LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Msafsafi

Misafsafi (kutoka Kiarabu: صفصاف; Kilatini: Salix) ni familia ya miti fulani imeayo kando ya maji mengi katika Nusudunia ya Kaskazini. Misafsafi inayojulikana sana ni Msafsafi wa Babeli (Salix babylonica) kutoka Uchina na Msafsafi Mweupe (Salix alba) kutoka Ulaya.

Spishi
Salix, Msafsafi (Willow)

Salix acutifolia, Msafsafi Majani-marefu (Long-leaved Violet Willow) 
Salix alba, Msafsafi Mweupe (White Willow) 
Salix amygdaloides, Msafsafi Majani-fyulisi (Peachleaf Willow) 
Salix arctica, Msafsafi wa Aktiki (Arctic Willow) 
Salix atrocinerea, Msafsafi Majivu (Grey Willow) 
Salix aurita, Msafsafi-masikio (Eared Willow) 
Salix babylonica, Msafsafi wa Babeli (Babylon Willow au Peking Willow) 
Salix bebbiana, Msafsafi wa Bebb (Bebb's Willow or Beaked Willow) 
Salix bonplandiana, Msafsafi wa Bonpland au Ahwehote (Bonpland Willow au Ahuejote) 
Salix boothii, Msafsafi wa Booth (Booth's Willow) 
Salix breweri, Msafsafi wa Brewer (Brewer's Willow) 
Salix caprea, Msafsafi Mkuu (Great Willow au Pussy Willow) 
Salix caroliniana, Msafsafi wa Pwani (Coastal Plain Willow) 
Salix cinerea, Msafsafi Kijivu (Grey Willow) 
Salix cordata, Msafsafi-mchanga (Sand Dune Willow) 
Salix delnortensis, Msafsafi wa Del Norte (Del Norte Willow) 
Salix discolor, Msafsafi wa Amerika (American Willow) 
Salix drummondiana, Msafsafi wa Drummond (Drummond's Willow) 
Salix eastwoodiae, Msafsafi wa Eastwood (Eastwood's Willow) 
Salix exigua, Msafsafi Majani-madogo (Narrowleaf Willow) 
Salix gooddingii, Msafsafi Mweusi wa Goodding (Goodding's Black Willow) 
Salix herbacea, Msafsafi Mdogo (Dwarf Willow) 
Salix hookeriana, Msafsafi wa Hooker (Hooker's Willow) 
Salix laevigata, Msafsafi Mwekundu (Red Willow) 
Salix lutea, Msafsafi Manjano (Yellow Willow) 
Salix matsudana, Msafsafi wa Uchina (Chinese Willow) 
Salix mucronata, Msafsafi wa Afrika Kusini (Safsaf Willow) 
Salix myrtilloides, Msafsafi wa Bwawa (Swamp Willow) 
Salix nigra, Msafsafi Mweusi (Black Willow) 
Salix pentandra, Msafsafi-mbei (Bay Willow) 
Salix planifolia, Msafsafi Majani-Almasi (Diamondleaf Willow) 
Salix polaris, Msafsafi wa Ncha ya Kaskazini (Polar Willow) 
Salix prolixa, Msafsafi wa MacKenzie (MacKenzie's Willow) 
Salix purpurea, Msafsafi Urujuani (Purple Willow) 
Salix tetrasperma, Msafsafi wa Uhindi (Indian Willow) 
Salix triandra, Msafsafi Majani-malozi (Almond-leaved Willow) 
Salix viminalis, Msafsafi wa Kawaida (Common Osier) 

Mwenda-usiku na jamaa
Miti
Elimu Mitaani.com

"Elimu Mitaani.com" ni wimbo uliombwa na kutungwa na msanii wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Dknob. Wimbo unatoka katika albamu yenye jina sawa na la wimbo. Wimbo ulitayarishwa na Miikka Mwamba kupitia studio za Kokwa Records. Wimbo ulitolewa kunako mwaka 2003.

Wimbo na mashairi
Sehemu kubwa ya wimbo inahusu mahusiano ya Dknob na maisha ya mtaa jinsi baadhi ya watu wanavyomchukulia sivyo. Anasisitiza itolewe elimu ya mitaani, kwani, ni bora kushinda almasi. Kipande kingine anamsema: hata mitaani tulipozaliwa huwa wanasema tu, sema tu, na ndiyo maana anawaharibu dada zao na tuition wanatega. Hapa anamaanisha kwamba kuna watu wengine hupenda kuona wenzao wakishindwa katika majaribio yao ya maisha na yule aliyeharibiwa akigundua fulani ndiye aliyedanya, basi na yeye analipiza kisasi kwa namna yake (ndiyo maana anasema ninawaharibu dada zao na tuition wanatega). Menginye anasisitiza juu ya kuwasaidia watoto wa mitaani. Wimbo huu hunoenakana kama ndiyo nembo iliyotoa Dknob pangoni. Ijapokuwa kulikuwa na nyimbo zingine awali zilitoka kama vile Kibongo Stance, Usiniache, na nyingine nyingi tu.

Marejeo

Nyimbo za 2003
Nyimbo za Dknob
Kiyama

Kiyama ni neno linalotokana na Kiarabu  يوم القيامة, Yawm al-Qiyāma yaani "Siku ya ufufuko" ambayo inaitwa pia يوم الدين , Yawm al-Dīn, yaani "Siku ya dini". 

Kadiri ya imani ya dini mbalimbali, hususan Uyahudi, Ukristo na Uislamu, kutakuwa na siku ambapo Mungu ataleta ufufuko wa wafu wote pamoja na hukumu ya matendo yao.

Katika Ukristo
Kadiri ya Mtume Paulo, mwili utakaofufuliwa ni huuhuu tulionao sasa, lakini katika hali tofauti: “hupandwa katika uharibifu; hufufuliwa katika kutokuharibika” (1Kor 15:42). Siku ya ufufuo “ndipo watakapomwona Mwana wa Adamu akija katika wingu pamoja na nguvu na utukufu mwingi” (Lk 21:27). “Saa yaja ambayo watu wote waliomo makaburini wataisikia sauti yake. Nao watatoka; wale waliofanya mema kwa ufufuko wa uzima, na waliotenda mabaya kwa ufufuo wa hukumu” (Yoh 5:28-29). “Na hao watakwenda zao kuingia katika adhabu ya milele; bali wenye haki watakwenda katika uzima wa milele” (Math 25:46).

Siku ya ufufuo Kristo mfalme atatuhukumu kwa kudhihirisha misimamo ya watu wote ambao, kwa kupokea au kukataa upendo wa Mungu moyoni mwao, wametenda mema au la. “Imetupasa sisi sote kudhihirishwa mbele ya kiti cha hukumu cha Kristo ili kila mtu apokee ijara ya mambo aliyotenda kwa mwili, kadiri alivyopenda, kwamba ni mema au mabaya” (2Kor 5:10). “Basi ninyi msihukumu neno kabla ya wakati wake, hata ajapo Bwana; ambaye atayamulikisha yaliyositirika ya giza, na kuyadhihirisha mashauri ya mioyo; ndipo kila mtu atakapoipata sifa yake kwa Mungu” (1Kor 4:5). “Hapo atakapokuja Mwana wa Adamu katika utukufu wake, na malaika watakatifu wote pamoja naye, ndipo atakapoketi katika kiti cha utukufu wake. Na mataifa yote watakusanyika mbele zake; naye atawabagua kama vile mchungaji abaguavyo kondoo na mbuzi; atawaweka kondoo mkono wake wa kuume, na mbuzi mkono wake wa kushoto. Kisha Mfalme atawaambia wale walioko mkono wake wa kuume, ‘Njoni, mliobarikiwa na Baba yangu, urithini ufalme mliowekewa tayari tangu kuumbwa ulimwengu; kwa maana nalikuwa na njaa, mkanipa chakula; nalikuwa na kiu, mkaninywesha; nalikuwa mgeni, mkanikaribisha; nalikuwa uchi, mkanivika; nalikuwa mgonjwa, mkaja kunitazama; nalikuwa kifungoni, mkanijia… Amin, nawaambia, kadiri mlivyomtendea mmojawapo wa hao ndugu zangu walio wadogo, mlinitendea mimi’” (Math 25:31-36,40). “Heri wenye rehema, maana hao watapata rehema” (Math 5:7).

