LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Carl XVI Gustaf wa Uswidi

Carl XVI Gustaf wa Uswidi (amezaliwa 30 Aprili 1946) ni mfalme wa Uswidi.

Aliweza kurithi ufalme baada ya babu yake mfalme Gustav VI Adolf kufariki tarehe 15 Septemba 1973. Yeye ni kitinda mimba na mwana wa kiume wa pekee wa Gustaf Adolf kiongozi wa kifalme wa Västerbotten na Sibylla binti wa kifalme wa Saxe-Coburg na Gotha. Baba yake alifariki katika ajali ya ndege nchini Denmaki wakati Carl Gustaf alikuwa na umri wa miezi tisa. Baada ya kifo cha babake, aliweza kuwa mstari wa pili kurithi ufalme wa babu yake, wakati huo akiwa mwana wa kifalme mtarajiwa Gustaf Adolf. Kutokana na kifo cha babu mkubwa wake mfalme Gustaf V mwaka wa 1950, Gustaf Adolf alirithi ufalme na hivyo Carl Gustaf akawa mwana wa kifalme mtarajiwa mpya na mrithi mtarajiwa wa ufalme akiwa na umri wa miaka minne.

Wafalme wa Uswidi
Nouméa

Noumea (pia: Numea) ni mji mkuu wa Kaledonia Mpya (Kifaransa: Nouvelle-Calédonie - nuvel kaledoni) ambayo ni eneo la ng'ambo la Ufaransa katika bahari ya Pasifiki. 

Mji ulianzishwa mwaka 1854 kwa jina la "Port-de-France" (Bandari ya Ufaransa) kwenye rasi ya kusini ya kisiwa cha Grande Terre. Idadi ya wakazi wake imefikia watu 91.000.

Uchumi wa Noumea hutegema utalii pamoja na migodi ya nikeli.

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya manisipaa ya Noumea (Kifaransa)

Anwani ya kijiografia : 22°16'33"S, 66°27'29"E

Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Kaledonia Mpya
Îles Éparses

Îles éparses (Kifaransa kwa "visiwa vilivyotawanyika")  ni atolli na visiwa vidogo katika Bahari Hindi vinavyotawaliwa na Ufaransa. Haviko chini ya mkoa wowote au kitengo kingine kati ya maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa. Havihesabiwi kama mkoa wa pekee kwa sababu hakuna wakazi asilia isipokuwa watumishi wa serikali, wanajeshi au wanasayansi kwenye vituo mbalimbali visiwani.

Hadi 2005 vilisimamiwa na mkuu wa mkoa wa Reunion lakini havikuhesabiwa kati ya maeneo ya Umoja wa Ulaya kama Reunion yenyewe. Tangu 2005 kuna afisa mtawala mwenye cheo cha mkuu wa mkoa (prefect) kwa ajili ya isles esparsees pamoja na visiwa katika Bahari ya Antaktika.

Visiwa 
Bassas da India
kisiwa cha Europa
Visiwa Glorioso
Kisiwa cha Juan de Nova
Kisiwa cha Tromelin

Visiwa hivi hudaiwa pia na Madagaska na Tromelin inadaiwa na Shelisheli.

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya Wizara ya maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa 
 Tovuti rasmi

Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Visiwa vya Bahari ya Hindi
Msenge

Msenge (kwa Kiingereza: Transgender) ni aina ya watu ambao hujisikia, hujifikiria na kujiona au kujiigiza tofauti na jinsia zao za kuzaliwa nazo . Kundi hili dogo hujumlisha watu wanaokusudia kujamiana sawa na wengine, yaani mume na mke, lakini wao ni mwanamume kwa mwanamume na kujidai kuwa sawa na wenzao ilhali si sawa na wenzao.

Wasenge wengi ni mashoga ambao huona kwamba jinsia waliyozaliwa nayo si sahihi, hivyo wanadai kutambulika katika jamii vile wanavyojisikia, kwa mfano waweze kutumia vyoo vya jinsia wanayoipenda, kushiriki michezo ya jinsia wanayotaka  na kufungwa gerezani pamoja na watu wa jinsia wanayojisikia ingawa sivyo walivyo na hatimaye hata kubaka wanawake halisi walioko .

Pia kuna wale wanaoitwa kwa Kiingereza Transsexual: hawa ni miongoni mwa watu waliozaliwa na jinsia ya kiume wakataka wafanyiwe upasuaji ili wawe kama wanawake au kinyume chake. Mara nyingi wanaume ndio hutaka kuwa na viungo kama vya kike. Hata hivyo hadi sasa jinsia haiwezi kubadilishwa. Matumizi ya mfululizo ya homoni na upasuaji katika viungo vya uzazi unaishia upande wa nje bila kubadili wala kuathiri DNA ya mhusika .

Wasenge huwa wanafariki dunia mapema kuliko watu wengine, pengine kwa kujiua, pengine kwa sababu ya kubaguliwa katika baadhi ya mazingira , lakini si kwa sababu hiyo tu
. Tafiti mbalimbali zimeonyesha watu hao wana matatizo makubwa ya kiakili 
 na nyingine zinasema kuhamasisha ushenge kunaongeza matatizo ya vijana na hivyo kuzidisha kesi za hao kujiua , hasa baada ya kutenganishwa na familia zao .

