VVU / UKIMWI nchini Angola

Angola ina idadi kubwa ya watu walioambukizwa VVU / UKIMWI, hata hivyo, ina kiwango cha chini zaidi cha maambukizi katika ukanda wa Kusini mwa Afrika. Hali ya janga la VVU / UKIMWI nchini Angola inatarajiwa kubadilika katika siku za usoni kwa sababu ya aina kadhaa za tabia, kitamaduni, na uchumi ndani ya nchi kama vile ukosefu wa maarifa na elimu, viwango vya chini vya matumizi ya kondomu, mzunguko wa ngono na idadi ya wenzi wa ngono, tofauti za kiuchumi na uhamiaji. Kuna kazi kubwa inayofanyika Angola kupambana na janga hilo, lakini misaada mingi inatoka nje ya nchi hiyo.

Kuenea 
Wakati Mpango wa Pamoja wa Umoja wa Mataifa juu ya VVU / UKIMWI ulikadiria maambukizi ya watu wazima mwishoni mwa 2003 kwa 3.9%, takwimu za hivi karibuni kutoka kwa Wizara ya Afya ya Angola na Programu ya Kitaifa ya Kudhibiti Ukimwi zinaonyesha kiwango cha asilimia 2.8 kati ya wanawake wajawazito ambao ni kutafuta huduma ya ujauzito. Ingawa kiwango cha chini kinaonekana kuwa kitu kizuri, kiwango cha maambukizi kinaweza kuiga mwendo wa kasi zaidi unaopatikana katika nchi zingine za Kiafrika. 

Tangu 2003, Angola imepiga hatua katika kupunguza maambukizi ya VVU / UKIMWI katika idadi ya watu. Mwisho wa 2016, ilikadiriwa kuwa watu 280,000 walikuwa wakiishi na VVU / UKIMWI nchini Angola, ambayo inalingana na asilimia ya kuenea kwa takriban 2.2% kati ya watu wazima wenye umri wa miaka 15-49. Maambukizi mapya kati ya watu wa kila kizazi kama ya 2016 yameonyesha kupungua kutoka miaka ya nyuma, ikifika kwa takriban kesi 25,000. Walakini, vifo vinavyohusiana na UKIMWI nchini Angola vimefikia kiwango cha juu kabisa mnamo 2016 vikiongezeka kwa takriban 11,000 mwishoni mwa mwaka.

Kwa jinsia

VVU / UKIMWI imeenea zaidi kwa idadi ya wanawake ya watu wazima wenye umri wa miaka 15 na zaidi na inakadiriwa kuwa 160,000 wanaishi na ugonjwa huo - kiwango cha asilimia 2.2 ya idadi ya wanawake. Wakati VVU / UKIMWI ni mdogo sana kwa wanaume, ugonjwa bado unaathiri watu wanaokadiriwa kuwa 110,000 wanaoishi na ugonjwa huo - kiwango cha 1.5% kati ya idadi ya wanaume nchini Angola.Kuenea huku kunaweza kuhusishwa kwa sababu ya ukosefu wa elimu ya wanawake. Angola ina miaka 6 tu ya elimu ya lazima kutoka umri wa miaka 6 hadi miaka 11. Baada ya miaka hiyo 6, wanawake wengi wanatarajiwa kukaa nyumbani na kusaidia familia zao katika kusaidia kaya — zaidi, kuliko wanaume wanavyotarajiwa kutokana na upendeleo wa kijinsia.Hii inasababisha wengi wa wanawake hawa kukosa masomo ya afya ambayo hufanyika kati ya miaka 9-16 katika mfumo wa elimu wa Angola. Kwa kuongezea, kuna hali ambayo wanaume wa Angola wanaoa wanawake wachanga zaidi, ambayo huwaacha wanawake hawa katika hatari kubwa ya kuwa na mwanamume ambaye ana VVU / UKIMWI kwani wanaume ambao wanaoa mara nyingi wana uzoefu zaidi wa kingono. Umri wa wastani wa wanawake wanaoolewa nchini Angola ni miaka 18.5 ambapo kwa wanaume, umri huu ni miaka 23.5.