Baada ya hukumu ya mwisho, waadilifu watatukuzwa mwili na roho pamoja na Yesu, na ulimwengu pia utageuzwa. “Kama ilivyo ahadi yake, tunatazamia mbingu mpya na nchi mpya, ambayo haki yakaa ndani yake” (2Pet 3:13). “Na Roho na Bibi arusi wasema, ‘Njoo!’ naye asikiaye na aseme, ‘Njoo!’… Yeye mwenye kuyashuhudia haya asema, ‘Naam, naja upesi’. Amina. Na uje, Bwana Yesu! Neema ya Bwana Yesu na iwe pamoja nanyi nyote. Amina” (Ufu 22:17,20-21).

Katika sanaa
Mada hiyo imetumiwa na muziki, uchoraji n.k., hasa Wakristo, kufuatana na Injili (Math 25:31-46).

Dini
Uyahudi
Ukristo
Uislamu
Kelly Rowland

Kelly Rowland (Jina lake kamili ni  Kelendria Trene Rowland) ni mwigizaji, mchezaji wa ngoma, mwanamtindo na aliyekuwa mwimbaji wa kikundi cha wanamuziki mashuhuri kiitwacho « Destiny’s Child ». Alikulia na kuzaliwa Marekani, tarehe 11 Februari 1981.

Simply Deep ni albamu yake ya kwanza na ilitolewa mwaka 2002. Ilikuwa na nyimbo kama Train on a Track, Stole na Dilemma ambayo ilichukua nafasi 64 kwenye orodha ya nyimbo 100. Katika mwaka 2006 albamu hii ilifuatiwa na Ms.Kelly. Albamu yake ya mwisho (ambayo jina lake bado haijulikani) itatolewa mwaka 2011. Ina nyimbo kama When love takes over uliyomfanya Rowland apewe tuzo ya Grammy moja na Commander. Rowland alishiriki na David Guetta katika kutayarisha nyimbo mbili hizo.

Waliozaliwa 1981
Waimbaji wa Marekani
Balbu

Balbu (pia: globu; kutoka Kiing. light bulb au light globe) ni kifaa cha kutolea nuru ikiwashwa yaani wakati umeme unapitishwa ndani yake.  Hutumiwa kama sehemu ya kifaa kikubwa zaidi kama taa ya umeme. 

Balbu hufanya kazi yake kwa kipindi fulani tu baadaye inakwisha inahitaji kubadilishwa. Wakati wa kutoa nuru inashika joto na kwa balbu zenye uzi joto hii huwa na kiwango cha kumwumiza mtu anayeigusa. Ikibadilishwa ni lazima kuangalifu maana inawezekana kupigwa na umeme kama mtu anagusa soketi yaani upande wa taa inayoshika balbu.

Muundo ya balbu yenye waya
Balbu ya kutolea nuru iligunduliwa katika karne ya 19. Awali waya nyembamba ya platini iliwekwa ndani ya gimba la kioo lililoondolewa hewa yote; wakati umeme ulipitishwa kwenye waya hii ilipashwa joto hadi kutoa nuru.  Balbu za kwanza hazikudumu muda mrefu kwa hadi Thomas Edison alifauli kuziboresha kwa kutumia nyaya za kaboni au aloi mbalimbali za metali na kujaza balbu kwa gesi kama arigoni au nitrojeni iliyozuia kuharibika haraka kwa nyaya za kung'aa. Tangu wakati wake taa za umeme zilianza kusambaa kote duniani zikabadilisha maisha ya watu kwa kuwapa uwezekano wa kuangaza nyumba na barabara wakati wowote kwa gharama ndogo.

teknolojia
Fungunyota

Fungunyota (kwa Kiingereza star cluster) ni idadi ya nyota zinazokaa karibu katika anga-nje. Zinashikamana kwa nguvu ya graviti.  Fungunyota maarufu linaloonekana kwa macho ni Kilimia.

Kwa kutumia mitambo ya kisasa wataalamu wa astronomia wamekuta mafungunyota maelfu kadhaa lakini nyingi hazionekani kwa macho matupu au yanaonekana kama nyota ya kawaida tu.

Fungunyota ni tofauti na kundinyota. Katika kundinyota watu wanajumuisha nyota zinazoonekana kukaa karibu na kuwa na umbo maalumu wakitazama anga kwa macho, lakini hali halisi nyota hizo hazina uhusiano kati yao wala hazipo pamoja. Nyingine zipo karibu zaidi na Dunia na nyingine zipo mbali mno. Kinyume chake fungunyota ni kundi la nyota zilizopo karibu hali halisi.

Kwa jumla kuna aina mbili za fungunyota:
 fungunyota la kawaida ambako kwa kawaida idadi ya nyota haizidi mamia kadhaa. Kilimia ni fungunyota la aina hii lakini ni kati ya nyota sita hadi tisa tu zinazoonekana kwa macho matupu kutegemeana na hali ya anga.
 fungunyota tufe lina idadi ya nyota maelfu hadi milioni zinazokaa karibu kama tufe kubwa. Chache zao zinaonekana kama nyota kwa macho lakini nyingi zimeonekana tu tangu kupatikana kwa mitambo ya utazamaji ya kisasa.

Marejeo

Viungo vya nje
Anga

Anga (mara nyingi pia: mbingu) ni uwazi ule mkubwa tunaoona juu yetu tukiinua kichwa nje ya jengo. Tukisimama kwenye tambarare au juu ya mlima kwenye mchana bila mawingu unaonekana kama nusutufe yenye rangi ya buluu. Ile buluu inaongezeka tukitazama juu zaidi kulingana na sehemu karibu na upeo. Wakati wa usiku anga ni jeusi lakini limejaa nuru za nyota.

Kwa lugha nyingine anga ni eneo la angahewa au upeo unaojaa hewa juu ya uso wa ardhi. Sehemu hiyo imejaa molekuli za gesi za angahewa hasa nitrojeni na oksijeni; ni molekuli hizo zinazoakisisha nuru ya jua na kusababisha rangi ya buluu ya anga wakati wa mchana. Bila hewa, anga lingekuwa jeusi muda wote jinsi lilivyo mwezini (linganisha picha).  

Wakati wa mchana tunaona jua angani lisipofunikwa na mawingu. Wakati wa usiku tunaona mwezi na nyota zinazoonekana pia asubuhi na jioni ambako nuru ya jua haina nguvu bado au tena. 

Mengine yanayoonekana angani ni mawingu, upinde wa mvua, ndege au eropleni.

Anga-nje
Anga halina mwisho. Pale tunapojadili sehemu kubwa iliyoko nje ya angahewa tunaweza kuita anga-nje na hii ni upeo wa mwezi, sayari, jua na nyota. Sayansi ya astronomia inaifanyia utafiti. 

Anga-nje ni karibu hali ya ombwe yaani utupu ambako kwa umbali mkubwa tu kuna magimba ya angani au vumbi. Lakini imejaa mnururisho wa aina mbalimbali na kani kama graviti.

Anga na mbingu
Katika lugha ya kila siku maneno "anga" na "mbingu" mara nyingi yanatumiwa kwa maana moja: "Mawingu yanatembea angani - mawingu yanatembea mbinguni". Lakini mbingu huwa na maana ya ziada, yaani ya kidini, kwa kutaja pia upeo wa Mungu au hali inayopita maarifa ya duniani: "hapa ninajisikia kama mbinguni" ni tofauti sana na "hapa najisikia angani".

Katika wikipedia hii tunatumia neno "mbingu" zaidi kwa maana ya kidini.

