LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
L

L ni herufi ya 12 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Lambda ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za L 
 Kwa magari L ni alama ya gari kutoka Luxemburg.
 kati ya namba za Kiroma "L" ni alama ya namba 50

Historia ya L 

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha fimbo la kuchungia ng'ombe. Wafinisia walirahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la fimbo hili "lamed". Wakaitumia kama alama ya sauti "l". Wagiriki wa Kale wakaipokea kama "Lambda" na kubadilisha umbo lake kuwa kama paa ya nyumba. 

Waetruski walipendelea umbo la kifinisia kwa kuiandika kama alama ya sauti "l". Waroma wa Kale wakageuza alama na kunyosha mikono yake kuwa L jinsi iliovyo hadi leo.

Alfabeti ya Kilatini
Caesi

Caesi ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 55 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 132.9054519. Alama yake ni Cs. Jina linatokana na Kilatini "caesius" linalomaanisha buluu kwa sababu ya mistari taswirangi yake iliyo upande wa buluu ya taswirangi.

Caesi ni metali yenye kiwango cha kuyeyuka duni sana ya 28 °C, hivyo hutokea kama kiowevu kwa halijoto ya chumbani tayari. 
Ni dutu inayomenyuka sana kwa hiyo haitokei kwa umbo safi kiasili bali kwa kampaundi mbalimbali. Kati ya elementi zote mmenyuko wake ni mkali baada ya Florini. Kwa sabu hiyo Caesi hupaswa kutolewa katika maabara na hutunzwa ndani ya gesi adimu kama arigoni. 

Matumizi yake ni katika saa atomia, vyoo kwa teknolojia ya inforedi na kwa injini ya ioni kwa anga-nje.

Metali alikali
Elementi
N

N ni herufi ya 14 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Nun ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za N 
 Katika Kemia N ni alama ya elementi ya Nitrojeni
 Kwa magari N ni alama ya gari kutoka Norwei.
 katika fizikia "n" ni alama ya nyutroni
 kwa vipimo "N" ni kifupi cha nyutoni (newton) ambacho ni kizio cha kupima kazi.

Historia ya N 

Alfabeti ya Kilatini
O

O ni herufi ya 15 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Omikron ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za O 
 Katika Kemia O ni alama ya elementi ya Oksijeni
 Katika tiba O ni aina ya damu ya kibinadamu

Historia ya O 

Alfabeti ya Kilatini
P

P ni herufi ya 16 katika  katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Pi ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za P 
 Kati ya vipimo sanifu vya kimataifa P ni alama ya Kelvini (kiwango cha halijoto)
 Katika Kemia P ni alama ya elementi ya Posferi
 Katika Fizikia P ni alama ya protoni
 Kwenye gari P ni alama ya kimataifa kwa magari kutoka Ureno (=Portugal)

Historia ya alama P 

Alfabeti ya Kilatini
Metali alikali

Metali alikali (kwa Kiingereza: alkali metal) ni elementi za kundi la kwanza katika mfumo radidia hasa lithi, natiri, kali, rubidi, caesi na fransi. Hidrojeni ni pia elementi ya kundi la kwanza lakini kwa kawaida haionyeshi tabia za metali alikali.

Tabia 
Zote ni metali zinazong'aa kwa rangi ya kifedha-nyeupe zenye elektroni moja tu katika mzingo elektroni wa nje, yaani zina valensi moja.

Kwa sababu hiyo humenyuka haraka na dutu nyingi hazipatikani kwa umbo safi kiasili. Kama zimesafishwa katika maabara zinatunzwa katika angahewa ya gesi adimu au ndani ya mafuta bila kugusana na oksijeni.

Kati ya metali ni laina zakatwa kwa kisu. Densiti husianifu ni ndogo.

Uhusiano kati ya uzani atomia na tabia mbalimbali 
Tabia mbalimbali hubadilika pamoja na kuongezeka kwa uzani atomia: elektrohasi yapungua, mmemenyuko huongezeka na viwango vya kuchemka au kuyeyuka hupungua.
Injili ya Marko

Injili ya Marko ni kitabu cha pili katika orodha ya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Huhesabiwa kati ya Injili Ndugu pamoja na Mathayo na Luka. 

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Yaliyomo yake ni habari za Yesu Kristo tangu kubatizwa kwake na Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.

Mwandishi na wakati wa kuandikwa 
Injili yenyewe haimtaji mwandishi wake. 

Papias (mnamo mwaka 130) aliandika ya kwamba Yohane Marko alikuwa mwandishi wa taarifa hii. Huyu Yohane Marko anatajwa katika kitabu cha Matendo ya Mitume kuwa mwenyeji wa Yerusalemu aliyemsindikiza Barnaba na Mtume Paulo kwenye safari yao ya kwanza. Papias alisema pia alikuwa mfasiri wa Mtume Petro aliyesikia jinsi Petro alivyosimulia habari za Yesu. 

Baadhi ya wataalamu wa leo wana shaka juu ya huyu Marko kuwa mwandishi kwa sababu Injili yenyewe yaonyesha mwandishi wake hakujua vizuri sana habari za Uyahudi.

Kwa upande mwingine kuna pia mapokeo kuwa Marko huyu hakuwa mwenyeji wa Yerusalemu bali mtu mwenye asili ya Afrika ya Kaskazini aliyehamia Palestina baadaye.

Inaonekana ya kwamba Injili hiyo iliandikwa kabla ya maangamizi ya Yerusalemu mwaka 70 kwa sababu hakuna dalili ya kwamba mwandishi alikuwa na habari hii. 

Inakubaliwa na wengi kwamba iliandikwa mjini Roma au walau nchini Italia baada tu ya dhuluma za Kaisari Nero dhidi ya Wakristo kuanza.

Yaliyomo 
 Ufunguzi wa Injili (1:1-13)
 Yohane Mbatizaji (1:2-8)
 Ubatizo wa Yesu (1:9-11)
 Kujaribiwa kwa Yesu (1:12-13)
 Kazi ya Yesu katika Galilaya (1:14 - 9:50)
 Kazi ya Yesu katika Yudea na safari ya kwenda Yerusalemu (10)
 Kazi ya Yesu katika Yerusalemu na ziara ya Bethania (11 - 13)
 Kesi dhidi ya Yesu na mauti yake (14 - 15)
 Ufufuko wake (16)

Marejeo

Viungo vya nje

Tafsiri ya Kiswahili
  Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili.

Vitabu vingine
 A Brief Introduction to Mark 
 Resources for the Book of Mark at The Text This Week
 An Online Textual Commentary on the Greek Gospels  by Wieland Willker, including detailed text-critical discussion of the 300 most important variants of the Greek text (PDF, 411 pages) and the variant endings (PDF, 17 pages).
 Catholic Commentary on Sacred Scripture Gospel of Mark, Author Dr. Mary Healy

Marko
Ukristo
Papias

Papias (70 hivi - 155 hivi) alikuwa mfuasi wa Mtume Yohane pamoja na Polikarpo.

Baadaye akawa askofu au kiongozi wa ushirika wa Kikristo mjini Hierapoli (karibu na Pamukkale ya leo katika Uturuki).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Februari.

Maandishi
Papias ni maarufu katika historia ya Ukristo kwa sababu ni mtu wa kwanza anayejulikana kukusanya habari juu ya waandishi wa Agano Jipya. Aliandika habari hizo katika vitabu vitano vilivyoitwa "Maelezo kuhusu maneno ya Bwana (Yesu)". 

