LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Johannes Kepler

Johannes Kepler (27 Desemba 1571 – 15 Novemba 1630) alikuwa mtaalamu wa astronomia, hisabati, theolojia na muziki kutoka nchini Ujerumani. 

Amekuwa maarafu hasa kwa sababu alitambua kanuni za mwendo wa sayari zikilizunguka Jua.

Kazi yake

Alianza masomo yake kwenye chuo kikuu cha Tuebingen katika fani ya theolojia akilenga kuwa mchungaji. Pamoja na theolojia alisoma pia hisabati halafu akafuata mwito wa kuwa mwalimu wa hisabati kwenye chuo cha Kiprotestanti mjini Graz (Austria). Baadaye aliitiwa Praha (leo nchini Ucheki) kama msaidizi wa Tycho Brahe aliyekuwa mwanahisabati rasmi wa Kaisari Rudolph II. Baadaye Kepler alipewa wajibu huu. 

Kepler alitambua ya kwamba makadirio ya Nikolaus Kopernikus yalionyesha hali halisi, maana yake sayari pamoja na dunia zinazunguka jua. Hadi wakati ule wataalamu waliamini ya kwamba dunia yetu iko katikati ya ulimwengu na jua pamoja na sayari zinazunguka dunia.

Kanuni za mwendo wa sayari 
 Kanuni ya kwanza inasema sayari inatembea njia yenye umbo la duaradufu, si duara kamili, ikizungukia jua. Kabla ya Kepler wanaastronomia waliona njia ya sayari ni duara kamili.
 Kanuni ya pili inasema ya kwamba sayari inaongeza mwendo ikikaribia Jua, lakini inapunguza mwendo ikienda mbali na Jua. 
 Kanuni ya tatu inaeleza ya kwamba sayari iliyo karibu na Jua ina kasi kubwa kuliko sayari ambayo ipo mbali.

Kwa kanuni zake aliweza kutabiri mahali pa sayari angani vizuri kushinda wataalamu wote waliomtangulia.

Sala yake
“Kwako wewe, ambaye kwa mwanga wa uasilia unachochea ndani mwetu hamu ya neema yako ili tuweze kufurahia utukufu wako, kwako natoa shukrani, Bwana wangu na Mungu wangu, kwa sababu umenifanya kuonja furaha na raha katika vile vyote ulivyoviumba, katika vile vyote vilivyo kazi ya mikono yako azizi. Tazama, ee Bwana, nimemaliza kazi hii iliyokuwa wito wangu. Ili kuifanya nimetumia ile nguvu ya akili uliyonijalia wewe. Nimewaonyesha binadamu ukuu wa kazi yako, au walau sehemu ile ya ukuu wako usio na mipaka ambayo akili yako imeweza kuelewa.”

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Annotation: Posner Family Collection in Electronic Format  Harmonices mundi ("The Harmony of the Worlds") in fulltext facsimile;  Kilatini
 Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Institute of Astronomy
 Kepler and the "Music of the Spheres"
 Gale E. Christianson- Kepler's Somnium: Science Fiction and the Renaissance Scientist
 Kepler's Belief in Astrology by Nick Kollerstrom
 References for Johannes Kepler

Wanaastronomia wa Ujerumani
Wanasayansi wa Ujerumani
Wanamuziki wa Ujerumani
If I Were a Boy

"If I Were a Boy" ni wimbo wa mwimbaji wa  R&B wa Kimarekani Bi. Beyoncé Knowles.

Muundo na orodha ya nyimbo

Chati zake 

Nyimbo za 2008
Nyimbo za Beyoncé
Dimitri Mendeleyev

Dimitri Ivanovich Mendeleyev (kwa Kirusi Дми́трий Ива́нович Менделе́ев; Tobolsk, 8 Februari {kwa K.J. 27 Januari) 1834 – Sankt Petersburg, 2 Februari (K.J. 20 Januari) 1907) alikuwa mtaalamu wa kemia kutoka nchini Urusi.

Mendeleev alikuwa mtu wa kwanza wa kupanga elementi za kikemia katika jedwali la elementi. Baada ya kumaliza jedwali aliweza kutabiri kuwepo kwa elementi tatu zilizokuja kugunduliwa baadaye.

Maisha
Alifuata masomo ya theolojia na ualimu akawa mwalimu wa sayansi shuleni. Aliendelea kusoma kemia huko Paris na Heidelberg akichungulia hasa tabia za gesi.

Baada ya kurudi Urusi alipata nafasi ya kufundisha kwenye chuo cha teknolojia Sankt Peterburg na pia kwenye chuo kikuu alipoendelea kuwa profesa. Alipata sifa nyingi kimataifa lakini hakuendelea kupewa nafasi katika akademia ya sayansi kwa sababu ya talaka katika ndoa yake.

Mwaka 1890 alijiuzulu kwenye chuo kikuu kwa sababu alipinga kuingilia kwa serikali katika mambo ya chuo kikuu. 

Mwaka 1893 aliombwa kusimamia taasisi ya kusanifisha vipimo ya Urusi. Alianzisha mfumo wa vipimo vya mita nchini akatunga pia kanuni jinsi ya kutengeneza vodka.

Aliaga dunia mwaka 1907. Elementi 101 iliitwa kwa heshima yake "Mendelevi" na pia kasoko ya Mendeleyev kwenye mwezi ilipewa jina kwa kumbukumbu yake.

Mendeleev, Dmitri
James Clerk Maxwell

James Clerk Maxwell (Edinburgh, 13 Juni 1831 – 5 Novemba 1879) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka nchini Uskoti.

Anakumbukwa kwa sababu alifaulu kubuni nadharia iliyoeleza vizuri tabia za umeme, hasa sumakuumeme.

Maandiko 
 Maxwell, James Clerk, "On the Description of Oval Curves, and those having a plurality of Focus (geometry)|Foci". Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, Vol. ii. 1846.
 Maxwell, James Clerk, "Illustrations of the Dynamical Theory of Gases". 1860.
 Maxwell, James Clerk, "On Physical Lines of Force". 1861.
 Maxwell, James Clerk, "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field". 1865.
 Maxwell, James Clerk, "On Governors ".From the Proceedings of the Royal Society, No.100. 1868.
 Maxwell, James Clerk, "Theory of Heat". 1871.
 Maxwell, James Clerk, "A Treatise on Electricity and Magnetism". Clarendon Press, Oxford. 1873.
 Maxwell, James Clerk, "Molecules ". Nature, Septemba 1873.
 Maxwell, James Clerk, "Matter and Motion", 1876.
 Maxwell, James Clerk, "On the Results of Bernoulli's Theory of Gases as Applied to their Internal Friction, their Diffusion, and their Conductivity for Heat".
 Maxwell, James Clerk, "Ether", Encyclopedia Britannica, Ninth Edition (1875-89).

Viungo vya nje

Maxwell, James Clerk
Maxwell, James Clerk
Maxwell, James Clerk
Joseph Fourier

Jean Baptiste Joseph Fourier (21 Machi 1768 - 16 Mei 1830) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka nchini Ufaransa.

Maisha
Alionekana kuwa na vipaji vikubwa alipokuwa mwanafunzi shuleni huko Auxerre. 

Alipofikia umri wa miaka 18 alipewa kazi ya profesa palepale. 

Mwaka 1705 alihamia Paris akawa profesa wa hisabati.

Pamoja na Napoleon Bonaparte alikwenda Misri mwaka 1799 akashiriki katika utafiti wa nchi. Baada ya kurdi alikuwa mkuu wa mkoa wa Isère, baadaye wa mkoa wa Rhone. 

Tangu mwaka 1815 aliishi mjini Paris akawa Katibu wa akademia ya sayansi.

Pamoja na shughuli hizi zote, alifanya tafiti mbalimbali za kifizikia. Alieleza jinsi gani joto linapanua ndani ya gimba mango na hii huitwa Kanuni ya Fourier.