Viungo vya nje 

 Day Sky Images 
 Night Sky Images 
 Sky Photo Gallery 
 Why is the sky blue?

Ulimwengu
Dunia
Hewa

Hewa ni kitu kinachotuzingira; ilhali haionekani lakini tunaweza kuisikia. Tukifungua mashine ya friji tunasikia baridi ya hewa ndani yake; tukisikia upepo, huu ni mwendo wa hewa; tukitikisa mkono haraka tunasikia hewa kama upepo kidogo. Kila tukipumua tunajaza mapafu kwa hewa na tukimwona ndege jinsi anavyoruka anapiga hewa kwa mabwawa yake.

Hewa kwa macho ya sayansi
Hewa yenyewe ni gimba la gesi. Sayansi ya kemia inatuambia ni mchanganyiko wa gesi mbalimbali hasa nitrojeni (78 %) na oksijeni (21 %) pamoja na viwango vidogo vya arigoni (0.9 %), kaboni dioksidi (0.035 %), hidrojeni (0.01%), neoni (0.00123%), helium (0.0004%), kriptoni (0.00005%) na xenoni (0.000006%). Ndani ya hewa wakati wowote kuna viwango tofauti vya mvuke wa maji na vumbi za aina nyingi. Kwa kawaida hewa haina rangi, ladha wala harufu.

Hewa na uhai
Wanyama wanahitaji oksijeni ya hewa kwa maisha yao wakiipata kwa njia ya kupumua. Kinyume chake mimea hutumia kaboni dioksidi ya hewani kwa usanisinuru na kwa njia hiyo wanapata kaboni iliyo lazima ya kujenga miili yao na hii ni pia kaboni tunayotumia tukichoma mimea mikavu, kwa mfano kuni.

Uzito wa hewa
Hewa ina uzito wake. Kwenye uwiano wa bahari kila mita ya mjao huwa na uzito wa kilogramu 1,2041. Kwa sababu angahewa inafikia kilomita mia kadhaa juu ya uso wa dunia kuna uzito wa tani 10 au kilogramu 10.000. Huu ni uzito tunaobeba kila siku lakini hatuusikii kwa sababu kwetu ni kawaida na tunaihitaji. Kama tungeondoka kutoka eropleni bila kinga katika kimo kirefu sana kama juu ya kilomita 50 tungekufa haraka sana, si tu kwa sababu huko hakuna hewa ya kutosha kwa kupumua, lakini kwa sababu uhaba wa kanieneo ungesababisha damu yetu kuchemka.

Hewa kama gesi, kiowevu, mango
Katika mazingira ya dunia yetu hewa hutokea kama gesi. Lakini inawezekana kupata hewa katika hali ya kiowevu kwa msaada wa mitambo ambapo halijoto ya hewa inapozwa hadi sentigredi 170 chini ya 0 ambako inaanza kugeuka kuwa majimaji. Ikitunzwa katika chupa imara chini ya kanieneo kubwa inaendelea kupatikana kama kiowevu hata kama halijoto yake inapanda tena. Kama halijoto inashuka zaidi hadi kufikia -220 °C kuna pia uwezekano wa kupata hewa mango. Kwenye sayari katika mfumo wa jua letu zilizo mbali na jua na baridi vile hewa yaani elementi kama nitrojeni, oksijeni au methani hazipatikani kama gesi lakini kama barafu au theluji. Kama sehemu ya sayari hizo zinaingia katika kipindi cha "joto" kiasi barafu hizo zinaweza kuyeyuka kuingia katika hali ya kiowevu au gesi na kuunda aina ya angahewa inayoganda tena kipindi cha joto kikiisha na halijoto inashuka tena katika mazingira yale.

Hewa nje ya dunia
Nje ya angahewa ya dunia katika anga-nje hakuna hewa isipokuwa kwenye sayari za jua na miezi yake kama yana masi ya kusababisha graviti ya kutosha inayoshika gesi za angahewa. Lakini hewa kwenye sayari nyingine ni mchanganyiko tofauti wenye gesi nyingine. Viumbehai kutoka duniani wasingeweza kupumua huko hata kama kanieneo na halijoto zingeruhusu kukaa bila kinga.

Tazama pia
Angahewa
Halihewa

Marejeo 

Jiografia
Kemia
Fizikia
Metorolojia

Metorolojia (kutoka Kigiriki μετεωρολογία, meteorologia; kwa Kiingereza meteorology) ni sayansi inayoshughulikia habari za angahewa, tabianchi na halihewa na hasa fizikia pamoja na kemia husika.

Tabia za angahewa 
Tabia za msingi za halihewa ni mwendo wa upepo, halijoto, umawingu, unyevu, kanieneo, kiwango cha mnururisho wa jua, uvukizaji na nyingine. Tangu karne nyingi wataalamu wamejitahidi kupima tabia mbalimbali za halihewa na angahewa kama msaada wa kuzielewa vizuri zaidi na kujenga msingi kwa utabiri wake.

Vifaa vya metorolojia 
Metorolojia imeanza kutokea kadiri wataalamu walivyoanza kuchukua vipimo halisi vya tabia za angahewa na kuvilinganisha. Mwelekeo huo ulileta kubuniwa kwa vifaa vya upimaji maalumu vinavyounganishwa kwenye vituo vya metorolojia. Data kutoka vifaa hivyo zinatunzwa kwa muda mrefu, zinaruhusu kutabiri halihewa na kuangalia mabadiliko ya tabianchi.
 
 vyombo vya kupimia kiasi cha usimbishaji, hasa mvua, vilivyosanifishwa na serikali vinajulikana kutoka Korea mnamo 1441; vilisambazwa kama msaada wa kukadiria kodi za wakulima. Hadi leo kiasi cha mvua kinachonyesha kwa mwezi au mwaka ni kipimo muhimu kwa kupanga shughuli za kilimo.

 vyombo vya kupimia kasi na mwelekeo wa upepo mahali fulani vinajulikana tangu anemomita iliyobuniwa Italia mnamo 1450. Habari hizo ni za msingi kwa kuelewa uhusiano kati ya hali ya hewa katima maeneo jirani; ni pia muhimu kwa kupanga kilimo kwa sababu zinatawala sehemu ya uvukizaji na ni habari za lazima kwa mpangilio wa usafiri kwa eropleni na pia meli.

 Vipimajoto vilivyofanana na vile vya kisasa vilipatikana tangu karne ya 17 na mwaka 1724 Daniel Gabriel Fahrenheit alianzsha skeli ya kwanza iliyoruhusu kulinganishwa kwa vipimo vya joto.

 Higromita ni kifaa cha kupimia kiwango cha unyevu katika hewa; chombo hicho kilibuniwa mwaka 1783 na Mfaransa Horace-Bénédict de Saussure. 

 Mwaka 1960 satelaiti ya kwanza kwa upimaji wa angahewa TIROS-1 ilirushwa angani.
Daniel Gabriel Fahrenheit

Daniel Gabriel Fahrenheit (24 Mei 1686 mjini Danzig (Ujerumani) - 16 Septemba 1736 mjini Den Haag (Uholanzi)) alikuwa mwanafizikia Mjerumani. 

Alipokuwa kijana alihamia mjini Amsterdam (Uholanzi). Alijifunza ufundi wa kioo akatengeneza vifaa vya vipimo vya kisayansi akaanza kujishughulisha mwenyewe na vipimo vya kitaalamu.

Alitambua hasa udhaifu wa vipimo vya joto na ugumu wa kulinganisha matokeo yake na vipimajoto vya siku zake. Hapa alibuni kipimajoto kilichokuwa kamili kuliko zote zilizotangulia na kuunda skeli ya kipimo. 

Kwenye skeli ya Fahrenheit alitumia kiwango cha chini kilichopatikana katika mchanganyiko wa maji na chumvi kabla ya kuganda kilichokuwa sifuri kwenye skeli yake, halafu kiwango cha maji ya kawaida kuganda (kwake gredi 32) halafu kiwango cha joto mdomoni mwa mtu mwenye afya alichoita 96 gredi.