Maandiko hayo yamepotea lakini sehemu za yaliyomo yake zimehifadhiwa katika vitabu vingine vya Irenaeus wa Lyons ("Dhidi ya uzushi") na Eusebi wa Kaisarea ambao walikuwa na vitabu vyake wakati wa kuandika vya kwao.

Papias alimtaja Mtume Mathayo kama mwandishi wa Injili ya Mathayo na "Presbiteri Marko mfasiri wa Petro" kama mwandishi wa Injili ya Marko.

Waandishi wa baadaye katika Ukristo wa kale hawakukubaliana juu yake. Wengine walimsifu, wengine walimwona kama mtu asiye na habari za maana.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo
Eusebius of Caesarea, The Ecclesiastical History translated by Kirsopp Lake, (Loeb Classical Library 153; Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1926)
Bart D. Ehrman, The Apostolic Fathers : Volume II. Epistle of Barnabas. Papias and Quadratus. Epistle to Diognetus. The Shepherd of Hermas (Loeb Classical Library 25; Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2003), pp. 92–119.
Enrico Norelli, Papia di Hierapolis, Esposizione degli Oracoli del Signore: I frammenti (Milan: Paoline, 2005).
Charles E. Hill, "Papias of Hierapolis," The Expository Times 117 (2006), pp. 309–315 
Michael W. Holmes, The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations, 3rd edition (Grand Rapids: Baker Academic, 2007), pp. 722–767. A review of this work, with special attention to Papias, is provided by Timothy B. Sailors,

Viungo vya nje
Chronicon.net  Complete Fragments of Papias with new discoveries listed
Christian Classics Etheral Liberary Fragments of Papias
Early Christian Writings: Fragments of Papias
Patristics In English Project: Fragments of Papias
Catholic Encyclopedia: St. Papias, including an explanation of why logia is not to be rendered "sayings" that might not stand today.
Hieropolis/Pamukkale 
Paul N. Tobin, "The Apostolic Succession: Polycarp and Clement": A skeptical assessment finds inconsistencies in Irenaeus' interpretation of Papias' apostolic connection, as reported in this article.

Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Mababu wa Kanisa
Agano Jipya
Historia ya Kanisa
Pamukkale

Pamukkale (Kituruki: Boma la pamba) ni kijiji katika Uturuki wa Kusini-Magharibi pamoja na maajabu asilia inayohesabiwa kwenye mahali pa urithi wa dunia.

Maajabu ya Pamukkale ni maporomoko ya maji ya moto yenye kiwango kikubwa cha chumvi ya chokaa. Chokaa hiki kiliganda kwa karne nyingi ikajenga ngazi za rangi nyeupe zinazovuta watalii wengi.

Maghofu ya mji wa kale wa Hierapoli ni karibu na kijiji cha leo.

Miji ya Uturuki
Urithi wa Dunia
Hierapoli

Hierapoli ilikuwa mji wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale katika Asia Ndogo (Uturuki wa leo). 

Maghofu yake yako karibu na maji ya moto ya Pamukkale. Hierapoli pamoja na Pamukkale huhesabiwa kati ya mahali pa urithi wa dunia.

Historia
Mji ulianzishwa mahali pake kwa sababu ya chemchemi za moto ukakua tangu karne ya 3 KK. 

Mwandishi wa habari za mianzo ya Biblia Papias wa Hierapoli alikuwa askofu wa mji huo katika karne ya 2 akaandika kwamba huko ndiko Mtume Filipo alikoinjilisha pamoja na mabinti wake watatu hadi kifo chake (80 hivi).

Waraka kwa Wakolosai ulitaja tayari jumuia ya Kikristo ya mji huo (4:13).

Ukaendelea hadi nyakati za vita za misalaba ambapo ulishambuliwa na kuharibiwa mara kadhaa. 

Baada ya uangamizi uliosababishwa na tetemeko la ardhi mwaka 1334 ukaachwa na mahali pake hapajakaliwa tena.

Miji ya Uturuki
Miji ya Dola la Roma
Urithi wa Dunia
Miji ya Biblia
Kampaundi

Kampaundi (pia: msombo) ni dutu iliyoundwa kwa kuungana kwa elementi mbili au zaidi za kikemia katika hali thabiti kati ya masi au atomi zake. Atomi zake zashikwa kwa muungo kemia kuwa molekuli za dutu hiyo.

Tofauti ya kampaundi na mchanganyiko wa elementi 
Kampaundi ni tofauti na mchanganyiko wa elementi. Kwa mfano mchanganyiko wa atomi mbili za hidrojeni na atomi moja ya oksijeni ni gesi ya oksihidrojeni inayowaka rahisi kwa njia ya mlipuko. Mchanganyiko huu si thabiti. Lakini kama atomi zilezile zaingia katika muungo kemia zaunda dutu mpya ya H2O yaani maji. 

Kampaundi hupatikana kwa hali maada mbalimbali kama vile gesi, mango au kiowevu.

Kemia
R

R ni herufi ya 18 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Rho ya Kigiriki.

Maana za alama R 
 Katika jiometria r ni alama ya rediasi.

Historia ya herufi R 

Asili ya herufi R ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "resh" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya kichwa wakitumia alama tu kwa sauti ya "r" na kuiita kwa neno lao kwa kichwa yaani "resh". Wagiriki walichukua alama hiyo wakaigeuza na kuiita "rho" bila kujali maana asilia ya "kichwa" ilikuwa sauti tu ya "r".

Waitalia wa kale kama Waetruski wakapokea herufi kwa umbo lililofanana zaidi na Kifinisia. Waroma wakaichukua lakini waligeuza mwelekeo wake kutazama upandde wa kulia wakaongeza mkono mdogo kuwa mguu wa pili kwa kutoifautisha na P.

Alfabeti ya Kilatini
Aung San Suu Kyi

Aung San Suu Kyi ni kiongozi wa harakati ya kidemokrasia nchini Myanmar (Burma) aliyefungwa ndani ya nyumba yake na serikali ya kijeshi baada ya kushinda uchaguzi huru wa mwaka 1990.

Aung San Suu Kyi amelizaliwa binti wa jenerali Aung San aliyekuwa kiongozi wa uhuru wa Burma kutoka ukoloni wa Uingereza baada ya vita vikuu vya pili vya dunia. 

Alisoma chuo kikuu huko Uingereza, akaolewa na Mwingereza Michael Aris mwaka 1972 na akazaa wana wawili.

1988 alirudi Burma kumwona mamake mzee aliyekuwa mgonjwa akajikuta katika siku za mwisho za serikali ya dikteta ya kijeshi jenerali Ne Win.

Aung San Suu Kyi kama binti wa shujaa wa uhuru alikaribishwa na kujiunga na chama kipya cha upinzani akawa mwenyekiti wa National League for Democracy (NLD) iliyoshinda uchaguzi wa mwaka 1990. Serikali ya kijeshi ilibatilisha uchaguzi huu na kupiga NLD marufuku. Suu Kyi alifungwa ndani ya nyumba yake.

1991 alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani iliyopokelewa na wanawe kwa niaba yake kwa sababu Suu Kyi aliogopa kutoka nje ya Myanmar kwa hofu hataruhusiwa kurudi tena.

Tangu zamani ile amebaki Myanmar na muda mkubwa alifungwa ndani ya nyumba yake.

