LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Lusia Filippini

Lusia Filippini (Corneto-Tarquinia, Lazio, 16 Januari 1672 - Montefiascone, Lazio, 25 Machi 1732) alikuwa mwanamke wa Italia ya kati ambaye, kwa msaada wa kardinali Marcantonio Barbarigo, alianzisha shirika la Walimu wa Kikristo kwa ajili ya malezi ya wasichana na wanawake, hasa fukara.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 13 Juni 1926 na mtakatifu tarehe 22 Juni 1930.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 25 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Profile, catholic.org; accessed 31 October 2014.
Founder Statue in St Peter's Basilica

Waliozaliwa 1672
Waliofariki 1732
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Kastulo

Kastulo (alifariki Roma, Italia, 286 hivi) alikuwa Mkristo wa Roma ya Kale aliyeuawa kwa kuzikwa hai wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Inasemekana alikuwa na cheo katika ikulu na mume wa Irene wa Roma. Baada ya kuongokea Ukristo alivuta wengi katika dini hiyo na kuficha nyumbani mwake waliotafutwa na serikali kwa ajili ya imani yao. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
St. Castulus
 Castulus (Kastulus)
 SV. HAŠTAL (KASTUL)
 San Castulo, Mártir

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 286
Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Emanueli, Sabino na wenzao

Emanuele, Sabino na wenzao Kodrati na Theodosi (walifariki Anatolia, leo nchini Uturuki, 304 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Quadratus (Codratus), Theodosius, Emmanuel & Comp. 

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Montani na Masima

Montani na Masima (waliuawa Srijem, leo nchini Korasya, 304 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Montani alikuwa padri na Masima mke wake. Wapagani waliwatosa pamoja baharini.

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korasya
Berrell Jensen

Berrell Elizabeth Jensen (22 Machi 1933 – 25 Julai 2015) alikuwa msanii wa sanaa ya uchongaji, mfanyakazi wa mambo ya kijamii na mwalimu kutoka Afrika Kusini. Anafahamika kwa kazi yake ya shaba ya kuchomea na vyuma vingine. 

Mwaka 1960 aliandaa maonyesho yake ya kwanza ya sanaa za uchongaji na mwaka 1968 alihamia barani Ulaya na kufungua kituo binafsi nchini  Ireland, pamoja na elimu ya watu wazima na kituo cha kijamii nchini Uingereza.

Maisha ya awali na Elimu 
Jensen alizaliwa mwaka 1933 katika mji wa Potchefstroom, nchini Afrika ya Kusini. Alikuwa na kaka watatu. Jensen ni mhitimu katika Chuo kikuu cha Natal kilichopo katika jiji la Durban ambapo alipata shahada  ya Sayansi ya Jamii. 

Mnamo mwaka 1958 alichukua mafunzo ya uchomeleaji katika chuo cha Natal Technical College ambapo baada ya hapo alianza kutengeneza vifaa na urembo unaotokana na chuma. Mwaka 1984 Jensen alichukua astashahada ya mipango katika chuo cha Architectural Association School of Architecture katika jiji la London.

Maisha binafsi
Mnamo mwaka 1957 Jensen aliolewa na Anton Jensen, mwanafunzi mwenye PhD, ambaye alipata naye mtoto wa kiume na wa kike. Kutokana na ubaguzi wa rangi, yeye na mume wake waliamua kuhamia Ulaya kutoka Johannesburg. Walikwama, na familia ilipata ajali ya gari mnamo mwaka 1969 ambapo ndipo mume wake Jensen alifariki dunia. Jensen na watoto wake walibaki Ugiriki na kwa kipindi kifupi kuhamia Uingereza, na pia, mwaka 1977, walifika ''County Donegal'', Ireland, wakati alialikwa na padre wa kasisi ya kijamii James McDyer kuanzisha kituo cha sanaa na ufundi. Jensen baadae aliishi Belfast na hatimae London ambapo alifanya lazi kwenye huduma za jamii, alianzisha na kuendesha kituo cha elimu ya watu wazima na kituo cha jamii pamoja na Archway, London, Highgate na Hampstead. Alistaafu kazi Ireland, lakini aliendelea kufanya kazi kama mchongaji.

Marejeo

Arts and Feminism 2023
Waliozaliwa 1933
Waliofariki 2015
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Lorraine Loots

Lorraine Loots ni msanii wa sanaa za picha kutoka Cape Town, Afrika Kusini. Amekuwa akitengeneza picha za duara zenye mandhari nyeupe, picha ambazo zilimpa umaarufu zaidi mnamo mwaka 2013 ambapo alikuja na mradi wa sanaa uloitwa 365 Paintings. Picha zake nyingi alikuwa akizichapisha katika mitandao ya kijamii, mradi huo ulimpa faida kubwa baada ya kuanza kuonyeshwa katika vituo vya CBS na CNN,

Marejeo

Wasanii wa Afrika Kusini
 Arts and Feminism 2023
Gulshan Khan

Gulshan Khan ni msanii wa sanaa za picha wa Afrika Kusini anayeishi katika mji wa Johannesburg.. Kazi zake nyingi za picha huzingatia sana kutoa ujumbe kuhusu haki za kijamii na haki za binadamu

Maisha ya Awali 
Gulshan alikulia katika jimbo la KwaZulu-Natal; mmoja kati ya ndugu zake wawili anatoka katika familia inayojishughulisha na kazi za kijamii na harakati.

Maisha ya Kazi 
Mhitimu wa Programu na Uandishi wa Picha (PDP) aliyochapisha kwanza na  Agence France Presse mnamo mwaka 2016, ambapo baadaye alifanya mafunzo ya mwezi mzima.  Mwanamke wa kwanza Mwafrika kupewa tuzo na  Agence France Presse mnamo Mwaka 2017, aliendelea kufanya kazi kwa wakala kama mwandishi wa habari wakati pia alikuwa akifanya kazi kwenye machapisho na mashirika anuwai ya kimataifa. Kikundi chake cha kwanza cha kazi ya maandishi ya muda mrefu The Things We Carry With Us (2017) inachunguza jamii ya kisasa ya Waislamu nchini Afrika Kusini,  kukuza maoni zaidi juu ya msingi wa urithi dhalimu wa ubaguzi wa rangi Afrika Kusini. Khan alialikwa kuzungumza juu ya motisha ya kisiasa ya kuandika hali ya kibinadamu, na umuhimu wa kupiga picha kuzungumza juu ya utu, utambulisho, mali, haki ya kijamii na haki za binadamu nchini Afrika Kusini na ulimwenguni kote katika Mkutano wa Wasimulizi wa Hadithi wa 2020 .