Kadiri wasenge wanavyoongezeka, wanazidi kupatikana pia wanaojuta hatua walizochukua kujibadilisha  na wanaolaumu waliowashauri vibaya , hasa waliopewa haraka  dawa za kuzuia ubalehe na hatimaye kufanyiwa upasuaji  kabla hajaweza kuelewa matokeo yake  bila kuzingatia njia mbadala.

Baadhi ya waliojuta wamefungua kesi dhidi ya waliowaelekeza , hasa baada ya kuona ugumu mkubwa wa kurudia hali asili (jambo ambalo pengine haliwezekani kabisa, hasa upande wa uzazi) . Vilevile baadhi ya wazazi wao

Hatua zao hizo, pamoja na hoja za wataalamu mbalimbali zinazoeleza madhara ya dawa hizo, zimelazimisha wenye mamlaka katika nchi mbalimbali kuchukua uamuzi wa kusimamisha mchakato wa namna hiyo . 

Wengine kati yao wanalaumu uhamasishaji wa ushoga katika jamii  ambao pengine unalenga faida kubwa ya kiuchumi.

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Hati ya Idara ya Malezi ya Kikatoliki kuhusu Jinsia
 Keria Bell akieleza alivyojuta kujaribu kuwa mwanamume
 Kesi ya Keria Bell inavyoendelea
 Madaktari wasenge wanatoa angalisho kuhusu dawa za kuzuia watoto wasibalehe
 Mwanasaikolojia msenge anachunguza sababu za mlipuko wa watoto na vijana wanaoomba msaada wa kujibadilisha
 Walioghairi kutaka kujibadilisha jinsia wanajieleza
 President of transgender medical organization WPATH says peer pressure can lead kids to transition
 International Foundation for Gender Education
 HBIGDA
 Press For Change
 National Center for Transgender Equality 
 Remembering Our Dead 

Jinsia
Saikolojia
Afya
Tamazight

Tamazight ni jina la kundi la lugha zinazotajwa pia kama "lugha za Kiberber" na kuzungumzwa hasa Moroko na Algeria lakini pia kati ya wakazi wa jangwa kubwa la Sahara hadi eneo la Sahel. Ni lugha ya Waberberi wanaoishi kati ya wasemaji wa Kiarabu katika Afrika ya Kaskazini.

Tamazight ni kati ya lugha za Kiafrika-Kiasia. Wasemaji wa Tamazight watazamiwa kuwa wenyeji asilia wa Afrika ya Kaskazini kabla ya kuja kwa Waroma wa Kale au kwa Waarabu. 

Tangu uenezaji wa Kiarabu matumizi ya Tamazight imerudi nyuma polepole. Wakazi wengi wa nchi za Afrika ya Kaskazini ni wa asili ya Kiberber lakini kwa kawaida kupotea kwa lugha humaanisha pia upotevu wa tabia ya kuwa Berber. Leo hii wamebaki wasemaji milioni 10 na wengi wao hutumia lugha yao pamoja na Kiarabu au Kifaransa katika maisha ya kila siku.

Mwandiko 
Tamazight imeandikwa tangu miaka maelfu. Mifano ya kale kabisa imehifadhiwa tangu 200 KK iliyoandikwa kwa mwandiko wa Tifinagh inayoendelea kutumiwa na Watuareg. 

Aina ya Tifinagh imekuwa mwandiko rasmi nchini Moroko tangu mwaka 2003 pamoja na Kiarabu na Kilatini.

Tangu mwaka 1000 na uenezaji wa Uislamu lugha imeanza kuandikwa kwa herufi za Kiarabu. 

Katika karne ya 20 imeandikwa mara nyingi kwa mwandiko wa Kilatini. 

Katika nchi nyingi zilikuwa koloni za Ufaransa mwandiko ni Kilatini hadi leo.

Waberberi
Maghreb
Algeria
Moroko
Lugha za Kiafrika-Kiasia
Ibadan

Ibadan (kwa Kiyoruba Ìbàdàn, kirefu (Ìlú) Ẹ̀bá-Ọ̀dàn, (mji kwenye) ombwe la mbuga) ni  mji mkubwa wa tatu wa Nigeria wenye wakazi 3,800,000 (kadirio 2007) na wengi wao ni Wayoruba. Ni mji mkuu wa jimbo la Oyo.

Uko katika Nigeria ya kusini-magharibi, takriban kilometa 125 kutoka Lagos.  

Kihistoria ulikuwa kitovu cha Nigeria yote ya magharibi ikiwa makao makuu ya jimbo la magharibi baada ya uhuru wa nchi. 

Mji ulianzishwa mwaka 1829 kama makao makuu ya wafalme wa Wayoruba.

Watu wa Ibadan
 Mwimbaji Sade ambaya sasa amekuwa Mwingereza alizaliwa huku tarehe 16 Januari 1959).

