LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Tuzo ya Nobel

Tuzo ya Nobel ni tuzo ya fedha kwa ajili ya mafanikio ya pekee katika fani mbalimbali. Ilianzishwa na Alfred Nobel. 	 	

Tangu mwaka wa 1901 imetolewa kwa watu waliofaulu katika fani zifuatazo: Fizikia, Kemia, Tiba (au Fiziolojia), Fasihi na Amani. Tangu mwaka wa 1969, tuzo ya sita imeongezwa kwa Uchumi. Siku hizi Tuzo ya Nobel ni tuzo ya kimataifa mashuhuri zaidi duniani. 	
Wanaotuzwa hupokea hati, medali ya dhahabu na kiasi cha pesa cha takriban € milioni 1,2 (kinategemea mapato ya riba yanayotokana na mfuko wa fedha iliyotengwa na Alfred Nobel kwa kusudi hili). 

Maazimio kuhusu tuzo za kila mwaka hutolewa kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na kamati zifuatazo: 	
 Tuzo ya Nobel ya Fizikia inateuliwa na Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden 	
 Tuzo ya Nobel ya Kemia inateuliwa na Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden 	
 Tuzo ya Nobel ya Tiba inateuliwa na Karolinska Institutet Stockholm 	
 Tuzo ya Nobel ya Fasihi inateuliwa na Taasisi ya Taaluma ya Sweden kwa lugha na fasihi 	
 Tuzo ya Nobel ya Amani inateuliwa na kamati ya Nobel ya Norway iliyochaguliwa na Bunge la Norway 	
 Tuzo ya Nobel ya Elimu ya Uchumi inateuliwa na Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden

Orodha ya Washindi wa Tuzo ya Nobel 
Watu walioshinda Tuzo ya Nobel ni wafuatao:

Tanbihi

Vyanzo

Marejeo

Marejeo mengine

Viungo vya nje

 Taasisi ya Nobeli 
 Makumbusho ya Nobeli 
 Nobel Prizes by Universities and Institutes

Tuzo
Tendo la ndoa

Tendo la ndoa (pia: ngono) ni kitendo cha kujamiiana kati ya mwanamke na mwanamume.

Mkamilishano
Jinsia zinalenga kukamilishana katika ndoa. Kadiri ya Biblia Mungu baada ya kumuumba Adamu alisema, “Si vema mtu awe peke yake. Nitamfanyia msaidizi wa kufanana naye” (Mwa 2:18).

Umbile la mwanamume linaelekea kukamilishana na lile la mwanamke kiroho na kimwili. Lakini roho haionekani, hivyo ni rahisi zaidi kuona jinsi miili yao inavyofaa kuungana iwe mwili mmoja.

Hata hivyo tuelewe mkamilishano huo unafanyika katika nafsi pia, ambazo zina vipawa tofauti vinavyowezesha kwa pamoja kukabili vizuri maisha ya nyumbani, ya uchumi, ya siasa, ya dini n.k.

Uzazi
Tukiangalia viungo vya uzazi vya kike tunakuta kwenye kilango chake kizinda, yaani nyama nyembamba inayoondolewa na mwanamume wa kwanza anayekiingilia. Ndiyo sababu ni kama mhuri wa ubikira wa mwanamke. Katikati ya kizinda kuna tundu dogo tu kupitishia damu wakati wa hedhi, yaani siku zile ambazo anatokwa damu kupitia uke ulio nafasi ya wazi (kati ya kizinda na tumbo la uzazi) iliyo tayari kupokea uume na mbegu zake.

Hizo zinasafiri muda wa saa sita hivi katika tumbo la uzazi ili kukifikia kijiyai katika mrija unaoliunganisha na kifuko cha kijiyai. Mbegu zinazofunga safari hiyo zinaweza kuwa milioni kadhaa, lakini chache tu zitafika; tena kati yake, moja tu itapenya kijiyai, kwa sababu mara tu inapoingia kijiyaji kinakuwa kigumu kwa nje, hivi kwamba mbegu nyingine zitagonga bure. Ikiwa mbegu hiyo inabeba kromosomu Y mtoto atakuwa wa kiume, la sivyo atakuwa wa kike.

Mbegu na kijiyai vinapounganika, viini vya urithi vinavyobebwa navyo vinachanganyikana kwa namna mojawapo kati ya zile zote zinazowezekana. Kwa kawaida viini hivyo ni 46 kwa kila binadamu, na kila seli ya mwili wake inavyo. Katika viini hivyo zimo jeni 25,000 hivi, yaani sifa zote za mtu huyo maalumu tangu atungwe hadi afe.

Viini hivyo vinaongoza ujenzi wa mwili kwanza tumboni mwa mama, halafu utengenezaji wa seli mpya baada ya kuzaliwa. Hata mbegu zote zina viini hivyo vya baba, na vijiyai vyote vina viini hivyo vya mama, isipokuwa katika kukomaa vinapungua na kubaki 23 tu kusudi mbegu na kijiyai vikiungana mimba inayopatikana iwe na viini 46 kama kawaida.

Kutokana na wingi usiohesabika wa namna ambazo jeni hizo zinaweza kuchanganyikana, hakuna mtu aliye sawa na mwingine, kama vile alama za vidole zilivyo tofautitofauti. Hivyo toka mwanzo mimba hiyo ni mtu wa pekee, ingawa ina seli moja tu. Seli hiyo itakua na kuanza kugawanyika katika seli 2, 4, 8, 16 n.k.

Ingawa kila moja ina viini vilevile, polepole seli zinatofautiana ili kufanya kazi maalumu (ubongo, moyo na viungo vingine) na kushirikiana zote vizuri katika umoja wa mwili. Baada ya miezi miwili viungo vyote vimeshatengenezwa, halafu vinazidi kukua na kukamilika hadi mwezi wa tisa ambapo mwishoni mwake mtoto atazaliwa.

Jamii
Biolojia
Jinsia
Hezbollah

Hezbollah (kwa Kiarabu: حزب الله , ikimaanisha Chama cha Allah [Mungu]) ni chama cha Waislamu wa dhehebu la Shi'a nchini Lebanoni. Chama hiki kina tawi la masuala ya kiraia na pia tawi la kijeshi. Chama hiki kilianzishwa 16 Februari 1985 na Sheikh Ibrahim al-Amin. Kuanzishwa huku rasmi kulifuatia kutangazwa kwa manifesho ya Hezbollah. Moja ya matamko ndani ya manifesto hii ni tamko la vita dhidi ya Israeli kwa kuivamia na kuikalia nchi ya Lebanoni.

Kutokana na uvamizi huo, Hezbollah iliingia katika kipindi cha mapambano na Israeli hadi mwaka 2000 ambapo Israeli iliondoka katika maeneo iliyokuwa imeyakalia katika upande wa kusini mwa Lebanoni.

Kiongozi wa chama hiki hivi sasa ni Katibu wake mkuu, Sayyed Hassan Nasrallah.

Viungo vya nje 
 Tovuti ya Hezbollah  
 Luninga ya Hezbollah: Al-Manar TV 
 Redio ya Hezbollah: Al-Nour radio
 Hezbollah ni akina nani?

Siasa ya Lebanoni
Uislamu
Je, huu ni ungwana

Je Huu ni Ungwana ni kipindi maarufu cha elimu, burudani, na ucheshi cha mtangazaji Leonard Mambo Mbotela katika redio ya Kenya Broadcasting Corporation nchini Kenya.

Nahau
Abebe Bikila

Abebe Bikila ni mwanariadha wa Ethiopia ambaye aliwahi kupata medali mbili za dhahabu katika za mbio za masafa marefu katika mashindano ya Olimpiki na kuwa Mwafrika wa kwanza kupata medali katika mashindano ya Olimpiki.

Historia 
Abebe Bikila alizaliwa 7 Agosti 1932 nchini Ethiopia. Alifariki 25 Oktoba 1973 kutokana na matatizo kuvuja damu kwenye ubongo kutokana na ajali ya gari. Ajali hiyo ilikuwa mbaya kiasi cha kupooza mwili wake toka kiunoni kwenda chini.