Marejeo

Wasanii wa Afrika Kusini
Watu walio hai
Wanawake wa Afrika Kusini
Arts and Feminism 2023
Mary Sibande

Mary Sibande (11 Aprili, 1982) ni msanii wa Afrika Kusini anayeishi Johannesburg.

Sibande anafanya sanaa inayojumuisha uchongaji, picha pamoja na ubunifu. Anatumia sanaa yake kuelezea ukoloni, na zaidi sanaa yake katika Afrika na zaidi hutumia sanaa yake kuelezea ubaguzi wa rangi. Sibande hutumia sanaa yake kukosa katika kukosoa matendo ya kisaniii ya wanawake hasa wanawake wa Afrika.

Maisha ya Awali
Sibande alizaliwa katika mji wa Barberton, Mpumalanga katika kipindi ambacho ubaguzi wa rangi ulikuwa umeshika nafasi ya juu, ambako alilelewa na bibi yake. Baba yake alikuwa mwanajeshi katika jeshi la Afrika ya Kusini na Sibande hakuwahi kumfahamu baba yake katika kipindi cha utoto wake ,mama yake alikuwa akiendesha maisha yake kwa kufanya kazi za majumbani kwa sababu ya mama yake kuwa mfanyakazi wa majumbani, Sibande hueshimu sanaa na watu wanaofanya kazi za majumbani na moja kati ya sanaa zake maarufu ni ile inayompa heshima mwanamke iitwayo "Long Live the Dead Queen".  Sibande huelezea maisha yake ya utoto akisema  "Nilikuwa na kila kitu ambacho nilikihitaji,nilisoma katika shule nzuri, nilikuwa na bahati ya kusoma katika shule ya aina hiyo, ambayo wazazi wengi walishindwa kuwapeleka watoto wao,hali hiyo ilinifanya mimi kuwa na muelekeo fulani wa maisha yangu"

Marejeo

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wanawake wa Afrika Kusini
Wasanii wa Afrika Kusini
 Arts and Feminism 2023
Robyn Nesbitt

Robyn Nesbitt (alizaliwa  1984) ni msanii wa Afrika Kusini anaeishi na kufanya kazi katika jiji la  Johannesburg. Kazi za Nesbitt zinatokana na uchunguzi wake 
mzuri wa hafla za kila siku zinazotokana na mzunguko wa maisha ya kila siku yanayotuzunguka  
Robyn hufanya kazi za sanaa akishirikiana kwa karibu na  Nina Barnett.

Elimu
Nesbitt ni muhitimu katika chuo kikuu cha  Witwatersrand University,kilichopo Johannesburg.

Marejeo

Waliozaliwa 1984
Wasanii wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Galicia (Hispania)

Galicia ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini magharibi.

Viungo vya nje

Hispania
G
!
Castilla–La Mancha

Castilla-La Mancha ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, katikati ya nchi.

Viungo vya nje

Hispania
C
!
Cantabria

Cantabria ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini.

Viungo vya nje

Hispania
C
!
C
Elsie Garrett Rice

Elsie Garrett Rice (Cape Town, 25 Novemba 1869 - 27 Aprili 1959) alikuwa Mwingereza na msanii wa sanaa za uchoraji wa mimea aliyezaliwa nchini Afrika Kusini.

Maisha ya awali na elimu 
Wazazi wa Elsie Garret Rice walikuwa Mary Gray na Reverend John Feydell Garrett.

Maisha
Elsie na pacha wake John Herbert Garrett walibatizwa tarehe 16 Januari 1870.Elsie pamoja na ndugu zake watatu John,Edmund na Amy walikuwa Yatima ambao walilelewa na binamu yao Millicent Fawcett na Agnes Garrett. Millicent alikuwa mwanachama hai katika harakati za Suffragist Movement na aliolewa na   Henry Fawcett.

Alisoma katika shule ya sanaa ya Slade School of Art.

Taaluma 
Rice alikuwa mkufunzi katika shule ya Bedales School, ambayo ilianzishwa na shemeji yake John Haden Badley mnamo mwaka 1865 hadi mwaka 1967. akiwa katika shule hiyo ndipo alipokutana na mume wake Charles Emmanuel Rice mwaka 1865 hadi mwaka1949, Mwalimu mkuu wa King Alfred School alikuwa Hampstead.Mnamo mwaka 1901 Rice alikuwa akiishi na mume wake na mtoto mmoja wa kiume na mmoja wa kike hadi kufikia mwaka 1911, Elsie alikuwa ni mwalimu wa sanaa mwenye umri wa miaka 41 aliekuwa akiishi Steep, Hampshire pamoja na mume wake mwenye umri wa miaka 45 pamoja na watoto wao wawili Gabriel Edmund mwenye umri wa miaka  11 na Agnes Rosemary mwenye umri wa miaka  10, na wote walizaliwa  Hampstead.Mwaka 1918 Charles Rice alihitimu masomo yake ya udaktari .

Elsie alitengana na mume wake na kwenda kuishi Afrika Kusini mwaka 1933, ambapo aliishi Rondebosch na kisha kuhamia Camps Bay pamoja na binti yake Rosemary Agnes.

Marejeo 

Waliozaliwa 1869
Waliofariki 1959
Wasanii wa Uingereza
Wanawake wa Uingereza
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Senzeni Marasela

Senzeni Marasela (alizaliwa Thokoza, 11 Februari 1977) ni msanii wa sanaa za picha, video, sanaa za urembo na uchapishaji wa Afrika Kusini anayefanya kazi kupitia vyombo tofauti vya habari. 

Senzeni alipata shahada ya urembo katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, kilichopo katika jiji la Johannesburg mnamo mwaka 1998, kazi zake za sanaa zimekuwa zikionyeshwa katika nchi za Afrika ya Kusini, Ulaya na Marekani, pia zimekuwa zikichapishwa katika majarida na magazeti mbalimbali na pia huonyeshwa katika majumba ya Makumbusho.

Marejeo

Waliozaliwa 1977
Watu walio hai
Wasanii wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Watu wa Afrika Kusini
Jimbo la Madrid

Jimbo la Madrid ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, likiundwa hasa na mji mkuu wa nchi, Madrid.

