 16, likisisitiza kuwa ameokoa wote. 

Waraka wa kwanza wa Yohane unamtaja kama "kipatanisho cha dhambi zetu, tena si cha dhambi zetu tu, bali cha dhambi za ulimwengu" (1 Yohane 2:2). 

Mbali ya Yesu, Agano Jipya linatumia jina hilo kwa Mungu tu (mara 8), wakati Agano la Kale linaita watu mbalimbali kwa jina hilo, kwa sababu ya kuokoa mtu mmoja, wachache au wengi kutoka matatizo mbalimbali.

Tanbihi

Marejeo 
 Borgen, Peder. Early Christianity and Hellenistic Judaism. Edinburgh: T & T Clark Publishing. 1996.
 Brown, Raymond. An Introduction to the New Testament. New York: Doubleday. 1997.
 Dunn, J. D. G.. Christology in the Making. London: SCM Press. 1989.
 Ferguson, Everett. Backgrounds in Early Christianity. Grand Rapids: Eerdmans Publishing. 1993.
 Greene, Colin J. D. Christology in Cultural Perspective: Marking Out the Horizons. Grand Rapids: InterVarsity Press. Eerdmans Publishing. 2003.
 Holt, Bradley P. Thirsty for God: A Brief History of Christian Spirituality. Minneapolis: Fortress Press. 2005.
 Letham, Robert. The Work of Christ. Downers Grove: InterVarsity Press. 1993.
 Macleod, Donald. The Person of Christ. Downers Grove: InterVarsity Press. 1998.
 McGrath, Alister. Historical Theology: An Introduction to the History of Christian Thought. Oxford: Blackwell Publishing. 1998.
 Macquarrie, J.. Jesus Christ in Modern Thought. London: SCM Press. 1990.
 Neusner, Jacob. From Politics to Piety: The Emergence of Pharisaic Judaism. Providence, R. I.: Brown University. 1973.
 Norris, Richard A. Jr. The Christological Controversy. Philadelphia: Fortress Press. 1980.
 O'Collins, Gerald. Christology: A Biblical, Historical, and Systematic Study of Jesus. Oxford:Oxford University Press. 2009.
 ___ Jesus: A Portrait. London: Darton, Longman & Todd. 2008.
 ___ Salvation for All: God's Other Peoples. Oxford:Oxford University Press. 2008.
 Pelikan, Jaroslav. Development of Christian Doctrine: Some Historical Prolegomena. London: Yale University Press. 1969.
 ___ The Emergence of the Catholic Tradition (100-600). Chicago: University of Chicago Press. 1971.
 Rahner, Karl. Foundations of Christian Faith, trans. W.V. Dych. London: Darton, Longman & Todd. 1978.
 Tyson, John R. Invitation to Christian Spirituality: An Ecumenical Anthology. New York: Oxford University Press. 1999.

Teolojia
Yesu Kristo
Imani sahihi

Imani sahihi (kwa Kiingereza Orthodoxy, kutoka maneno ya Kigiriki orthos + doxa,) ni msimamo unaokubali mafundisho sanifu ya dini fulani, tofauti na yale ya wachache. 

Umuhimu wa jambo hilo unasisitizwa hasa katika dini inayokiri umoja wa Mungu, lakini si katika dini nyingine kama zile za jadi au za miungu mingi. 

Katika Ukristo, inamaanisha kwa kawaida kukubali imani kama ilivyofundishwa na mitaguso ya kiekumene katika karne za kwanza za dini hiyo dhidi ya uzushi wa aina mbalimbali.

Historia
Matumizi ya neno hilo yanashuhudiwa kwanza na Codex Iustinianus (Mkusanyo wa Justiniani I) ya miaka 529-534, inayodai majimbo yote duniani yawekwe chini ya maaskofu waliokubali kanuni ya imani ya mtaguso mkuu wa Nisea

Baada ya farakano la mwaka 1054 kati ya Kanisa la Kilatini na Makanisa ya Mashariki ambayo yalikuwa bado na ushirika na Papa wa Roma, ingawa pande zote mbili ziliendelea kujiona ya Kiorthodoksi na ya Kikatoliki, polepole neno la kwanza limekuwa likitumiwa zaidi na Ukristo wa Mashariki na lile la pili na Ukristo wa Magharibi.

Tazama pia
Imani ya Kanisa

Tanbihi

Dini
Ukristo
Teolojia
Kanuni ya Mwalimu

Kanuni ya Mwalimu (kwa Kilatini Regula Magistri) ni kanuni ya kitawa iliyoandikwa na mmonaki asiyejulikana mwanzoni mwa karne ya 6 katika Italia ya kati.