Skeli yake ilijulikana kama "Fahrenheit"  ikatumiwa kimataifa hadi kupatikana kwa skeli ya Selsiasi au sentigredi. Skeli ya fahrenheit inatumiwa hadi leo katika Marekani.

Wanasayansi wa Ujerumani
Waliozaliwa 1686
Waliofariki 1736
Makaa

Kwa fueli inayochimbwa ardhini tazama makaa mawe

Makaa ni dutu mango yenye kiwango kikubwa cha kaboni inayotumiwa kama fueli. Kwa kawaida inapatikana kwa kupashia moto kuni na kuzia hewa isiingie. Ilikuwa chanzo cha nishati ya kupikia na kupashia moto katika nchi nyingi za dunia kabla ya makaamawe kusambaa kwa urahisi zaidi tangu upatikanaji wa usafiri wa kisasa kama treni na meli. Bado ni fueli muhimu kwa watu wengi katika nchi za Afrika. 

Makaa huwa na faida kuliko kuni hasa kutokana na kiwango kikubwa cha nishati ndani yake kulingana na uzito na mjao wake. Faida nyingine ni ya kwamba inawaka bila kutoa ulimi wa moto. 

Kwa hiyo matumizi yake yameongezeka kwenye miji iliyo mbali na misitu kutokana na gharama za kusafirisha mizigo. Matumizi ya makaa yalisababisha uharibifu wa misitu katika nchi nyingi.

Makaa hutengenezwa kwa kupanga kuni kavu kama rundo na kulikanda kwa udongo mbichi. Kuni zinachomwa chini, lakini udongo huzuia kuwaka kwake, hivyo joto la ndani linaangamiza unyevu wa kuni na gesi zote zilizomo ndani ya kuni na kulisha ulimi wa moto. Inayobaki ni karibu kaboni tupu yenye mashimo mengi ndani yake yanayosaidia kushika moto baadaye wakati makaa yanapowashwa.

Viungo vya nje
Teknolojia rahisi ya kutengeneza makaa
kuhusu makaa
Video kuhusu makaa 

Fueli
Mkaa

Mkaa inaweza kumaanisha

Makaa - fueli inayotengenezwa kwa kupashia kuni moto na kuzia hewa 
Makaa mawe - fueli yenye umbo la mwamba
Mkaa (mti) - mti wa aina aleurites moluccana, ganda lake hutumiwa kama dawa
Mwindaji - mtu anayewinda
Kaa (Mnyama mwenye magamba) ni aina ya mnyama ambaye yupo katika kundi la krasteshia anayeishi baharini na ana jozi tano za miguu.
Lori

Lori (kutoka Kiingereza lorry) ni motokaa kubwa ya kubeba mizigo ya kila aina. Kutokana na ukubwa wake lori mara nyingi husukumwa na injini ya diseli.

Muundo wa lori 
Kuna aina mbalimbali. Kwa kawaida huwa na fremu imara, magurudumu yanayosukumwa na injini kupitia giaboksi. Mbele kuna chumba cha dereva chenye kiti chake na vifaa vya kutawala lori kama vile usukani, kichapuzi na breki. kwa kawaida kuna pia viti kwa ajili ya abiria au wasaidizi 1 - 2. Malori makubwa huwa pia na kitanda cha dereva nyuma ya viti.

Nyuma ya chumba cha dereva kuna sehemu ya mizigo na umbo lake linategemea aina ya mizigo. Malori ya kubeba kontena au vipande vikubwa huwa na sehemu bapa tu; kama ni ya kubeba vipande vingi vidogo au masi kama mchanga na mawe kuna nususanduku inayoweza kupandishwa kusudi la kutelezesha yaliyomo yake. Kama ni bidhaa zisizotakiwa kupigwa na jua au mvua kuna sehemu ya mzigo inayofungwa ama kwa kitambaa au sehemu yote ya mizogo ni kama sanduku au chumba cha chuma chenye milango nyuma.

Malori ya pekee yako kwa ajili ya kazi maalumu. Kama kazi ni kubeba vyakula vinavyohitaji kutunzwa baridi au hata katika hali ya mgando sehemu ya mizigo ni kama friji yenye mashine ya kupoza halihewa kushuka chini. 

Malori makubwa huwa mara nyingi na sehemu mbili ambayo ni mbele lori lenye chumba, injini na giaboksi pekee halafu nafasi ya kufunga sehemu pa pili ambayo ni trela kubwa ya mizigo juu yake.

Ukubwa 
Malori madogo sikubwa kuliko motokaa kubwa. Katika nchi nyingi laiseni ya udereva ya kawaida inamruhusu mwenye laiseni kuendesha malori madogo hadi uzito wa tani 3.5.

Malori ya katikati hufikia uzito chini ya tani 10. Juu ya tani 10 ni malori mazito na hapa dereva anahitaji mafunzo maalumu.

Malori ya kubeba mizigo mingi kwa mahali pa mbali mara nyingi huwa pia na trela. Malori huwa na magurudumu manne au zaidi kama ni mazito.

Malori
Andrey Korotayev

Andrey Korotayev (alizaliwa mjini Moscow 17 Februari 1961) ni mwanahistoria na mwanauchumi maarufu nchini Urusi. Alihitimu Chuo Kikuu cha Moscow mwaka 1984.

Kimaitaifa anajulikana hasa kama mtaalamu bora wa historia. Yeye pia wanaona mawimbi ya muda mrefu katika mahusiano ya kimataifa ya uvumbuzi. Pia anajulikana kwa nadharia yake ya mageuzi ya kijamii. Aidha, Korotayev alitoa mchango mkubwa katika utafiti wa asili ya Uislamu. Maslahi yake kuu ni katika mkakati wa usalama wa taifa na demokrasia ya nchi zinazoendelea.

Korotayev aliandika mengi kuhusu uchumi, siasa na dini. Aliandika vitabu 20 na zaidi ya makala 200 kwa majarida ya kitaalamu katika Marekani, Misri,
Hispania,
Hungaria,
Ujerumani, Italia, Ubelgiji,
Ufaransa,
Uingereza,
Ukraine,
Yemen,
Urusi,
Norwei,
China, Japani na nchi nyingine.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Cliodynamics

Waliozaliwa 1961
Watu walio hai
Wanahistoria wa Urusi
Wanauchumi wa Urusi
Watu kutoka Moscow
Breki

Breki ni kifaa kinachopunguza kasi ya injini au kuisimamisha. Neno latumiwa hasa kwa breki kwenye vyombo vya usafiri vyenye magurudumu kama treni, baisikeli, pikipiki au motokaa.

Breki mara nyingi hukaza gurudumu na kuchelewesha mwendo wake lakini kuna aina nyingine pia. Kazi hii inatekelezwa kwa kukaza sehemu iliyounganishwa na gurudumu kwa kiatu cha breki. Msuguano kati ya sehemu ya gurudumu na kiatu cha breki hubadilisha nguvu ya mwendo kuwa joto.

Breki za sahani na chungu
Kwenye magari kuna hasa aina mbili za breki ni zile za sahani na zile za chungu. Chungu sawa na sahani inaunganishwa imara na sehemu ya gurudumu. 

Ndani ya chungu kuna viatu vya breki vinavyosukumwa dhidi ya ukuta wa chungu na kusababisha msuguano unaochelewesha mwendo wa chungu na gurudumu.

Vivyo hivyo kwenye breki ya sahani viatu vya breki viko pande zote mbili nje ya sahani iliyounganishwa na gurudumu vikisukumwa dhidi ya sahani. 

Kila aina ina faida na hasara yake. Siku hizi breki za sahani zatumiwa zaidi hasa kwenye magurudumu ya mbele. Aina hii inapitisha joto na kupoa haraka zaidi. Lakini breki za chungu ni afadhali kwa kushika gari ikisimama kwenye mtelemko. Kwa hiyo siku hizi mara nyingi magari huwa na breki za sahani mbele na chungu nyuma. Malori makubwa hutumia zaidi breki za chungu kwa sababu haitaji nguvu nyingi kama sahani na hii ni muhimu kwa magari mazito.