Viungo vya nje

Hispania
M
!
Jimbo la Valencia

Jimbo la Valencia ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa mashariki.

Viungo vya nje

Hispania
V
!
Castilia na León

Castilia na Leon ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, katikati ya nchi.

Viungo vya nje

Hispania
C
Nchi ya Kieuskara

Nchi ya Kieuskara ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini.

Viungo vya nje

Hispania
E
!
Jimbo la Murcia

Jimbo la Murcia ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kusini mashariki.

Viungo vya nje

Hispania
M
!
M
Aragon

Aragon ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini mashariki.

Viungo vya nje

Hispania
A
!
Extremadura

Extremadura ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kusini magharibi.

Viungo vya nje

Hispania
E
!
Navarra

Navarra ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini.

Viungo vya nje

Hispania
N
!
N
Asturias

Asturias ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: comunidade autónoma) la Hispania, upande wa kaskazini magharibi.

Viungo vya nje

Hispania
A
!
A
Berkari

Berkari (pia: Berchaire, Bererus; Akwitania, leo nchini Ufaransa, 620 - Montier-en-Der, leo nchini Ufaransa, 685/696) alikuwa mmonaki wa Kanisa Katoliki, aliyeunganisha desturi za Kolumbani na za Benedikto kwa monasteri ambazo alizianzisha na kuziongoza.

Siku ya Alhamisi kuu aliuawa kwa kisu na mtawa mbaya aliyekuwa amefukuzwa naye. Mwenyewe alimsamehe akafariki Jumapili ya Pasaka.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Patrick Corbet, Les moines du Der 673-1790, Dominique Guéniot, 2003
 Charles Lalore, Polyptyque de Montier-en-Der, éd Charles Lalore, Paris, 1878

Waliozaliwa 620
Waliofariki 696
Wamonaki
Watawa waanzilishi
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Baronsi na Desideri

Baronsi na Desideri (walifariki Montalbano, Toscana, Italia, karne ya 7) walikuwa wakaapweke karibu na Pistoia. Desideri alikuwa mfuasi bora kati ya watano waliojiunga na Baronsi kufanya toba.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki karne ya 7
Wakaapweke
Watakatifu wa Italia
Rupert wa Salzburg

Rupert wa Salzburg (pia: Ruprecht, Rudbertus, Roudbertus, Rupertus, Hrodperht, Hrodpreht na Robert; 660 hivi - Salzburg, Austria, 27 Machi 710) alikuwa mmonaki wa Kikolumbani, halafu askofu mmisionari huko Rhineland, Bavaria na Austria, akianzisha pia monasteri kuendelea kueneza Ukristo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
Bibliotheca hagiographica Latina, (Brussels, 1899), n. 7390-7403
W. Levison, “Die älteste Lebensbeschreibung Ruperts von Salzburg” in Neues Archiv für ältere deutsche Geschichtskunde, xxviii. 283 seq.
Hauck, Kirchengeschichte Deutschlands (3rd ed.), i. 372 seq.

Viungo vya nje

Lives of Sts. Robert (Rupert) and Erendruda

Waliozaliwa 660
Waliofariki 710
Wamonaki
Wakolumbani
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Austria
Watakatifu wa Ujerumani
Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli

Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli (kwa Kiingereza: Tanzania Military Academy; kifupi: TMA) ni chuo cha maafisa wa kijeshi kilichopo katika wilaya ya Monduli, mkoa wa Arusha nchini Tanzania. TMA ni moja kati ya taasisi muhimu inayotoa mafunzo ya jeshi. Chuo hicho kimekuwa kikitoa mafunzo ya kijeshi kwa maofisa toka nchi mbalimbali zinazoizunguka Tanzania.

Historia
Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli kilijengwa kwa msaada wa serikali ya Jamhuri ya Watu wa China na kufunguliwa rasmi na rais wa kwanza wa Tanzania Mwalimu Julius Nyerere mwaka 1976. Kwa mara ya kwanza chuo cha TMA kilikuwa kikijulikana kama Chuo cha Taifa cha Uongozi kabla ya kubadilishwa jina lake mwaka 1992 baada ya Tanzania kuingia katika mfumo wa vyama vingi. Kwa miaka mingi, chuo cha TMA kimekuwa kikitoa mafunzo kwa maafisa toka nchi za Kenya, Lesotho, Shelisheli, Afrika Kusini, Zambia na Uganda.

Wanafunzi maarufu
 Jakaya Kikwete, 1976
 Katumba Wamala
 Elly Tumwine
 Joseph Semwanga
 Makongoro Nyerere
 Yusuf Makamba
 Venance Salvatory Mabeyo
 John Mutwa

Viungo vya Nje
 Images of the Tanzania Military Academy

Marejeo

Jeshi la Tanzania
Wilaya ya Monduli
Stefano Harding

Stefano Harding (Sherborne, Dorset, Uingereza, 1060 hivi - Citeaux, Ufaransa, 28 Machi 1134) alikuwa mmonaki, padri, mwanzilishi mmojawapo na abati  wa urekebisho wa Citeaux wa shirika la Benedikto wa Nursia. 

Alifika Cîteaux kutoka Molesme pamoja na wamonaki wengine, akaongoza monasteri hiyo na kuanzisha huko tabaka la mabradha. 

Katika uongozi wake wa miaka 25 aliongeza monasteri 12 alizoziunganisha chini ya Mwandiko wa Upendo, ili kusiwe na ugomvi wowote kati ya wamonaki bali wote waishi kwa kufuata amri ya upendo, kanuni moja na desturi za kufanana. Ndiye aliyempokea utawani Bernardo wa Clairvaux na wenzake 30.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Claudio Stercal, Stephen Harding: A Biographical Sketch and Texts (Trappist, Kentucky: Cistercian Publications, 2008) (Cistercian Studies Series, 226).

Viungo vya nje 

Waliozaliwa 1060
Waliofariki 1134
Wabenedikto
Wasitoo
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Uingereza
Hilarioni Mpya

Hilarioni Mpya (alifariki karibu na Mlima Olimpo huko Bitinia, leo nchini Uturuki, karne ya 8) alikuwa mmonaki maarufu kwa kutetea heshima kwa picha takatifu dhidi ya kaisari wa Bizanti.