Upimaji wa VVU na matibabu 
Wakati maambukizi ya VVU / UKIMWI ni ya chini nchini Angola ikilinganishwa na nchi jirani, utambuzi na matibabu ya ugonjwa huo ni kipaumbele cha juu cha afya. Kuanzia 2016, takriban 40% ya watu wanaoishi na VVU / UKIMWI wanajua hali zao. Kati ya watu ambao wanajua hali yao, takriban watu 62,000 wako kwenye Tiba ya VVU , ambayo ni 22% ya idadi ya watu wanaoishi na VVU / UKIMWI nchini. Pia, 45,000 ya watu wote kwenye  Tiba ya VVU, wameondoa mzigo wa virusi, ambayo ni asilimia kubwa ya idadi ya watu kwenye Tiba ya VVU, lakini inawakilisha tu 16% ya watu wanaoishi na VVU / UKIMWI nchini Angola. Shida moja ya kimataifa inayotokea baada ya watu kuwekwa kwenye Tiba ya VVU, ni uwezo wao kukaa kwenye  kipindi cha matibabu. Hii inaonekana pia nchini Angola, kwani ni 39% tu ya watu wote waliowekwa kwenye  Tiba ya VVU,ambao wanajulikana kuwa bado wanakunywa miezi 12 baada ya kuanza matibabu.

Historia 
Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka 27 nchini Angola, vilivyodumu kutoka 1975 hadi 2002, vilizuia kuenea kwa VVU kwa kiwango cha chini kwa sababu sehemu kubwa za nchi haziwezi kufikiwa na watu walioambukizwa na virusi. Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe, watu kutoka nchi jirani kama Zambia, Botswana, na Zimbabwe (nchi zote zilizo na kiwango cha juu cha maambukizi ya VVU) pia hawakuruhusiwa kuja nchini, ambayo ilichukua jukumu kubwa katika kudhibiti kuenea kwa VVU. Walakini, tangu kumalizika kwa vita, njia za usafirishaji kati ya nchi na ndani ya nchi zimefunguliwa na mawasiliano kati ya nchi jirani na Angola imefunguliwa, na hivyo kutoa uwezekano mkubwa wa kuenea kwa VVU / UKIMWI. 

Huko Angola, karibu 70% ya idadi ya watu iko chini ya umri wa miaka 24. Mnamo 2003, uchunguzi, maarifa, mitazamo, na mazoea ,ulifanywa kati ya watu wenye umri wa miaka 14 hadi 24. Utafiti huu umebaini kuwa takriban asilimia 43% ya vijana waliohojiwa walikuwa wakifanya mapenzi wakiwa na umri wa miaka 15. Kuenea kwa ngono katika miaka ya mapema huko Angola kunafanya kuwa moja ya viwango vya juu zaidi ulimwenguni. Juu ya viwango vya juu vya ngono katika umri wa mapema, kuna ukosefu mkubwa wa upatikanaji wa kondomu, ukosefu wa huduma ya afya ya kutosha, matukio makubwa ya magonjwa ya zinaa, na viwango vya juu vya biashara ya ngono kibiashara nchini Angola. Hizi ni vizuizi vikubwa kushinda wakati wa kushughulikia kinga ya VVU nchini Angola na ni hali zote zinazoiacha nchi ikiwa mbivu kwa mwiko katika VVU.

Jibu la kitaifa 
VVU sio shida pekee ambayo Angola inakabiliwa nayo, kwani nchi hiyo pia inashughulika na shida kali za kiuchumi, kijamii, na kisiasa. Takriban asilimia 68 ya idadi ya watu wanaishi katika umaskini, na 26% ya wale wanaoishi katika umaskini wanaishi katika umaskini uliokithiri. Licha ya maswala haya yaliyotajwa hapo awali ambayo Angola inakabiliwa nayo, serikali ya Angola imefanya juhudi kubwa kufanya kazi ndani ya nchi hiyo na pia na wafadhili na misingi ya kimataifa kupambana na janga la VVU / UKIMWI. Jitihada hizi zote zimewekwa ili kufanya kazi ya kupeleka njia za kuzuia VVU / UKIMWI kwa umma.