Zaidi ya kuwa mwanariadha, Abebe alifanya kazi katika jeshi la walinzi wa Mfalme Haile Selassie.

Rekodi 
Abebe Bikila alishinda medali ya dhahabu katika mashindano ya Olimpiki ya Rome, Italia mwaka 1960. Ushindi huo ulimpa heshima kubwa ya kitaifa. Katika mashindano hayo aliweka rekodi ya dunia ya mbio za marathoni ya masaa 2 na dakika 15 na sekunde 16.2. Abebe alishinda mbio hizo ingawa alikimbia miguu mitupu.

Medali ya pili ya dhahabu aliipata mwaka 1964 huko Tokyo, Japani. Katika mbio hizi Abebe alivaa viatu. Kilichoshangaza wengi ni kuwa wiki sita kabla ya mashindano hayo, Abebe alikuwa na operesheni ya kuondoa kibole. Operesheni hii ilimzuia kufanya mazoezi ya kujiandaa kwa mbio hizo. Hata hivyo aliweza kushiriki na kushinda. Baada ya kumaliza mbio hizo, Abebe Bikila alishangaza watazamaji kwa kuendelea kukimbia na kufanya mazoezi mengine. Wakimbiaji wengine waliishiwa nguvu kabisa baada ya kumaliza kukimbia na hata kufikia hatua ya kuzimia.

Katika mashindano ya Tokyo, Abebe aliweza kuvunja rekodi yake mwenyewe kwa kukimbia kwa masaa 2, dakika 12 na sekunde 11.2.

Waliozaliwa 1932
Waliofariki 1973
Wanariadha wa Ethiopia
Martin Benjamin

Dakta Martin Benjamin ni mwanzilishi wa mradi wa kamusi huru, The Kamusi Project (Mradi wa Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao). Martin kitaaluma ni mwana anthropolojia ambaye amefanya utafiti kwa miaka mingi nchini Tanzania. 

Wazo la kuwa na kamusi mpya ya Kiswahili lilimjia mwaka 1993. Akishirikiana na Ann Biersteker walianzisha The Kamusi Project mwanzoni mwa mwaka 1995. Hivi sasa yeye ni mhariri wa mradi huo ambao uko katika Chuo Kikuu cha Yale, nchini Marekani. 

Mwaka 2004 akishirikiana na Alberto Escudero-Pascual walitengeneza programu ya Tuksi Koti la Rangi kama zawadi kwa ajili ya mradi wa Kamusi Hai Ya Kiswahili Kwenye Mtandao.

Viungo vya nje

 Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao 

B
B
B
Élie Ducommun

Élie Ducommun (19 Februari, 1833 – 7 Desemba, 1906) alikuwa mwandishi na mhariri kutoka nchi ya Uswisi. Nje ya kazi yake katika kampuni ya treni, alijitahidi kwa ajili ya amani. Mwaka wa 1902, pamoja na Charles-Albert Gobat alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1833
Waliofariki 1906
D
D
Louis Renault

Louis Renault (21 Mei 1843 – 8 Februari 1918) alikuwa mwanasheria na mwelimishaji kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa profesa wa sheria ya kimataifa na alijitahidi kama mpatanishi kati ya nchi mbalimbali. Mwaka wa 1907, pamoja na Ernesto Teodoro Moneta alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1843
Waliofariki 1918
Wanasheria wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Amani
Alfred Fried

Alfred Hermann Fried (11 Novemba 1864 – 5 Mei 1921) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Austria. Alianzisha makampuni na majarida mengi kwa ajili ya amani. Mwaka wa 1911, pamoja na Tobias Asser alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.

Waliozaliwa 1864
Waliofariki 1921
Waandishi wa Austria
Tuzo ya Nobel ya Amani
Ndege (mnyama)

Ndege ni wanyama wenye uti wa mgongo (chordata) na miguu miwili wanaozaliana kwa kutaga mayai. 

Biolojia inawapanga katika ngeli ya Aves. 

Ndege wameenea kote duniani kuanzia Aktiki hadi Antaktiki. 

Ndege mdogo huwa na sentimita 5 tu na ndege mkubwa ana urefu wa mita mbili na nusu.

Ndege huwa na manyoya, mdomo bila meno, mayai yenye ganda gumu, moyo wenye vyumba vinne na mifupa myepesi ambayo ni imara. 

Ndege walio wengi wana uwezo wa kuruka hewani na maumbile yao yanalingana na kusafiri hewani. Ila tu aina chache zimepoteza uwezo wa kuruka kwa mfano mbuni, ngwini na ndege kadhaa wa visiwani.
 
Aina nyingi za ndege huwa na misafara ya kila mwaka, kwa mfano korongo mweupe husafiri kila mwaka kati ya Afrika na Ulaya.

Uainishaji 
 Ngeli Aves: Ndege
 Nusungeli Neornithes: Ndege waliopo hadi sasa
 Oda ya juu Palaeognathae: 
 Oda Struthioniformes: K.m. mbuni, emu, kiwi, n.k.
 Oda Tinamiformes: Tinamu
 Oda ya juu Neognathae: 
 Oda Anseriformes: Mabata
 Oda Galliformes: K.m. kanga, kwale, tausi, kuku, n.k.
 Oda Charadriiformes: K.m. vitwitwi, chekehukwa, shakwe, sululu, n.k.
 Oda Gaviiformes: Wazamaji
 Oda Podicipediformes: Vibisi
 Oda Procellariiformes: Albatrosi, walinzi, walinzi wazamaji na ninga-bahari
 Oda Sphenisciformes: Ngwini
 Oda Pelecaniformes: Wari, kwarara, domomwiko, vumatiti, yangeyange, vingoyo na koikoi
 Oda Phaethontiformes: Ndege-mawingu
 Oda Suliformes: Ndegejinga, minandi, minandi-pwani na mbizi
 Oda Ciconiiformes: Makorongo
 Oda Cathartiformes: Tumbusi wa Dunia Mpya
 Oda Phoenicopteriformes: Heroe
 Oda Accipitriformes: K.m. tai, tumbusi, vipanga, shakivale n.k.
 Oda Falconiformes: Kozi
 Oda Gruiformes: Makorongo, viluwiri, kukuziwa, shaunge, fuluwili na viguudau
 Oda Otidiformes: Tandawala
 Oda Mesitornithiformes: Mesite
 Oda Pterocliformes: Firigogo
 Oda Columbiformes: Njiwa, ninga, hua na pugi
 Oda Psittaciformes: Kasuku, kwao na cherero
 Oda Cuculiformes: Kekeo, dudumizi na kua
 Oda Musophagiformes: Shorobo na gowee
 Oda Opisthocomiformes: Hoatzini
 Oda Strigiformes: Bundi, kungwi, vitaumande na mititi
 Oda Caprimulgiformes: K.m. virukanjia, potuu, ndege-mafuta, domo-chura n.k.
 Oda Apodiformes: Teleka na kolibri
 Oda Coraciiformes: Viogajivu, jore, keremkerem, detepwani, kurea na midiria
 Oda Bucerotiformes: Hondohondo, kwembekwembe, fimbi, mumbi, goregore, domomundu na hudihudi
 Oda Piciformes: Vigong'ota, viseleagofu, viongozi na walembe
 Oda Trogoniformes: Lukungu
 Oda Coliiformes: Kuzumburu
 Oda Passeriformes: Zaidi ya nusu ya spishi za ndege, k.m. shomoro, kunguru, mikesha, chiriku n.k.

Picha

Ndege
Uswisi

Uswisi ni nchi ya Ulaya isiyo na pwani katika bahari yoyote. 

Imepakana na Ujerumani, Ufaransa, Italia, Austria na Liechtenstein.

Jina rasmi ni Confoederatio Helvetica (kwa Kilatini: Shirikisho la Kiswisi). 

Majimbo yake 26, ambayo huitwa "kantoni", yanajitawala.

Historia
Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy. 

Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648.