Viungo vya nje
 Chuo Kikuu cha Ibadan

Miji ya Nigeria
Ibadan
Jimbo la Oyo
Sade

Helen Folasade Adu (amezaliwa 16 Januari 1959) ni mwanamuziki kutoka nchi ya Nigeria. Anajulikana zaidi kwa jina la Sade. Sade ambaye amewahi kupata Tuzo ya Grammy hasa ni mwimbaji na mtunzi.

Historia
Sade alizaliwa katika mji wa Ibadan katika Jimbo la Oyo. Baba yake, Bisi Adu, alikuwa ni Mnigeria, mhadhiri wa masuala ya uchumi, na mama yake, Anne Hayes, alikuwa ni nesi toka Uingereza. Baada ya baba na mama yake kuachana, mama yake alirudi Uingereza ambapo aliwachukua Sade na kaka yake, Banji. Akiwa Uingereza, Sade alijenga mapenzi na masuala ya mitindo, dansi, na kuimba. Wakati huo alipenda kuwasikiliza wanamuziki kama Marvin Gaye, Curtis Mayfield, na Donny Hathaway.

Waliozaliwa 1959
Wanamuziki wa Uingereza
Wanamuziki wa Nigeria
Washindi wa Tuzo za Grammy
Leeds

Leeds ni mji katika kaskazini ya Uingereza na mji mkubwa wa tatu nchini mwenye wakazi 458,000 mjini penyewe ambao pamoja na rundiko la "Metropolitan Borough City of Leeds" wanafikia 700,000. 

Leeds ilikua kuwa mji mkubwa wakati wa mapinduzi ya viwandani kama kitovu cha viwanda vya vitambaa na nguo. Siku hizi biashara kama benki na huduma za kila aina zimechukua nafasi ya kwanza. 

Leeds imejulikana pia kutokana na Chuo Kikuu chake kilichoundwa mwaka 1904. Wanafunzi wengi kutoka Afrika walichukua masomo ya juu hapa wanaojulikana zaidi ni waandishi Wole Soyinka kutoka Nigeria na Ngũgĩ wa Thiong'o wa Kenya.

Timu ya soka ya Leeds United imekuwa kati ya klabu muhimu za uingereza kwa miaka mingi.

Picha

External links 

    
 Leeds City Council Leeds City (Metropolitan) Council. 
 Leeds City Guide The Official Leeds City Guide.   
 'Leeds, Live it, Love it' Official city website, for visitors, business, students and residents.

Miji ya Uingereza
Yorkshire na Humber
Hifadhi ya Ngorongoro

Hifadhi ya Ngorongoro (kwa Kiingereza: "Ngorongoro Conservation Area") ni hifadhi ya taifa kaskazini mwa Tanzania inayojulikana kote duniani, hasa baada ya kuorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia. 

Kiini chake ni eneo la kasoko kubwa lenye umbali wa takriban kilomita 180 kutoka Arusha.

Kuna jumla ya wanyamapori wakubwa takriban 25,000, wakiwa pamoja na vifaru, viboko, nyumbu, pundamilia, nyati, simba, fisi na chui.

Bidii kubwa zaidi ya kulinda wanyama aina ya vifaru zinahitajika haraka kwa sababu idadi ya wanyama hao inazidi kupungua.

Mabaki ya zamadamu katika Olduvai Gorge yanaonyesha kwamba wanyama hao waliokoma walikuweko tangu miaka milioni 3 iliyopita.

Mwaka 1979 Ngorongoro ilipokewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO upande wa uasilia.

Katika sekta ya utalii, ambayo nchi kama nchi huitegemea kwa kiasi fulani, ni muhimu serikali iandae miundombinu, hasa barabara zenye ubora wa hali ya juu, ili zitumike kwa muda mrefu na kuboresha sekta nyingine.

Picha

Tazama pia
 Orodha ya volkeno nchini Tanzania
 Wilaya ya Ngorongoro
 Kasoko ya Ngorongoro
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Tanbihi

Marejeo
 Ngorongoro Conservation Area  at the UNEP World Conservation Monitoring Centre
  Deocampo, D.M., 2004. Hydrogeochemistry in the Ngorongoro Crater, Tanzania, and implications for land use in a World Heritage Site. Applied Geochemistry, volume 19, p. 755-767
  Deocampo, D.M., 2005. Evaporative evolution of surface waters and the role of aqueous CO2 in magnesium silicate precipitation: Lake Eyasi and Ngorongoro Crater, northern Tanzania. South African Journal of Geology, volume 108, p. 493-504.

Viungo vya nje

 Ngorongoro Conservation Area Authority 
 Tanzania Tourist Bureau 
 
 UNESCO World Heritage Site Datasheet

Hifadhi za Taifa za Tanzania
Mahali pa Urithi wa Dunia katika Tanzania
Volkeno za Afrika
Volkeno za Tanzania
Mkoa wa Arusha
Luangwa

Luangwa ni mji wa Zambia kwenye pembetatu ya mpakani kati ya Zambia, Msumbiji na Zimbabwe mahali panapoishia mto Luangwa katika Zambezi si mbali na ziwa la lambo la Cabora Bassa. Ng'ambo ya Zambezi upande wa Zimbabwe iko Kanyembe na ng'ambo ya mto Luangwa iko Zumbo (Msumbiji).