Alibuni pia mbinu kadhaa za hisabati zilizo muhimu kwa fizikia ya kisasa.

Wanahisabati wa Ufaransa
Wanafizikia wa Ufaransa
Fibonacci

Fibonacci (mnamo 1175 - 1250) alikuwa mtaalamu wa hisabati kutoka nchini Italia. Anakumbukwa kama mwanahisabati muhimu zaidi wa Ulaya wakati ya zama za kati.

Jina lake la kiraia ilikuwa Leonardo wa Pisa lakini aliitwa kwa jina la baba yake Bonacci.

Mfululizo wa Fibonacci 

Fibonacci anakumbukwa hasa kwa jedwali la namba linaloitwa mfululizo wa Fibonacci.

Linaanza hivi: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, ...

Katika mfululizo huu namba inayofuata ni jumla ya namba mbili zinazotangulia:

 1 + 1 = 2
     1 + 2 = 3
         2 + 3 = 5
             3 + 5 = 8
                 5 + 8 = 13
                     8 + 13 = 21
                         13 + 21 = 34
                              21 + 34 = 55
                                   34 + 55 = 89
                                        55 + 89 = 144
                                             89 + 144 = 233
                                                  144 + 233 = 377
                                                        233 + 377 = 610
                                                              377 + 610 = 987
                                                                    610 + 987 = 1597
                                                                          987 + 1597 = 2584
                                                                          na kadhalika...

Wanahisabati wa Italia
Bamba la Australia

Bamba la Australia ni moja kati ya mabamba ya gandunia makubwa kwenye ganda la dunia. Wakati mwingine linahesabiwa pamoja na bamba la Uhindi kama "bamba la Australia-Uhindi".

Linabeba bara la Australia, kisiwa cha Guinea Mpya na sehemu za New Zealand, upande wa mashariki wa Bahari Hindi na sehemu ya Bahari Pasifiki.

Bamba la Australia limepakana na bamba la Ulaya-Asia, Bamba la Ufilipino, Bamba la Pasifiki, bamba la Antaktika na bamba la Afrika.

Jiografia
Gandunia
Australia
Guinea Mpya
New Zealand
Pompei

Pompei ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 25,440 (sensa ya mwaka 2011) uliopo karibu na jiji la Napoli.

Historia
Pompei (kwa Kilatini: Pompeii) ilikuwa mji wa Roma ya Kale katika Italia ya kusini karibu na mji wa Napoli ya leo.

Mji ulianzishwa mnamo karne ya 9 KK: ndipo jamii zilipoanza kuishi katika huko na kuanzisha makazi na kufanya kazi kwa bidii na kuujenga mji.

Mlipuko wa volkeno Vesuvio uliotokea tarehe 24 Agosti 79 BK ulifunika mji wote pamoja na mji wa jirani Herkulaneo kwa ganda nene la majivu na zaha (lava) la mita sita. Wakati volikano inalipuka katika mji huo, tayari ulikuwa umejengeka sana. Watu wengi waliuawa na wachache waliweza kukimbia kwani majivu, joto, vumbi lililotanda liliwapa kizuizi cha kukimbia na kujiokoa na familia zao..

Kuna taarifa kamili ya uharibifu wa Pompei kwa sababu mwandishi Mroma Plinio Kijana alishuhudia yaliyotokea akiwa kwenye meli baharini karibu na mlima na mji wa Pompei; kuna barua kadhaa ambamo alieleza alichoona. Aliandika kuhusu mlipuko huo na kutoa ufafanuzi juu ya janga hilo, alisema katika jarida lake "watu wengi walipoteza uhai katika tukio hilo na ni nusu ya mji huo wa Pompei, japo kuna waliofanikiwa kukimbia na kuokoka; watoto na wanawake ndio waliodhurika zaidi, pia wazee na wasiojiweza". 

Tangu karne ya 18 (1748) maghofu ya Pompei yalifunuliwa tena polepole. Nyumba pamoja na vifaa vilivyohifadhiwa vizuri sana chini ya majivu zinaleta picha nzuri ya maisha ya Roma ya Kale. Hivyo mji huo umeweka kama historia na kumbukumbu na historia ya Waroma. Leo hii mji wa kihistoria unatembelewa na watalii zaidi ya milioni 7 kwa mwaka, wakiwemo Waitalia wa watu kutoka nchi nyingine. Imo katika orodha ya mahali pa Urithi wa Dunia ya UNESCO.

Pamoja na yote, mji wa Pompei umejengeka upya na una wakazi zaidi ya 25,000.

Picha

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Italia

Tanbihi

Campania
Roma ya Kale
Miji ya Italia
Urithi wa Dunia
Yakobo Mkubwa

Yakobo, mwana wa Zebedayo na Salome, na kaka wa Mtume Yohane, alikuwa Myahudi wa karne ya 1 aliyepata kuwa mmoja kati ya Mitume wa Yesu muhimu zaidi.

Anaitwa "Mkubwa" ili kumtofautisha na Mtume mwingine mwenye jina hilohilo, Yakobo Mdogo mwana wa Alfayo.

Maisha ya awali 
Yakobo pamoja na baba na mdogo wake walikuwa wavuvi huko Kafarnaumu kwenye Ziwa Galilaya.

Wataalamu kadhaa wanadhani walikuwa pia makuhani.

Wito wa utume 
Inakadiriwa alikutana na Yesu mwaka 28.

Pamoja na mdogo wake waliitwa na Yesu Boanerghes ("wanangurumo") kutokana na umotomoto wao kitabia.
 
Pamoja na mitume wengine waliongozana na Yesu Kristo miaka mitatu hivi, ambapo Yakobo alionekana kuwa karibu sana na Yesu na kuchaguliwa naye kushuhudia matukio kadhaa ya pekee (ufufuo wa binti Yairo, kugeuka sura mlimani, kihoro bustanini).

Baada ya ufufuko wa Yesu 
Baada ya kifo na ufufuko wa Yesu, Yakobo alishika nafasi ya maana katika jumuia ya kwanza ya Wakristo wa Yerusalemu.

Mwaka 44 hivi aliuawa na mfalme Herode Agripa I kwa upanga (Matendo ya Mitume 12:1-2), wa kwanza kumfia Yesu kati ya Mitume wake.

Heshima yake 
Anaheshimiwa na Wakristo wote kama mtakatifu, hasa tarehe 25 Julai huko Santiago de Compostela (Hispania, ambapo wengine wanaamini aliwahi kufika kiutume).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Thenashara, Mitume Kumi na Wawili – tafsiri ya P. A. Bunju – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1984 – ISBN 9976-63-030-1

Viungo vya nje

"St. James the Great, Apostle", Butler's Lives of the Saints
The Life, Miracles and Martyrdom of St. James the Great: Apostle and Martyr of the Christian Church 
The Way of St. James Guide for the pilgrimage to Santiago de Compostela following St. James's footsteps.
Catholic Encyclopedia: St James the Greater
R. A. Fletcher, Saint James's Catapult: The Life and Times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela Oxford University Press, 1984: chapter 3, "The Early History of the Cult of St. James"
Apostle James the Brother of St John the Theologian Orthodox icon and synaxarion
History
St. James the Greater, Apostle at the Christian Iconography web site
St. James the Greater from Caxton's translation of the Golden Legend

Waliofariki 44
Watu wa Biblia
Wafuasi wa Yesu
Mitume katika Ukristo
Watakatifu wa Israeli
Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauss (Gauß) (30 Aprili 1777 – 23 Februari 1855) alikuwa mtaalamu wa hisabati, fizikia na falaki kutoka nchini Ujerumani.

Maisha 
Alizaliwa mjini Braunschweig katika Ujerumani ya kaskazini (leo hii jimbo la Saksonia ya chini). Akili zake zilionekana alipokuwa bado mtoto mdogo. Alipokuwa na umri wa miaka mitatu alimwonyesha babake kosa wakati huyu alipopiga hesabu ya mshahara wake. Mtoto alijifundisha mwenyewe kusoma.