Aliongoza monasteri ya Pelecete baada ya jenerali Lakanodraken kuibomoa kwa sababu hiyo. Mwenyewe alifungwa, aliteswa na kupelekwa uhamishoni kwa ajili hiyohiyo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 8
Waliofariki karne ya 8
Wamonaki
Watakatifu wa Uturuki
Kastori wa Tarso

ni kati ya Wakristo wa Kilikia, leo nchini Uturuki, waliofia dini ya Ukristo huko Tarso. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Prisko, Malko na Aleksanda

Prisko, Malko na Aleksanda (walifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 257/258) walikuwa Wakristo ambao walifia imani yao. Walikuwa wanaishi shambani karibu na mji huo, walipouawa Wakristo wengi; basi, wakisukumwa na ari ya Kimungu, walijitokeza kwa hiari mbele ya hakimu kumlaumu kwa kuadhibu kikatili wacha Mungu tu, si wengine. Mara walitupwa kama chakula kwa wanyamapori wakati wa dhuluma ya Kaisari Valerian .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 258
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Sirili wa Eliopoli

Sirili wa Eliopoli (alifariki Eliopoli, Finisia, leo nchini Lebanoni, 362) alikuwa shemasi ambaye kwa juhudi zake dhidi ya Upagani aliuawa katika dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi . 

Kwanza aliteswa sana na wahusika walifikia hatua ya kula ini lake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 362
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Lebanoni
Guntram

Guntram (pia: Gontran, Gontram, Guntram, Gunthram, Gunthchramn, Guntramnus; Soissons, Aisne, leo nchini Ufaransa, 532 hivi - Chalon-sur-Saône, leo nchini Ufaransa, 28 Machi 592) alikuwa mfalme wa Wafaranki huko Orleans na Burgundy tangu mwaka 561.

Alikuwa na tabia mbaya na kutenda dhambi nyingi, lakini imani ilimuongoza kuheshimu Kanisa na viongozi wake, kujenga monasteri na kuhamasisha uinjilishaji, kupatanisha ndugu zake, kusaidia maskini na kuwaombea kwa kufunga mwenyewe.

Kwa sababu hiyo tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Henry H. Howorth. "The Ethnology of Germany. Part 3: The Migration of the Saxons." The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol. 7. 1878. pp. 293–320.
Dahmus, Joseph Henry. Seven Medieval Queens. 1972.
Gregory of Tours. The History of the Franks, Volume II: Text. Trans. by Ormonde Maddock Dalton. Clarendon Press: 1967.
Decem Libri Historiarum: Books 1-10. Translated by Ernest Brehaut. Available at Medieval Sourcebook.

Viungo vya nje

 Translation of Grimm's Saga No. 433, "The Sleeping King" Gontrand

Waliozaliwa 532
Waliofariki 592
Wafalme wa Ufaransa
Watakatifu wa Ufaransa
Wakolumbani
Yosefu Sebastiani Pelczar

Yosefu Sebastiani Pelczar (17 Januari 1842 – 28 Machi 1924) alikuwa askofu wa Przemyśl (leo nchini Polandi) kuanzia mwaka 1900 hadi kifo chake.

Pamoja na kuwa mwalimu maarufu wa maisha ya Kiroho, alisaidia watu kwa kila namna na kuanzisha shirika la Wajakazi wa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 2 Juni 1991 halafu mtakatifu tarehe 18 Mei 2003.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Hagiography Circle
Saints SQPN
Catholic Hierarchy
Sister Servants of the Most Sacred Heart of Jesus

Waliozaliwa 1842
Waliofariki 1924
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Poland
Marko wa Aretusa

Marko wa Aretusa (alifariki Aretusa, Syria, 364) alikuwa askofu wa mji huo tangu mwaka 341 au kabla ya hapo. 

Wakati wa uenezi wa uzushi wa Ario hakuiumba hata kidogo katika imani sahihi.

Baadaye aliteswa sana katika dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi.

Gregori wa Nazianzo alimsifu kama "mtu wa pekee na mzee mtakatifu sana".

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Catholic Forum- Saints- Mark of Arethusa

Waliofariki 364
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Siria
Benyamini wa Argol

Benyamini wa Argol (alifariki Argol, nchini Uajemi, 424 hivi) alikuwa shemasi aliyeteswa na kuuawa kwa sababu aliendelea kuhubiri imani yake katika dhuluma ya mfalme Vararane V. Walimuingizia ncha kali katika makucha yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Machi au 13 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje
Orthodox Church in America
Catholic Online
Greek Orthodox Online Chapel

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 424
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uajemi
Bilbao

Bilbao (kwa Kieuskara: Bilbo) ni mji wa Hispania kaskazini, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Nchi ya Kieuskara. 

Tarehe 1 Januari 2015 wakazi wake walikuwa 345,141, lakini rundiko la mji lina watu 1,037,847.

Tanbihi

Viungo vya nje

Miji ya Hispania
Nchi ya Kieuskara
Mkoa wa Albacete

Albacete ni mmoja kati ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. 

Mji wake mkuu ni Albacete.

Tazama pia 
 Mikoa ya Hispania

Viungo vya nje

Albacete
!
A
Mkoa wa Madrid

Madrid ni mmoja kati ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. 

Mji wake mkuu ni Madrid.

Tazama pia 
 Mikoa ya Hispania

Viungo vya nje

Madrid
!
Jimbo la Madrid
Guipúzcoa

Guipuzcoa ni mmoja kati ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. 

Mji wake mkuu ni San Sebastian.

Tazama pia 
 Mikoa ya Hispania

Viungo vya nje

Guipuzcoa
!
Nchi ya Kieuskara
Murcia

Murcia ni mji wa Hispania, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Murcia. 

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 447,182, ukiwa wa saba nchini kwa wingi wa watu.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Hispania

Tanbihi

Viungo vya nje

 Ayuntamiento de Murcia – the Town Hall 
 Postal Codes Murcia

Miji ya Hispania
Jimbo la Murcia
Sekundo wa Asti

Sekundo wa Asti (alifariki Asti, Piemonte, Italia Kaskazini, 29 Machi 119) anakumbukwa kama Mkristo aliyefia imani yake kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Hadrian. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Saints of March 29: Secundus of Asti 
San Secondo di Asti 

Waliozaliwa karne ya 1
Waliofariki 119
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Donino wa Thesalonike

(alifariki Thesalonike, Makedonia, leo nchini Ugiriki, karne ya 4) alikuwa Mkristo ambaye aliuawa kutokana na imani yake wakati wa dhuluma ya dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ugiriki
Regulo wa Senlis

Regulo wa Senlis (kwa Kifaransa: Rieul; aliishi karne ya 4 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Senlis (leo nchini Ufaransa).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Henri-Louis-Joseph Blond, "Research on the date of the apostolate of Saint-Rieul", Archaeological Committee of Senlis, Reports and Memories 1863, Senlis 1864, p.  58–96. 
 Amédée Vicomte of Caix de Saint-Aymour, " The legend of Saint-Rieul ", Causeries du besacier: Mixes to serve the history of the countries that today form the department of Oise , Paris, A. Claudin / H Champion, 2nd series,  1895, p.  81-127.