Mipango ya kitaifa ya Kudhibiti Ukimwi ilianzishwa ndani ya Wizara ya Afya mnamo 1987. Mpango huu uliwekwa ili kutumika kama njia ya kupambana na janga la VVU / UKIMWI kama taifa. Fedha nyingi za programu hii zimetokana na michango ya nje kusaidia nchi. 

Tume ya Kitaifa ya UKIMWI ilianzishwa mnamo 2002 ili kufanya kazi kwa kuzingatia hali ya juu ya serikali juu ya janga la VVU / UKIMWI. Mkakati wa maendeleo uliotokana na kuundwa kwa tume hii ulitaka kutiliwa maanani idadi kubwa ya watu walio katika mazingira magumu ndani ya Angola: wafanyabiashara ya ngono, madereva wa malori, wafanyikazi wa mgodini, wanajeshi, vijana, watoto wa mitaani, wanawake wajawazito, watu waliohamishwa, wakimbizi na makazi mapya idadi ya watu, wafungwa, wanaojidunga sindano, wapokeaji wa damu, waganga wa jadi, wakunga wa jadi, wahudumu wa afya, na watoto wanaoishi na VVU / UKIMWI au walioathirika. 

Mnamo Juni 2004, Bunge la Kitaifa la Angola lilipitisha sheria kamili ya VVU / UKIMWI kwa madhumuni ya "kulinda na kukuza afya kamili kupitia kupitishwa kwa hatua zinazohitajika kuzuia, kudhibiti, kutibu na kuchunguza VVU / UKIMWI". Sheria iliwekwa katika juhudi za kulinda haki za watu wanaoishi nchini Angola ambao wanaishi na VVU / UKIMWI. Kinga zinazotokana na sheria hii ni pamoja na haki ya kuajiriwa, huduma ya afya ya umma bure, na usiri ndani ya mfumo wa huduma ya afya nchini.

Jibu la kimataifa na juhudi za usaidizi 
Sawa na nchi zingine nyingi za Kiafrika, msaada mwingi wa kupambana na maambukizo ya VVU na maendeleo kwa UKIMWI umetoka nje ya mipaka ya nchi hiyo.

Marekani ilianza kutoa msaada kwa Angola mnamo 2001 na mpango wa (Alama ya UKIMWIAlama) ulioanzishwa chini ya Shirika la Misaada la Maendeleo la Marekani ambalo lilikuwa na maana ya kupunguza maambukizi ya VVU na pia maambukizi ya magonjwa mengine ya zinaa. Mpango huo ulitaka kufanya hivyo haswa kupitia kukuza matumizi ya kondomu kwa watu walio katika mazingira magumu sana ilivyoelezwa hapo juu. Tangu kuanza kwake, Mpango hiyo pia ilichukua njia zingine za kuzuia kama ushauri nasaha, usambazaji wa kondomu, mitandao ya kijamii, na kuzuia maambukizi ya mama kwenda kwa mtoto. Mpango huu uliwekwa kusaidia majimbo yote 18 nchini Angola.

Unyanyapaaji unaozunguka VVU/UKIMWI 
Kwa sababu ya hofu kubwa inayozunguka janga la VVU / UKIMWI nchini Angola, watu wengi ambao wanaishi na VVU / UKIMWI wananyanyapaliwa sana na umma. Matokeo ya kura ya maoni kuuliza ikiwa watu wangenunua chakula kutoka kwa mtu anayejua alikuwa na VVU ilionyesha kuwa 51% ya watu waliochunguzwa hawatanunua chakula kutoka kwa mtu huyo. Jitihada za kisheria zilizofanywa na serikali zimesaidia na ubaguzi dhidi ya wale ambao wanaishi na VVU / UKIMWI, lakini haijamaliza suala hilo, mada ambayo ni kawaida inayoonekana kote ulimwenguni. Pia, kujibu unyanyapaaji unaozunguka janga hili nchini, kampeni nyingi za utetezi na uhamasishaji kwa VVU / UKIMWI zimeanzishwa nchini Angola kusaidia kupambana na unyanyapaaji wa muda mrefu unaozunguka ugonjwa huu.

Marejeo 
Editathon 2021-06 Morogor