Baada ya kuingia katika shule ya msingi alimshtusha mwalimu wake aliyewapa wanafunzi kazi ya kujumlisha namba zote kuanzia 1 hadi 100. Wanafunzi wengine hawakuanza bado kazi Gauss alimwonyesha mwalimu tayari matokeo. Alikuwa alitambua mara moja ya kwamba 100 + 1 = 101, 99 + 2 = 101, 98 + 3 = 101, na jumla ni jozi 50 za namba. Kwa hiyo alipiga 101 * 50 akapata 5050 mara moja. Mwalimu alielewa baada ya muda mdogo ya kwamba mtoto huyu hawezi kujifunza kitu kwake tena akamsaidia kuingia shule ya sekondari mapema.

Alipofikia umri wa miaka 14 alitambulishwa kwa mtemi wake na huyu alimsomesha kwanza kwenye chuo cha ufundi halafu kwenye chuo kikuu cha Goettingen aliposoma kati ya 1795 na 1798. 1799 alichukua digrii ya dokta. 

Tangu 1807 alipata cheo cha profesa katika Goettingen akafundisha hisabati na kuwa mkurugenzi wa taasisi ya falaki. Na kazi aliendelea hadi kifo chake mwaka 1855.

Kazi ya kisaysansi 
Gauss alibuni mambo mengi.
Alikuwa mtu wa kwanza aliyeonyesha jinsi gani kuchora pembekuminasaba. Alitengeneza jedwali inyoonyesha tarehe ya Pasaka kwa kila mwaka. Alitoa nadharia juu ya namba tasa inayoonyesha jinsi gani namba tasa zinatawanyawa kati ya namba za kawaida. Mbinu wa namba mraba ndogo ulimsaidia kubuni uenezi kawaida wa mchirizo unaoeleza wastani ya vipimo vinavyotofautiana kiasi. Mbinu huu umekuwa msingi wa ueneaji yamkini na takwimu ya kisasa.

Katika falaki alitumia mbinu wa namba mraba ndogo kukadiria njia ya asteoridi kadhaa na kwa njia hii aliweza kutabiri mahali pao angani na kurahisisha kuziona kwa darubini.

Alitumia nadharia zake za hisabati pia kwa upimaji wa nchi akasimamia upimaji wa ufalme wa Hannover ulioleta ramani nzuri za kwanza za Ujerumani ya Kaskazini.

Katika fizikia alishughulika mambo ya sumakuumeme akatengeneza telegrafi ya kwanza iliyowasilisha habari kati ya taasisi ya falaki na ofisi yake.

Gauss, Karl
James Prescott Joule

James Prescott Joule (24 Desemba 1818 – 11 Oktoba 1889) alikuwa mwanafizikia kutoka nchini Uingereza aliyejipatia ridhiki za maisha yake kwa kuendesha kiwanda cha bia.

Alichangia mengi kuhusu elimu ya umeme na fizikia ya joto. Kuanzia 1840 alifanya majaribio alimotambua ya kwamba umeme ukipita kwenye kipitishio kama waya inakipashia joto. Baada ya majaribio mengine na vipimo vingi alitamka kanuni ya Joule: joto la kipitishio linalingana na zao la namba mraba ya mkondo wa umeme (ampea) na ukinzani wa umeme (omu)).

Kizio cha joto kilitwa baadaye "jouli" kwa heshima yake.

Pamoja na William Thomson aliendelea kuchunguza uhusiano kati ya gesi na joto. Wligundua ya kwamba gesi yenye nafasi ya kupanua inapoa yaani kupunguza joto. Alitmia ujuzi huu kwa kubadilisha gesi kuwa kiowevu na kutengeneza mashine za kupasha baridi.

Wanasayansi wa Uingereza
Manchester
Ernst Haeckel

Heinrich Philipp August Haeckel (Potsdam, 16 Februari 1834 - Jena, 9 Agosti 1919) alikuwa mtaalamu wa biolojia na falsafa kutoka nchini Ujerumani. 

Utaalamu wake ulikuwa hasa katika zuolojia akakusanya, kueleza na kuzipa majina spishi elfu kadhaa za wanyama. Alijishughulisha na kazi za Charles Darwin, alitumia wakati mwingi kutangaza katika Ujerumani matokeo ya kazi ya Darwin.

Viungo vya nje 

 Marine Biological Laboratory Library  - An exhibition of material on Haeckel, including background on many Kunsformen der Natur plates
 University of California, Berkeley - Ernst Haeckel biography
 Ernst Haeckel – Evolution's controversial artist. A slide-show essay about Ernst Haeckel.
 Kunstformen der Natur, Wikimedia Commons: over 100 detailed animal drawings.
 Kunstformen der Natur, scanned (from biolib.de Stuebers Online Library)
 PNG alpha-transparencies of Haeckel's "Kustformen der natur"
 Proteus - An animated documentary film on the life and work of Ernst Haeckel
 Ernst Haeckel Haus  and Ernst Haeckel Museum in Jena

Wanabiolojia wa Ujerumani
Lola Pagnani

Lola Pagnani (amezaliwa 3 Aprili 1972) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Italia.

Alizaliwa mjini Roma na jina la Anna Lola Pagnani Stavros, akiwa binti wa mtunzi na mwandishi wa muswada andishi Enzo Pagnani. Alihitimu elimu yake ya unenguaji mjini Paris akiwa na umri wa miaka 17, na akawa ndiyo mnenguaji wa kwanza wa Kampuni ya  Momix wakati wa Matamasha ya Kimataifa ya kampuni, akafanya vyema kabisa huko mjini Montréal. 

Alikuwa mnenguaji wa kwanza kucheza katika Jumba la Opera la mjini Munich akiwa chini ya uongozi wake Lina Wertmuller na mwelekezi Giuseppe Sinopoli. Baada ya hapo akaja kumalizia elimu yake hiyo ya kucheza katika chuo cha  Alvin Ailey American Dance Theater cha mjini New York City, Marekani. 

Baadaye alisomea masomo ya uigizaji katika studio ya HB, na pia New York. Halafu baadaye akarudi zake nchini Italia. 

Alivyorudi Italia akaanza kushirikiana na waigizaji na waongozaji kadhaa makubwa-kubwa wa filamu. Kwa namna moja au nyingine alishirikiana na Ettore Scola, Giulio Base, Lina Wertmuller; na pia alicheza na Spike Lee na John Turturro na Abel Ferrara. 

Pia alishawahi kufanya kazi kama mtangazaji wa kipindi cha  Maurizio Costanzo Show. Akiwa hapo, aliweza kuhojiana na Enrico Montesano, Marco Columbro, Barbara De Rossi, Blas Roca Rey, Enrico Brignano, Nino Manfredi, Vittorio Gassman na Shelley Winters, ambaye baadaye alimchukua na kwenda kumpeleka katika shule ya uigizaji ya Los Angeles. Alipata masomo ya faragha na Bw. Teddey Sherman mjini Los Angeles.

Alishafanya kazi na Rai International ya mjini New York katika vipindi kadhaa na kutangaza katika kipindi cha PoP Italia. Mwanamama huyu anaweza kuongea lugha kadhaa kifasaha kabisa. Lugha hizo ni pamoja na Kiitalia, Kifaransa, Kihispania na Kiingereza.