Waliofariki karne ya 4
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watakatifu wa Ufaransa
Wafiadini wa imani sahihi wa Konstantinopoli

Wafiadini wa imani sahihi wa Konstantinopoli (walifia dini Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, karne ya 4) walikuwa Wakristo wengi waliofukuzwa au kuteswa kikatili kwa kutetea imani sahihi dhidi ya Patriarki Macedonius, mfuasi wa Ario, aliyeungwa mkono na kaisari Konstans I .  

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Zosimo wa Sirakusa

Zosimo wa Sirakusa (aliishi karne ya 7) alikuwa mmonaki wa Siracusa, Sicilia, Italia, ambaye alitazamwa kama mtu asiyeweza kitu, kumbe askofu alimfanya abati wa monasteri, halafu waumini walimchagua kuwa askofu wao. Aliongoza jimbo hilo miaka 647-662.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi .

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 7
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Hafidh Ameir

Hafidh Ameir ni mume wa rais wa sita wa Tanzania Mama Samia Suluhu Hassan akiwa na asili ya visiwani Zanzibar. 

Hafidh ni mtaalamu mstaafu wa masuala ya kilimo  na walifunga ndoa na Mama Samia mwaka 1978  na wamejaaliwa kupata watoto wanne ; mmojawao, Wanu Hafidh Ameir, ni mwanasiasa kama mama yake   na mjumbe wa Baraza la Wawakilishi wa Zanzibar

Marejeo

Watu walio hai
Watu wa Zanzibar
Klinio

Klinio (alifariki karibu na Akwino, Lazio, Italia, 1030 hivi) alikuwa mmonaki kutoka Ugiriki aliyefikia kuwa abati wa monasteri wa Kibasili alipokuja kufariki. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 10
Waliofariki 1030
Wamonaki
Wabazili
Watakatifu wa Ugiriki
Watakatifu wa Italia
Leonardo Murialdo

Leonardo Murialdo (Torino, Italia, 26 Oktoba 1828 – Torino, 30 Machi 1900) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa Shirika la Mt. Yosefu kwa ajili ya watoto wa mitaani ili waweze kufahamu imani na upendo wa Kikristo.

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 3 Novemba 1963 na mtakatifu tarehe 3 Mei 1970. 

Sikukuu yake ni tarehe 30 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Saints SQPN
 Salesians of Don Bosco
 Find a Grave
 Murialdo official website

Waliozaliwa 1828
Waliofariki 1900
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Julio Alvarez

Julio Alvarez (jina kamili kwa Kihispania Julio Álvarez Mendoza; Guadalajara, Jalisco, Mexico, 20 Desemba 1866 - San Julian, Mexico, 30 Machi 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero. Hivyo alishuhudia uaminifu wake kwa Kristo na kwa Kanisa lake.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass

Waliozaliwa 1866
Waliofariki 1927
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Meksiko
Venansi, Anastasi na wenzao

Venansi, Anastasi na wenzao Mauro, Pauliniani, Telio, Asteri, Septimi, Antiokiani na Gaiani (walifariki katika eneo ambalo leo liko nchini Kroasya, karne ya 3) walikuwa Wakristo waliouawa katika dhuluma ya Dola la Roma kwa sababu ya imani yao. Venansi alikuwa askofu wa Salona.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 3
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korasya
Agape na Kionia

(walifariki Thesalonike, Ugiriki, 304) walikuwa akina dada mabikira Wakristo ambao kutokana na imani yao walikataa kula nyama iliyotolewa sadaka kwa miungu. Kwa ajili hiyo waliteswa wakauawa kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Pengine anatajwa pamoja nao ndugu yao Irene aliyeuawa siku chache baadaye. Labda walitokea Aquileia (Italia).

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 1 Aprili au 3 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Attwater, Donald & John, Catherine Rachel. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
  (Includes the complete English translation of the ancient Acts of Agape, Chionia and Irene)
Full online text of Hrotsvitha's play, Dulcitius, Fordham University.

Viungo vya nje

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Ugiriki
Valeriko

Valeriko (pia: Walaric, Walric, Waleric, Walericus, Walarich, Gualaric, Valery; Auvergne, leo nchini Ufaransa, 565 hivi - Lauconne, Ufaransa, 1 Aprili 619) alikuwa mmonaki, halafu mkaapweke, lakini pia padri mmisionari katika maeneo mbalimbali na hatimaye abati wa monasteri aliyoianzisha kwa wafuasi wake wengi.

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 1 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Giona di Bobbio. La vita di San Colombano. Bobbio, VII secolo.
  Dio è corazza dei forti. Testi del cristianesimo celtico (VI-X sec.). Rimini, Il Cerchio, 1998.
  Archivum Bobiense Rivista annuale degli Archivi storici Bobiensi (1979-2008). Bobbio.

Viungo vya nje
Walric at Catholic Online

Waliozaliwa 565
Waliofariki 619
Wamonaki
Wakaapweke
Mapadri
Wamisionari
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Selso wa Armagh

Selso wa Armagh (pia: Cellach, Selestino; Ireland, 1080 hivi – Ardpatrick, Munster, 1 Aprili 1129) alikuwa askofu mkuu wa Armagh na Ireland yote, wakati Ukristo katika kisiwa hicho ulikuwa umepoa. 

Alipochaguliwa kuwa askofu ingawa bado mlei, kama ilivyomtokea babu yake, alichangia sana urekebisho wa Kanisa la huko katika karne ya 12 na kupatanisha watawala. 