Luangwa iko kwa kimo cha mita 347 juu ya UB ni makao makuu ya wilaya yenye wakazi 18,948 (sensa 2000).

Kabla ya uhuru mji ukaitwa Feira kwa sababu iliundwa na Wareno kutoka Msumbiji.

Kuna barabara moja tu inayounganisha Luangwa na barabara kuu ya Zambia iliyoko takriban kilomita 100 upande wa kaskazini. Hakuna feri za mara kwa mara lakini watu huvukizwa kwa maboti madogo.

Miji ya Zambia
Luangwa (mto)

Mto Luangwa ni mto mkubwa wa Zambia ya mashariki.

Kuna mto wa pili mdogo zaidi wenye jina hilohilo unaoishia katika Ziwa Kariba.

Mwendo
Luangwa ina chanzo chake katika milima ya Mafinga karibu na mpaka wa Tanzania na Malawi. Kwa jumla huelekea kusini sambamba na mpaka wa Malawi. Unapita maeneo mapana ya hifadhi za taifa za Luangwa Kaskazini na Luambe hadi Luangwa Kusini.

Takriban kilomita 500 baada ya chanzo bonde la mto linakuwa jembamba lenye magenge makali kila upande. Kabla ya mdomo wake mto Luangwa ni mpaka kati ya Zambia na Msumbiji.

Mto unaishia katika Zambezi kwenye mji wa Luangwa.

Mabadiliko makubwa ya kiwango cha maji
Kiasi cha maji ndani ya mto hubadilika sana kufuatana na majira. Wakati wa ukame mto una maji kidogo na mahali pengi unapitika kwa miguu. Lakini kati ya Desemba hadi Machi wakati wa mvua katika milima ya chanzo chake na cha matawimto kuna maji mengi. Kila mwaka mwendo wa mto unaweza kubadilika kiasi kutokana na nguvu ya maji. Hii ni sababu mojawapo ya kwamba hakuna watu wengi wanaokaa kando ya mto huu.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji
 Orodha ya mito ya Zambia

Mito ya Afrika
Mito ya Zambia
Mito ya Msumbiji
Mto Zambezi
Bahari ya Hindi
Karl Ferdinand Braun

Karl Ferdinand Braun (6 Juni 1850 – 20 Aprili 1918) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza mambo ya umeme. Mwaka wa 1909, pamoja na Guglielmo Marconi, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1850
Waliofariki 1918
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Bata mzamaji

Mabata wazamaji ni ndege wa maji wa nusufamilia Aythyinae katika familia Anatidae. Spishi hizi huzamia kabisa ili kukamata samaki, wanyamakombe au mimea ya maji. Miguu yao iko nyuma zaidi ya mwili kuliko miguu ya mabata wachovya ili kujisogeza mbele vizuri ndani ya maji. Kwa sababu hiyo hawawezi kutembea vizuri. Hutokea kwa makundi kwa maji baridi au milango ya mito, lakini bata mzamaji mkubwa (Aythya marila) huingia bahari wakati wa majira ya baridi. Wanaweza kupuruka sana na spishi za kanda za kaskazini huhamia kusini kila majira ya baridi. Hujenga matago yao visiwani kwa maziwa au ndani ya uoto wa matete uliosongamana.

Spishi za Afrika 
 Aythya affinis, Bata Mzamaji Mdogo (Lesser Scaup)
 Aythya ferina, Bata Kichwa-chekundu (Common Pochard)
 Aythya fuligula, Bata Kishungi (Tufted Duck)
 Aythya innotata, Bata Mzamaji wa Madagaska (Madagascan Pochard)
 Aythya marila, Bata Mzamaji Mkubwa (Greater Scaup)
 Aythya nyroca, Bata Macho-meupe (Ferruginous Duck)
 Marmaronetta angustirostris, Bata Domo-jembamba (Marbled Duck)
 Netta erythrophthalma, Bata Macho-mekundu (Southern Pochard)
 Netta e. brunnea, Bata Macho-mekundu (African Pochard)
 Netta rufina, Bata Utosi-mwekundu (Red-crested Pochard)

Spishi za mabara mengine 
 Aythya americana (Redhead)
 Aythya australis (Hardhead}
 Aythya baeri (Baer's Pochard)
 Aythya collaris (Ring-necked Duck)
 Aythya novaeseelandiae (New Zealand Scaup)
 Aythya valisineria (Canvasback)
 Rhodonessa caryophyllacea (Pink-headed Duck) labda imekwisha
 Netta peposaca (Rosy-billed Pochard)

Picha 

Mabata
Paul Sabatier

Paul Sabatier (5 Novemba 1854 – 14 Agosti 1941) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Alichunguza sifa za elementi mbalimbali. Mwaka wa 1912 pamoja na Victor Grignard alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Viungo vya nje 
 Wasifu wa Sabatier

Waliozaliwa 1854
Waliofariki 1941
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Walther Nernst

Walther Hermann Nernst (25 Juni 1864 – 18 Novemba 1941) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Aliongeza utafiti wa kemia kwa jumla. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1864
Waliofariki 1941
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Tibesti

Tibesti ni safu ya milima nchini Chadi na pia Libya yenye milima mikubwa zaidi ya eneo lote la jangwa la Sahara. Asili yake ni ya kivolkeno.