Sifa
Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na sababu zifuatazo:
 ni nchi isiyoshiriki katika vita kwa zaidi ya miaka 300
 ni nchi ambapo watu wenye utamaduni tofauti na nchi jirani wameshirikiana karne nyingi kwa amani
 ni nchi iliyotunza demokrasia tangu karne nyingi bila kuwa na vipindi vya udikteta au utawala wa mabavu, tena demokrasia ya moja kwa moja ambako wananchi wa kawaida wana haki ya kutunga au kubadilisha sheria kwa njia ya kura ya maoni ya watu wote
 ni nchi yenye benki zenye sifa kote duniani

Miji
Mji mkuu wa shirikisho ni Bern. 

Mji mkubwa ni Zürich wenye benki nyingi. 

Mji wa Geneva ni kati ya makao makuu ya Umoja wa Mataifa; ni pia makao makuu ya kimataifa ya Umoja wa shirika za Msalaba Mwekundu na mashirikia mengine ya kimataifa.

Hata hivyo Uswisi imekuwa kati ya nchi za mwisho kujiunga na UM (2002).

Watu
Kuna lugha rasmi 4: Kijerumani (62.8%), Kifaransa (22.9%), Kiitalia (8.2%) na Kirumanj (0.5%). Lakini wengi wanajua na kutumia lugha zaidi ya moja. 

Kati ya lugha za kigeni zinazotumika nyumbani, zinaongoza Kiingereza (5%), Kireno (3.8%), Kialbania (3%), Kihispania (2.6%), Kiserbokroatia (2.5%) n.k. 

Upande wa dini, kati ya wakazi, 68% ni Wakristo, hasa Wakatoliki (37.2%) na Wakalvini (25%), lakini pia Waorthodoksi (2.3%) na wengineo. 5.1% ni Waislamu (hasa wahamiaji). 24% hawana dini maalumu.

Tazama pia 
 Majimbo ya Uswisi
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 
   (Kijerumani) (Kiitalia) Serikali ya Uswisi (Swiss Federal Authorities) 
  The Swiss Confederation: A Brief Guide 2006 
  Switzerland information at Traveldir.org 
 Pictures from Switzerland 

 
Nchi za Ulaya
Mkataba wa Schengen
Nchi Kijerumani kinapotumika
Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Gertrude Mongella

Gertrude Ibengwe Mongella alikuwa Rais wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika. Pia alikuwa mbunge wa jimbo la Ukerewe katika bunge la taifa  nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM. 

Gertrude alizaliwa mwaka 1945 katika kisiwa cha Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza (Tanzania).  Baba yake, Patrice Magologozi alikuwa fundi seremala na mwashi na mama yake, Bibi Nambona, alikuwa mkulima. 

Gertrude Mongela ameshika nyadhifa mbalimbali za kitaifa na kimataifa. Miaka 1993-1995 alikuwa Katibu Mkuu wa Mkutano wa Umoja wa Mataifa wa Masuala ya Wanawake na kuhudhuria mkutano wake wa nne uliofanyika Beijing, China mwaka 1995. Amewahi kuwa balozi nchini India (1991-1993), Waziri Asiye na Wizara Maalum, Waziri wa Ardhi, Maliasili na Utalii, mshauri maalum wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi, na Utamaduni, n.k.

Tazama pia
 Wabunge wa Tanzania

Marejeo

Viungo vya nje
Umoja wa Afrika 
Bunge la Umoja wa Afrika 

Waliozaliwa 1945
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Umoja wa Afrika
Wanawake wa Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Watu walio hai
Mnandi

Minandi ni ndege wa maji wa familia Phalacrocoracidae ambao wanafanana na vibisi lakini wana mkia mrefu zaidi na domo lao ana ncha kwa kulabu. Rangi yao kuu ni nyeusi. Minandi huzamia majini ili kukamata samaki. Hujenga matago yao kwa matawi na mimea ya maji juu ya miti au miamba. Jike huyataga mayai 3-4.

Spishi za Afrika 
 Leucocarbo melanogenis, Mnandi wa Crozet (Crozet Shag)
 Leucocarbo verrucosus, Mnandi wa Kerguelen (Kerguelen Shag)
 Microcarbo africanus, Mnandi Mkia-mrefu (Reed Cormorant)
 Microcarbo coronatus, Mnandi taji (Crowned Cormorant)
 Microcarbo pygmeus, Mnandi Mdogo (Pygmy Cormorant)
 Phalacrocorax aristotelis, Mnandi Kishungi (European au Common Shag)
 Phalacrocorax capensis, Mnandi Kusi (Cape Cormorant)
 Phalacrocorax lucidus, Mnandi Kidari-cheupe (White-breasted Cormorant)
 Phalacrocorax neglectus, Mnandi-ukingo (Bank au Wahlberg’s Cormorant)
 Phalacrocorax nigrogularis, Mnandi wa Sokotra (Socotra Cormorant)

Spishi za mabara mengine 
 Leucocarbo atriceps (Imperial Shag)
 Leucocarbo bougainvillii (Guanay Cormorant) (nje ya pwani ya Peru, guano inayochukuliwa kwa kolonia za ndege hawa, hutumika kutengeneza mbolea mzuri unayouzwa sokoni kwa dunia)
 Leucocarbo bransfieldensis (Antarctic Shag)
 Leucocarbo campbelli (Campbell Shag)
 Leucocarbo carunculatus  (New Zealand king or rough-faced shag)
 Leucocarbo chalconotus (Stewart Shag)
 Leucocarbo colensoi (Auckland Shag)
 Leucocarbo georgianus (South Georgia Shag)
 Leucocarbo nivalis (Heard Island Shag)
 Leucocarbo onslowi (Chatham Shag)
 Leucocarbo purpurascens (Macquarie Shag)
 Leucocarbo ranfurlyi (Bounty Shag)
 Leucocarbo stewarti (Foveaux Shag)
 Microcarbo melanoleucos  (Little Pied Cormorant)
 Microcarbo niger (Little Cormorant)
 Phalacrocorax auritus (Double-crested au White-crested Cormorant)
 Phalacrocorax brasilianus (Neotropic Cormorant)
 Phalacrocorax capillatus (Japanese au Temminck's Cormorant)
 Phalacrocorax carbo (Great Cormorant)
 Phalacrocorax featherstoni  (Pitt au Featherstone's Shag)
 Phalacrocorax fuscescens (Black-faced Cormorant)
 Phalacrocorax fuscicollis (Indian Cormorant)
 Phalacrocorax gaimardi (Red-footed Cormorant)
 Phalacrocorax harrisi (Flightless Cormorant) (inatokea tu kwa Visiwa vya Galapagos ambapo mabawa yake yamepungua mpaka ukubwa wa mikono ya ngwini)
 Phalacrocorax magellanicus (Rock Shag)
 Phalacrocorax pelagicus (Pelagic au Baird's Cormorant)
 Phalacrocorax penicillatus (Brandt's Cormorant)
 †Phalacrocorax perspicillatus (Spectacled au Pallas's Cormorant) imekwisha sasa
 Phalacrocorax punctatus (Spotted Shag)
 Phalacrocorax sulcirostris (Little Black Cormorant)
 Phalacrocorax urile (Red-faced Cormorant)
 Phalacrocorax varius (Australian Pied au Yellow-faced Cormorant)

Picha 

Ndegejinga na jamaa
Wanyama wa Biblia
Berlin

Berlin ni mji mkuu, pia mji mkubwa na jimbo la kujitawala la Ujerumani ikiwa na wakazi 3.8 millioni. Berlin iko mashariki ya Ujerumani, palipo mto unaoitwa Spree. 

Berlin ilianza kukua kama mji mkuu wa Prussia. Ilikuwa mji mkuu wa Ujerumani tangu kuundwa kwa Dola la Ujerumani mwaka 1871. Kati ya 1949 na 1991 ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani. Tangu maungano ya Ujerumani Berlin imekuwa mji mkuu wa Ujerumani yote.

Kati ya 1961 na 1989 mji ilitengwa kwa ukuta kati ya sehemu za mashariki na magharibi.