Bernardo wa Clairvaux alimsifu kama mtu mwema na mcha Mungu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 
 
 
 

 
 
 

 

Waliozaliwa 1080
Waliofariki 1129
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ireland
Ugo wa Grenoble

Ugo wa Grenoble (Châteauneuf-sur-Isère, Ufaransa, 1053 – Grenoble, Ufaransa, 1 Aprili 1132) alikuwa askofu wa Grenoble kwa miaka 52 (1180 - 1132).

Alijitahidi kurekebisha maadili ya mapadri na walei kwa kuunga mkono juhudi za Papa Gregori VII, lakini ni maarufu hasa kwa kumwezesha mwalimu wake Bruno Mkartusi kuanzisha monasteri yake ambayo Ugo alipata kuwa abati wake wa kwanza. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu kutokana na Papa Inosenti II kumtangaza hivyo tarehe 22 Aprili 1134. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo

Viungo vya nje 
 Biography of Hugh

Waliozaliwa 1053
Waliofariki 1132
Maaskofu Wakatoliki
Watawa waanzilishi
Wakartusi
Watakatifu wa Ufaransa
Lodoviko Pavoni

Lodoviko Pavoni (11 Septemba 1784 – 1 Aprili 1849) alikuwa
padri Mkatoliki wa Brescia (Italia Kaskazini) aliyeanzisha shirika la Wana wa Maria Imakulata ili kumsaidia kulea wavulana fukara kwa kuwafundisha maadili na ufundi.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 14 Aprili 2002, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Oktoba 2016.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyoaga dunia.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Hagiography Circle
Saints SQPN

Waliozaliwa 1784
Waliofariki 1849
Mapadri
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Italia
Panya-nyasi

Panya-nyasi ni wanyama wagugunaji  wa jenasi Arvicanthis katika nusufamilia Murinae ya familia Muridae ambao wanatokea Afrika kusini kwa Sahara katika nyika na savana mpaka nyanda za juu.

Maelezo
Panya-nyasi ni wakubwa kiasi. Urefu wa mwili ni sm 9-21 na wa mkia ni sm 22-32. Uzito ni g 48-130. Manyoya ni kahawia, hudhurungi au kijivu. Tumbo lina rangi isiyoiva kuliko mgongo. Mara nyingi kuna mlia mgongoni. Panya hao wana meno laini ya mbele na magego ya ajabu, kama mawe ya kusagia.

Makazi
Wanaishi katika nyika, savana na makazi yanayohusiana. Wanapatikana sana katika Bonde la Naili, lakini hawapo katika maeneo ya misitu. Huko Ethiopia hufikia hadi urefu wa m 3700. Hula mbegu, majani, nyasi na pengine wadudu na hukiakia wakati wa mchana. Wanaishi katika vishimo vilivyojengwa chini ya mizizi ya miti, vichaka au mawe makubwa au katika vichuguu.

Ekolojia
Wakati mwingine wanyama hao wana milipuko ya idadi (inayojulikana kwa lemingi). Mwanzoni mwa miaka ya 1970 kulikuwa na panya-nyasi wengi katika Hifadhi ya Serengeti mpaka mtu hangeweza kusonga bila kukanyaga mnyama. Wanyama walio hai walijilisha kwa waliokufa. Mnamo 1976-1977 kulikuwa na hali kama hiyo huko Saheli. Uwepo wao mkubwa unawafanya wanyama muhimu wa kuwinda: katika sehemu kadhaa za Afrika wako karibu 25% ya mawindo ya bundi-mabanda. Pia huliwa na nguchiro, mbweha, nyoka na shakivale.

Spishi hizo ni wanyama wa kijamii. Huishi katika vikundi vyenye madume na majike kadhaa. Jozi kadhaa zinaweza kuzaa wachanga kwa wakati mmoja katika kikundi. Wakati wa hali nzuri wachanga wanaweza kuzaliwa mwaka mzima, ingawa wachanga hawazaliwi wakati wa kiangazi kwa kawaida. Kwa wastani wachanga watano huzaliwa kwa wakati mmoja. Hunyonya muda wa wiki tatu na huwa na uwezo wa kupandana baada ya miezi mitatu. Majike hukaa katika kikundi chao, huku madume wakiondoka katika kikundi chao kwa kawaida. Ingawa panya-nyasi mmoja aliye kifungoni alifikia umri wa miaka sita na nusu, porini kwa kawaida hufikia tu miezi kumi hadi miezi ishirini kwa kiasi juu kabisa.

Katika eneo la msambao wao panya hao huchukuliwa kuwa hatari kwa uchumi. Wakati wa mlipuko wa idadi wanaweza kusababisha hasara kubwa. Labda pia ni waambukizaji wa magonjwa na waliambukiza tauni huko Misri kwa mfano.

Spishi
 Arvicanthis abyssinicus (Abyssinian grass rat)
 Arvicanthis ansorgei (Sudanian grass rat)
 Arvicanthis blicki (Blick's grass rat)
 Arvicanthis nairobae, Panya-nyasi wa Nairobi (Nairobi grass rat)
 Arvicanthis neumanni, Panya-nyasi wa Neumann (Neumann's grass rat)
 Arvicanthis niloticus, Panya-nyasi wa Afrika (Africn grass rat)
 Arvicanthis n. dembeensis, Panya-nyasi Mashariki – Burundi, Kenya, Tanzania, Uganda
 Arvicanthis n. naso
 Arvicanthis n. niloticus
 Arvicanthis n. rhodesiae
 Arvicanthis n. solatus
 Arvicanthis n. testicularis
 Arvicanthis rufinus (Guinean grass rat)

Picha

Panya na jamaa
Aya Tarek

Aya Tarek ni msanii kutoka jiji la Aleksandria nchini Misri.  

Sanaa zake zimehusiana na sanaa za mitaani au graffiti na upakaji rangi. Japokuwa sanaa za mitaani nchini Misri zilipata umaarufu mkubwa wa kimataifa baada ya mapinduzi ya Misri ya mwaka 2011, Tarek alianza kuchangia sanaa za mitaani kwenye kuta za jiji la Alexandria mnamo mwaka 2008, alipokuwa na miaka 18. 

Tarek pia alianza kutoa michoro ya ndani ambayo ilimfanya ajihisi amechukuliwa kama msanii mwenye uwezo mkubwa sana. Japokuwa alikuwa mara kwa mara akiongelea kuhusu umuhimu wa sanaa za mitaani kwamba ilimfikia yeyote aliyetaka kuchukua chochote kutoka kwenye kazi hiyo.