Mlima wenye kimo kirefu ni Emi Koussi (m 3415), Kegueur Terbi (m 3376), Tarso Taro (m 3325) na Pic Tousside (m 3265) ambayo ni volkeno hai.

Sehemu za juu mlimani hupokea mvua kidogo kila mwaka, kiasi hadi sentimita 12, kinachowezesha kustawi kwa mimea na hata miti kadhaa. Kwa hiyo kuna wakazi wachache wa kudumu. 

Zamani, kabla ya kuenea kwa Sahara, eneo lilikuwa na wanyamapori wengi, jinsi inavyoonekana katika michoro kwenye mapango yaliyokuwa makazi ya binadamu takriban miaka 5000 iliyopita (yaani mnamo 3000 KK).

Viungo vya nje 
 Tibesti
 Information on climbing, with map 
 Information about the mountains, with images 
 WWF report on the Tibesti region
 Photo gallery
 Bird life in the Tibesti Mountains
 Photo gallery 
 Travel page with photos (in German)

Milima ya Afrika
Volkeno za Afrika
Milima ya Chad
Milima ya Libya
Zaire (mkoa)

Zaire ni jina la mkoa wa kaskazini-magharibi nchini Angola wenye eneo la km² 40,130 na wakazi 600,000.

Mipaka
Mkoa umepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliyoitwa "Zaire" hadi 1997. Mipaka mingine ni mikoa ya Uige upande wa mashariki, Cuanza Norte upande wa kusini na Bahari Atlantiki upande wa magharibi.

Miji
Makako makuu ni mji wa M'banza-Kongo. Miji mingine ni Soyo kwenye mdomo wa mto Kongo, Tomboco, N'Zeto kwenye mdomo wa mto Mebridege na Noqui kando la Matadi kwenye mpaka wa Kongo.

Uchumi
Uchumi ni hasa kilimo na uvuwi pamoja na migodi, kuchimba madini na mafuta ya petroli.

Mikoa ya Angola
Zaire (mkoa)
Yochanan Vollach

Yochanan Vollach (amezaliwa mwaka 1945) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Israeli. 

Waliozaliwa 1945
Wachezaji mpira wa Israeli
Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges (24 Agosti 1899 - 14 Juni 1986) alikuwa mwandishi wa fasihi kutoka nchi ya Argentina. Wataalamu wengi wa fasihi wanaamini kuwa Borges alikuwa mmojawapo wa waandishi mashuhuri sana katika karne iliyopita. 

Mwaka 1914, familia yake ilihamia nchini Switzerland ambapo aliweza kujiunga na shule na baadaye kusafiri nchini Hispania. Alivyorudi nchini Argentina mnamo mwaka 1921, Borges alianza kuchapisha vitabu vya fasihi na insha kadhaa. Pia alishawahi kufanya kazi kama mkutubi na mhadhiri wa umma. Mwaka 1955, alichaguliwa kuwa mkurugenzi wa Maktaba ya Taifa (Biblioteca Nacional) na mwalimu wa Fasihi katika Chuo Kikuu cha Buenos Aires. 

Mwaka 1961 alikuja katika uzingativu wa watu kimataifa pale alipopata Tuzo ya Waandishi wa Kimataifa kwa ajili ya Prix Formentor. Mwaka 1971 alijishindia Tuzo ya Jerusalem. Kazi zake zilitafsiriwa na kuchapishwa zaidi nchini Marekani na huko barani Ulaya. Borges yeye mwenyewe alikuwa anajua lugha kadhaa kwa ufasaha kabisa. Alifariki mjini Geneva, Switzerland, mnamo mwaka 1986.

Borges hasa alijulikana kwa kutunga hadithi fupi za kubuniwa zilizoangazia masuala magumu kama vile "Wakati, Uwanda na Vioo" (kwa Kiingereza, Time, space and mirrors).

Mifano ya hadithi fupi alizoziandika ni kama "Shamba Panda" ambayo kwa Kiingereza ni The Garden of forking paths, na "Maktaba ya Babeli", au kwa Kiingereza, The Library of Babel.

Viungo vya nje 
 Internetaleph Jorge Luis Borges

Waliozaliwa 1899
Waliofariki 1986
Waandishi wa Argentina
Tete (mji)

Tete ni mji mwenye wakazi 104,832 na makao makuu ya Mkoa wa Tete nchini Msumbiji. Iko kando la mto Zambezi takriban 420 km kutoka mdomo wake na mahali pa daraja mojawapo kati ya madaraja matano yanayovuka mto huu.

Tete ni mji wa kale uliojulikana kama kituo cha biashara cha Waswahili katika ufalme wa Mwene Mtapa. 1531 ilitwaliwa na Wareno ukawa kituo cha utawala wa Kireno katika bonde la Zambezi. Tangu karne ya 18 ilikuwa kituo cha kijeshi che Kireno na makao makuu ya utawala wa kikoloni wa eneo kubwa. 