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi 

Majimbo ya Ujerumani
Miji ya Ujerumani
Miji Mikuu Ulaya
Miji mikuu ya majimbo ya Ujerumani
 
Miji ya Olimpiki
Tarso

Tarso (kwa Kituruki na Kilatini: Tarsus; Kigiriki: Ταρσός) ni mji wa kale na wilaya iliopo katika Mkoa wa Mersin kwenye Kanda ya Mediteranea kusini mwa Uturuki.

Iko mdomoni wa mto Tarsus Cay (jina la kale: Kydnos) karibu na mwambao wa Mediteranea. 

Mji una wakazi 216,382 (sensa ya mwaka 2000).

Historia
Mji ulianzishwa tayari katika milenia ya nne KK. 

Tarso ilikuwa na majina mbalimbali katika historia yake kama vile Antiokia kwenye Kydnos au Juliopolis.

Tangu karne ya 1 KK mji ulikuwa chini ya Dola la Roma. Wakazi wake wote (pamoja na Wayahudi wa mji) walipewa uraia wa Roma.

Mji wa Mtume Paulo 
Tarso au Tarsus imejulikana zaidi kama mji alikozaliwa mtume wa Ukristo Paulo wa Tarso. Ndivyo Paulo alivyopata kuwa Mroma ingawa alifika Roma kwa mara ya kwanza akiwa na umri wa miaka 54 hivi.

Miji ya Uturuki
Miji ya Biblia
Wanablogu wa Kiswahili wa Tanzania

Wanablogu wa Tanzania wa Kiswahili walianza kutumia teknolojia hii mwaka 2004. Toka mwaka huo hadi sasa blogu za Watanzania zimekuwa zikiongeza kwa kasi. Blogu za Kiswahili ndio zilikuwa blogu za kwanza na pia ndio nyingi zaidi ya blogu za lugha nyingine. Hivi sasa zipo pia blogu za kiingereza na pia blogu ya Kichagga.

Viungo vya nje

Blogu za Watanzania za Kiswahili]

Blogu
Teknolojia
Uandishi wa Raia
Kabul

Kabul ni mji mkuu wa Afghanistan.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Afghanistan
Mongolia

Mongolia (kwa Kimongolia: Монгол Улс, mongol uls) ni nchi ya bara la Asia.

Imepakana na nchi za Urusi na Uchina. 

Ni nchi kubwa ya 19 duniani lakini kuna wakazi wachache tuː jumla milioni 2.6 hivyo msongamano wa watu ni mdogo sana. 

Sehemu za kusini mwa Mongolia ya kihistoria ziko ndani ya Jamhuri ya Watu wa China.

Jiografia 

Mongolia ni nchi ya mbuga yabisi, majangwa na milima inayofikia kimo cha mita 4,374 juu ya UB (Nayramadlin Orgil). 

Kaskazini mwa nchi kuna ardhi yenye hali ya sakitu ya kudumu yaani yenye halijoto chini ya 0 C° ndani yake isiyopoa hata wakati wa majira ya joto. Kusini kuna jangwa kubwa la Gobi.

Asilimia 10 pekee za nchi ina misitu hasa mlimani na ardhi inayolimika ni 1 % tu.

Hali ya hewa 
Hali ya hewa ni ya kibara na ina tofauti kubwa. Majira hubadilishana kuwa na joto pia baridi kali. Wastani wa siku ni kati ya −25 °C na +20 °C. Hali halisi wakati wa joto mchana kuna joto kali lakini usiku huwa baridi.

Usimbishaji una tofauti kubwa kati ya kaskazini na kusini mwa nchi. Kusini ni yabisi zaidi hadi kushuka kwa mm 100 za mvua pekee kwa mwaka katika jangwa la Gobi.

Miji 
Miji mikubwa ni mji mkuu Ulaanbaatar (Улаанбаатар) (takriban wakazi milioni moja - zaidi ya theluthi ya watu wote wa taifa), halafu Erdenet (wakazi 79,649), Darchan (72,386) na Choibalsan (44,367).

Historia
Miaka 800 iliyopita nchi hii ilikuwa chanzo cha moja kati ya milki kubwa kabisa katika historia wakati ambako Chingis Khan alipounda Milki ya Wamongolia iliyoenea kuanzia China hadi Mashariki ya Kati na Ulaya.

Hadi mwaka 1992 nchi iliitwa Jamhuri ya Watu wa Mongolia na kufuata sera za ukomunisti.

Watu
Wakazi ni hasa Wakhalkhas (82%), Wakazaki (4%) na wengineo.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kimongolia.

Upande wa dini, Wabuddha ni 53%, Waislamu ni 3%, wafuasi wa dini za jadi ni 2.9%, Wakristo ni 2.2%, lakini 38.6% hawana dini yoyote.

Uchumi 
Uchumi wa Mongolia hutegemea hasa migodi na ufugaji. Kihistoria Wamongolia walikuwa wafugaji waliohamahama na wanyama wao na kuishi katika hema. Tangu mapinduzi ya mwaka 1921 sekta ya migodi na viwanda ilijengwa.

Sekta ya kisasa ya biashara iko hasa kwenye mji mkuu.

Hadi leo karibu nusu ya wakazi huishi nje ya miji wakifuatana na wanyama wao ambao ni hasa kondoo, mbuzi, ng'ombe, farasi na ngamia. 

Kilimo kipo mahali pachache kufuatana na tabia yabisi ya nchi. Wakati wa baridi sehemu kubwa ya wafugaji hukaa vijijini walipojenga nyumba.

Migodi ni hasa makaa mawe, shaba, bai na dhahabu.

Tazama pia 
 Mikoa ya Mongolia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

 Serikali
   Official Website of the Government Organizations of Mongolia
 Mongolia Government Overview  
 Chief of State and Cabinet Members 
 General information
 
 Mongolian tourism website  
 Mongolia  at UCB Libraries GovPubs
 
 Mongolia profile from the BBC News
 Mongolia at Encyclopædia Britannica
 
 Wrestling Roots
 Mongolia, Facts and Culture – from CountryReports.org
 Official Tourism Website of Mongolia 

Nchi za Asia
Ulaanbaatar

Ulaanbaatar (pia: Ulan Bator; Kimongolia Улаанбаатар - "mshujaa mwekundu") ni mji mkuu wa Mongolia mwenye wakazi 844,818. Sehemu ya wakazi hufuata mapokeo ya Mongolia wakiishi mjini miezi ya baridi tu lakini miezi ya joto huhamahama kwenye hema pamoja na mifugo yao.

Jiografia 

Mji uko kwenye nyanda za juu kwa kimo cha m 1352 kando la mto Tuul na mlima Bogd Khan Uul. Karibu nusu ya wakazi wote wa Mongolia wanaishi hapa. Takriban theluthi ya watu wa Ulanbaatar wanaishi katika hema za yurt (nyumba za kijadi)  wanapochoma makaa wakati wa baridi na halii hii inaogeza sana machafuko wa hewa. Machafuko wa hewa katika miezi ya bbadiri ni tatizo kubwa wa jiji hili.

Hali ya hewa 
Ulanbaatar imeitwa mji mkuu baridi duniani mwenye -2 °C kwa wastani ya halijoto ya mwaka. Sababu yake ni baridi kali katika miezi ya Novemba hadi Machi (mchana -10 bis -15 °C, usiku -25 °C). Wakati wa Juni hadi Agosti kuna joto kiasi (mchana 20 °C, usiku 10 °C).

Historia 
Mji ulianzishwa kama makao ya mkuu wa wamonaki wa Kibuddha katika Mongolia. Awali makao haya yalihamahama lakini tangu 1778 uko mahali ulipo. Majina yalibadilika. Tangu 1924 serikali ya kikomunisti ilianzisha jina la Ulaanbaatar.

Kabla ya mapinduzi ya kikomunisti ilikuwa makao makuu ya kiongozi wa kidini pia ya kisiasa ya Wamongolia. Mjui ulikua tangu 1860 kama kituo cha biashara ya chai kati ya China na Urusi.

Kati ya 1904 na 1908 kiongozi wa Tibet Dalai Lama alihamia hapo kwa kuwakimbia Waingereza waliokuwa waliingia Tibet wakati ule.