Wakati wa maandamano ya wamonaki Wabuddha katika Septemba 2007 alionekana mara ya kwanza mbele ya umati wa watu lakini hakuwa na nafasi ya kuwahutubia wananchi.

Mnamo tarehe 13 Oktoba mwaka 2010, Aung San Suu Kyi aliachiliwa huru na serikali ya Myanmar baada ya kipindi chake cha kufungwa jela kuisha.

Tuzo ya Nobel ya Amani
Watu wa Myanmar
A.Y. (mwanamuziki)

Ambwene Alen Yesaya (anafahamika zaidi kwa jina la AY; amezaliwa Mtwara, 5 Julai 1982) ni mwanamuziki wa muziki aina ya Komesho, Rap na Hip Hop, mwigizaji na pia mwanamitindo kutoka nchini Tanzania. 

AY ametoa nyimbo nyingi maarufu nchini Tanzania, kama vile Raha tu 1-2, Raha Kamili, Machoni kama watu, Binadamu n.k.

AY ambaye anafahamika sana nchini Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi hadi Kusini mwa Afrika.
Vile vile alikuwa mwanakikundi wa East Coast Team linaloongozwa na Gwamaka Kaihula aliye maarufu kama King Crazy GK, na mwenzake Khamis Mwinjuma maarufu kama Mwana Falsafa au Mwana FA. Kundi hilo la Muziki lina maskani yao Upanga jijini Dar es Salaam.

Pia Ambwene Allen Yesaya aliwashikirisha ndugu wawili kutoka Nigeria wanaounda kundi la P-SQUARE.

Albamu Alizotoa
 Raha Kamili (2003)
 Hisia Zangu (2005)
 Habari ndiyo hiyo (2008)

Viungo vya Nje
 Tovuti Rasmi ya AY 
 Habari za AY katika tovuti ya Swahili Remix 
 Maelezo mengine kuhusu AY
 AY katika Music in Africa blogu

Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Hip Hop ya Bongo
Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wanamuziki wa Hip Hop wa Tanzania
S

S ni herufi ya 19 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Sigma ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za S 
 katika kemia S ni alama ya sulfuri.
 Kwa magari S ni alama ya gari kutoka Uswidi.
 katika ya vipimo sanifu vya kimataifa "s" ni alama ya sekunde

Historia ya S 

Asili ya herufi S ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "shin" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya meno wakitumia alama tu kwa sauti ya "sh" na kuiita kwa neno lao kwa meno "shin". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "sigma" bila kujali maana asilia ya "meno". Kwao imekuwa sauti tu ya "s" kwa sababu hawakujua "sh".

Waitalia wa kale kama Waetruski wakapokea herufi wakigeuza mwelekeo wake. Waroma wakaichukua kutoka hapa lakini walilainisha kona kali kuwa S jinsi ilivyo hadi sasa.

Alfabeti ya Kilatini
Mkondo wa bahari

Mkondo wa bahari ni mwendo mfululizo wa maji ndani ya bahari. Ni kama mto ndani ya bahari. Maji ya mkondo huwa na halijoto tofauti na maji ya mazingira. 

Kwa kawaida huwa mikondo ya bahari yahusu maji karibu na uso wa bahari. Kwa hiyo kama mto wa kawaida mkondo una kimo chake vile vile na maji yake hutembea juu ya maji ya chini. Kuna pia mikondo ya chini.

Nguvu inayosukuma maji si mtelemko na nguvu ya uvutano jinsi ilivyo kwa mito ya nchi kavu bali kani mbalimbali kama mazunguko ya dunia, upepo, halijoto ya eneo na tofauti za kiwango cha chumvi ndani ya maji kieneo.

Mikondo muhimu 
Mikondo ya bahari yaenedelea kwa maelfu ya kilomita. Ina athira kubwa kwa hali ya hewa. Mfano bora ni mkondo wa ghuba unaosukuma maji yaliyozizimuliwa kutoka Karibi hadi Atlantiki ya kaskazini ikisababisha hali ya hewa ya Ulaya kuwa na joto zaidi kulingana maeneo ya Siberia au Kanada kwenye latitudo ileile.

Mfano mwingine ni pwani la Namibia ambako mkondo wa Benguela husababisha kutokea kwa jangwa la Namib.

 
Bahari
Mwanatheolojia

Mwanatheolojia ni mtu anayeshughulikia theolojia au ujuzi juu ya habari za Mungu kitaalamu. Ni tofauti na mtaalamu wa dini anayeweza kuchungulia dini yoyote, kwa sababu mwanatheolojia ana msimamo katika mapokeo ya dini moja hasa. 

Si lazima awe mwalimu wa dini yake anayetambuliwa na waumini, kwa sababu kitambulisho ni kiwango chake cha elimu si imani. Hata hivyo kuna pia wanatheolojia ambao mara nyingi ni viongozi wa kiroho.

Katika mapokeo ya Ukristo wa magharibi mwanatheolojia amepita ngazi za chuo kikuu na masomo yake katika idara ya theolojia. Nje ya Ukristo wa magharibi kwa mfano katika Uislamu, Uyahudi na Ukristo wa mashariki kuna pia njia mbalimbali za kukubaliwa kufika kwenye kiwango cha utaalamu wa habari za Mungu.

Katika muundo wa theolojia ya magharibi mwanatheolojia ataweka mkazo wake katika masomo ya theolojia kama vile:

Agano la Kale
Agano Jipya
Historia ya Kanisa
Mafundisho ya Imani ya Kikristo
Mafundisho ya Maadilidini ya Kikristo
Mafundisho ya habari ya uchungaji kama vile:
kuhubiri imani
kufundisha imani
kuchunga waumini
kushauri waumini 

na mengineyo.

Teolojia
Clint Eastwood

Clinton Eastwood, Jr (amezaliwa 31 Mei 1930) ni mwigizaji wa filamu, mtunzi wa nyimbo, muongozaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Marekani.

Anafahamika zaidi kwa kucheza filamu za Western maarufu kama Spaghetti Westerns, ni filamu zinazotoka sana nchini Italia hiyo ilikuwa kwemye miaka ya 60 akiwa na muongozaji wa filamu wa kiitalia Sergio Leone, katika mfululizo wa filamu ya The Man with No Name.

Mfululizo huo kulikuwa na filamu kama A Fistful of Dollars (Iliyochezwa 1964) For a Few Dollars More (Iliyochezwa 1965) na The Good, the Bad and the Ugly (Iliyochezwa 1966).

Mbali na filamu hizo Clint alicheza katika filamu nyingine mbalimbali ikiwemo ile ya Dirty Harry aliocheza kama Inspekta Dirty Harry Callahan katika mfululizo huo wa filamu ya Dirty Harry filamu ambayo ilitamba sana kwenye miaka ya 1970.