Marejeo

Watu walio hai
 Arts and Feminism 2023
Wasanii wa Misri
Wanawake wa Misri
Sabah Naim

Sabah Naim (amezaliwa 1967) ni msanii wa media wa nchini Misri.

Wasifu 
Naim alipokea shahada yake ya kwanza na ya Uzamili katika Sanaa kutoka Chuo cha Elimu ya Sanaa huko Cairo. Baadaye alikamilisha shahada ya uzamivu yake kutoka Chuo cha Elimu ya Sanaa. Naim amekuwa mwanafunzi wa msanii wa Misri Mohammed Abla. 

Naim anajulikana katika mitaa ya Cairo kama chanzo cha msukumo wake. Kazi za Naim ziko katika makusanyo ya kudumu ya Jumba la kumbukumbu la Briteni huko London, Wizara ya Utamaduni ya Misri na katika jumba la kumbukumbu la Sanaa ya Misri ya kisasa, zote huko Cairo.

Marejeo 

Waliozaliwa 1967
 Arts and Feminism 2023
Watu walio hai
Watu wa Misri
Wasanii wa Misri
Effat Nagy

Effat Nagy (Nagi, Effat Naghi, au Effat Nagui; 5 Aprili 1905 - 4 Oktoba 1994) alikuwa msanii wa Misri ambaye ana jumba la makumbushohuko Cairo aliyejitolea yeye na kazi za mumewe. Jumba hilo linaitwa jumba la kumbukumbu la Saad El-Khadem na Effat Nagy.

Maisha
Effat Mousa Nagy alizaliwa katika bandari ya Mediteranea ya Alexandria mnamo mwaka 1905. Alivutiwa na utamaduni na alifundishwa muziki na hisabati. Alifundishwa sanaa na mkufunzi wa kibinafsi na kaka yake Mohamed Nagy. Mafunzo yake rasmi yalikuwa katika chuo cha sanaa huko Roma mnamo mwaka 1947. Alifanya kazi huko Misri chini ya André Lhote na walitumia akiolojia ya Misri kama mada.

Aliolewa na Saad Al-Khadem mnamo 1945.Alikuwa msanii lakini pia mtafiti. Utafiti wa mumewe uliongoza sanaa yake.

Mnamo 1956 alipokea pongezi kutoka kwa kaka yake. Alisema kuwa kazi yake ilizidi yake kwani alihisi kuwa kazi yake ilizuiliwa sana na mafunzo yake ya masomo.

Mnamo 1964 alionyesha kazi yake katika maonyesho ya High Dam (kama-Sad al-'Aali).Hii ilikuwa matokeo ya kazi ambayo alikuwa ameagizwa kufanya mwaka uliopita. Aliombwa kurekodi akiolojia ambayo ingeweza kupotea kwani ilikuwa imezamishwa chini ya maji ya bwawa la Aswan ilipojengwa. Alikuwa mmoja wa wasanii 64 waliochaguliwa kufanya kazi hii.

Mnamo 1968 jumba la kumbukumbu la Mohamed Nagy lilianzishwa na Nagy alitoa mchango wa picha arobaini za kaka yake kusaidia kuunda mkusanyiko wa kazi za kaka yake.

Nagy alifariki mnamo mwaka 1994 ingawa chanzo kingine kinasema 1997.

Maonyesho ya solo yaliyochaguliwa
 Katika Alexandria Atelier 1948
 Kwenye ushirika wa wapenzi wa sanaa nzuri, Cairo 1956
 Kwenye jumba la kumbukumbu ya sanaa, Alexandria 1957
 Huko Florenca na Roma 1962
 Katika nyumba ya sanaa ya duara ya dhahabu, Uswizi 1971
 Katika Kituo cha utamaduni cha Ufaransa, Alexandria, ikifuatana na kongamano kuhusu Andriea Lout 1976
 Kwenye ukumbi wa sanaa wa Mashrabia, Cairo 1987
 Katika nyumba ya sanaa ya A-Qandeel haki ya miaka 50 ya Effat Nagy` 1992
 Katika Atelier 1999

Urithi
Nagy na mumewe wana jumba la makumbusho huko Cairo ambalo lina picha zao 200 na ufinyanzi.Jumba la kumbukumbu la Saad El-Khadem na Effat Nagy lina picha 24 za Nagy na 34 na mumewe pamoja na picha ya uchi kubwa ambapo Nagy ndiye mfano.Jengo hilo pia lina maktaba yao ya zamani  ambayo ina vitabu vingi muhimu juu ya ngano na unajimu. Nagy aliiachia serikali ya Misri nyumba yake, lakini ni serikali ya Ufaransa iliyolipa wasifu wake uchapishwe.

Marejeo

Watu wa Misri
Wanawake wa Misri
Wasanii wa Misri
Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1994
Arts and Feminism
Santiago de Compostela

Santiago de Compostela ni mji wa Hispania, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Galicia, maarufu kama lengo la Njia ya Santiago kutokana na kanisa kuu la Mtume Yakobo. 

Kwa ajili hiyo mji umo katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO.

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 96,405.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Hispania

Tanbihi

Viungo vya nje

City Council of Santiago de Compostela
Santiago Tourism

Miji ya Hispania
Galicia
Urithi wa Dunia
Ejiro Amos Tafiri

Ejiro Amos Tafiri ni mbunifu wa mitindo kutokea Nigeria, ni mjasiriamali na mwanzilishi wa chapa ya Ejiro Amos Tafiri (EAT) ambayo ilianzishwa ili kukidhi mahitaji ya mitindo ya mwanamke wa kisasa.

Maisha ya Awali na Kazi
Tafiri alizaliwa katika jiji la Lagos.</b> Upendo wake kwa mitindo ulianza akiwa na umri wa miaka mitatu kupitia ushawishi wa bibi yake ambaye wakati huo alikuwa mshonaji wake. Alitarajiwa na wazazi wake kusoma udaktari lakini alichagua mavazi na ubunifu katika Chuo cha Teknolojia cha Yaba.

Tafiri alianzisha chapa yake mnamo 2010. Mnamo mwaka wa 2015, mkusanyiko wa kazi yake iitwayo The Madame ilionyeshwa katika Wiki ya Mitindo ya Native & Vogue Port Harcourt, Wiki ya Mitindo ya Dakar na Wiki ya Mitindo ya Kenya.