Baada ya kuporomoka ya milki ya China mwaka 1911 na Mongolia kutafuta uhuru wake mji ukawa mji mkuu wa nchi mpya chini ya uongozi wa Wakomunisti waliosaidiwa na Urusi.

Sehemu kubwa ya Ulanbaatar ilijengwa wakati wa utawala wa kikomunisti kwa kuiga mfano wa miji ya Urusi.

Viungo vya Nje
[Booming Ulan Bator, the world's coldest capital, is choking on smoke (Los Angeles Times 16 Mei 2015) 

Miji Mikuu Asia
Miji ya Mongolia
Indonesia

Indonesia ni nchi ya visiwa katika Asia ya Kusini-Mashariki. Iko upande wa Kusini-Mashariki kati ya Bahari ya Uhindi na Pasifiki.  

Visiwa vyake ni sehemu ya Funguvisiwa la Malay, ingawa Guinea Mpya kwa kawaida haihesabiwi katika fungu hilo.

Indonesia imepakana na Papua Guinea Mpya kwenye kisiwa cha Guinea Mpya, pia na Timor ya Mashariki kwenye kisiwa cha Timor, halafu na Malaysia kwenye kisiwa cha Borneo.

Nchi nyingine zilizo karibu ni Australia, Singapur na Ufilipino.

Jiografia 
Indonesia ni nchi ya visiwa 18,000 ilhali zaidi ya 6,000 kati ya hivyo vinakaliwa na watu.

Visiwa vikubwa vyenye wakazi wengi ni hasa vitano:
 Java
 Sumatra
 Kalimantan (Borneo ya Kiindonesia)
 Guinea Mpya (pamoja na nchi ya Papua Guinea Mpya)
 Sulawesi.

Historia 
Visiwa vya Indonesia viliathiriwa na utamaduni wa Uhindi. Kisiasa kulikuwa na falme nyingi.

Tangu karne ya 17 Waholanzi walianza kujenga vituo na kueneza utawala wao. Waliita koloni lao "Uhindi wa Kiholanzi" ("Nederlands-Indië").

Wakati wa vita kuu ya pili ya dunia Japani ikatwaa visiwa na kuwafukuza Waholanzi. 

Mwisho wa vita kiongozi Sukarno akatangaza Indonesia kama nchi huru. Waholanzi walijaribu kurudisha utawala wao lakini walilazimishwa na Marekani kukubali uhuru wa nchi.

Wakazi, lugha, utamaduni, dini 
Nchi ina wakazi 270,203,917 (2020) hivyo ina nafasi ya nne kati ya mataifa makubwa duniani. Ni nchi yenye Waislamu wengi kuliko nyingine zote duniani. Makabila asili ni 300 hivi; kubwa zaidi ni Wajava (42 %).

Lugha rasmi ni Bahasa Indonesia (Kiindonesia) iliyoundwa katika karne ya 20 kama lugha ya taifa kutokana na lahaja ya Kimalay. Nchini kote kuna lugha za asili zaidi ya 700 (angalia orodha ya lugha za Indonesia). Jawa pia ina sanaa ya mwandiko wa kipekee maarufu kama mwandiko wa Batiki (Batik Tulus) unaochorwa kwa jora za nguo.

Idadi kubwa ya wakazi (87.2 %) wanahesabiwa kuwa Waislamu (karibu wote Wasuni), 9.8 % kama Wakristo (Waprotestanti 6.9 %, Wakatoliki 2.9 %), 1.6 % kama Wahindu na 0.7 % kama Wabuddha. Wahindu wako hasa kwenye kisiwa cha Bali. Hizo zote ni dini zilizotambulika rasmi pamoja na ile ya Konfusio (0.05 %).

Picha

Tazama pia 
 Mikoa ya Indonesia
 Orodha ya miji ya Indonesia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Serikali
   Tovuti rasmi 
 Government of Indonesia 
 Minister of The State Secretary 
 Statistics Center
 Chief of State and Cabinet Members 

 Taarifa za jumla
 
 Indonesia  from UCB Libraries GovPubs
 
 Indonesia profile from the BBC News
 Indonesia at Encyclopædia Britannica
 
 Official Site of Indonesian Tourism
 Key Development Forecasts for Indonesia from International Futures

 
Nchi za visiwa
Nchi za Asia
Kamboja

Kamboja au Kampuchia ni ufalme katika bara la Asia upande wa Kusini-Mashariki, katika rasi ya Indochina. 

Inapakana na nchi za Thailand, Laos na Vietnam.

Watu
Wakazi wengi (90%) ni Wakhmer. 5% ni Wavietnam, 1% ni Wachina na 4% makabila mbalimbali.

Kuna lugha 22 ambazo huzungumzwa nchini Kamboja. Lugha rasmi na ya kawaida ni Kikhmer.

Upande wa dini, 96.4% ni Wabuddha, madhehebu ya Theravada. 2.1% ni Waislamu na 1.5% ni Wakristo.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

 
 Cambodia  from UCB Libraries GovPubs
 
 Cambodia profile from the BBC News
 Cambodia at Encyclopædia Britannica
 Cambodia - Traveling the far east
 
 Key Development Forecasts for Cambodia from International Futures

Serikali
 King of Cambodia, Norodom Sihanouk Official website of former King Norodom Sihanouk 
  Official Royal Government of Cambodia Website (English Version)
 Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation
 Ministry of Tourism 

Jamii
 Cooperation Committee for Cambodia (CCC)
 Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC) 
 Cambodian Center for Human Rights (CCHR) 
 Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)
 Global Integrity Report: Cambodia  Cambodia Integrity Scorecard and Country Report
 Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture
 Freedom in the World 2011: Cambodia 
 Freedom of the Press 2011: Cambodia 

 
Nchi za Asia
Phnom Penh

Phnom Penh ni mji mkuu wa Kamboja.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Kamboja
Mto Mekong
Laos

Laos ni nchi ya bara la Asia upande wa Kusini-Mashariki. 

Inapakana na Vietnam, Kamboja, Thailand, Myanmar na Uchina.

Watu
Wakazi wengi (55%) ni Walao, 11% ni Wakhmu, 8% Wahmong n.k.

Lugha rasmi ni Kilao pamoja na Kifaransa.

Upande wa dini, 67% ni Wabuddha wa madhehebu ya Theravada. 30.7% wanafuata dini za jadi (Satsana Phi) na 1.5% ni Wakristo, wakiwemo kwanza Waprotestanti, halafu Wakatoliki.

Tazama pia 
 Mto Mekong
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

 
 
 Chief of State and Cabinet Members 
 
 Country Profile at BBC News
 Laos  at UCB Libraries GovPubs
 Laos at Encyclopædia Britannica
 Laos at Tageo
Specialist
 Laos National Tourism Administration
 Key Development Forecasts for Laos from International Futures

 
Nchi za Asia
Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Vientiane

Vientiane ni mji mkuu wa Laos.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Laos
Mto Mekong
Amerika ya Kaskazini

Amerika ya Kaskazini ni bara upande wa Kaskazini mwa Ikweta. Inapakana na Bahari ya Pasifiki upande wa Magharibi, na Bahari ya Atlantiki upande wa Mashariki. 

Ina nchi mbili hadi tatu kutegemeana na hesabu: 
 Kanada
 Marekani 
 Meksiko (kijiolojia ni sehemu ya Amerika Kaskazini ingawa kiutamaduni ni sehemu ya "Amerika ya Kilatini" na kuhesabiwa pia katika Amerika ya Kati). 

Kisiwa cha Greenland ni sehemu ya Amerika Kaskazini kijiografia maana kipo juu ya bamba la gandunia lileile, lakini si nchi huru, bali kipo chini ya Denmark.

Nchi za Amerika ya Kati zinahesabiwa kuwa sehemu za bara hilo katika hesabu ya kawaida ya mabara saba. Kijiolojia ziko juu ya bamba la gandunia tofauti na Amerika Kaskazini: ni bamba la Karibi pia kihistoria na kiutamaduni ziko tofauti na nchi mbili kubwa katika kaskazini.