Maisha ya Mwanzo

Filamu za Mwanzo

Filamu Alizotoa

Filamu alizoongoza 
 Unforgiven (1992)
 A Perfect World (1993)
 Mystic River (2003)
 Million Dollar Baby (2004)
 Flags of Our Fathers (2006)
 Letters from Iwo Jima (2006)

Nyimbo Alizototunga 
 "Unknown Girl" (Nyimbo Moja, 1961)
 "Rowdy" (Nyimbo Moja)
 "For You, For Me, For Evermore" (Nyimbo Moja)
 Rawhide's Clint Eastwood Sings Cowboy Favorites (LP)
 Paint Your Wagon (Nyimbo ya Filamu)Paint Your Wagon
 Kelly's Heroes (Nyimbo ya Filamu)Kelly's Heroes]]
 "Barroom Buddies" (Nyimbo Moja, 1980) na Merle Haggard
 "Cowboy in a Three Piece Suit" (Nyimbo ya Moja, 1981)
 "Make My Day" (Nyimbo Moja, 1984) with T.G. Sheppard
 Eastwood After Hours: Moja kwa Moja Katika Carnegie Hall

Marejeo 
 saga.co.uk Clint still riding high, 19 October 2006 
 filmreference.com Clint Eastwood Wasifu
 adherents.com The Religious Affiliation of actor/director Clint Eastwood 
 CBS Evening News interview, Feb. 6, 2005
 Career 
 Eastwood Awards

Viungo vya nje 

 Tovuti Rasmi ya Clint
 Picha na Burudani za kila wiki za Clint Eastwood 
 Heasabu ya Sinema: Uteuzi Mkuu wa Waongozaji katika Database
 Ukumbi wa Majadiliano wa Clint Eastwood
 Berkley Wamefanya siku ya Eastwood's katika MJF

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1930
Watu walio hai
Waongozaji filamu
Waandaji wa filamu
Khalid Mohamed

Khalid Mohamed (anafahamika zaidi kama T.I.D. yaani "Top in Dar"; amezaliwa Dar es Salaam, 1981) ni mwanamuziki wa Bongo Flava kutoka nchini Tanzania.  

Ameimba nyimbo nyingi maarufu nchini Tanzania. Kati ya nyimbo hizo ni Mrembo, Zeze, Girl Friend, Siamini na nyingine nyingi alizowahi kuimba na baadaYe kuwa maarufu.

Maisha ya Mwanzo
TID alizaliwa kama Khalid na ni mtoto wa mwisho katika familia yao. TID alipata elimu ya msingi 1989 hadi 1996, na baadaye kumaliza elimu ya Sekondari mwaka 2000. Katika kipindi cha mwaka huohuo TID akawa anasomea masuala ya uhandishi kwa muda wa miezi minane na kuhitimu huku akichukua kozi ya kompyuta jijini Dar es Salaam.

Albamu Alizotoa
Sauti ya dhahabu aliyoshirikisha wasanii kama Jay Moe

Viungo vya nje
 TID Katika Myspace

Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Bongo Flava
Watu walio hai
Waliozaliwa 1981
T

T ni herufi ya 20 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Tau ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za T 
 katika kemia T ni alama ya triti ambayo ni isotopi ya hidrojeni.
 katika ya fizikia "t" ni alama ya wakati (kut. tempus / time)

Historia ya T 

Tâw ilikuwa herufi ya mwisho katika alfabeti ua Wasemiti wa kale. Alama yake ilikuwa msalaba. Wagiriki walipopokea alama za Wafinisia waliiita alama Tau na kusukuma mstari wa kulala juu hadi mwanzo wa mstari wa kusimama.

Waetruski na Waroma wa Kale walipokea vile.
Horst Matthai Quelle

Horst Matthai Quelle (30 Januari 1912 – 27 Desemba 1999) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Alitafsiri vitabu vya Hegel.

Waliozaliwa 1912
Waliofariki 1999
Wanafalsafa wa Ujerumani
Waandishi wa Ujerumani
U

U ni herufi ya 21 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Ipsilon katika alfabeti ya Kigiriki.

Maana za U 
 katika kemia U ni alama ya elementi urani.
 Kwa magari U ni alama ya gari kutoka Uruguay. Magari ya Uganda yana kifupi cha EAU (East Africa-Uganda)

Historia ya alama U 
Historia ya U ina asili za pamoja na V, W , Y na F. Historia hii ni ngumu kidogo kwa sababu alama ilipita katika alfabeti za lugha ambazo zilitumia hasa alama hii kwa sauti tofautitofauti. Kwa sababu hii matamshi yalibadilika kati ya lugha na lugha. Pia lugha mpya iliweza kuona haja ya kuunda alama mpya kwa sauti ya pekee. 

Alama ya U kiasili haikupatikana katika Kilatini cha Kale. Iliandikwa kama V na matamshi yake yalitegemea nafasi yake katika neno pia lahaja mbalimbali. Tofauti ilikubwaliwa tu wakati wa Kilatini Kipya katika karne ya 16 ambako wataalamu wa Ulaya walikubaliana kutumia alama yenye kona V kwa sauti ya konsonanti na alama isiyo na kona U kwa vokali.

Waroma walipokea alama hii kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na "waw" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo. Wagiriki wa Kale walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma (tazama F) na umbo la pili kama "ipsilon" bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i". 

Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "u" lakini pia "w" kama ilikuwa mwanzoni wa neno. Waroma walipokea vile.

Alfabeti ya Kilatini
Digamma

Digamma (kigiriki δίγαμμα ikaandikwa kama Ϝ au ϝ) ilikuwa kiasili herufi ya sita ya alfabeti ya Kigiriki. Sauti yake ilikuwa kama V au F. Asili yake ilikuwa Waw ya Kifinisia.

Baadaye ilifutwa katika alfabeti ya Kigiriki kwa sababu lugha ilipoteza sauti hiyo. Alama ilitumiwa kwa namba 6 pekee. 

Lakini Waetruski walifufusha alama wakaihitaji kwa sauti ya F ikaingia hivyo katika alfabeti ya Kilatini na kuendelea vile.

Viungo vya Nje 
 Digamma (Wau)  

Alfabeti ya Kigiriki
Ipsilon

Ipsilon (pia: Ypsilon au kwa Kigiriki Ύψιλον, yaani "i fupi") ni herufi ya ishirini katika alfabeti ya Kigiriki, ikawa baadaye herufi ya ishirini na tano katika alfabeti ya Kilatini. 

Asili yake ilikuwa "Waw" ya Kifinisia .

Iliandikwa kama Y ya Kiswahili lakini ilikuwa vokali, si konsonanti. Ipsilon ya Kigiriki ilitaja vokali iliyokuwa kati ya "u" na "i" (kama Kijerumani "ü"); katika Kigiriki cha kisasa ni "i" pekee. 

Katika Kigiriki cha Kale ilimaanisha pia namba 400. 

Waroma wa Kale waliipokea mara mbili katika alfabeti ya Kilatini:
 mwanzoni katika karne za KK kupitia Kietruski kwa umbo la V lililomaanisha mara sauti ya "u" mara ya "w/v".
 baada ya kuenea kwa utawala wao hadi Ugiriki katika karne ya 1 KK na kupokea maneno mengi ya Kigiriki.

Alfabeti ya Kigiriki
Vokali

Vokali ni fonimu au sauti za lugha zinazotajwa kwa herufi za A, E, I, O na U.
Kwa jumla ni sauti tupu ambako hewa huondoka mdomoni bila kikwazo au sauti za pembeni.

Herufi zote nyingine ni konsonanti kama B, D, K, L, P, S, W au Z. Kwa sauti hizo si hewa tu inayoondoka mdomoni lakini mwendo wake ni pamoja na sauti za pembeni kwa kutumia shingo, ulimi au meno.

Alfabeti
Konsonanti

Konsonanti ni sauti za lugha ambazo katika Kiswahili zinatajwa kwa herufi B, Ch, D, DH, F, G, GH, H, J, K, L, M, N, NG', P, R, S, SH, T, TH, V, W, Y na Z.