Sanaa

Filamu
Trafitti da un raggio di sole (1995) - Fabiola
Polvere di Napoli (1996) - Rosita
Ninfa plebea (1996) - Lucia
Ferdinando e Carolina (1999) - Sara Goudar
La bomba (1999) - Daisy
Il pranzo della domenica (2002)
Gente di Roma (2003)
Women Seeking Justice (2007)

Televisheni
Pazza famiglia (1995)
Commissario Raimondi (1998) - Esmeralda
Anni 50 (1998)
La squadra (2000)
Un posto al sole (2001) - Roberta Cantone
Francesca e Nunziata (2001)
Carabinieri 5 (2005)
Un ciclone in famiglia 2 (2005)
Donne sbagliate (2006)
Capri (2006) - Maria Rosaria

Sanaa ya ukumbini
Vergine Regina (1996)
Anatra all'arancia (1997)
Carmen (1987)

Viungo vya nje

Tovuti Rasmi ya Lola Pagnani 
Studio Morea-Lo Cascio, Lola's Press in Rome 

Waliozaliwa 1972
Waigizaji filamu wa Italia
Watu walio hai
Dioksidi kabonia

Dioksidi kabonia (pia: Dioxidi ya kaboni, pia kabonidayoksidi, Hewa ukaa, Gesi ya ukaa) ni kampaundi inayounganisha atomi mbili za oksijeni na atomi moja ya kaboni katika molekuli. Fomula yake ya kikemia ni CO2.

Katika mazingira ya kawaida hutokea kama gesi inayoganda kwenye halijoto chini ya -78.5°C. Katika hali ya gesi haina ladha wala harufu.

Dioksidi kabonia ina matumizi mbalimbali, kwa mfano kama gesi katika vinywaji aina za soda na bia, katika kizima moto za kupambana na moto penye umeme na mengine mengi.

Dioksidi kabonia inatokea wakati viumbehai wanapumua na kutoa pumzi; inatokea zaidi wakati wa kuchoma maada ogania yaani mada yenye kaboni ndani yake. Mimea inahitaji gesi hii kwa mchakato wa usanisinuru inamojenga chakula chao. Inabadilisha CO2 kuwa sukari aina za glukosi.

Athari katika ekolojia
Kiasi cha kaboni dioksidi hewani imeongezeka katika miaka 150 iliyopita kutokana na kuchoma kwa fueli kisukuku kama makaa mawe na mafuta ya petroli. Uchumi wa viwanda, uzalishaji umeme na usafiri kwa magari yenye Injini mwako ndani kumeleta kuchomwa kwa kiasi kikubwa cha fueli hizi ambazo zote zina kaboni ndani inayomwagwa sasa kwenye angahewa kwa umbo la dioksidi kabonia. 

Kuongezeka kwa gesi hii hewani kunasababisha kupanda kwa halijoto duniani kunakoonekana kama tatizo kubwa kwa wakati ujao. Muhimu ni tabia ya CO2 kupitisha nuru inayoonekana kama nuru ya jua lakini kuzuia mnururisho wa infraredi yaani joto. Maana yake nishati ya mwanga unaoonekana inaingia katika angahewa ya dunia lakini joto peke yake halitoki kwa urahisi. Tabia hii ni muhimu kwa uhai duniani kwa sababu kaboni dioksidi hewani inazuia kupoa kwa dunia wakati wa usiku; ila tu kuongezeka kwa gesi kutokana na shughuli za binadamu kunasababisha pia kupanda kwa halijoto duniani na matokeo yake yasiyotakiwa.

Soma pia
Kupanda kwa halijoto duniani

Kemia
Biolojia
Haji Dilunga

Haji Dilunga (amezaliwa tar. 19 Machi 1973) ni mwongozaji na pia mtunzi wa filamu kutoka nchini Tanzania. Yeye ni miongoni mwa watayarishaji vijana wanaochipukia katika fani ya  utengenezaji wa filamu za Kitanzania kwa kutayarisha filamu ya Ngome ya Mwanamalundi.

Mtayarishaji mkuu wa filamu hiyo alikuwa Ben Mtobwa na filam liongozwa na Hammie Rajabu. Baada ya hapo, alitayarisha sinema ya Lazima ufe Joram. Alianzisha kundi la sanaa linaloitwa Alwatan na kutayarisha filamu nyingine nyingi na kuziongoza mwenyewe.

Haji Dilunga anatoka katika ukoo wa wenye vipaji vingi kama wachezaji mpira na waigizaji. Mdogo wake ni Mwajuma Abdul, naye ni mwigizaji aliyejipatia umaarufu mkubwa zaidi baada ya kushiriki katika tamthilia ya Hukumu ya Tunu.

Filamu ambazo amezitengeneza hadi sasa ni, Uwanja wa Dhambi, I love You, Picnic, Bunge la Bachawi (Part I & II), Popobawa, Zindiko.Mbali ya utayarishaji na uongozaji wa sinema ni mwandishi wa habari,anayependa kuandika habari za burudani, utamaduni, sanaa, muziki, michezo, mila na jadi.

Kwa vile na penda kudadaisi vitu na kufanya uchunguzi,amefanikiwa kugundua mambo mbali mbali ya maisha na tabia za watu na hatimaye kuandika vitabu vya watoto vinavyotumika shuleni kama vitabu vya ziada ambavyo ni Sungura na  kassa, Jamila na pete ya ajabu. Vinatumika  katika shule za msingi. Pia ameandika vitabu vya mahusiano kama vile Penzi Starehe na Mapenzi ya Ajabu.

Baadhi ya ya magazeti aliyowahi kuandikia  ni pamoja na Motomoto,Tanganyika Leo,Bahari,Baraza,Democrat, Majira, Dar Leo, Jitambue, Tanzania leo kwa nyakati tofauti.Na sasa ni mhariri wa habari wa gazeti la Mtandao.

Viungo vya Nje
 Tovuti Rasmi ya Haji Dilunga 

Waongozaji Filamu wa Tanzania
Watu walio hai
John Maynard Keynes

John Maynard Keynes (* 5 Juni 1883 - † 21 Aprili 1946) alikuwa mtaalamu wa hisabati na uchumi kutoka nchini Uingereza.

Yeye ni maarufu kwa mafundisho yake juu ya uchumi yaliyo na athira kubwa katika siasa ya kiuchumi katika nchi nyingi.

Katika nadharia yake aliandika ya kwamba uchumi wa soko huria peke yake hauelekei kumpa kila mtu kazi. Hapa alisema ya kwamba ni wajibu wa serikali kuingilia kati na kusukuma uchumi kwa kuingiza pesa katika mzunguko wa kiuchumi.

Keynes, John Maynard
Wanauchumi
Keynes, John Maynard
Keynes, John Maynard
Khwarizmi

Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi (Kiarabu: محمد بن موسى الخوارزمي) alikuwa mtaalamu wa hisabati, jiografia na falaki katika dola la Waabasiya aliyeishi muda mrefu mjini Baghdad.

Alizaliwa katika familia ya Kiajemi yenye asili katika kwenye milki ya Khwarezm. Haijulikana kama yeye mwenyewe alizaliwa huko. Hakuna habari alisoma wapi.

Khwarezmi alifanya kazi kwa muda mrefu katika Dar-al-Hikma (nyumba ya hekima) iliyokuwa kama chuo kikuu kilichoundwa na khalifa Harun ar-Rashid.

Katika kitabu chake juu ya "Mahesabu kwa kutumia namba za Kihindi" alionyesha faida ya hisabati ya Kihindi akaeleza namba sifuri. Hivyo aliweka msingi wa hisabati ya kisasa. Vitabu vyake vilitafsiriwa katika lugha mbalimbali vikasambazwa kwa Kilatini pia katika Ulaya.

Aliandika pia juu ya jiografia ya Ptolemayo akashiriki katika uchoraji wa ramani ya dunia kwa matumizi ya khalifa. 

Utaalamu wake kuhusu falaki alitumia kwa vitabu vyake juu ya kalenda.

Wanahisabati wa Uajemi
Wanasayansi Waislamu
Gottfried Leibniz

Gottfried Wilhelm Leibniz (pia Leibnitz au von Leibniz; 1 Julai 1646 - 14 Novemba 1716) alikuwa mwanasayansi na mwanafalsafa Mjerumani aliyeandika hasa kwa Kilatini na Kifaransa. Aliandika vitabu na insha nyingi kuhusu mada za siasa, sheria, historia, isimu na mengineyo. Anasemekana alikuwa mtu wa mwisho aliyeweza kushika ujuzi wote wa ustaarabu wake.