Jina "Amerika" 
Neno "Amerika" limetokana na jina la kwanza la Mwitalia Amerigo Vespucci (1451-1512). Vespucci alikuwa baharia na mfanyabiashara katika utumishi wa familia ya Medici kutoka Firenze (Italia). Tangu mwaka 1499 alisafiri kwenye pwani za Amerika ya Kusini na Amerika ya Kati akaandika kitabu juu ya safari zake. Humo aliandika ya kwamba hakukubaliana na Kristoforo Kolumbus ya kwamba visiwa na nchi zilizofikiwa na Kolumbus zilikuwa sehemu ya Uhindi. Amerigo alipendekeza ya kwamba zilikuwa sehemu za "dunia mpya" au bara jipya akiwa mtu wa kwanza kuandika hivyo. 

Mwanajiografia Mjerumani Martin Waldseemüller alitumia jina la "Amerika" kwa heshima ya Amerigo alipochora ramani yake ya dunia ya mwaka 1507.

Bara
Amerika
Amerika ya Kati

Amerika ya Kati ni eneo upande wa kusini ya Marekani au Meksiko (taz. chini) na upande wa kaskazini ya Kolombia. 

 Kijiografia katika hesabu ya kawaida ya bara 7 ni sehemu ya Amerika ya Kaskazini. 
 Kihistoria na kiutamaduni ni pekee. 
 Kijiolojia iko kwenye bamba la Karibi ambalo ni bamba la gandunia la pekee na mabamba ya Amerika Kaskazini na Amerika Kusini.

Inajumisha nchi za shingo ya nchi kati ya Marekani na Kolombia pamoja na visiwa vya Karibi.
Kwenye shingo hiyo kuna nchi zifuatazo:

Belize
Guatemala
Honduras
El Salvador
Nicaragua
Costa Rica
Panama

 Meksiko si sehemu ya shingo la nchi lakini kwa sababu za kihistoria na kiutamaduni mara nyingi huhesabiwa katika Amerika ya Kati

Pia kuna nchi za visiwani katika bahari ya Karibi:

 Antigua na Barbuda
 Aruba
 Bahamas
 Barbados
 Dominica
 Jamhuri ya Dominika
 Grenada
 Haiti
 Jamaika
 Korsou
 Kuba
 Saint Kitts na Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent na Grenadini
 Sint Maarten

Amerika
Nchi za Amerika ya Kati
Bara
Karibi
Belize

Belize ni nchi ya Amerika ya Kati upande wa pwani ya mashariki. 

Inapakana na nchi za Mexiko, Guatemala na Honduras.

Makao makuu yako Belmopan, lakini mji mkubwa zaidi ni Belize.

Historia
Hadi mwaka 1973 ilijulikana kama koloni la British Honduras (Honduras ya Kiingereza). 

Tangu mwaka 1964 koloni lilikuwa na serikali yake na madaraka ya kujitawala katika mambo ya ndani.

Uhuru kamili ukafuata tarehe 21 Septemba 1981.

Uhusiano na nchi jirani ya Guatemala ulikuwa mgumu kwa miaka mingi kwa sababu serikali ya Guatemala ilidai kuwa Belize ni sehemu yake.

Watu
Ingawa wakazi si wengi, wana asili tofauti sana. Walio wengi ni machotara: kati yao, 52.9% wana damu ya Waindio zaidi, 32% damu ya Kiafrika zaidi. Wanafuata kwa wingi Waindio asili, Wahindi, Wazungu, Wachina n.k.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini kwa kawaida zinazungumzwa Krioli (62.6%) na Kihispania (30%).

Upande wa dini, 73.8% ni Wakristo (40.1% ni Wakatoliki na 31.8% Waprotestanti wa madhehebu mbalimbali). 15.5% hawana dini yoyote.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Belize
Nchi za Amerika ya Kati
Nchi za Amerika ya Kaskazini
Nchi zinazotumia Kihispania
Jumuiya ya Madola
Belmopan

Belmopan ni mji mkuu wa Belize. Idadi ya wakazi ni takriban watu 15,000. Jina la mji liliundwa na maneno mawili ya "Belize" (=nchi) na "Mopan" ambayo ni mto wa karibu.

Belmopan iko kando ya mto Belize kwenye 17°15′N 88°46′W takriban mita 76 juu ya UB. Ilichukua nafasi ya Belize City mji mkuu wa awali ulioharibika kabisa na dhoruba ya tufani mwaka 1961. Mji ulipangwa kwa ajili ya wakazi 40,000 lakini haikukua ipasavyo.

Pamoja na ofisi za serikali na bunge kuna pia Chuo Kikuu cha Belize.

Miji Mikuu Amerika
Miji ya Belize
Belize City

Belize City ni mji mkubwa kabisa wa Belize. Zamani ilikuwa pia mji mkuu lakini baada ya kuharibiwa na dhoruba ya tufani mwaka 1961 mji mkuu mpya uliundwa kwa jina la Belmopan.

Mji ulikua tena baada ya tufani kuwa na wakazi 50,000 hadi 60,000. Belize City ni kitovu cha uchumi na utamaduni na pia bandari kuu ya nchi kando la bahari ya Karibi.

Miji ya Belize
Guatemala

Guatemala (pia Gwatemala; kutoka lugha ya Kinahuatl Cuauhtēmallān, "kwenye miti mingi") ni nchi ya Amerika ya Kati. Inapakana na Bahari ya Pasifiki upande wa Magharibi, na Atlantiki upande wa Mashariki, tena na nchi za Mexiko, Belize, Honduras na El Salvador.

Eneo lake ni km2 108,889 ambamo wanaishi watu 17,980,803 (2023).

Watu

Wakazi wengi (56%) ni machotara waliotokana na Waindio na Wazungu au watu wenye asili ya Ulaya tu. Waindio wenyewe ni 43.4%.

Lugha rasmi na inayotumika zaidi (69.9%) ni Kihispania, lakini zipo pia nyingine 23 za wakazi asili.

Upande wa dini, wakazi wengi ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (45%) na madhehebu mengine ya Ukristo, hasa ya Uprotestanti (42%). Asilimia 11 hawana dini.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Minster, Christofer. Biography of Rafael Carrera .

Viungo vya nje

Guatemala After the War 1996–2000, Photographs by Jorge Uzon 
Guatemala Map Search with Longitude and Latitude 
Guatemala – Country Article Encyclopædia Britannica
Government of Guatemala 
Chief of State and Cabinet Members 

Guatemala  at UCB Libraries GovPubs.

Guatemala profile from the BBC News.

Key Development Forecasts for Guatemala from International Futures.
The National Security Archive: Guatemala Project
 Guatemala Tourism Commission
World Bank Summary Trade Statistics Guatemala
 Photo Guatemala

 
Nchi za Amerika ya Kati
Nchi za Amerika ya Kaskazini
Nchi zinazotumia Kihispania
Guatemala City

Guatemala City ni mji mkuu wa Guatemala.

Miji Mikuu Amerika
Miji ya Guatemala
Matajiri wakuu duniani

Matajiri wakuu duniani kulingana na jarida la Forbes mnamo Aprili 2006, wanaongozwa na mwanzilishi wa kampuni ya Microsoft, Bill Gates. Bill Gates ametangaza kuwa atastaafu baada ya miaka miwili toka sasa ili kuchukua muda wake kuongoza Taasisi ya Bill na Melinda Gates.

Mmarekani huyu, mwenye umri wa miaka hamsini (50) ana ameongoza orodha hii ya Forbes kwa miaka kumi iliyopita. Mwaka huu mali ya yake yamekadiriwa kuwa dola bilioni hamsini, kama ilivyo miaka yake. Kuna uwezekano kuwa utajiri huu utaongezeka katika miaka ya hivi karibuni kwa vile kampuni yake ya Microsoft inakua kwa kiwango kikubwa vile vile.
 Orodha ya Matajiri Wakuu Duniani
 Jarida la Forbes

Matajiri
Watu
AfrophoneWikis

AfrophoneWikis ni kundi linalojadili jinsi ya kuendeleza Kamusi Elezo Huria (Wikipedia) za lugha za Kiafrika.