Kwa sauti hizo hewa haiondoki mdomoni moja kwa moja lakini mwendo wake ni pamoja na sauti za pembeni kwa kutumia shingo, ulimi au meno.
 
Hii ni tofauti na sauti za vokali au irabu kama A, E, I, O na U. Hizo ni sauti tupu ambako hewa huondoka mdomoni bila kikwazo au sauti za pembeni.
Konsonanti pamoja na irabu huunda silabi.

Alfabeti
Omega

Omega, yaani "o kubwa" (Ω ω) ni herufi ya ishirini na nne pia ya mwisho katika alfabeti ya Kigiriki.

Jina la Kigiriki lamaanisha "O kubwa" kwa kuitofautisha na Omikron au "O ndogo". Maana matamshi ya omega ilikuwa "oo" (o ndefu).

Alama yake ilikuwa pia na maana ya namba 800.

Katika sayansi omega hutumiwa hasa kama alama ya omu (Ohm) yaani kipimo cha ukinzani wa umeme. 

Omega ikiwa herufi ya mwisho ya alfabeti ya Kigiriki, hutumiwa mara nyingi kwa kutaja mwisho. Hivyo ni kinyume cha mwanzo au alfa. 

Usemi wa Biblia hujulikana kuhusu Mungu kuwa "Alfa na Omega, mwanzo na mwisho" (Ufunuo wa Yohane 21:6).

Alfabeti ya Kigiriki
Beta

Beta (Kigiriki: Βήτα, Β/β) ni herufi ya pili katika alfabeti ya Kigiriki. Ilikuwa pia na maana ya alama kwa namba 2. Inaandikwa Β (herufi kubwa ya mwanzo) au β (herufi ndogo ya kawaida).

Katika Kigiriki cha kale ilitaja sauti ya "B". Katika Kigiriki cha kisasa imekuwa alama ya sauti "V".

Jinsi ilivyo kawaida na herufi mbalimbali za kigiriki inatumiwa kama kifupi kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia. Imejulikana hasa kama jina la pembe ya pili katika pembetatu.

Katika falaki inatumiwa sana kwa hesabu ya nyota katika kundinyota. Katika mfumo wa Bayer inataja nyota angavu ya pili katika kundinyota fulani.   Kwa mfano nyota yetu jirani katika ulimwengu inaitwa "Alfa Centauri". Imeitwa hivyo kwa sababu inang'aa kushinda nyota zota za kundinyota la Centaurus. Inayofuata ni "Beta Centauri" na kadhalika. Hivyo Rasi Madusa (:en:Algol) ilipokwa jina la Bayer "Beta β Persei" kwa sababu ni nyota angavu ya pili katika kundinyota laFarisi (Perseus).

Katika programu za kompyuta "toleo la beta" (=beta-version) humaanisha toleo la awali la programu. Wahariri wanaitoa kama imeshakamilika lakini kabla ya kuiuza wanatoa nakala kwa majaribio ili makosa yaonekana.

Alfabeti ya Kigiriki
Gamma

Gamma ni herufi ya tatu katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa Γ (herufi kubwa ya mwanzo) au γ (herufi ndogo ya kawaida). Zamani ilikuwa pia alama kwa namba 3.

Asili ya gamma ni herufi ya Kifinisia ya gimel (tazama makala ya G). Matamshi yake ni kama G ya Kiswahili.

Jinsi ilivyo kawaida na herufi mbalimbali za kigiriki inatumiwa kama kifupi kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia. Imejulikana hasa kama jina la pembe ya tatu katika pembetatu.

Katika fizikia gamma ni alama kwa fotoni hasa mnururisho mkali aina miali ya gamma.

Katika astronomia inatumiwa kuanza hesabu ya nyota katika kundinyota. Katika mfumo wa Bayer inataja nyota angavu ya tatu katika kundinyota fulani.  

Alfabeti ya Kigiriki
Ghuba ya Omani

Ghuba ya Omani (Kar.: خليج عمان khalij 'uman; Kiajemi: دریای عمان daryaye oman) ni mkono wa kaskazini-magharibi wa Bahari Hindi unaofikia hadi mlango wa Hormuz unapoendelea katika Ghuba ya Uajemi.

Urefu wake ni 560 km. Upande wa magharibi maji yana kina cha m 50 na upande wa mashariki kina cha mita 200.

Ghuba ya Uajemi ni muhimu sana kiuchumi, kisiasa na kijeshi kwa sababu ni mlango wa kuingia na kutoka Ghuba ya Uajemi penye asili ya sehmu kubwa ya mafuta ya petroli duniani.

Ghuba imepakana na Uajemi, Falme za Kiarabu na Omani.

Bahari ya Hindi
Jiografia ya Iran
Jiografia ya Falme za Kiarabu
Jiografia ya Omani
Mlango wa Hormuz

Mlango wa Hormuz (Kar. مضيق هرمز - madīq hurmuz, Kiajemi تنگه هرمز - tangeh-ye hormoz) ni mlango wa bahari mwembamba kati ya Uajemi na Falme za Kiarabu unaounganisha Ghuba ya Uajemi na Ghuba ya Omani ambayo ni mkono wa Bahari Hindi.

Upana wake ni kilomita 60 tu. Katikati kuna visiwa vya Abu Musa na Tunbi ambavyo vinakaliwa na jeshi la Uajemi na kudaiwa pia na Falme za Kiarabu.

Marekani yategemea mafuta ambayo hupita humo hivyo huwa na meli za kivita katika mazingira yake. Mwaka 1988 palikuwa na mapigano kati ya manowari za Uajemi na Marekani baada ya Wajemi kufichia mitego ya bahari na kudhurisha meli ya Marekani.

Hormuz
Ghuba ya Uajemi
Bahari ya Hindi
Nyambizi

Nyambizi (pia: sabmarini) ni meli na mara nyingi manowari inayosafiri chini ya maji.

Kuna pia nyambizi zenye shabaha za kisayansi au kibiashara.

Matumizi ya kivita yalianzishwa hasa na Ujerumani wakati wa vita kuu za dunia. 

Tangu miaka ya 1950 kuna nyambizi zinazoendeshwa kwa injini za kinyuklia zenye uwezo wa kuzunguka dunia yote chini ya maji. Mara nyingi hubeba makombora ya kinyuklia.

Meli
Vita
Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi

Mohammed Ahmad ibn Abd Allah (12 Agosti 1844 - 22 Juni 1885) alikuwa mwenyeji wa Sudani aliyejitangaza kuwa ndiye mahdi. Alifaulu kuunganisha makabila mbalimbali ya nchi hiyo kwa vita ya jihadi akamaliza utawala wa kikoloni wa Misri iliyosaidiwa na Uingereza na kuanzisha Dola la Mahdi.

Baada ya miaka ya kufundisha Uislamu na kusafiri nchini Sudani Muhammad Ahmad alijitangaza kuwa al-Mahdi al-Muntazar (mwokozi anayetarajiwa) mwaka 1881. Katika barua ya tarehe 29 Juni 1881 aliwaeleza Wamisri ya kwamba aliteuliwa kuunganisha nchi zote za Waislamu na kurudisha uataratibu wa siku za Mtume Muhamad.