Maisha
Alijisomea sheria na falsafa akahudumia familia mbili za kitemi nchini Ujerumani, kwanza katika mkoa wa Bavaria na baadaye Hannover. Katika utumishi wa watemi hao alisafiri kote Ulaya kama balozi wao. Sehemu ya mwisho ya maisha yake alikaa Hannover alipounda maktaba kubwa.

Alibuni hisabati ya kalkulasi (sambamba na Newton) na pia hisabati ya binari ambayo ni msingi wa teknolojia ya kompyuta. Alitengeneza pia mashine ya mahesabu.

Katika falsafa alitoa jibu la swali la theodisea, jinsi gani Mungu mwenye haki anaweza kuruhusu mabaya. Alisema ya kwamba dunia yetu jinsi ilivyo si mbaya lakini ndiyo dunia bora iliyoweza kuumbwa na Mungu.

Alishughulikia mambo mengi sana pamoja na:
 mipango ya kutengeneza nyambizi
 kuboresha kufuli za milango
 kifaa cha kupima mwendo wa upepo
 ushauri kwa waganga wapime homa mara kwa mara
 aliunda bima kwa mayatima na wajane

Waliozaliwa 1646
Waliofariki 1716
Wanahisabati wa Ujerumani
Wanafalsafa wa Ujerumani
John von Neumann

John von Neumann (28 Desemba 1903 - 8 Februari 1957) alikuwa mtaalamu wa hisabati nchini Marekani. Alizaliwa Budapest kama mtoto wa familia ya Wahungaria wa Kiyahudi aliyeonekana mapema kuwa na akili bora. Baada ya kumaliza shule alisoma uhandisi Berlin na Zürich akaendelea na msomo ya hisabati. Tangu 1926 alikuwa mwalimu na baadaye proofesa wa hisabati kwenye vyuo vikuu vya Berlin na Hamburg. 1930 alihamia Marekani alipokuwa profesa kwenye chuo kikuu cha Princeton.

Anahesabiwa kati ya wanahisabati muhimu zaidi ya karne ya 20. Hisabati yake yalisaidia kuelewa fizikia ya kwanta na kwa hiyo alishiriki katika kazi za kuanzisha bomu ya nyuklia wakati wa vita kuu ya pili ya dunia.

Wanahisabati wa Marekani
Watu wa Hungaria
Blaise Pascal

Blaise Pascal alikuwa mtaalamu mashuhuri wa hisabati, falsafa na teolojia kutoka nchi ya Ufaransa.

Maisha 

Alizaliwa huko Clermont-Ferrand, mkoa wa Auvergne.

Alipokuwa na umri wa miaka 3 alifiwa na mama, Antoinette Begon. Hapo baba yake, Étienne Pascal (1588 - 1651), wakili na mwanahisabati, alishughulikia mwenyewe malezi yake. 

Mtoto Blaise alionyesha mapema uwezo wake mkubwa katika masomo, hasa ya hisabati na fizikia, hata akakaribishwa katika mikutano ya kisayansi iliyoongozwa na Marin Mersenne, aliyekuwa na mawasiliano na wansayansi bora wa wakati huo, kama vile Girard Desargues, Galileo Galilei, Pierre de Fermat, René Descartes na Evangelista Torricelli.

Tangu 1639 hadi 1647 aliishi Rouen, ambapo baba yake alipewa kazi fulani na kardinali Armand-Jean du Plessis de Richelieu. Huko, mwaka 1640, Blaise Pascal alitunga kitabu chake cha kwanza (Essai pour les coniques), na mwaka 1644 alitengenwa mashine yake ya kwanza kalkuleta. Tena mwaka 1646, pamoja na baba yake na ndugu zake alikumbatia itikadi kali ya dini ya Kikristo ya Wajanseni. 

Kutokana na afya mbaya, mwaka 1650, Pascal aliacha masomo ya hisabati mpaka mwaka 1653, alipoandika Traité du triangle arithmétique, alipofafanua pembetatu inayobeba jina lake.

Kisha kunusurika kiajabu katika ajali ya mwaka 1654, Pascal aliacha moja kwa moja masomo ya hisabati na fizikia ili kukazania falsafa na teolojia. Tangu hapo alijiunga na marafiki wa abasia ya Port-Royal, iliyoanzishwa na askofu  Janseni, akashiriki katika mabishano kati ya wafuasi wa askofu huyo mwenye itikadi kali na wanateolojia wa chuo kikuu cha Sorbone huko Paris.

Miaka 1656 na 1657, akitumia jina la bandia Louis de Montalte, alitolea barua zake za kwanza kwa rafiki yake mmojawapo kuhusu mabishano hayo. scritte da un provinciale ad uno dei suoi amici, sulle dispute della Sorbona. Lakini mwaka 1660, mfalme Alois XIV aliagiza ziteketezwe zote.

Lakini, wakati wa kuandika hizo "Barua toka mkoani", Pascal aliwaza kuandika kitabu kirefu zaidi cha kutetea Ukristo, mbali ya Ujanseni. Lakini afya yake mbovu ilikuwa imeharibika zaidi, hata akafa tarehe 19 Agosti 1662, akiwa na miaka 39 tu.

Miniti ya barua zake ilikusanywa na ndugu na marafiki katika kitabu maarufu kwa jina la Mawazo, mchanganyiko wa falsafa, maadili na teolojia unaotetea Ukristo.

Viungo vya nje 
 Pascal: maisha na vitabu vyake 
 Uchambuzi wa vitabu vyake vya hisabati na falsafa
 Maisha, madondoo na picha zake

Pascal, Blaise
Pascal, Blaise
Pascal, Blaise
Pascal, Blaise
Nikola Tesla

Nikola Tesla (10 Julai 1856 – 7 Januari 1943; Kiserbokroatia: Никола Тесла) alikuwa mhandisi na mwanafizikia kutoka milki ya Austria-Hungaria aliyehamia baadaye Marekani. 

Tesla alizaliwa katika familia ya Kiserbia, alisoma uhandisi akajishughulisha hasa na umeme na sumakuumeme.

Mwaka 1884 alihamia Marekani alipoajiriwa na Thomas Edison lakini baadaye alitoka katika kampuni yake.

Kati ya mengi aliyobuni au aliyochangia kuna
 redio
 mkondo geu wa umeme

Viungo vya Nje 
 Nikola Tesla Museum
 Tesla's Wardenclyffe Science Center Plaque 
 NikolaTesla.fr  - More than 1,000 documents on Tesla

Wanafizikia wa Serbia
Wanafizikia wa Marekani
Wavumbuzi
Maricruz Delgado

Maricruz Delgado ni jina la mhusika katika kipindi cha mfululizo wa televisheni cha Kimarekani cha Prison Break. Uhusika ulichezwa na Camille Guaty. Mhusika huyu alicheza kama mwanamke wa Fernando Sucre. Alikutana na Sucre miaka mitatu nyuma kama jinsi inavyojieleza katika sehemu ya pilot, na akaendelea kuwa naye hadi hapo alipokuja kutiwa kizuizini. 

Akiwa jela, Sucre alimwomba Maricruz amsubirie hadi apo atakaporudi kisha wafunge ndoa na mama huyo alikubali. Maricruz baadaye akajijua kama ni mjamzito (ya Sucre). Tendo la Maricruz kuwa na mimba, Sucre alizidi kupata mzuka wa kutaka kutoroaka jela. 

Furaha yake ya kuwa baba haikudumu sana baada ya kugundua kuwa Hector ana mahusiano na Maricruz, hivyo Maricruz hatomtembelea Sucre kwa kufuatia mahusiano mpya yake mpya na Hector.