Viungo vya nje

Lugha
Jay Rosen

Jay Rosen (amezaliwa Buffalo, New York, 5 Mei 1956) ni mwandishi na mwalimu wa uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha New York. Jay Rosen anajihusisha kwa karibu na masuala ya Uandishi wa Raia. 

Kitabu chake kiitwacho What Are Journalists For? kilichotolewa mwaka 1996 kinazungumzia juu ya umuhimu wa kutumia zana mpya za habari kwa ajili ya mawasiliano na masikilizano.

Jay anaandika katika blogu yake iitwayo Pressthink ambayo inazungumzia juu ya taaluma ya uandishi katika zama za Intaneti. Pia huwa anaandika katika blogu ya The Huffington Post. Pressthink ilishinda tuzo ya Freedom Blog Award inayotolewa na shirika lisilo la kiserikali la Reporters Withouth Borders mwaka 2005.

Viungo vya nje
 Blogu ya Pressthink
 Wasifu wa Jay Rosen 
 Jay Rosen akihojiwa na Richard Poynder

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tumbusi

Tumbusi au tai mzoga ni ndege wakubwa wa nusufamilia Aegypiinae na Gypaetinae katika familia Accipitridae ambao hula mizoga. Wana mnasaba na tai. Huko Amerika kuna ndege wafananao na tumbusi, lakini wale hawana mnasaba sana na huwekwa katika familia Cathartidae. Tumbusi huvumbua mizoga kwa macho, lakini wale wa Marekani wananusa vizuri pia.

Spishi nyingi za tumbusi zina kichwa bila manyoya. Sifa bainifu hii imekua kuzuia manyoya ya kichwa yasichafuliwe kwa damu wakati tumbusi akiingiza kichwa chake ndani ya mzoga. Kichwa chenye upara kinaweza kusafishwa kwa urahisi ndani ya mto au ziwa.

Spishi za Afrika 
 Aegypius monachus, Tumbusi Mweusi (Cinereous, Eurasian Black au Monk Vulture)
 Gypaetus barbatus, Tumbusi Mlakondoo (Lammergeier or Bearded Vulture)
 Gypaetus b. barbatus, Tumbusi Mlakondoo wa Eurasia (Eurasian Lammergeier or Bearded Vulture)
 Gypaetus b. meridionalis, Tumbusi Mlakondoo wa Afrika (African Lammergeier or Bearded Vulture)
 Gypohierax angolensis, Tumbusi-miwese (Palm-nut Vulture)
 Gyps africanus, Tumbusi Mgongo-mweupe (White-backed Vulture)
 Gyps coprotheres, Tumbusi Kusi (Cape Vulture)
 Gyps fulvus, Tumbusi wa Ulaya (Eurasian Griffon Vulture)
 Gyps rueppellii, Tumbusi-mbuga (Rüppell's Vulture)
 Necrosyrtes monachus, Tumbusi Kapuchini (Hooded Vulture)
 Neophron percnopterus, Tumbusi Uso-njano (Egyptian Vulture)
 Torgos tracheliotus, Tumbusi Ngusha (Nubian or Lappet-faced Vulture)
 Trigonoceps occipitalis, Tumbusi Kichwa-cheupe (White-headed Vulture)

Spishi za mabara mengine 

 Gyps bengalensis (White-rumped Vulture)
 Gyps indicus (Indian Vulture)
 Gyps himalayensis (Himalayan Vulture)
 Gyps tenuirostris (Slender-billed Vulture)
 Sarcogyps calvus (Red-headed Vulture)

Picha 

Vipanga na jamaa
Wanyama wa Biblia
Kipondya

Vipondya ni ndege mbuai wa jenasi Circus, jenasi pekee ya nusufamilia Circinae katika familia Accipitridae, ambao hukamata wanyama na ndege wadogo. Wakitafuta mawindo vipondya huruka kwa mwinuko mfupi juu ya viwanja na vinamasi na huweka mabawa yao kwa V fupi. Rangi za manyoya ya dume na jike ni tofauti. Hulitengeneza tago lao ardhini au juu ya mti na jike huyataga mayai 1-8.

Spishi za Afrika
 Circus aeruginosus, Kipondya wa Ulaya (Western Marsh Harrier)
 Circus a. aeruginosus, Kipondya wa Ulaya (Western Marsh Harrier)
 Circus a. harterti, Kipondya wa Afrika Kaskazini-Magharibi (Northwest African Marsh Harrier)
 Circus cyaneus, Kipondya Kijivubuluu (Hen Harrier)
 Circus macrosceles, Kipondya wa Madagaska (Malagasy Harrier)
 Circus macrourus, Kipondya Kijivu (Pallid Harrier)
 Circus maillardi, Kipondya wa Reunion (Réunion Harrier)
 Circus maurus, Kipondya Mweusi (Black Harrier)
 Circus pygargus, Kipondya wa Montagu (Montagu's Harrier)
 Circus ranivorus, Kipondya wa Afrika (African Marsh Harrier)

Spishi za mabara mengine
 Circus approximans (Swamp Harrier)
 Circus assimilis (Spotted Harrier)
 Circus buffoni (Long-winged Harrier)
 Circus cinereus (Cinereous Harrier)
 Circus hudsonius (Northern Harrier)
 Circus melanoleucos (Pied Harrier)
 Circus spilonotus (Eastern Marsh Harrier)
 Circus spilothorax (Papuan Harrier)

Picha

Vipanga na jamaa
Mike Tyson

Michael Gerard Tyson (amezaliwa 30 Juni 1966) ni mpiga ngumi wa uzito wa juu duniani unaotambuliwa na Shirikisho la Ngumi Duniani (WBC). Ni bondia wa kwanza kuwahi kutwaa taji hilo akiwa na umri mdogo. Mike alizaliwa katika mji wa Brooklyn New York. Alikuwa mtoto mtukutu akijihusisha na matukio ya uporaji mitaani. Alipelekwa katika shule ya kurekebisha tabia (Jela ya watoto) huko New York. Akiwa huko alionekana mwenye kipaji na mwalimu wa ngumi Mmarekani aitwaye Cus D'Amato ambaye matunda yake mengine ni mwanamasumbwi aitwaye Floyd Petterson na kutwaa taji la ngumi 1956.

Viungo vya Nje 

 Mike Tyson's career boxing record
 The Ultimate Mike Tyson Fan Website
 A Mike Tyson Fan Website
 Joyce Carol Oates on Mike Tyson, 1986-1997
 
 June 2005 SI Tyson Retrospective Photo Gallery 

Waliozaliwa 1966
Wapiga ngumi wa Marekani
Watu walio hai
New York City
Orodha ya makabila ya Tanzania

Hii orodha ya makabila ya Tanzania inaweza kuwa na matatizo kwenye majina kadhaa, kwa sababu mbalimbali.  

Orodha hii inatokana na orodha ya lugha za Tanzania inayopatikana katika Ethnologue, pamoja na tovuti nyingine . 

Inawezekana kwamba baadhi ya majina ya makabila ni majina ya lugha au lahaja tu, badala ya makabila, na labda majina mengine yaliandikwa vibaya.

Juu ya hiyo, hakuna ufafanuzi wa wazi kusema kikundi fulani ni kabila au siyo. Vikundi kadhaa katika orodha hii vina wenyeji mamia tu, lakini vikundi vingine vina mamilioni ya watu; labda kila kikundi kinaitwa "kabila," lakini ni jamii za aina tofauti kabisa. Vikundi katika ukurasa huu vimeorodheshwa kuwa vikundi tofauti kutokana na ushahidi kutoka Ethnologue kutofautisha lugha zao. 

Hii ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Tanzania, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Tanzania na nchi za jirani.

Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi katika Tanzania kama wakimbizi tu, hasa kutokana na vita katika nchi za jirani. Vilevile ukurasa huu hauorodheshi vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Uarabuni au Uhindi.  