Gavana Mmisri alijaribu kumkamata lakini askari zake walishambuliwa na kuuawa na wafuasi wa al-Mahdi. Baada ya hayo Muhamad Ahmad alitangaza vita ya jihadi akafaulu kukusanya maansar au wasaidizi wengi. Watu walimfuata kwa sababu mbalimbali. Wengine hasa watu wengi maskini walimwamini ndiye al-Mahdi wa Allah. Viongozi wa makabila ya Waarabu walichukia utawala wa Wamisri wakamkubali kama kiongozi atakayewaondoa. Wengine tena walikuwa wakitajirika kwa njia ya biashara wa watumwa wakakasirika majaribio ya serikali ya Misri iliyotaka kukandamiza biashara hiyo.

Katika mapigano mbalimbali maasar waliweza kushinda jeshi la Wamisri na kukamata bunduki nyingi pamoja na risasi na dhahabu. Kilele cha jihadi kilikuwa kutekwa kwa mji mkuu wa Khartum tarehe 26 Januari 1885. Gavana Mkuu jenerali Gordon Pasha aliuawa. Al-Mahdi alianzisha mji mkuu mpya Omdurman kando ya mto Nile ng'ambo ya Khartum uliokuwa mji mkuu wa Dola la Mahdi.

Hapo aliaga dunia tarehe 22 Juni 1885. Dola lililoanzishwa naye likaendelea hadi mwaka 1895 lilipovamiwa na jeshi la Waingereza pamoja na Wamisri na kurudi chini ya utawala wa nchi hizo pamoja.

Watu wa Sudan
Historia ya Sudan
Waislamu
Vita vya dini
Ronald Muwenda Mutebi II

Ronald Muwenda Mutebi II. (* 13 Aprili 1955) ni mfalme au Kabaka wa Buganda nchini Uganda. 

Alipokuwa mtoto alikimbia 1966 kwenda Uingereza kwa sababu waziri mkuu Milton Obote alimpindua rais wa Uganda aliyekuwa baba yake Kabaka Mutesa II. Ronald alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Cambridge (Uingereza).

Mwaka 1986 alirudi Uganda. Baada ya kuelewana na serikali ya rais Yoweri Museveni alitawazwa 1993 kama kabaka wa 36 wa Buganda. 

1999 alifunga ndoa na Sylvia Luswata Nagginda kwenye kanisa kuu la Namirembe mjini Kampala.

Viungo vya Nje 
 Maisha yake 

Wafalme wa Buganda
Waliozaliwa 1955
Z

Z ni herufi ya mwisho katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Zeta ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za Z 
 katika fizikia Z ni alama ya namba atomia inayotaja idadi ya protoni ndani ya kiini atomia.
 Kwa magari Z ni alama ya gari kutoka Zambia.

Historia ya Z 

Asili ya herufi Z ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "zayin" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya jambia (silaha) wakitumia alama tu kwa sauti ya "dz" na kuiita kwa neno lao kwa silaha hiyo "zayin". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "Zeta" bila kujali maana asilia ya "jambia". Kwao imekuwa sauti tu ya "dz". Katika maendeleo ya alfabeti walinamisha herufi hadi kufikia umbo lake.

Waitalia wa kale kama Waetruski wakapokea herufi kwa umbo lililofanana na umbo asilia. Waroma wakaichukua kutoka hapa kwa sauti ya "ts" lakini baadaye hawakutamka sauti hii na Z ikafutwa katika afabetiy a Kiroma.

Ila tu tangu karne ya 1 KK Waroma walipoanza kutawala Ugiriki na kupokea maneno mengi kutoka lugha ya Kigiriki walichukua tena Z kwa kuandika maneno yenye asili ya Kigiriki wakarithi pia umbo la baadaye.

Alfabeti ya Kilatini
Eli Wallach

Eli Herschel Wallach (amezaliwa tar.7 Desemba 1915) ni muigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani, Pia muigizaji wa vipindi vya kwenye Televisheni. Eli pia alicheza kama nyota mshiriki katika mfululizo wa filamu ya The Man With no Name (The Good, the Bad and the Ugly) Alicheza kama Tuco, Mbali na hiyo bado kacheza filamu nyingi tu za western.

Maisha ya Mwanzo

Maisha Binafsi

Filamu Alizocheza 
 Baby Doll (1956)
 The Lineup (1958)
 Seven Thieves (1960)
 The Magnificent Seven (1960)
 The Misfits (1961)
 Hemingway's Adventures of a Young Man (1962)
 How the West Was Won (1962)
 The Victors (1963)
 Act One (1963)
 The Moon-Spinners (1964)
 Kisses for My President (1964)
 Lord Jim (1965)
 Genghis Khan (1965)
 The Poppy Is Also a Flower (1966)
 How to Steal a Million (1966)
 The Good, the Bad and the Ugly (1966)
 The Tiger Makes Out (1967) (also producer)
 Ace High (1968)
 How to Save a Marriage (and Ruin Your Life) (1968)
 A Lovely Way to Die (1968)
 The Brain (1969)
 Mackenna's Gold (1969)
 The Adventures of Gerard (1970)
 The Angel Levine (1970)
 The People Next Door (1970)
 Zigzag (1970)
 Romance of a Horsethief (1971)
 Long Live Your Death (1971)
 A Cold Night's Death (1973)
 Cinderella Liberty (1973)
 Crazy Joe (1974)
 The Dream Factory (1975) (documentary) (narrator)
 Stateline Motel (1975)
 Shoot First... Ask Questions Later (1975)
 L'chaim: To Life (1975) (documentary) (narrator)
 Plot of Fear (1976)
 Eye of the Cat (1976)
 Independence (1976)
 The Sentinel (1977)
 The Deep (1977)
 The Domino Principle (1977)
 Nasty Habits (1977)
 Little Italy (1978)
 Girlfriends (1978)
 Movie Movie (1978)
 Circle of Iron (1978)
 Firepower (1979)
 Winter Kills (1979)
 The Hunter (1980)
 The Salamander (1981)
 Sam's Son (1984)
 Sanford Meisner: The American Theatre's Best Kept Secret (1985) (documentary)
 Tough Guys (1986)
 The Impossible Spy (1987)
 Hollywood Uncensored (1987) (documentary)
 Nuts (1987)
 Funny (1989) (documentary)
 The Two Jakes (1990)
 The Godfather: Part III (1990)
 Article 99 (1992)
 Mistress (1992)
 Night and the City (1992)
 Honey Sweet Love (1994)
 Elia Kazan: A Director's Journey (1995) (documentary) (narrator)
 Two Much (1995)
 The Associate (1996)
 Uninvited (1999)
 Keeping the Faith (2000)
 Cinerama Adventure (2002) (documentary)
 Advice and Dissent (2002) (short subject)
 The Root (2003)
 Broadway: The Golden Age, by the Legends Who Were There (2003) (documentary)
 Mystic River (2003) (Cameo)
 King of the Corner (2004)
 The Moon and the Son: An Imagined Conversation (2005) (short subject) (voice)
 The Easter Egg Adventure (2005) (narrator)
 The Holiday (2006)
 The Hoax (2007)
 The War (2007) (documentary)
 Mama's Boy (2008)
 The Toe Tactic'' (2008)

Ona Pia 
 Spaghetti Western

Marejeo 
 http://www.forward.com/articles/eli-wallach-knows-his-lines/ 
 http://www.filmreference.com/film/80/Eli-Wallach.html

Viungo vya Nje 
 Eli Wallach Katika IMDB
 "The Good, the Bad, and Me: In My Anecdotage 
 The Bookwrap video interviews 

Waigizaji filamu wa Marekani
Waigizaji wa filamu za Western
Watu walio hai
Waliozaliwa 1915
Franco Nero

Franco Nero (amezaliwa tarehe 23 Novemba 1941) ni mwigizaji filamu wa Kiitalia, aliyewahi kuwika katika filamu za western, maarufu kama spaghetti westerns. Moja kati ya filamu alizocheza Nero ni ile ya Django, iliyochezwa mwaka 1966, hii ni miongoni mwa filamu zake ambazo zilitamba sana miaka ya 60 na 70.