Hadi leo kuna majengo kadhaa za zamani za ukoloni pamoja na kanisa, hospitali na jumba la gavana. 32 km nje ya mji kuna misioni ya Boroma iliyoanzishwa na shirika la Yesu.

Siku hizi uchumi wa mji uko duni ingawa Tete imekuwa muhimu kwa mawasiliano ikiwa na daraja, kituo cha reli na uwanja wa ndege.

Miji ya Msumbiji
London School of Economics

Chuo cha Uchumi London (London School of Economics and Political Science; kwa kawaida kifupi: LSE kwa London School of Economics) ni kati ya vyuo maarufu duniani katika elimu ya uchumi, jamii na siasa.

Muhtasari 
Chuo kilianzishwa mwaka 1895 mjini London na leo hii ni sehemu ya Chuo Kikuu cha London. Hasa idara ya uchumi ina sifa za kimataifa.

Zaidi ya wakuu wa dola 39 walisoma katika chuo hiki na 8 kati yao wanashika nafasi ya mkuu wa nchi mwaka 2007. Maprofesa pamoja na waliopata digrii chuoni hapa jumla 14 walipokea tuzo ya Nobel ya uchumi, amani au fasihi.

Nafasi za kuendesha utafiti pamoja na nafasi kwa ajili ya wanafunzi huhesabiwa kati ya bora kabisa duniani.

Wanafunzi mashuhuri wa LSE 
Kati ya viongozi wa kimataifa waliosoma LSE ni 
 John F. Kennedy (rais wa Marekani 1961-1963)
 Romano Prodi (waziri Mkuu wa Italia 1996-1998 na tena tangu 2006; 1999-2004 Rais wa Kamati ya Ulaya
 Mick Jagger (mwimbaji wa bendi ya Rolling Stones)
 Kwame Nkrumah (1909-1972) - Rais wa kwanza wa Ghana (1960-1966)
 Jomo Kenyatta (1891-1978) Rais wa kwanza wa Kenya (1964-1978)
 Mwai Kibaki (b. 1931) - Rais wa Kenya (tangu 2002)

Vyuo vikuu vya Uingereza
London
Romano Prodi

Romano Prodi (Scandiano 9 Agosti 1939) ni mchumi na mwanasiasa wa Italia. Aliwahi kuwa waziri mkuu wa Italia mara mbili: 1996-1998 na 2006-2008.

Profesa wa uchumi 
Prodi aliwahi kuwa profesa wa uchumi kwenye Chuo Kikuu cha Bologna kati ya 1971 na 1999. Mwaka 1978 aliitwa na Waziri Mkuu Giulio Andreotti kujiunga na serikali yake kama waziri wa viwanda. Baada ya kuanguka kwa serikali hiyo mwaka 1979 Prodi alirudi Chuo Kikuu.

Waziri Mkuu mara ya kwanza 
Mwaka 1996 alipewa nafasi ya kiongozi wa ushirikiano wa "Ulivo" (yaani "Mzeituni") uliounganisha vyama mbalimbali vya kisiasa vya mrengo wa kushoto akamshinda Silvio Berlusconi na umoja wake wa kisiasa wa mrengo wa kulia akawa waziri mkuu. Akajiuzulu 1998 baada ya kuporomoka kwa ushirikiano wa Ulivo bungeni.

Kiongozi wa Ulaya 
Mwaka 1999 akachaguliwa kama mbunge wa Bunge la Ulaya akateuliwa kuwa mwenyekiti au raisi wa Kamati ya Ulaya kwa kipindi cha 1999 hadi 2004. Aliongoza Umoja wa Ulaya katika majadiliano ya kupokea nchi kumi kama wanachama wapya mwaka 2004.

Waziri Mkuu awamu wa pili 
Baada ya kumaliza kipindi hicho akarudi katika siasa ya Italia akashinda tena uchaguzi wa bunge la mwaka 2006 dhidi ya Berlusconi. Tangu 17 Mei mwaka huo akawa waziri mkuu wa Italia mara ya pili akiongoza ushirikiano wa vyama unaoitwa "Unione" (yaani "umoja"). Serikali yake ilianguka mwaka 2008.

Viungo vya nje

Prodi, Romano
Bata-shimo

Mabata-shimo ni ndege wa maji wa nusufamilia ya Tadorninae katika familia ya Anatidae. Mabata hawa ni katikati ya mabata wachovya na mabata bukini kwa ukubwa na kwa umbo. Wanaitwa mabata-shimo kwa sababu spishi nyingi hutaga mayai ndani ya shimo la mti au pango la sungura, mhanga n.k. Hula wanyamakombe, kaa, wadudu, nyungunyungu au manyasi, mimea ingine na mbegu. Wakiruka angani wanafanana zaidi na mabata bukini kuliko na mabata wachovya.