Muundo wa breki
Breki inahitaji muundo ambako tendo la dereva anayetaka kusimama inafikishwa kwenye viatu vya breki yaani mahali pa kushika gurudumu. Dereva anakanyaga pedali na nguvu ya mguu wake unafikishwa kwa njia mbili:

 kwenye magari ya zamani pedali ilivuta waya iliyovuta wenzo la viatu vya breki. Breki za aina hii hazitumiwi tena siku hizi isipokuwa kwa ajili ya breki ya mkono inayotumiwa wakati gari linasimama.

 magari mengi huwa na breki haidroli. Hapa pedali inasukuma silinda inayopitisha shindikizo kwa nguzo ya mafuta ndani ya bomba ya breki. Mwishowe shindikizo inasukuma silinda ya gurudumu inayokaza viatu vya breki. Katika aina hii ya breki mara nyingi pampu inaongeza nguvu ya breki.

 Magari makubwa kama mabasi na malori mazito huwa na breki ya upepo ambako shindikizo inapitishwa kwa njia ya hewa ndani ya bomba.

Teknolojia
Motokaa
Lutu

Lutu (kwa Kiebrania לוט - lōṭ; kwa Kiarabu لوط - lūṭ) alikuwa mtoto wa Haran, mdogo wa Abrahamu kadiri ya Biblia na Kurani, ambaye alimfuata kutoka Mesopotamia hadi Kanaani.

Katika Biblia habari zake zinapatikana hasa katika kitabu cha Mwanzo, ambapo sura ya 19 inatuchorea uovu wa watu ambao huko Sodoma ulizidi hata kumdai Mungu alipe kisasi. 

Lakini kati yao mwadilifu Lutu akaokolewa, isipokuwa mke wake akaja kuadhibiwa kwa sababu aliangalia nyuma, kinyume cha agizo la Bwana (Lk 17:28-33).

Lutu alikuwa na sifa ya ukarimu maana aliwakaribisha wageni waliokuwa malaika ingawa yeye hakujua; kwa hiyo tusiache kufuata mfano wake huo.

Lutu ndiye baba wa makabila ya Wamoabu na Waamoni, waliokaa upande wa mashariki wa mto Yordani (leo nchini Yordani).

Viungo vya nje

 Our People: A History of the Jews – Abram and Lot at chabad.org

Watu wa Biblia
Manabii katika Uislamu
Moabu

Moabu (kwa Kiebrania מוֹאָב Mo'av au Môʼāḇ, "Mbegu ya baba"; kwa Kigiriki Μωάβ Mōav; kwa Kiarabu مؤاب) ni jina la kihistoria la eneo la milimani upande wa mashariki wa Bahari ya Chumvi ndani ya  nchi ya kisasa ya Yordani. Ilikuwako kati ya Edomu upande wa kusini na Amoni upande wa kaskazini.

Zamani eneo hilo lilikuwa ufalme wa Wamoabu. Mji wake mkuu uliitwa Diboni na maghofu yake yapo karibu na mji wa Dhiban wa kisasa.

Kati ya shuhuda za kiakiolojia za kabila hilo, muhimu zaidi ni Jiwe la Mesha, linaloeleza ushindi wao dhidi ya mwana wa mfalme Omri wa Israeli.

Sawa na Isreli Moabu ilikuja chini ya mamlaka kwanza ya Ashuru na baadaye ya milki ya Babeli. Mwaka  582 KK  mfalme Nebukadnezzar II wa Babeli alifanya Moabu kuwa sehemu ya milki yake; hivyo ilikuwa sehemu ya ufalme wa Uajemi baadaye.  Wakati wa utawala wa Kiajemi Moabu ilipotea kama taifa la pekee. Makabila ya Waarabu walianza kuingia na kukalia sehemu kubwa za nchi na wakazi waliacha lugha yao wakatumia Kiaramu badala ya lugha yao ya awali.

Uhusiano kati ya Moabu na Israeli ya Kale
Katika masimulizi ya Biblia "Moabu" ilikuwa awali jina la mwana wa Lutu na Wamoabu walikuwa ukoo wake. Kufuatana na kitabu cha Mwanzo 19:30-38 walikuwa na asili moja na Wanaisraeli maana Moabu anatajwa kama mjukuu wa Abrahamu kupitia Lutu aliyemzaa Moabu na binti yake mkubwa.

Kulingana na habari za Biblia uhusiano kati ya Moabu na Israeli ya Kale mara nyingi haikuwa nzuri wakapigana mara nyingi kivita. Lakini walikuwa karibu katika habari nyingi za jamii na utamaduni wao; lugha yao ilifanana sana na Kiebrania jinsi inavyonoekana kwenye matangazo ya jiwe la Mesha. 

Pamoja na masimulizi yanayoonyesha uhusiano mbaya kama habari za Bileamu (Hesabu 22-24) au za Egloni na Ehudi (Waamuzi 3, 12 ff) kuna pia habari za kinyume. Kitabu cha Ruthu inasimulia habari za mwanamke wa Moabu anayeonyeshwa lama kielelezo na anaendelea kuingia kati ya mababu wa mfalme Daudi.

Marejeo
Routledge, Bruce. 'Moab in the Iron Age:Hegemony, Polity, Archaeology,' 2004.  The most comprehensive treatment of Moab to date.
Bienkowski, Piotr (ed.) Early Edom and Moab: The Beginning of the Iron Age in Southern Jordan (1992).
Dearman, Andrew (ed.) Studies in the Mesha inscription and Moab (1989).
Jacobs, Joseph and Louis H. Gray. "Moab." Jewish Encyclopedia. Funk and Wagnalls, 1901–1906, which cites to the following bibliography:
Tristram, The Land of Moab, London, 1874;
George Adam Smith, Historical Geography of the Holy Land, ib. 1897;
Clermont-Ganneau, Recueil d'Archéologie Orientale, ii. 185-234, Paris, 1889;
Baethgen, Beiträge zur Semitischen Religionsgeschichte, Berlin, 1888;
Smith, Rel. of Sem. Edinburgh, 1894. J. L. H. G.
Hertz, J.H., The Pentateuch and Haftoras: Deuteronomy, Oxford, 1936, Oxford University Press.

Viungo vya nje
Moabite rulers on Bruce Gordon's Regnal Chronologies  (also at  )
Gutenberg E-text of Patriarchal Palestine by Archibald Henry Sayce (1895)
Moab entry in Smith's Bible Dictionary 
Moab on Nabataea.net
 Book of Judges article (Jewish Encyclopedia)

Watu wa Biblia
Yordani
Waamoni

Amon (kwa Kiebrania עַמּוֹן ʻAmmôn; kwa Kiarabu a=عمّون|t=ʻAmmūn), ni jina la kabila la zamani lililotawala upande wa mashariki wa mto Yordani, leo nchini Yordani. 

Mji muhimu zaidi wa Waamoni ulikuwa Rabbah au Rabbath Ammon, mahali pa Amman ya leo, makao makuu ya Jordan. 

Waliabudu hasa Milkom na Molekh (pengine ni majina mawili ya mungu yuleyule).

Kwa mara ya mwisho uwepo wao unatajwa katika kitabu cha karne ya 2.