Kwa sasa inakadiliwa kuwepo kwa makabila takribani zaidi ya mia moja  na ishirini (120) ambayo hupatikana katika mikoa yote ya Tanzania  

Waakie
Waakiek
Waalagwa (pia: Wasi)
Waarusha
Waassa
Wabarabaig (pia: Wamang'ati)
Wabembe
Wabena
Wabende
Wabondei
Wabungu (au Wawungu)
Waburunge
Wachagga
Wadatoga 
Wadhaiso
Wadigo
Wadoe
Wafipa
Wagogo
Wagoma
Wagorowa (pia: Wafiome)
Wagweno
Waha
Wahadzabe (pia: Wahadza na Watindiga)
Wahangaza
Wahaya
Wahehe
Wahinda
Wahutu
Waikizu
Waikoma
Wairaqw (pia: Wambulu)
Waisanzu
Waissenye
Wajaluo
Wajiji
Wajita
Wakabwa
Wakaguru
Wakahe
Wakami
Wakara (pia: Waregi)
Wakerewe
Wakimbu
Wakinga
Wakisankasa
Wakisi
Wakonongo
Wakuria
Wakutu
Wakw'adza
Wakwavi
Wakwaya
Wakwere (pia: Wanghwele)
Wakwifa
Walambya
Walongo 
Waluguru
Walungu
Wamachinga
Wamagoma
Wamahanji
Wamakonde
Wamakua (au: Wamakhuwa)
Wamakwe (pia: Wamaraba)
Wamalila
Wamambwe
Wamanda
Wamanyema
Wamasai
Wamatengo
Wamatumbi
Wamaviha
Wambugwe
Wambunga
Wameru
Wamosiro
Wampoto
Wamwera
Wandali
Wandamba
Wandendeule
Wandengereko
Wandonde
Wanena
Wangasa
Wangindo
Wangoni
Wangulu
Wangurimi (au: Wangoreme)
Wanilamba (au: Wanyiramba)
Wanindi
Wanyakyusa
Wanyambo
Wanyamwanga
Wanyamwezi
Wanyanyembe
Wanyasa
Wanyaturu (pia: Warimi)
Wanyiha
Waokiek
Wapangwa
Wapare (pia: Wasu)
Wapimbwe
Wapogolo
Warangi (au: Walangi)
Warufiji
Warungi
Warungu (au: Walungu)
Warungwa
Warwa
Wasafwa
Wasagara
Wasandawe
Wasangu (Tanzania)
Wasegeju
Washambaa
Washirazi
Washubi
Wasizaki
Wasuba
Wasukuma
Wasumbwa
Waswahili
Wataveta
Watemi (pia: Wasonjo)
Watongwe
Watumbuka
Wavidunda
Wavinza
Wawanda
Wawanji
Waware (lugha yao imekufa)
Wayao
Wazanaki
Wazaramo
Wazigula
Wazinza
Wazyoba

  

Makabila ya Tanzania
Wazinza

Wazinza ni kabila la watu kutoka eneo la kusini-magharibi kwa Ziwa Viktoria na visiwa vya jirani, nchini Tanzania. Lugha yao ni Kizinza.

Mwaka 1987 idadi ya Wazinza ilikadiriwa kuwa 138,000 . Wazinza ni kabila dogo lakini lina mambo makubwa liliyoyafanya hapo kale; baadhi ya hayo ni uhunzi na ususi.

Kazi yao ilikuwa uvuvi, ufugaji na uwindaji pamoja na kilimo. Kwa sasa wamejikita katika anga la wasomi maana wametapakaa kila taaluma na kila mahali.

Vyakula asilia wanavyovipenda
Wazinza walio wengi hupenda kula ugali wa mhogo, ndizi, samaki (hasa sato, sangara, mumi, kamongo, dagaa, mbete, nshonzi) na nyama. 

Lakini pia kutokana na uhaba wa vyakula hivyo na mgawanyo wa makazi na kazi, Wazinza wamekuwa wakila vyakula vya aina nyingine nyingi. Mfano ni wali, ugali wa mtama, ugali wa mahindi, mboga za majani kama vile msusa, kisamvu, mchicha, n.k. 

Vyakula asilia kama maboga, viazi vitamu, mihogo mitamu, kunde, maharage ni miongoni mwa vyakula muhimu sana kwa Wazinza.

Makabila ya Tanzania
Mkoa wa Geita
Wazaramo

Wazaramo ni kabila la watu kutoka eneo la Dar es Salaam, baina ya Rufiji na Bagamoyo, nchini Tanzania. Mwaka 2000 idadi ya Wazaramo ilikadiriwa kuwa 656,730 . Lugha yao ni Kizaramo. Katika eneo la Rufiji wanajulikana pia kwa jina la Wamyagatwa.

Historia
Wazaramo ni sehemu ya Wabantu. Mababu wanaaminika waliingia katika eneo la Tanzania katika milenia ya kwanza BK. Historia yao ya kimdomo inasema ya kwamba walihamia pwani katika mazingira ya Dar es Salaam kutoka Uluguru (Morogoro) katika karne ya 18.  

Walipokaa kwenye pwani walikuwa karibu na makazi ya Waswahili wakaanza kufahamiana na Waislamu. Taarifa za wakoloni Wajerumani mwanzoni mwa karne ya 20 zinaonyesha ya kwamba wakati ule Uislamu ulikuwa umeenea kati ya Wazaramo na waliendelea kujiunga nayo haraka. Siku hizi idadi kubwa wa Wazaramo ni Waislamu.

Jiji la Dar es Salaam lilikua haraka na kumeza vijiji vingi vya Wazaramo na wengine walihamia jijini wakitafuta kazi.

Mila na desturi
Taarifa za mwanzo wa karne ya 20 zasema ya kuwa Wazaramo walikuwa na desturi za pekee tofauti na wakazi wengine ya pwani:
 nyumba zao zilikuwa kubwa na za umbo la mraba.
 Mazishi yalikuwa ya kulaza maiti kaburini kichwa kuelekea magharibi, mwanamume akilazwa upande wa kulia na mwanamke akilazwa upande wa kushoto.
 Kaburi lilipambwa kwa kusimamisha ubao mguuni na sanamu ya ubao yenye kofia upande wa kichwa; kaburi lote lilifunikwa kwa paa la manyasi
 Mabinti walipewa "mwanang`iti" (mwanasesere wa kike wa ubao) waliotumia kuanzia kubalehe hadi kumzaa mtoto wa kwanza.

Jambo muhimu ni kwamba, kama Waluguru, Wakaguru, Wakutu na Wakwere, kabila hilo linafuata mfumojike, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo.

Tanbihi

Viungo vya nje
en: Makala ya Wazaramo katika "ethnologue.com".
en: Zaramo Information 

Makabila ya Tanzania
Wazanaki

Wazanaki ni kabila la watu kutoka eneo la kaskazini-magharibi mwa nchi ya Tanzania, jamii ya Wakurya. 

Mwaka 1987 idadi ya Wazanaki ilikadiriwa kuwa 62,000 . Lugha yao ni Kizanaki.

Hili ni kabila la Mwl. Julius Kambarage Nyerere aliyezaliwa mwaka 1922 na alipata elimu ya kikoloni. Mkoa aliozaliwa Nyerere ni Mara, kata ya Butiama. 

Mwaka [1961] aliipatia Tanganyika uhuru, halafu mwaka 1964 Tanganyika na Zanzibar ziliungana kuunda Tanzania. Mwl. Julius Kambarage Nyerere alifariki mwaka 1999 na kifo chake kilihuzunisha watu wa taifa lote la Tanzania.

Vifaa alivyotumia katika kazi tofauti za utawala wake vilikuwa sehemu ya ukumbusho wa baba wa taifa la Tanzania. Vifaa hivyo ni kama vile fimbo aliyokuwa akitembea nayo kila aendapo. Kitu cha pili ni kiti alichopenda kukalia wakati wa kupumzika. Vitu hivyo vipo katika eneo aliloishi na vinawavutia watalii kwa kiasi kikubwa na kuongeza uchumi wa nchi. 

Kaburi lake lipo karibu na nyumbani kwake na makaburi ya ndugu zake yapo nyumbani kwake pia. 

Makabila ya Tanzania
Mkoa wa Mara