Tazama Pia
 Waongozaji na Waigizaji wa filamu za Western

Viungo vya nje
 
 Franco Nero katika NNDB

Waigizaji filamu wa Italia
Waigizaji wa filamu za Western
Watu walio hai
Waliozaliwa 1941
Moskva (mto)

Mto Moskva (Kirusi: Москва) ni mto wa Urusi unaopita katika mikoa ya Moscow na Smolensk na kwenye mji wa Moscow mwenyewe. Urefu wake ni kilomita 503. Unaishia katika mto Oka kwenye mji wa Kolomna. Kwa jumla ni sehemu ya beseni ya Volga.

Mito ya Urusi
Kietruski

Kietruski ni lugha ya Waetruski wa kale waliokali sehemu za katikati za Italia wakati wa milenia ya 1 KK.

Lugha yenyewe ilipotea katika karne ya 1 BK na Waetruski wa mwisho walihamia kwa matumizi ya Kilatini na Kigiriki. Lakini kuna mabaki mengi ya utamaduni wao yaliyohifadhiwa hasa ukutani wa makaburi lakii pia kwa njia ya mifano michache ya maandishi usoni wa bati au kitambaa.

Vitabu yva Waroma wa kale vimehifadhi kumbukumbu kuhusu vitabu vingi vya Waetruski lakini hivi vyenyewe haviko tena. Waakiolojia hukusanya mabaki yao wakijaribu kuyaelewa na kuyaeleza.

Mwandiko wa Kietruski ulikuwa na msingi aktika alfabeti ya Kigiriki na mwandiko wa Wafinsia.

Lugha

it:Lingua etrusca#Alfabeto
X

X ni herufi ya 24 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni piamalfabeti ya Kiswahili. Sauti yake ni "ks". Haitumiki katika mwandishi wa maneno ya Kiswahili isipokuwa kwa maneno ya kigeni. 

Kati ya namba za Kiroma X humaaaisha namba 10.

Alfabeti ya Kilatini
V

V ni herufi ya 22 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni ipsilon katika alfabeti ya Kigiriki.

Maana za V 
 katika kemia V ni alama ya elementi vanadi.
 Kati ya namba za Kiroma V ni alama ya namba 5.
 Kwa magari V ni alama ya gari kutoka Vatikani.
 Kati ya Vipimo sanifu vya kimataifa V ni alama ya volti inayoonyesha kiwango cha volteji ya umeme
 kama alama ya mkono V ya vidole viwili ni alama ya ushindi ("victory")

Historia ya alama V 
Historia ya V ina asili za pamoja na U, W, Y na F. Historia hii ni ngumu kidogo kwa sababu alama ilipita katika alfabeti za lugha ambazo zilitumia hasa alama hii kwa sauti tofautitofauti. Kwa sababu hii matamshi yalibadilika kati ya lugha na lugha. Pia lugha mpya iliweza kuona haja ya kuunda alama mpya kwa sauti ya pekee. 

Alama ya V kiasili ilimaanisha sauti za "v" na "u" kwa pamoja katika Kilatini cha Kale. Iliandikwa kama V na matamshi yake yalitegemea nafasi yake katika neno pia lahaja mbalimbali. Tofauti ilikubwaliwa tu wakati wa Kilatini Kipya katika karne ya 16 ambako wataalamu wa Ulaya walikubaliana kutumia alama yenye kona V kwa sauti ya konsonanti na alama isiyo na kona U kwa vokali.

Waroma walipokea alama hii kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na "waw" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo. Wagiriki wa Kale walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma (tazama F) na umbo la pili kama "ipsilon" bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i". 

Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "u" lakini pia "v" kama ilikuwa mwanzoni wa neno. Waroma walipokea vile.

Alfabeti ya Kilatini
W

W ni herufi ya 23 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni ipsilon katika alfabeti ya Kigiriki.

Maana za W 
 katika kemia W ni alama ya elementi Wolframi.
 Kati ya vipimo sanifu vya kimataifa W ni alama ya watt.
 katika jiografia W hutumiwa mara nyingi kama kifupi cha upande wa magharibi ("west").

Historia ya alama W 
Historia ya W ina asili za pamoja na U, V, Y na F. Historia hii ni ngumu kidogo kwa sababu alama ilipita katika alfabeti za lugha ambazo zilitumia hasa alama hii kwa sauti tofautitofauti. Kwa sababu hii matamshi yalibadilika kati ya lugha na lugha. Pia lugha mpya iliweza kuona haja ya kuunda alama mpya kwa sauti ya pekee. 

Alama ya W kiasili haikupatikana katika Kilatini cha Kale. Waroma hawakutamka "w" tofauti na "v". Matumizi yake ilikubaliwa wakati wa Kilatini Kipya katika karne ya 16. Wakati ule Kilatini lilikuwa lugha ya kitaalamu ya mataifa ya Ulaya penye wasemaji wengi wa lugha za Kigermanik zilizokuwa na sauti hii lakini iliandikwa kwa kutumia V. Wakati ule wataalamu wa Ulaya walikubaliana kutumia alama ya V mara mbili kwa kuonyesha sauti ile ya w.

Kwa hiyo historia yake ni sawa na V: Waroma walipokea alama hii kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na "waw" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo. Wagiriki wa Kale walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma (tazama F) na umbo la pili kama "ipsilon" bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i". 

Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "u" lakini pia "v" kama ilikuwa mwanzoni wa neno. Waroma walipokea vile. 

Katika lugha za Ulaya zinazotumia alfabeti ya Kilatini kuna lugha kadhaa zisizo na W kwa sababu hawaihitaji. Katika Kijerumani W hutumiwa kwa sauti ya "V" ya Kiswahili. Kiingezera hutamka kama Kiswahili.

Alfabeti ya Kilatini
Kardinali

Kardinali ni cheo kimojawapo cha juu katika Kanisa Katoliki, hasa Kanisa la Kilatini, lakini si daraja takatifu.

Wenye kumchagua Papa 
Mkutano wa makardinali ndio humchagua Papa mpya ambaye ni mkuu wa Kanisa hilo ambalo ni madhehebu ya Ukristo makubwa kuliko jumla ya mengine yote duniani. Uchaguzi hutokea baada ya Papa aliyetangulia kufa au kung'atuka. Lakini kardinali aliyefikia umri wa miaka 80 hashiriki tena katika uchaguzi wa Papa.

Kati ya kifo cha Papa na uchaguzi wa mwandamizi wake ni mkutano wa makardinali unaoongoza Kanisa lote kwa muda.

Uteuzi wa kardinali 
Kwa kawaida kardinali huteuliwa kati ya maaskofu, lakini kuna pia makasisi wachache wanaoteuliwa na Papa kuwa kardinali bila kupewa uaskofu.