Hilo ndilo lilizidi kumfanya Sucre kuongeza juhudi zake za kutaka kutoroka. Maricruz akavishwa pete na Hector na kisha wakasafiri zao na kuelekea mjini Las Vegas kwenda kufungua ndoa, na kusabishia Sucre kujaribu kuzuiya harusi hiyo. 

Baadaye, ilikuja kugundulika kwamba Maricruz amempiga chini Hector kwenye kilele cha ndoa, kitendo ambacho kilimtia mtawasha Sucre kumfuatilia mama mtoto wake. Wawili hao walikuja kuungana tena kunako uwanja wa ndege wa mjini Ixtapa, Mexiko na kuwenda kukaa katika nyumba ya shangazi yake Sucre.

Wahusika wa Prison Break

en:List of Prison Break minor characters#Maricruz Delgado
Faty Papy

Faty Papy (Bujumbura, 19 Januari 1990 - 25 Aprili 2019) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Burundi aliyechezea klabu maarufu ya Bidvest Wits nchini Afrika Kusini na pia alichezea timu ya taifa ya Burundi.

Kucheza katika klabu yake ya Burundi
Faty Papy alianza kucheza mpira wa miguu nchini Burundi katika mji mkuu wa Bujumbura katika klabu ya Interstar iliyo mashuhuri Burundi. Kabla ya hapo alikua akiichezea klabu ya vijana ya Interstar, mwaka 2007 kijana huyo akaweka mkataba wa kujiunga na timu kubwa ya Interstar kubwa na kuwa mchezaji wa kulipwa na kushiriki na timu hiyo katika mechi kubwa.

Kuuzwa kwake Uturuki
Katika mwaka 2008 mwezi Desemba Bwana Faty Papy alinunuliwa na klabu ya Trabzonspor ya Uturuki kutoka kwenye klabu ya Interstar kwa kiwango cha euro 20,000.

Kitaifa
Aliichezea Timu ya taifa ya Burundi ya sasa, mechi yake ya kwanza kabisa ilikua tarehe 1 Juni 2008 dhidi ya timu ya taifa ya Shelisheli.

Viungo vya Nje
 Kuhusu Faty Papy katika tovuti rasmi ya klub ya Trabzonspor 
 kuhusu mchezaji katika National Football Teams
 Fifa Profile 
 Papy Faty katika gazeti la Sabah la Kituruki 
 Kujiunga na klabu katika Lig Tv ya Kituruki 
 Kujiunga na klabu katika Trabzonspor Forum ya Kituruki
 Kupokelewa kwa mchezaji Uturuki..Kituruki
 Mazowezi ya kwanza ya mchezaji huyu na klabu  Katika tovuti ya Klabu

Waliozaliwa 1990
Waliofariki 2019
Wachezaji mpira wa Burundi
Sanamu ya Uhuru

Sanamu ya Uhuru (Kiing.:Statue of Liberty) ni sanamu kubwa inayosimama katika bandari ya jiji la New York. Ilifika Marekani mwaka 1885 kutoka Ulaya kama zawadi ya watu wa Ufaransa kwa watu wa Marekani ikasimamishwa na kuzimikwa rasmi 1886..

Sanamu lina kimo cha mita 46.5 na pamoja na msingi wake linafikia mita 93. Inasimama kwenye kisiwa kidogo kilichopo mdomoni mwa bandari.

Imetengenezwa kwa kutumia mabati ya shaba yanayolala juu ya kiunzi cha feleji ndani yake. Kwa jumla uzito wake ni tani 225. Rangi imekuwa kibichi kwa sababu shaba imeoksidishwa kwa nje. 

Umbo la sanamu ni mwanamke anayeshika mwenge juu ya kichwa chake. Mwanamke ni ishara ya uhuru na mchongaji alitaka kuweka kumbukumbu ya kufutwa kwa utumwa katika Marekani mwaka 1861. Umbo linaiga mifano ya sanaa ya Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale; mungu wa Kigiriki Helios alionyeshwa kwa mavazi yaleyale na pia na taji kama sanamu ya uhuru; kwa Helios ncha za taji zilikuwa ishara ya mishale ya jua; kwenye sanamu ya uhuru mishale saba inadokeza kwa bahari saba na mabara saba na ujumbe wa uhuru kwa wote. Mwenge ni ishara ya mwangaza unaotoka kwenye uhuru kwa mataifa yote. 

Kusudi la zawadi ilikuwa kuweka kumbukumbu kwa uhusiano mwema kati ya Marekani na Ufaransa na msaada uliofika Marekani kutoka Ufaransa wakati wa vita ya uhuru dhidi ya Uingereza.

Baadaye wahamiaji mamilioni waliofika Marekani kwa njia ya meli walisalimiwa na sanamu ya uhuru wakati wa kuingia bandarini.

Sanamu ni kati ya majengo ya Marekani yanayojulikana zaidi.

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi

New York
Urithi wa Dunia
New York City
Parthenon

Parthenon (Kigiriki: Παρθενών) ni hekalu kwenye Akropolis mjini Athens iliyojengwa wakati wa Ugiriki ya Kale. Ni kati ya majengo mashuhuri duniani na kielelezo wa sanaa na usanifu wa Ugiriki ya Kale.

Ilikuwa hekalu ya mungu wa kike Pallas Athena aliyeabudiwa kama mungu mlinzi kwa mji wa Athens ya kale. 

Hekalu ilijengwa katika karne ya 5 KK baada ya ushindi wa Wagiriki juu ya Waajemi. Wagiriki waliamini ya kwamba mungu Pallas Athena aliwaokoa. Baadaye serikali ya Athens ilitumia kama jengo la kutunza hazina ya dola.

Baada ya uenezaji wa Ukristo hekalu iligeuzwa kuwa kanisa katika karne ya 6 KK. Baada ya Waosmani kutawala Ugiriki waliitumia kama ghala ya baruti kwa jeshi lao. Katika vita kati ya jamhuri ya Venesia na Milki ya Osmani hekalu ilipigwa na bunduki na mlipuko ulitokea uliovunja sehemu ya jengo.

Sehemu za mapambo ya nje ambayo ni uchongaji wa mawe zilipelekwa Uingereza mwaka 1807 na zinaonyeshwa katika makumbusho ya Britania mjini London. Serikali ya Ugiriki inadai kurudishwa kwa sehmu hizi.

Ugiriki ya Kale
Usanifu
Mahekalu
Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg (5 Machi 1871 - 15 Januari 1919) alikuwa mwanasiasa na mwanafalsafa kutoka Poland aliyeishi muda mrefu Ujerumani. 

Alizaliwa katika familia ya Wayahudi katika sehemu ya Poland iliyokuwa sehemu ya milki ya Urusi. Tangu utoto alijiunga na vikundi vya kisoshalisti waliopinga utawala wa Kirusi. Alilazimishwa kukimbia akakaa Uswisi aliposoma falsafa, historia na uchumi. 1897 alimwoa Mjerumani akahamia Berlin aliposhiriki katika chama cha kisoshalisti SPD akawa mwalimu kwenye chuo cha chama. 

Aliendeleza mafundisho ya Kimarx katika vyama vya kisoshalisti vya Ulaya. 1914 alipinga vita kuu ya kwanza ya dunia akajitenga na chama cha kisoshialisti cha Ujerumani baada ya wabunge wa chama hiki kukubali mikopo ya kulipia gharama za vita kwenye bunge la Ujerumani. 

Rosa alikuwa kati ya waanzilishaji wa chama cha Kikoministi katika Ujerumani lakini wakati huohuo alipinga mweleko wa kidikteta kati ya Wakomunisti wa Urusi chini ya Lenin.

Baada ya mapinduzi ya Ujerumani ya 1918 yaliyomaliza utawala wa Kaisari aliendelea kupigania mapinduzi ya kisoshalisti. Wakati wa mgomo wa wafanyakazi Wakomunisti alikamatwa na vikosi vya wanamgambo waliopinga mapinduzi akauawa nao na maiti yake kutupwa mtoni.