Tanbihi

Viungo vya nje
Muller, Max and Kaufman Kohler. "Ammon, Ammonites." Jewish Encyclopedia. Funk and Wagnalls, 1901-1906.
Hertz J.H. (1936) The Pentateuch and Haftoras. Deuteronomy. Oxford University Press, London.
Ammon on Bruce Gordon's Regnal Chronologies  (also at  )

Watu wa Biblia
Yordani
Henoko

Henoko ni jina la watu wawili katika Biblia:
 mmoja alikuwa mtoto wa kwanza wa Kaini (Mwa 4:17);
 mwingine alikuwa mtoto wa Yaredi na baba wa Metuselah, ambaye akawa babu wa Nuhu (Mwanzo 5:21-23). Mwisho wa ajabu wa maisha yake ulisababisha mapokeo ya kwamba alitwaliwa mbinguni (YbS 44:16; Eb 11:5). Kwa sababu hiyo alitumiwa kama mhusika mkuu katika maandishi mbalimbali ya kabla ya Kristo, na hata ya baada yake, hasa katika Kitabu cha Henoko. Katika Uislamu anaheshimiwa kama nabii kwa jina la Idris.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Viungo vya nje 
 Kitabu cha Henoko kwa Kiingereza

Watu wa Biblia
Manabii katika Uislamu
Huruma ya Mungu

Huruma ya Mungu ni sifa kubwa ya Mwenyezi Mungu ambayo inatangazwa katika dini mbalimbali, hususan Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Biblia na Kurani zinalingana katika kusisitiza ubora wa sifa hiyo.

Katika Kanisa Katoliki
Ibada kwa sifa hiyo imepata msukumo wa pekee katika Kanisa Katoliki katika karne ya 20 kutokana na ufunuo wa binafsi aliopewa sista Faustina Kowalska mwaka 1935. 

Baada ya kushinda shaka na upinzani, ibada hiyo ilieneza kwa nguvu na Papa Yohane Paulo II ambaye mwaka 2000 alimtangaza sista huyo kuwa mtakatifu na kutekeleza utabiri wake wa kwamba siku moja Sikukuu ya Huruma ya Mungu itaadhimishwa na Papa siku ya nane (Oktava) ya Pasaka.

Kabla ya hapo Papa huyo alikuwa ametoa Enciclica yake ya pili juu ya huruma hiyo (Dives in Misericordia, 1980).

Picha ya Yesu mwenye huruma
Picha hiyo inamchora Yesu mwenye huruma kufuatana na maelezo ya sista Faustina kuhusu njozi alizopata. 

Yesu anaonekana ameinua mkono wa kulia huku miali miwili ikimtoka moyoni, mmojawapo ukiwa mweupe na mwingine mwekundu, ikiwakilisha maji na damu vilivyomtoka ubavuni baada ya kuchomwa na askari kwa mkuki ili kuhakikisha kifo chake. 

Yesu amechorwa akiwa na kanzu nyeupe yenye kung'aa mbele ya rangi ya buluu. Chini kuna maneno ya Kipolandi, "Jezu, ufam tobie" ("Yesu, nakutumainia").

Rosari ya Huruma ya Mungu
Sala ya kilitania kwa Huruma ya Mungu inafanyika kwa kutumia rosari ya kawaida, ila maneno yanayokaririwa ni tofauti. 
 Baada ya ishara ya msalaba waamini wanasali Baba Yetu, Salamu Maria na Kanuni ya Imani ya Mitume.
 Kwenye chembe tano kubwa za rosari wanasema, Sui "Baba wa milele, nakutolea Mwili na Damu, Roho na Umungu wa Mwanao mpenzi sana, Bwana wetu Yesu Kristo, kwa fidia ya dhambi zetu na zile za dunia nzima."
 Kwenye chembe hamsini ndogo wanasema, "Kwa mateso yake machungu, utuhurumie sisi na dunia nzima."
 Mwishoni wanasema mara tatu: "Mungu mtakatifu, Mungu mwenyezi, Mtakatifu usiyekufa, utuhurumie sisi na dunia nzima."
 Sala inamalizika kwa maneno haya, "Damu na Maji mliyotoka katika Moyo wa Yesu kama chemchemi ya huruma kwetu, nakutumainini!"; halafu tena Ishara ya msalaba.

Mungu
Ukristo
Sala
Mesrop

Mesrop Mashtots (pia Mesrob Mashtotz, kwa Kiarmenia Մեսրոպ Մաշտոց; Hatsik, Armenia ya Kale, leo nchini Uturuki, 361 hivi - Wagharshapat, Armenia, 17 Februari 440) alikuwa mmonaki, mwanateolojia, mshairi na mtaalamu wa lugha mwanafunzi wa Patriarki Nerses I.

Anaitwa "Mwalimu wa Armenia" kwa kuwa ndiye aliyebuni alfabeti ya Kiarmenia (406) ili waamini waweze kujua Biblia ya Kikristo akaitafsiri yote akaanzisha shule nyingi akiweka hivyo misingi ya taifa hilo na ustaarabu wake uliolidumisha hata leo kati ya matatizo makubwa ya historia yake, hasa dhuluma za kidini.

Baada ya kufanya kazi ikulu, alipata daraja takatifu na kujiunga na umonaki akaanzisha mtindo wa monasteri kuwa na shule karibu nayo ili kuandaa watu watakaoendeleza elimu ya dini hasa kwa kutafsiri na kunakili vitabu. 

Mapema monasteri kubwa zikawa pia na seminari kuu au vyuo vikuu vya teolojia. 

Hivyo umonaki wa Armenia ulidumisha utamaduni wa taifa hilo, ambalo lilikuwa la kwanza kupokea Ukristo jumla pamoja na mfalme wake (300) halafu likaushika moja kwa moja hata lilipopitia vipindi vigumu sana.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo

Filamu 
 Mashtots (1988), directed by Levon Mkrtchyan

Viungo vya nje 
 Koriun, «The Life of Mashtots», translated by Bedros Norehad.
 Mesrop katika Catholic Encyclopedia.

Waliozaliwa 361
Waliofariki 440
Wamonaki
mapadri
watawa waanzilishi
Mababu wa Kanisa
waandishi wa Kiarmenia
washairi wa Armenia
Watakatifu wa Armenia
watakatifu wa Uturuki
Martino wa Tours

Martino wa Tours (Savaria, Panonia, leo Hungaria
316 - Candes-Saint-Martin, Gaul, leo Ufaransa 397) alikuwa mmonaki, halafu askofu (kuanzia 371 hadi kifo chake).

Alipokaribia kifo, walimuomba asiondoke, naye akasali hivi: "Ee Bwana, nikihitajiwa bado na watu wako, sikatai uchovu wa kazi: utakalo lifanyike!"

Maisha yake yaliandikwa na Sulpicius Severus yakawa kielelezo cha vitabu juu ya watakatifu. 

Sifa yake ilienea haraka hivi kwamba aliheshimiwa kama mtakatifu ingawa hakuwa mfiadini kama kawaida ya wakati ule. Hadi leo anaheshimiwa hivyo na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi, Waanglikana, Walutheri n.k. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 11 Novemba, ila kwa Waorthodoksi tarehe 11 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo
 Sulpicius Severus On the Life of St. Martin. Translation and Notes by Alexander Roberts. In A Select Library of Nicene and Post-Nicene Fathers of the Christian Church, New York, 1894, available online 
 Clare Stancliffe, St Martin and his hagiographer: History and miracle in Sulpicius Severus (Oxford, Clarendon Press, 1983), pp. xvi+400 (Oxford Historical Monographs).
 Mark Kurlansky (2006). Nonviolence: twenty-five lessons from the history of a dangerous idea. Modern Library chronicles book, Random House, Inc., New York. ISBN 0-679-64335-4.

Viungo vya nje 

 "St. Martin, Bishop of Tours, Confessor", Butler's Lives of the Saints
 The Life and Miracles of Saint Martin of Tours, Bishop and Confessor of the Catholic Church 
 Catholic Encyclopedia: Saint Martin of Tours
 Saint Martin of Tours, The Church of England Parish Church of Barnehurst
 The Community of St Martin 
 St Martin's churches in the world

Waliozaliwa 316
Waliofariki 397
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Hungaria
Watakatifu wa Ufaransa
Yohane Kasiano

Yohane Kasiano (Scythia Minor, leo Dobruja, Bulgaria, 360 hivi - Marseille, Ufaransa 435 hivi) alikuwa mmonaki na mwanateolojia aliyeathiri sana Ukristo hasa kwa njia ya kitabu chake "Maongezi", anapoeleza alayofundishwa na wamonaki wa nchi mbalimbali kuhusu maisha ya kiroho.