Mwenye kuteua makardinali ni Papa peke yake, naye ana haki ya kumteua kardinali hata bila kutangaza jina lake. Kardinali ya aina hiyo huitwa kwa Kilatini "in pectore" (yaani "moyoni"). Hii inaweza kutokea hasa kama ni kardinali kutoka nchi pasipo uhuru wa dini au nchi ambayo haina uhusiano mzuri na Kanisa Katoliki.

Wajibu wa makardinali 
Wajibu mkubwa ni kumchagua mwandamizi wa Papa, lakini pia ni kazi yao kumshauri katika kuongoza Kanisa lote.
 
Kwa kawaida viongozi wa idara kadhaa za Kanisa wanapewa kofia ya kardinali.

Pia kwa sababu hiyo kuna idadi ya makardinali wanaoishi Vatikani au katika mitaa mingine ya jiji la Roma. 

Hata hivyo kwa sasa wengine wengi wanaishi katika nchi mbalimbali, wakiongoza majimbo. Hiyo haina maana kwamba wao ni wakuu wa maaskofu wenzao wa nchi hiyo au kwamba wana mamlaka yoyote juu ya Kanisa la nchi hizo.

Idadi ya makardinali 
Hakuna idadi maalumu ya makardinali na mnamo 7 Novemba 2021 walifikuwa 215. 

Papa Paulo VI aliunda utaratibu kuwa wasiwepo zaidi ya makardinali 120 wenye haki ya kupiga kura. Wale waliofikia umri wa miaka 80 hawashiriki tena katika uchaguzi wa Papa mpya. Lakini kardinali hajiuzulu wala kustaafu: anaendelea na cheo na pia na haki ya kushiriki katika mkutano wa makardinali hadi kifo.

Kwa sababu ya uhusiano wao na Kanisa la Roma, kimapokeo makardinali wengi ni Waitalia, hata Mapapa walikuwa Waitalia watupu kwa karne nne mfululizo hadi alipochaguliwa Papa Yohane Paulo II, Mpolandi. 

Lakini asilimia ya makardinali Waitalia imepungua: kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia zaidi ya nusu walikuwa Waitalia, siku hizi hawafikii asilimia 25. 
 
Tarehe hiyo makardinali walikuwa wanatokea nchi 87 za mabara yote. 

Kati yao wenye haki ya kupiga kura walikuwa 120 wakitokea nchi 65 tofauti.

Mgawanyo wa makardinali kwenye mabara ni kama ifuatavyo:
 Afrika - 26
 Amerika ya Kaskazini - 26
 Amerika ya Kusini na Amerika ya Kati - 30
 Asia - 25
 Pasifiki - 5
 Ulaya - 103

Tazama pia 
 Orodha ya Makardinali wa kanisa katoliki

Kanisa Katoliki
Askofu mkuu

Askofu mkuu ni cheo cha askofu kiongozi anayesimamia maaskofu katika jimbo la kanisa lenye dayosisi mbalimbali.

Asili ya neno lenyewe ni Kigiriki αρχή arché (mwanzo, wa kwanza). Sehemu ya pili ni neno la Kigiriki επίσκοπος episkopos (mwangalizi) lililofikia Kiswahili kupitia umbo la Kiarabu uskuf.

Kanisa katoliki 
Kama nchi ina wakatoliki wengi kuna majimbo mbalimbali na kila moja ina askofu mkuu wake. Kama idadi ya wakatoliki ni wastani huwa na jimbo moja na askofu mmoja tu mwenye cheo cha askofu mkuu.

Waanglikana na Waluteri 
Katika makanisa mengine huwa askofu mkuu ni askofu kiongozi wa nchi fulani. Lakini cheo hiki hakitumiwi vile katika kila nchi na Waluteri ni hasa Waluteri wa Uswidi, Ufini, Urusi na Estonia walio na askofu mkuu.

Kanisa
Charles Bronson

Charles Bronson (jina la kuzaliwa Charles Dennis Buchinsky,3 Novemba 1921 - 30 Agosti 2003) alikuwa mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani, alikuwa akiitwa "Mtu Shupavu".
Filamu nyingi alipendelea kucheza kama askari mpelelezi,  Pia mpiganaji wa wa kutumia silaha katika filamu za western ambayo moja kati ya filamu hizo ni ile aliocheza na Henry Fonda chini ya uongozi wake Sergio Leone katika Once Upon a Time in the West iliyochezwa 1968.

Filamu alizoigiza
 The People Against O'Hara (1951)
 The Mob (film)|The Mob (1951)
 The Marrying Kind (1952)
 My Six Convicts (1952)
 Pat and Mike (1952)
 Battle Zone (film)|Battle Zone (1952)
 House of Wax (1953 film)|House of Wax (1953)
 Crime Wave (1954 film)|Crime Wave (1954)
 Apache (film)|Apache (1954)
 Vera Cruz (film)|Vera Cruz (1954)
 Big House USA 1955
 Jubal (1956)
 The Magnificent Seven (1960)
 Master of the World (1961 film)|Master of the World (1961)
 X-15 (film)|X-15 (1961)
 Kid Galahad (1962)
 The Great Escape (1963)
 4 for Texas (1963)
 Battle of the Bulge (film)|Battle of the Bulge (1965)
 The Sandpiper  (1965)
 This Property Is Condemned (1966)
 The Dirty Dozen (1967)
 Honor Among Thieves (film)|Honor Among Thieves (1968)
 Once Upon a Time in the West (1968)
 Lola (1969 film)|Lola (1969)
 Rider on the Rain|Le Passager de la Pluie (1969)
 The Family (1970 film)|The Family (1970)
 Cold Sweat (1970 film)|Cold Sweat (1970)
 Red Sun (1971)
 Chato's Land (1972)
 The Valachi Papers (1972 film)|The Valachi Papers (1972)
 The Mechanic (1972)
 The Stone Killer (1973)
 Chino (1974)
 Mr. Majestyk (1974)
 Death Wish (film)|Death Wish (1974)
 Breakout (film)|Breakout (1975)
 Breakheart Pass (1975)
 Hard Times (1975 film)|Hard Times (1975)
 St. Ives (1976 film)|St. Ives (1976)
 From Noon Till Three (1976)
 Telefon (1977)
 The White Buffalo (1977)
 Raid on Entebbe (film)|Raid on Entebbe (1977)
 Love and Bullets (1979)
 Borderline (1980)
 Death Hunt (1981)
 Death Wish II (1982)
 10 to Midnight (1983 in film|1983)
 The Evil That Men Do (film)|The Evil That Men Do (1984)
 Death Wish 3 (1985)
 Act of Vengeance (1985)
 Murphy's Law (film)|Murphy's Law (1986)
 Assassination (1987 film)|Assassination (1987)
 Death Wish 4: The Crackdown (1987)
 Messenger of Death (1988)
 Kinjite: Forbidden Subjects (1988)
 The Indian Runner (1991)
 Death Wish V: The Face of Death'' (1994)

Viuongo vya Nje 
 
 List of Hollywood Republicans
 Tovuti Rasmi ya Charles Bronson 
 Tovuti Rasmi ya Charles Bronson 
 Tovuti Rasmi ya Charles Bronson ya Kanada 
 Tovuti ya Mashabiki wa Charles ya Ujapani 

Waigizaji filamu wa Marekani
Waigizaji wa filamu za Western
Waliozaliwa 1921
Waliofariki 2003