Anakumbukwa kama mwanamapinduzi aliyependa uhuru. Kati ya misemo yake yanayokumbukwa ni "Uhuru wakati wote ni uhuru wa hao wasiokubaliana".

Viungo vya nje

Wanasiasa wa kike Ujerumani
Wanafalsafa wa Ujerumani
Simone de Beauvoir

Simona de Beauvoir  alikuwa mwandishi na mwanafalsafa wa kike nchini Ufaransa. Alijulikana kwa sababu aliandika juu ya hali ya wanawake katika jamii akachunguza jinsi walivyokandamizwa na juu ya njia ya kuondoka katika hali hii.

Kwa miaka mingi aliishi pamoja na mwanafalsafa Jean-Paul Sartre.

Aliona ya kwamba hali ya mwanamke si jambo la maumbile bali ya jamii na masharti yake. Aliandika "Mtu haziliwi kama mwanamke, anafanywa hivyo". Alipinga ya kwamba wanawake wanatazamiwa kama "jinsia ya pili" kwa sababu ni wanaume walioanzisha majadiliano na mafundisho juu ya jinsi na kuunda kanuni zake wakijitazama wenyewe kama hali ya kawaida na wanawake kama hali ya pekee isiyo kawaida.

Viungo va Nje 
  kuhusu Simone de Beauvoir 
    kuhusu Simone de Beauvoir 
  Maisha yake 
 Maisha yake tena 
 Maisha yake na Marion Kremer

Waliofariki 1986
Wanafalsafa wa Ufaransa
Waandishi wa Ufaransa
Waliozaliwa 1908
Noam Chomsky

Noam Chomsky (*7 Desemba 1928) ni mtaalamu wa isimu (sayansi inayochunguza lugha) nchini Marekani. Tangu 1955 amekuwa profesa kwenye chuo cha Massachusetts Institute of Technology (MIT).

Amekuwa maarufu kwa michango yake katika isimu na pia kwa kama mwanaharakati aliyepigania mara nyingi siasa zisizolingana na serikali ya Marekani. 

Alibuni sarufi inayofaa kwa lugha zote.

Chomsky, Noam
Chomsky, Noam
Wolfgang Lukschy

Wolfgang Lukschy (19 Oktoba 1905 - 10 Julai 1983 mjini Berlin) alikuwa mwigizaji wa filamu na na muundaji wa rekodi za muziki wa filamu kutoka nchini Ujerumani. Huyu, alishawahi kutumbuiza katika maukumbi, filamu, na vipindi vya  televisheni (tamthilia).

Amecheza zaidi ya filamu 75 pamoja na kuonekana katika vipindi vya TV kunako miaka ya  1940 na 1979. Inawezekana akawa ameanza kufahamika zaidi baada ya kucheza kama Alfred Jodi katika filamu ya kivita ya Kimarekani mnamo mwaka wa  1962 ya  The Longest Day. Pia anajulikana zaidi kwa kucheza kama John Baxter katika mkusanyika wa kwanza wa filamu iliyoongozwa na Sergio Leone ya A Fistful of Dollars kunako 1964, akiwa sambamba kabisa na Clint Eastwood na Gian Maria Volontè.

Viungo vya nje
 

Waigizaji filamu wa Ujerumani
Spaghetti Western
Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1983
Gian Maria Volonté

Gian Maria Volonté (9 Aprili 1933 – 6 Desemba 1994) alikuwa mwigizaji wa filamu wa Kiitalia. 

Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza kama adui mkubwa wa katika mkusanyiko wa filamu za mwongozaji Sergio Leone - A Fistful of Dollars (kacheza kama "Johnny Wels") na vilevile For a Few Dollars More.

Filamu alizocheza 
 The Four Days of Naples (1962)
 A Fistful of Dollars (1964) (credited as "Johnny Wels")
 For a Few Dollars More (1965)
 L'armata Brancaleone (1966)
 Quien sabe? (also known as A Bullet for the General, 1966)
 Faccia a faccia (1967)
 A ciascuno il suo (1967)
 Le Cercle rouge (1970)
 Investigation of a Citizen Above Suspicion (1970)
 Sacco e Vanzetti (1971)
 Sbatti il mostro in prima pagina (1972)
 The Working Class Goes to Heaven (1972)
 The Mattei Affair (Il Caso Mattei, 1972)
 Lucky Luciano (1973)
 Giordano Bruno (1973)
 Todo modo (1976)
 Christ Stopped at Eboli (1979)
 Operación Ogro (1979)
 Il caso Moro (1986)
 Cronaca di una morte annunciata (1987)
 Un ragazzo di Calabria (1987)
 L'opera al nero (1988)
 Funes, un gran amor (1993)

Viungo vya nje 
 

Waliozaliwa 1933
Waliofariki 1994
Waigizaji filamu wa Italia
Waigizaji wa filamu za Western
Epifania

Epifania ni neno linatokana na Kigiriki ἐπιφάνεια, epifaneia, yaani udhihirishaji, tokeo, ujio, uwepo wa Mungu. 

Kwa kifupi zaidi 'Eπιφάνια (Yohane Krisostomo) linamaanisha "Kuzaliwa kwa Yesu Kristo", kwa kuwa ndivyo Bwana alivyotutokea sisi binadamu kadiri ya imani ya Wakristo.

Kwa kawaida Epifania inaeleweka kama sikukuu muhimu mojawapo ya Ukristo ambayo inahusiana na Noeli na inaadhimishwa kimapokeo tarehe 6 Januari. Lakini, kuanzia mwaka 1970, Kanisa la Kilatini limeruhusu Wakatoliki wa nchi ambapo tarehe hiyo si sikukuu ya taifa, waiadhimishe katika Jumapili ya kwanza baada ya Januari mosi, isije ikasahaulika. Upande wao, Makanisa ya Kiorthodoksi yanayofuata bado Kalenda ya Juliasi wanaiadhimisha siku ambayo katika nchi nyingi ni tarehe 19 Januari, kutokana na tofauti ya siku 13 kati ya kalenda hiyo na ile ya Gregori.

Mbali ya kushiriki ibada kanisani, desturi zinazohusiana na Epifania ni pamoja na nyimbo maalumu, kuandika majina ya mamajusi katika milango kwa chaki, kubariki nyumba, kula keki ya mamajusi watatu, kuogelea na kuondoa mapambo ya Krismasi.

Historia
Neno ἐπιφάνεια lilitumiwa na Wagiriki wa kale kumaanisha tendo ambalo mungu mmojawapo aliweza kujidhirisha kwa binadamu (kwa njia ya miujiza, njozi, ishara, n.k.).

Katika karne ya 3 Wakristo walianza kulitumia kuhusu matendo ambayo Yesu alijidhirisha (kama vile miujiza yake, ishara n.k.).  

Kwa namna ya pekee, kati ya matendo hayo yalisisitizwa: 
 ujio wa mamajusi kutoka mashariki hadi Bethlehemu ili kumheshimu mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa, 
 Ubatizo wa Yesu katika mto Yordani kwa mikono ya Yohane Mbatizaji, na 
 muujiza wake wa kwanza kwenye arusi ya Kana, alipogeuza maji kuwa divai. 

Katika adhimisho la Epifania, Wakatoliki wanasisitiza zaidi ujio wa mamajusi, kumbe Waorthodoksi wanasisitiza ubatizo wa Yesu, Utatu Mtakatifu ulipojitokeza: Baba katika sauti kutoka mbinguni, Mwana katika mwili alioutwaa, na Roho Mtakatifu katika umbo la njiwa aliyemshukia Yesu.

Viungo vya nje
 Epifania katika Catholic Encyclopedia

Liturujia
Sikukuu za Ukristo
Voltaire

François-Marie Arouet anayejulikana zaidi kwa jina la Voltaire alikuwa mwandishi na mtaalamu wa falsafa kutoka Ufaransa.