Anaheshimiwa kama mtakatifu na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waanglikana.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 23 Julai au tarehe 29 Februari (tarehe 28 katika miaka mifupi).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo
Chadwick, Owen. John Cassian, Cambridge University Press, 1950.
Stewart, Columba. Cassian the Monk, New York: Oxford University Press, 1998.
Rousseau, Philip. "Cassian." In Simon Hornblower and Antony Spawforth, eds. The Oxford Classical Dictionary. Oxford: Oxford UP, 2003. 298.
Harper, James. "John Cassian and Sulpicius Severus," Church History vol. 34 (1965):371-380.
Brown, Peter. The Rise of Western Christendom : Triumph and Diversity, A.D. 200-1000. Oxford: Blackwell Publishing, 2003. pp. 111
Encyclopedia of Religion. ed. Lindsay Jones. Vol. 3. 2nd ed. Detroit: Macmillan Reference USA, 2005. pp. 1447–1448.
New Catholic Encyclopedia. vol. 3. 2nd ed. Detroit:Gale, 2003. pp. 205–207

Viungo vya nje

Catholic Encyclopedia: St. John Cassian
Text of the Institutes
Latin edition of the De Coenobiorum Institutis
Text of the Conferences
Text of On the Incarnation of the Lord (Against Nestorius)
Opera Omnia by Migne Patrologia Latina
Venerable John Cassian the Roman Orthodox icon and synaxarion
Catholic Online-Saints & Angels: St. John Cassian
The Ecole Initiative: St. John Cassian 
Patron Saints Index: St. John Cassian 

Waliozaliwa 360
Waliofariki 435
Wamonaki
Mapadri
Mababu wa jangwani
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Bulgaria
Watakatifu wa Ufaransa
Kalenda ya Ethiopia

Kalenda ya Ethiopia (kwa Kiamhari: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ye'Ityoṗṗya zemen aḳoṭaṭer) ni kalenda rasmi nchini Ethiopia na pia kalenda inayotumiwa na Wakristo walio wengi nchini Eritrea. Asili yake ni kalenda ya Wakopti kwa sababu Kanisa la Ethiopia kwa karne nyingi lilikuwa kama tawi la kanisa la Kikopti la Misri.

Miezi 13 na miaka mirefu
Kalenda huwa na mwaka wa miezi 13; miezi kamili 12 ya siku 30 na mwezi wa 13 mfupi wa siku 5 yaani jumla siku 365. Kila mwaka wa 4 ni mwaka mrefu ambako mwezi wa 13 huwa na siku 6 yaani siku 366 kwa jumla. Chanzo cha mwaka kinalingana na 11 Septemba ya kalenda ya Gregori (kalenda ya kimataifa), isipokuwa baada ya mwaka mrefu kinalingana na 12 Septemba na tofauti inasawazishwa katika mwaka mrefu wa kalenda ya Gregori.

Tofauti na kalenda ya Gregori utaratibu wa mwaka mrefu kila mwaka wa nne unaendelea bila kituo.

Hesabu ya miaka
Hesabu ya miaka ni tofauti na mwaka wa Gregori kiasi cha miaka 7-8. Sababu yake ni ykwamba kalenda hii, sawa na ya Wakopti, hufuata makadirio ya mwaka wa kuzaliwa kwake Yesu ambayo ni tofauti kidogo na hesabu ya magharibi inayomfuata Dionysius Exiguus. Kati ya Januari hadi 10/11 Septemba tofauti ni miaka 8, kwa miezi inayobaki tofauti ni miaka 7. Kwa hiyo mwaka 2007 ya kalenda ya kimataifa ililingana na mwaka 2000 wa Ethiopia.

Miezi

Marejeo 
 "The Ethiopian Calendar", Appendix IV, C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, The Prester John of the Indies (Cambridge: Hakluyt Society, 1961).
 Ginzel, Friedrich Karl, "Handbuch der matematischen und technischen Chronologie", Leipzig, 3 vol., 1906-1914

Viungo vya Nje 
 The Ethiopian Time and Date Online converter with links to free Yahoo widget and iPhone app
 The Ethiopic Calendar by Aberra Molla 
 Ethiopian Calendar Converter 
 Ethiopian Perpetual Calendar Software
 Ethiopian Online Calendar 
 Siyan Gregorian-Ethiopic Date converter applet  

Ethiopia
Kalenda
Pembe ya Afrika

Pembe ya Afrika ni jina la sehemu ya mashariki kabisa ya bara la Afrika yenye umbo la pembetatu; ni kama rasi iliyoko kati ya Ghuba ya Aden na Bahari Hindi yenyewe.

Eneo hili linajumuisha nchi za leo za Somalia na Jibuti pamoja na sehemu ya mashariki ya Ethiopia; wakati mwingine Ethiopia yote pamoja na Eritrea huhesabiwa humo. Kwa kutumia wazo la pembe ya Afrika kubwa kuna eneo la km² 1,882,757 linalokaliwa na wakazi milioni 122.6, hasa wa Ethiopia.

Nchani mwa pembe iko Puntland iliyotangaza uhuru wake lakini inahesabiwa na mataifa mengi kama sehemu ya Somalia, jirani yake ni Somaliland ambayo ni pia sehemu ya Somalia iliyotangaza uhuru wake.

rasi
Afrika ya Mashariki
Pembe ya Afrika
Michael Vaughn

Michael C. Vaughn ni jina la kutaja uhusika wa kwenye mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Alias. Uhusika umechezwa na Michael Vartan, Vaughn ni mmoja kati ya wafanya-wenzi wa Sydney Bristow na vilevile ndiye kipenzi chake cha baadaye na kuendelea. Yeye, kama Sydney, ana maarifa katika nyanja mbalimbali. Vipawa vyake vya kilugha, vinaonekana katika sehemu mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Kifaransa, Kihispania, Kiitalia, na nyingine nyingi tu.

Kupitia katika misimu mitatu ya mwanzo, jina msimbo lake lilikuwa BoyScout; kuanzia msimu wa nne na kuendelea, lilikuwa Shotgun. Kwenye msimu wa tano, jina la kuzaliwa la Vaughn lilijulikana kuwa ni André Micheaux.

Wasifu na uhusika
Michael Vaughn awali alikuwa msimamizi wa Sydney Bristow wakati anafanya kazi kama kachero-maradufu wa CIA ndani ya SD-6. Lakini polepole, makachero hao wawili wakaanza kutengeneza hisia za kimahaba na wawili hao walifanya kazi kwa karibu kuhakikisha kwamba wamelitokomeza shirika la kijasusi. Hili limepelekea kumfurahisha baba wa Sydney, Jack Bristow, kachero-maradufu mwingine ndani ya SD-6. 

Mahusiano ya Vaughn na Sydney yamekuwa wazi baada ya kuangamizwa kwa SD-6 wakati wa msimu wa pili. Pale Sydney alipouawa dhahiri kwenye moto miezi michache baadaye, Vaughn aliyevunjika moyo ameacha kazi CIA na kupata kazi kama mwalimu wa lugha ya Kifaransa. Pia alipata kujihusisha na mfanyakazi wa NSC Bi. Lauren Reed na kisha baadaye kumuoa wakati fulani-kipindi cha miaka miwili ya kupotea kwa Sydney. 

Pindi alipogundua kwamba Sydney bado yu hai, Vaughn akarudi CIA na kwa haraka zaidi akaona hisia zake sio imara kwa mkewe, kiukweli kwamba ilileta shida na wasiwasi mkubwa kwa ndoa ya Lauren. Hatimaye, ikagundulika kwamba Lauren alikuwa kachero-maradufu wa Kina Covenant na kwamba Lauren amemtongoza Michael ili apate habari juu ya Sydney.  Vaughn akawa na huzuni na kukamatwa kwa Sydney na akatiwa moyo na Jack Bristow kumuua Lauren, ambapo alifanya mwishoni mwa msimu wa tatu. Kitendo hicho kiliendelea kumzuru katika sehemu ya msimu wa nne japokuwa amempiga risasi Lauren ili kumkinga asimuue Sydney.