Ilitumiwa sana na Benedikto wa Nursia katika kutunga kanuni yake iliyoenea haraka kote katika Kanisa la Kilatini.

Marejeo

Tanbihi

Mashirika ya kitawa
Mababu wa Kanisa
Kanuni ya kitawa

Kanuni ya kitawa ni maandishi ya kiroho yanayokusudiwa kuongoza hata kisheria maisha ya wamonaki au watawa wengine.

Kanuni ileile inaweza kuongoza shirika moja tu au mengi, kama vile Kanuni ya Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Utawa Hasa wa Tatu wa Mt. Fransisko, inayofuatwa na mashirika karibu 400 duniani kote, yakiwa na jumla ya watawa 200,000 hivi.

Mwandishi wa kanuni kwa kawaida ni mtakatifu aliyeitunga ili kushirikisha karama yake kama mwanzilishi.

Kati ya kanuni za zamani zilizo maarufu zaidi, ziko zile za Pakomi, Basili Mkuu, Benedikto wa Nursia, Kolumbano na Fransisko wa Asizi.

Mwanamke wa kwanza kuandika kanuni ya kitawa alikuwa Klara wa Asizi (1253).

Mashirika ya kitawa
Tuta la mchanga 45

Tuta la Mchanga 45 (ing. dune 45) ni kilima cha mchanga huko Sossusvlei nchini Namibia kilichojengwa na upepo kwa kupuliza na kusukuma punje za mchanga. Asili ya mchanga huu ni mwendo wa mto Oranje uliosagasaga mwamba njiani mwake kwenye mwendo wa miaka mamilioni, kuupeleka mchanga hadi bahari Atlantiki ambako mawimbi yameurudisha kwenye pwani upande wa kaskazini. Kutoka mwambao wa bahari upepo unasukuma punje za mchanga kuelekea barani zinapojenga matuta ya mchanga. Hili tuta la mchanga 45 limepokea jina kutokana na mahali pake kwenye kilomita namba 45 ya barabara inayopita karibu. Kwa sababu ya umbo wake wa ajabu Tuta la Mchanga 45 unapokea maelfu za watalii kila mwaka.

Marejeo
Location of Dune 45 (Google Maps) Lat: -24° 43' 28.33", Lng: +15° 28' 15.23"
Namibia Tourism Board - Southern Region 

Namibia
Vihisishi

Vihisishi ni maneno yanayodokeza vionjo au miguso ya moyo au ya akili.

Vionjo vya moyo huweza kuwa vya furaha au huzuni. 

Maneno hayo kwa kawaida hupewa alama ya mshangao (!), au hutengwa kwa mkato (,) yatokeapo katika maandishi.

Mfano wa maneno hayo ni loo!, ebu!, la asha! n.k.

Kila kihisishi huweza kuibua hisia mahususi. kwa hiyo ni vyema kutumia kihisishi kinachofaa.

Tazama pia
Lango:Lugha

Isimu
Sarufi
Eujeni Mazenod

Eujeni Mazenod (kwa Kifaransa Eugène de Mazenod au kirefu Charles-Joseph-Eugène de Mazenod) (Aix-en-Provence, 1 Agosti 1782 - Marseille, 21 Mei 1861) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Ufaransa aliyeanzisha shirika la kimisionari maarufu kwa ufupisho O.M.I. kwa ajili ya kuinjilisha maskini.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI tarehe 19 Oktoba 1975, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 3 Desemba 1995. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyoiaga dunia.

Maisha
Eujeni alizaliwa tarehe 1 Agosti 1782 akabatizwa kesho yake. 

Baba yake, Charles Antoine de Mazenod, alikuwa mmoja kati ya wenyeviti wa Mahakama ya Biashara, na mama yake alikuwa Marie Rose Joannis. 

Eujeni alianza masomo yake kwenye Chuo Bourbon, lakini hayo yalikatishwa na Mapinduzi ya Kifaransa ambayo yalifilisi familia yake na kuilazimisha kukimbilia Venice, Italia. 

Baadaye akawa mwanafunzi wa bweni katika Chuo cha Masharifu huko Torino. Huko alipokea sakramenti ya ekaristi na kipaimara.

Majeshi ya kimapinduzi kutoka Ufaransa yalipovamia Italia, familia ilikimbilia tena Venice, ambapo baba yake alitafuta kazi mbalimbali bila kufanikiwa. 

Mama yake alirudi Ufaransa pamoja na binti yake alipoomba talaka kwa lengo la kurudishiwa mali yake iliyokuwa imetaifishwa.

Eujeni alibahatika kukaribishwa na familia Zinelli huko Venice. Padri wa familia hiyo, Bartolo Zinelli, alishughulikia malezi ya mtoto huyo akitumia maktaba kubwa ya nyumbani, ambapo Eujeni alishinda saa kadhaa kwa siku. Padri Bartolo alimuathiri pia sana kiutu na kiroho.