Marejeo

Watu wa Nigeria
Wasanii wa Nigeria
Maha Maamoun

Maha Maamoun (alizaliwa Oakland, Kalifornia, 1972) ni mshindi wa tuzo mbalimbali za sanaa anayeishi nchini Misri katika mji wa Kairo. Ni mmoja wa wajumbe wa bodi ya wakurugenzi ya The Contemporary Image Collective (CiC), shirika lisilo la kifaida lenye makazi yake katika mji wa Kairo lililoanzishwa mwaka 2004, pia ni mwanzilishi wa jukwaa la Kayfa-ta lililoanzishwa mwaka 2013. Mwaka 2009 litunukiwa tuzo ya Jury Prize kutokana na filamu yake ya  Domestic Tourism II . Maamoun pia ni mwanachama wa The Academy of the Arts of the World.

Maisha 
Maha Maamoun alizaliwa California mnamo mwka 1972 na kukua mjini Cairo. Alisomea uchumi na kupata shahada ya uzamivu ndani ya Middle Eastern History.

Marejeo

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Wanawake wa Misri
Wasanii wa Misri
Fati Abubakar

Fati Abubakar ni mpiga picha mwandishi wa nchini Nigeria, pia ni mpiga picha wa maandishi juu ya Maisha ya watu.

Kazi na Maisha 
Abubakar alizaliwa na kukulia Maiduguri, Nigeria.

Kazi zake zimekua zikichapishwa kwnye gazeti la nchini Marekani la The New York Times, kituo cha televisheni cha CNN Afrika, BBC na Voice of America. Anafanya kazi kuu ya kuandika kuhusu uchungu na changamoto za mji wa Borno, akijumuisha na kikundi cha waasi cha [[Boko Haram. Ana mradi unaofahamika kwa jina la Bits of Borno.

Marejeo 

watu walio hai
waandishi wa Nigeria
Kareyce Fotso

Kareyce Fotso ni mwimbaji wa Cameroon anayetumbuiza duniani kote na katika mitindo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Afro pop, blues na mangambeu. Ni mwimbaji wa kiafrika anayetunga nyimbo zake kulingana na tamaduni zilizomkuza.

Maisha
Fotso alizaliwa Bandjoun akakua katika mji wa Yaoundé.  Huko Yaoundé alijifunza kuzungumza Ewondo  na mara nyingi hutumbuiza katika lugha hiyo.      

Fotso alisoma biokemia na filamu shuleni, lakini hatimaye aliendelea kuwa mwimbaji. 
Fotso aliimba kwenye bendi, Korongo Jam, kuanzia mwaka 2001, hadi bendi ilipogawanyika mwaka 2006. Fotso alirudi Cameroon baada ya mpasuko ambapo alianza kutumbuiza katika cabarets huko Yaoundé. Albamu yake ya kwanza, Mulato ilitolewa ndani ya nchi mwaka 2009.  Mwaka 2009 Jeux de la Francophonie, alishinda medali ya fedha katika mashindano ya wimbo.  Mwaka 2010 aliachilia albamu yake ya, Kwegne.  Albamu yake iliyofata, Mokte, iliachiliwa mnamo mwaka 2014. 

Fotso anaimba katika mitindo mbalimbali ikijumuisha mangambeu, Afro pop, miziki ya dunia, miziki ya taratibu na miziki ya kikabila.   Anapoimba, mara nyingi huambatana na gitaa, ngoma za mbao au kengele  Fotso anatumbuiza duniani kote.

Marejeo

Watu walio hai
Waimbaji wa Kamerun
Watu wa Kamerun
Wasanii wa Kamerun
Wanawake wa Kamerun
Isoken Ogiemwonyi

Isoken Ogiemwonyi ni mwanamitindo wa Nigeria, mwanzilishi na mratibu wa lebo ya kimitindo iitwayo "Obsidian", na duka liitwalo "ZAZAII". Pia anajulika kama muanzilishi msaidizi wa Winterfell Ltd,ambayo huratibu na kuhodhi Le Petit Marche ya nchini Naijeria na L’Espace trademarks. Ni mshindi wa 2012 MTN Lagos Fashion & Design Week na British Council Young Creative Entrepreneur of the Year. Mnamo mwaka 2013, The Guardian ilimueka nafasi ya 25 ya wanawake wenye ushawishi mkubwa barani Afrika.

Elimu  
Alimaliza elimu yake na kutunukiwa shahada ya sheria katika  Chuo kikuu cha Nottingham.Pia ana diploma ya uzamili katika usimamizi wa ukarimu katika Glion Institute of Higher Education, Switzerland. Pia ana astashahada kutoka chuo cha Malvern.

Maisha ya Kazi 
Isoken ni mhariri BellaNaija mitindo na anafanya kazi ya uhariri wa mambo ya kibiashara katika  BNStyle. Isoken na Wonuola Odunsi ni waanzilishi wasaidizi wa  Winterfell Ltd, ambayo inahodhi Le Petit Marche ya nchini Naijeria na L’Espace trademarks.

Marejeo 

wasanii wa Nigeria
Wanamitindo wa Nigeria
Watu walio hai
Yetunde Ayeni-Babaeko

Yetunde Ayeni-Babaeko (Amezaliwa mwaka 1978) ni mpigaji picha wa nchini Nigeria.

Maisha
Yetunde Ayeni-Babaeko alizaliwa Enugu, Nigeria, mwaka 1978. Baba yake ni Mnigeria na mama yake ni Mjerumani. Alihamia ujerumani akiwa bado mtoto, akasomea huko na kupata elimu ya upigaji picha kutoka studio za Be huko Greven. Mnamo mwaka 2005 alirudi nchini Nigeria mnamo mwaka 2007, akafungua studio yake mwenyewe kwa jina la ‘’Camera Studios’’, based in Ikeja.

 makao makuu yakiwa ni Ikeja.

Katika maonyesho ya mwaka 2014 kwa jina la 'Eko Moves', yaliyoandaliwa na Ayeni-Babaeko akishirikiana na shirika la Sanaa ya maonyesho la Nigeria (SPAN), ulitoa jukwaa lililowapa wacheza dansi maineo mengi jijini Lagos. Katika maonyesho yake ya mwaka 2019 kwa jina la 'White Ebony' liliwakilisha ya watu wenye ulemavu wa ngozi.

Marejeo

wasanii wa Nigeria
watu walio hai
Waliozaliwa 1978
Arts and Feminism