Marejeo

Wahusika wa Alias
Ukanda wa visayari

Ukanda wa visayari (Kiing. asteroid belt) ni mviringo wa visayari au miamba mikubwa na midogo na vumbi unaozunguka jua kati ya njia za Mirihi na Mshtarii katika mfumo wa jua letu. Umbali wake na jua ni eneo kati ya 2 hadi 3.4 vizio astronomia.

Gimba kubwa katika ukanda huo ni 1 Seresi ambayo ni sayari kibete.

Sayari za Utaridi (Mercury) hadi Mirihi (Mars) zilizopo ndani ya ukanda huu huitwa "sayari za ndani"; sayari zilizoko nje ya ukanda kutoka jua kuanzia Mshtarii (Jupiter) hadi Neptuni huitwa "sayari za nje".

Idadi ya magimba ya ukanda haihesabiki lakini mengi ni madogo sana. Vipande vilivyohesabiwa ni kama 400,000. Gimba la pekee linaloonekana kwa macho bila darubini ni 4 Vesta kwa sababu uso wake unaakisisha nuru nyingi kushinda kisayari kingine hata kushinda sayari kibete Seresi.

Masi ya ukanda wote huhesabiwa kuwa takriban asilimia 5 ya masi ya mwezi wa dunia yetu. Zaidi ya nusu ya masi hii ya visayari vya ukanda ni magimba 4 makubwa ambayo ni sayari kibete Seresi na visayari vikubwa vya 4 Vesta, 2 Pallas na 10 Hygiea. Zote 4 huwa na kipenyo kinachozidi kilomita 400. Yote mengine ni madogo zaidi hadi kuwa punje za vumbi tu. Lakini densiti ya masi ya ukanda si kubwa na vyombo vya angani kadhaa vimeshapita ukanda bila kugongana na vipande vyake.

Mfumo wa jua
Seresi (sayari kibete)

Seresi (alama: ) ni sayari kibete ndogo inayojulikana katika mfumo wa jua letu na sayari kibete ya pekee iliyoko ndani ya ukanda wa asteroidi. Jina rasmi katika orodha ya sayari ndogo ni 1 Seresi.

Uvumbuzi na jina 
Ilivumbuliwa 1 Januari 1801 na Giuseppe Piazzi aliyeiona kama sayari kamili. Piazzi aliteua jina lake kutokana na mungu wa Kiroma wa kike Ceres aliyehusika na mambo ya ustawi wa mimea hasa ya kilimo, mavuno na upendo wa kimama. 
Katika mwendo wa karne ya 19 magimba mengi mengine yalivumbuliwa hasa katika ukanda kati ya Mrihi na Mshtarii kwa hiyo wanaastronomia walipatana kutumia majina kama asteroidi au pia planetoidi kwa ajili ya magimba yale madogo. Kwa ajili asteroidi hizi ilikuwa kawaida kuweka namba mbele ya jina lenyewe na Seresi iliyokuwa asteroidi ya kwanza iliyovumbuliwa ilipata namba "1" hivyo jina lake likawa "1 Seresi".

Miaka 200 baada ya uvumbuzi wake 1 Seresi ilipangwa katika jamii ya sayari kibete lakini hadi wakati ule ilitazamiwa kama asteroidi kubwa.

Tabia 
Ina kipenyo cha kilomita 950 hivyo ni gimba kubwa kabisa ndani ya ukanda wa asteroidi. Sababu ya kuihamisha katika kundi la sayari kibete ni inaonyesha umbo la tufe kama sayari. Uzito wa mada yake unasababisha kiwango cha graviti cha kutosha ili kusawazisha umbo lake kuwa karibu na tufe, tofauti na magimba madogo yanayoonekana kwa maumbo mbalimbali bila muundo maalumu.

Haing'ai sana maana pamoja ya umbali wake uso wake unakosa tabia ya kuakisi nuru ya kotosha ili kuonekana bila msaada wa darubini. 

Tarehe 27 Septemba 2007 NASA ilirusha chombo cha angani Dawn Mission kwa shabaha ya kukaribia 1 Seresi pamoja na asteroidi kubwa ya 4 Vesta.

Marejeo 

Seresi
Seresi
Ceres

Makala hii inamhusu mungu katika dini ya Roma ya Kale. Kwa sayari kibete tazama 1 Ceres

Ceres aliabudiwa katika ustaarabu wa Roma ya Kale kama mungu wa kike aliyehusika habari za kilimo, rutba na unyumba. Alitazamiwa kama binti wa miungu Saturnus na Ops. 

Alilingana na mungu wa Kigiriki Demeter. Katika mitholojia ya Kiroma alizaa watoto wawili na Iupiter. 

Dini ya Roma ya Kale
Wakartusi

Shirika la Wakartusi, au Shirika la Mt. Bruno, ni utawa mmojawapo wa Kanisa Katoliki. Wamonaki wake wote, wanaume kwa wanawake wanaishi ndani kwa ndani: wengine katika nyumba za binafsi, wengine katika makao ya pamoja.

Shirika lilianzishwa na Bruno Mkartusi mwaka 1084.

Linafuata sheria zake, badala ya kanuni ya Benedikto wa Nursia inayoongoza wamonaki karibu wote wa Kanisa la Kilatini.

Jina linatokana na milima ya Chartreuse (nchini Ufaransa), ambapo Bruno na wakaapweke wenzake 6 walijenga makao ya kwanza.

Kaulimbiu ya shirika ni: Stat crux dum volvitur orbis (kwa Kilatini "Msalaba unadumu wakati ulimwengu unabadilikabadilika."

Hatua upwekeni 
 Utakaji (miezi 3 hadi 12).
 Unovisi (miaka 2).
 Nadhiri za muda (miaka 3).
 Nadhiri za daima.

Nyumba za Wakartusi leo
Leo duniani ziko nyumba 25 za Wakartusi; kati yake 5 ni za masista. Kwa jumla wako wamonaki 370 wanaume na 75 wanawake. Monasteri hizo ziko Argentina (1), Brazil (1), France (6), Germany (1), Italy (4), Ureno (1), Slovenia (1), South Korea (2), Spain (5), Uswisi (1), Ufalme wa Muungano (1) na Marekani (1).

Filamu
 "Into Great Silence"—the award winning documentary on the hermit monks of the Roman Catholic Carthusian Order

Tanbihi

Marejeo 
 Lockhart, Robin Bruce. Halfway to Heaven. London:Cistercian Publications, 1999 (Paperback,ISBN 0-87907-786-7)
 The Wound of Love, A Carthusian miscellany by priors and novice masters on various topics relating to the monastic ideal as lived in a charterhouse in our day. Gracewing Publishing, 2006, 256 p. (paperback, ISBN 0852446705)
 André Ravier, Saint Bruno the Carthusian. Online on the website of the Charterhouse of the Transfiguration 
 Klein Maguire, Nancy. An Infinity of Little Hours: Five Young Men and Their Trial of Faith in the Western World's Most Austere Monastic Order. PublicAffairs, 2006 (Hardcover,ISBN 1-58648-327-2)

Viungo vya nje

 Tovuti rasmi ya shirika
 International Fellowship of St. Bruno
 Article from the Catholic Encyclopedia
 Cartusiana - Historia ya Wakartusi huko Uholanzi
 Tovuti rasmi ya Wakartusi wa Roermond, Uholanzi
 Tovuti rasmi ya filamu "Into Great Silence"
 Slant Magazine Film Review by Keith Uhlich
 U.S. distributor: Zeitgeist films - includes 12 page press kit, downloadable 
 Movie Review at the Vivificat! Blog

Wakartusi
Mashirika ya kitawa