Kwa msukumo wa jeshi tena, Eujeni na baba yake walilazimika kukimbilia kusini, kwanza Naples kwa karibu mwaka mzima, halafu Palermo, Sicilia. 

Huko Eujeni aliweza kufuata mtindo wa maisha uliolingana na usharifu wake. 

Hatimaye alirudi Ufaransa na kupewa upadrisho huko Amiens mwaka 1811.

Mwaka 1816 alianzisha shirika la Missionary Oblates of Mary Immaculate.

Kati ya miaka 1837 na 1861 alikuwa askofu wa Marseille, akiliangaza jimbo lake kwa maadili, mipango, mahubiri na maandishi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Biography in the Catholic Encyclopedia

  Biography of Eugene de Mazenod at OMI Lacombe
 Biography of St. Eugene de Mazenod from American Catholic.org 
 Biography of St. Eugene de Mazenod  from the Oblate Missions Website of National Shrine of Our Lady of the Snows website  of The Missionary Oblates of Mary Immaculate

Waliozaliwa 1782
Waliofariki 1861
Watawa waanzilishi
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
O.M.I.
O.M.I.

Missionary Oblates of Mary Immaculate (kifupi O.M.I.) ni shirika la kipapa la wamisionari lililoanzishwa na Eujeni Mazenod (1782-1861) tarehe 25 Januari 1816. 

Mtakatifu huyo kutoka Ufaransa alipata kibali cha Papa Leo XII tarehe 17 Februari 1826. 

Shirika linaundwa na mapadri na mabruda ambao kwa kawaida wanaishi kijumuia. 

Mwaka 2011 walikuwa 4,400 hivi (kati yao 580 katika hatua za malezi) wakifanya umisionari katika sehemu nyingi za dunia, wakiwemo makardinali 2 na maaskofu wengi.

Historia na karama
Lengo la awali la shirika lilikuwa kuleta uamsho katika Kanisa Katoliki la Ufaransa baada ya Mapinduzi ya Kifaransa.

Lakini mapema kazi zake ziliongezeka na kuenea. Papa Pius XI (1857-1939) alipendezwa na juhudi za wanashirika hata akawaita “Wataalamu wa misheni ngumu zaidi za Kanisa”

Kama watawa wengine, wanashirika wanaweka nadhiri kuhusu mashauri ya Kiinjili ya useja mtakatifu, ufukara na utiifu.

Wanashirika maarufu
 Hubert Constant (1931 - 2011)
 Thomas Cooray (1901 - 1988) 
 Francis George (1937-) 
 Vital-Justin Grandin (1829 - 1902) 
 Joseph-Hippolyte Guibert (1802 - 1886) 
 Denis Hurley (1915 - 2004)
 Carl Kabat (1933-)
 Albert Lacombe (1827 - 1916)
 Adrien-Gabriel Morice (1859 - 1938)
 Émile Petitot (1838 - 1916)
 Orlando Beltrán Quevedo (1939-)
 Ronald Rolheiser (1947-)
 Larry Rosebaugh (1935 - 2009)
 Constantine Scollen (1841 - 1902) 
 Jean-Marie-Rodrigue Villeneuve (1883 - 1947)

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 
 Oblate Missions in San Antonio Texas 
 (Oblate) Missionary Association in Belleville, IL 
 US Province Site
 Oblate School of Theology, San Antonio, Texas
 OMI Philippine Province 
 China Mission 
 The Missionary Oblate of Mary Immaculate in Southern Africa
 Notre Dame of Marbel University  a school under the administration of the Marist Brothers
 Notre Dame University, Cotabato City 
 Notre Dame of Greater Manila, Caloocan City
 Notre Dame of Midsayap College
  Missionary Oblates of Mary Immaculate in Canada: OMI Lacombe 
  Oblate Missionary Centre (CMO), Montreal, Canada

O.M.I.
Mashirika ya kitawa
Wamisionari
Vikram Samvat

Vikram Samvat (pia: Bikram Samvat, Devanagari:विक्रम सम्वत्)  ni kalenda rasmi nchini Nepal. Huhesabiwa kati ya kalenda za Kihindu na kufuata muundo wa mwaka jua-mwezi (lunisolar).

Jina latokana na mfalme wa Kihindi Vikramaditya Samvat aliyetawala katika Uhindi kaskazini mnamo karne ya kwanza KK. Mwaakmpya unaanza kwenye siku ya mwezi mwanadamu wa mwezi wa Chaitra inayotokea wakati wa ama Machi au Aprili. Mwezi hufuata awamu halisi za mwezi. 

Kalenda

Nepal