Anahesabiwa kati ya waanzilishaji wa Zama za Mwangaza nchini Ufaransa.
 
Alitetea uhuru wa mawazo na uhuru wa dini ingawa enzi zake sheria za Ufaransa zilikuwa kali na dini iliamriwa na serikali, kama ilivyokuwa katika nchi nyingi za Ulaya.

Kwa miaka 3 (kuanzia 1726 hadi 1729) aliondoka nchini na kuishi ugenini huko Uingereza ambapo mawazo yake yalikubalika zaidi. Inasemekana alikwenda akiwa msanii akarudi ni mwanafalsafa, akimfuata hasa Locke.

Baadaye alienda kuishi Berlin (Prussia, leo Ujerumani), halafu tena Uswisi. alipobaki mpaka karibu na kufa. 

Aliandika mengi pamoja na tamthiliya, shairi na maigizo. Maandiko yake yaliathiri Mapinduzi ya Marekani na Mapinduzi ya Ufaransa ya 1789.

Voltaire alipinga mafundisho mengi ya Kanisa Katoliki na ya dini nyingine zinazodai kutokana na Ufunuo wa Mungu, akiziita ushirikina. Kwa namna ya pekee alipinga maandishi ya Blaise Pascal.

Badala yake akasimama upande wa imani ya Mungu asiyetambulika na asiye na uhusiano na binadamu akimwamini kuwa tu chanzo cha ulimwengu na namna ya nishati ndani yake. 

Pia alijiunga na chama cha siri cha Umasoni.

Alipokufa hakuzikwa kanisani.

Viungo vya Nje 

 An analysis of Voltaire's texts (in the "textes" topic) (in French)
 
 Voltaire's writings from Philosophical Dictionary
 Société Voltaire
 Voltaire's Candide and Leibniz 
 VisitVoltaire.com 
 Zama za Voltaire katika Catholic Encyclopedia

Wanafalsafa wa Ufaransa
Sun Tzu

Sun Tzu aliyeishi manmo mwaka 500 KK alikuwa jenerali, mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchini China.

Maisha 
Hakuna mengi yanayojulikana juu yake. Aliitwa Sun Wu akapewa jina la Sun Tzu kwa heshima na "Tzu" ilimaanisha "mwalimu". 

Alikuwa jemadari wa mfalme Helü katika ufalme Wu uliokuwepo kwenye mto Yangtse karibu na mdomo wake.

Kuna hadithi juu yake ya kwamba siku moja mfalme alimwamuru kuonyesha utaalamu wake kama jenerali. Akampa hawara 300 wa nyumba yake. Sun Tzu aliwagawa katika vikosi viwili akaweka hawara 2 waliopendwa hasa na mfalme kama maafisa. Baadaye aliwaeleza amri kadhaa akawapa amri watekeleze. Hawara walianza kucheka tu bila kufanya kitu. Sun Tzu alisema: "Kama amri si dhahiri na askari hawaelewi ni kosa la jenerali" akaeleza shughuli tena na kurudia amri. Mabinti walicheka tena. Sasa alisema: "Kama amri zinaeleweka na askari hawatii ni kosa la maafisa" akatoa amri ya kukata vichwa vya hawara 2 waliopendwa na mfalme. Baada ya kuona vifo vya wenzao wengine walitii bila kusita tena.

Mfalme aliyeshtuka mwanzoni aliona huyu anafaa kuwa jenerali alimfanya jemadari wa ufalme.

Mafundisho 

Aliandika kitabu "Sanaa ya Vita" kinachosomwa hadi leo anamoeleza nadharia ya vita.

Mafundisho yake ni ya kwamba vita ni jambo la hatari ni afadhali kuepukana nayo ka sababu mara nyingi inaharibu taifa na dola. Vita inapaswa kufuata shabaha ya siasa inayoeleweka na kumaliza baada ya kufika shabaha.  

Alisema ni bora kuvurugisha mipango ya adui kuliko kupambana naye, halau ni afadhali kuvunja ushikamano wake na wasaidizi na kwenye nafasi ya tatu tu ni kuingia vitani na kushinda.

Athira 
Kitabu cha Sun Tzu inasomwa na kufundishwa hadi leo katika vyuo vya kijeshi mbalimbali. Kati ya viuongozi wa kijeshi waliotafakari ushauri wa kitabu hii ni 
 Napoleon Bonaparte
 Togo Heihachiro, jemadari wa wanajeshi wa Japan katika vita ya Japani na Urusi ya 1905
 Mao Tsedong kiongozi wa wakomunisti nchini China
 Norman Schwarzkopf, jemadari wa Marekani katika vita ya ghuba ya 1990

Viungo vya nje

 
 Kitabu cha Sanaa ya Vita 
 Sun Tzu and Information Warfare 

Wanafalsafa wa China
Vita ya Japani na Urusi ya 1905

Vita kati ya Japani na Urusi ya 1905 ilipiganiwa katika Asia ya Mashariki. Japani ilishinda na Urusi ilishindwa. Ilikuwa mara ya kwanza ya kwamba taifa la Asia lilishinda nchi ya "watu weupe" wa Ulaya tangu zama za kati.

Tokeo muhimu ya vita lilikuwa mapinduzi ya Urusi ya 1905 na kupanuka kwa utawala wa Japani katika Korea na China.

Sababu za vita 
Sababu kuu ya vita ilikuwa mashindano ya nchi zote mbili juu ya athira na kipaumbele katika Korea na Manchuria.

Tangu mwisho wa karne ya 19 Japani ilijaribu kupanusha athira yake katika Asia ya Mashariki. Baada ya vita ya kwanza kati ya Japani na China mwaka 1894 jeshi la Japani liliteka rasi ya Liaodong na bandari ya Port Arthur lakini ililazimishwa kuondoka tena baada ya matishio kutoka mataifa ya Ulaya. 

Urusi ilitafuta bandari mpya kwa jeshi la maji. Bandari ya pekee kwa manowari kubwa upande wa Pasifiki ilikuwa Vladivostok lakini mji huu ulikuwa kaskazini mno na wakati wa majira ya baridi bahari iliganda kuwa barafu ikazuia mwendo wa meli. Hivyo Warusi walitafuta bandari upande wa kusini pasipo na matatizo ya barafu. Walipatana na China juu ya mkataba wa kukodi rasi ya Liaodong pamoja na bandari ya Port Arthur iliyopo kwenye pwani la Bahari ya China upande wa magharibi wa Korea.

Hatua hii ilikasrisha Japani. Zaidi ya hapo Warusi walianza kuingia katika Korea kwa makampuni ya kibiashara wakakataa kukubali kipaumbele cha Japani katika rasi ya Korea.

Mwisho wa 1903 serikali ya Japani iliamua kuwashambulia Warusi.

Wanamaji wa Japani walishambulia manowari ya Urusi kwenye bandari ya Port Arthur katika usiku wa tar. 8/9 Februari 1904 na wakafaulu kuzamisha manowari kadhaa na kubomoa nyingine.

Wajapani walishinda pia mapigano kwenye nchi kavu hasa mapigano ya Mukden.

1905 Warusi walituma kundi la manowari kutoka Bahari Baltiki kwenda Asia ya Mashariki. Kwenye mapigano ya Tsushima likashindwa kabisa na wanamaji wa Japani.

Amani na baadaye 
Urusi ilipaswa kutafuta amani. Kwa msaada wa Marekani nchi zote mbili zilipatana kumaliza vita. Urusi ilipaswa kujiondoa katika Manchuria na Korea na kukubali maeneo haya mawili kuwa chini ya athira ya Japani.

Japani iliendelea kutwaa na kutawala Korea kama koloni kuanzia 1910.

Katika Urusi habari za kushindwa zilisababisha ghasia ya wananchi na mapinduzi ya 1905.

Viungo vya nje

Historia ya Urusi
Historia ya Japani
Vita