Spishi za Afrika 
 Alopochen aegyptiaca, Bata Bukini wa Misri (Egyptian Goose)
 Alopochen kervazoi, Bata Bukini wa Réunion (Réunion Sheldgoose or Kervazo's Egyptian Goose) – imekwisha miaka ya 1690
 Alopochen mauritianus, Bata Bukini wa Morisi (Mauritius Sheldgoose) – imekwisha miaka ya 1690
 Cyanochen cyanoptera, Bata Bukini Mabawa-buluu (Blue-winged Goose)
 Sarkidiornis melanotos, Bata nyundo (Knob-billed Duck)
 Tadorna cana, Bata Kichwa-kijivu) (South African or (Cape Shelduck)
 Tadorna ferruginea, Bata Kahawianyekundu) (Ruddy Shelduck)
 Tadorna tadorna, Bata Mkufu-mwekundu) (Common Shelduck)

Spishi za mabara mengine 
 Chloephaga hybrida (Kelp Goose)
 Chloephaga melanoptera (Andean Goose)
 Chloephaga picta (Upland or Magellan Goose)
 Chloephaga poliocephala (Ashy-headed Goose)
 Chloephaga rubidiceps (Ruddy-headed Goose)
 Hymenolaimus malacorhynchus (Blue Duck)
 Malacorhynchus membranaceus (Pink-eared Duck or Zebra Duck)
 Merganetta armata (Torrent Duck)
 Neochen jubata (Orinoco Goose)
 Radjah radjah (Rajah Shelduck)
 Sarkidiornis sylvicola (Comb Duck)
 Tachyeres brachypterus (Falkland Steamer Duck)
 Tachyeres leucocephalus (Chubut Steamer Duck)
 Tachyeres patachonicus (Flying Steamer Duck)
 Tachyeres pteneres (Fuegian Steamer Duck)
 Tadorna cristata (Crested Shelduck) - labda imekwisha sasa
 Tadorna tadornoides (Australian Shelduck)
 Tadorna variegata (Paradise Shelduck)

Spishi za kabla ya historia 
 Alopochen sirabensis (Malagasy Shelduck, Madagaska) - labda spishi ndogo ya A. mauritianus
 Centrornis majori (Malagasy sheldgoose, Madagaska)
 Pachyanas chathamica (Chatham Island Duck, Visiwa vya Chatham)
 Tadorna cf. variegata (Chatham Islands Shelduck, Visiwa vya Chatham)

Picha 

Mabata
Theodore William Richards

Theodore William Richards (31 Januari 1868 – 2 Aprili 1928) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine, alichunguza vipimo vya atomu. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1868
Waliofariki 1928
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Francis William Aston

Francis William Aston (1 Septemba 1877 – 20 Novemba 1945) alikuwa mwanakemia na mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Baadhi ya utafiti mwingine, alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1877
Waliofariki 1945
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Fidel Castro

Fidel Alejandro Castro Rúz (13 Agosti 1926 - 25 Novemba 2016) alikuwa kiongozi wa Kuba tangu mwaka 1959 hadi 2006 akiwa waziri mkuu hadi 1976 halafu rais wa nchi.

Maisha
Fidel Castro alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Havana akawa wakili kabla ya kujiunga na siasa ya mapinduzi.
Castro aliongoza harakati ya upinzani wa wanamgambo dhidi ya udikteta wa jenerali Fulgencio Batista tangu 1953. 

Fidel Castro alivyokamatwa baada ya uvamizi wa  Moncada, mwaka 1956. 

Hatimaye mwaka 1958 alishinda jeshi la Batista aliyelazimika kukimbia nchi tarehe 1 Januari 1959. Fidel Castro alitakiwa kuuawa na jeshi la Batista lakini alikimbia na kuvuka bahari ya Atlantiki hadi Mexico umbali wa kilomita 100. Baada ya muda alipanda mashua hadi Arjentina ili kupata msaada wa Che Guevara aliyekuwa tabibu akamsaidia Castro kupambana dhidi ya Batista na mara baada ya kumshinda Fidel Castro alikuwa Rais, Ernesto che Guevala akiwa waziri wake. Hivyo Castro akawa kiongozi mpya wa Cuba hadi mwaka 2006.

Castro hakukubaliwa na Marekani, hivyo akajiunga na siasa ya Umoja wa Kisovyeti dhidi ya Marekani. 
Aliongoza harakati yake kuwa chama cha kikomunisti akatangaza ukomunisti mwenyewe.

Hata baada ya kuporomoka kwa ukomunisti kote duniani (1989) aliendelea kutawala kwa kufuata mfumo huo.
Baada ya upasuaji alioupata tarehe 31 Julai 2006 alikabidhi madaraka kwa mdogo wake Raul Castro.

Alifariki tarehe 25 Novemba 2016.

Waliozaliwa 1926
Waliofariki 2016
Marais wa Kuba
Ukomunisti
Mapinduzi
Radio Tanzania Dar es Salaam

Radio Tanzania Dar Es Salaam ni chombo cha taifa la Tanzania ambacho hutoa burudani za aina mbalimbali kama vile muziki, ngoma za utamaduni, mpira, mashairi, taarabu na taarifa mbalimbali za kitaifa na za kimataifa. 

Redio hii ina ofisi kuu yake Barabara ya Nyerere (zamani ilijulikana kama Pugu Road), Dar es Salaam. 

T
Tanzania
Dar es Salaam
Strängnäs

Strängnäs ni mji mdogo nchini Uswidi wenye wakazi 13,000. Iko kusini ya Stockholm katika mkoa wa Södermanland. 

Strängnäs ina umuhimu wa kihistoria kwa sababu ilikuwa mahali pa uchaguzi wa mfalme Gustav Wasa tar. 6 Juni 1523. Sikukuu ya taifa ya Uswidi inakumbuka uchaguzi huo.

Miji ya Uswidi
Musalia Mudavadi

Wycliffe Musalia Mudavadi (anajulikana zaidi kwa jina la Musalia Mudavadi; alizaliwa katika Kaunti ya Vihiga, 12 Septemba 1960) ni mwanasiasa maarufu nchini Kenya. 

Mudavadi amekuwa mbunge kwa miaka mingi. Aliingia bungeni kwa mara ya kwanza mwaka 1989 baada ya baba yake, Moses Mudavadi, aliyekuwa akishikilia kiti hicho, kufariki.

Alikuwa ndiye makamu wa rais wa mwisho kabla Daniel Arap Moi hajaondoka madarakani. Inaaminika kuwa alipewa umakamu wa rais ili kushawishi Waluhya kuiunga mkono KANU. Mpango huu haukufanikiwa.

Katika uchaguzi wa urais nchini Kenya mwaka 2002, Mudavadi alikuwa mgombea mwenza wa Uhuru Kenyatta. Pamoja na kuungwa mkono na rais aliyekuwa akimaliza muda wake, Moi, na mtandao mkubwa wa KANU, Kenyatta na Mudavadi walishindwa uchaguzi, Kenyatta hakuchaguliwa kuwa rais na Mudavadi alipoteza kiti cha ubunge wa Sabatia.

Wakati wa upigaji wa kura ya maoni kuhusu katiba mpya ya Kenya, Mudavadi alikuwa kwenye kambi iliyokuwa ikiipinga katiba hiyo. Katika kambi hiyo alikuwemo mwanasiasa maarufu Raila Odinga.

Mudavadi alikuwa kwenye kambi ya watakaogombea urais wa Kenya mnamo Desemba 2007.

Mwaka 2015 alianzisha chama cha Amani National Congress (ANC) kilichoendelea kusimama upande wa Raila Odinga kwenye uchaguzi wa rais mnamo 2017.  

Mwaka 2021 Mudavadi aliungana na Kalonzo Musyoka (chama cha Wiper), Moses Wetangula (Ford Kenya) na Gideon Moi (Kanu) kuunda ONE KENYA ALLIANCE-OKA kwa kusudi la kumpata mgombea kwenye uchaguzi wa 2022. Mudavadi alitangaza kwamba yeye alilenga kugombea mwenyewe.

Tarehe 23 Januari 2022 Mudavadi alimkaribisha makamu wa rais William Ruto kwenye mkutano mkuu wa ANC na hivyo kusababisha wenzake Gideon Moi na Kalonzo Musyoka kuondoka kwenye ushirikiano naye.

Marejeo 

Waliozaliwa 1960
Wanasiasa wa Kenya
Wabunge wa Kenya
Makamu wa Rais wa Kenya
Watu walio hai
Gilberto Gil

Gilberto Passos Gil Moreira (alizaliwa 26 Juni 1942) ni mwanamuziki, mwimbaji, mpiga gitaa, na mwanaharakati toka nchini Brazili. Gil alikuwa Waziri wa Utamaduni wa nchi hiyo toka mwaka 2003 to 2008 katika serikali ya Rais [[Luiz Inácio Lula da Silva]].

Gil alianza safari yake ndefu ya muziki akipiga muziki aina ya Bossa Nova kisha baadaye akaanza kuandika nyimbo za kuchochea mwamko na ufahamu wa kisiasa na kijamii.

Mwaka 1969, Gil na mwanamuziki mwenzake, Caetano Veloso walikamatwa na askari wa serikali ya kijeshi ya Brazili kwa tuhuma za kujihusisha na harakati dhidi ya serikali. Walipoachiliwa, wote wawili walikimbilia uhamishoni London, Uingereza.

Akiwa Uingereza, Gil alianza kutumbuiza na makundi ya muziki nchini humo kama vile Yes, Pink Floyd, na Incredible String Band. Mwaka 1970 alitembelea Marekani ambapo alirekodi santuri aliyoimba kwa Kiingereza. Akishirikiana na Jimmy Cliff alirekodi wimbo wa Bob Marley wa "No Woman, No Cry" mwaka 1980. Wimbo huu ulipata umaarufu mkubwa na ulifanikiwa kuifanya Rege kupendwa na kukubalika nchini Brazili.

Pamoja na kuwa waziri, Gil bado aliuwa akitumbuiza mwisho wa wiki na pia alirekodi nyimbo kadhaa akiwa waziri kama vile Rebento, Refavela, Refzenda, na Oslodum. Nyimbo hizi amezitoa chini ya mfumo mpya wa hatimiliki huria, Creative Commons.

Mei 2005, Mfalme wa Uswidi alimkabidhi Gil tuzo ya muziki ya "Polar Music Prize." Septemba 2005 alipewa tuzo ya "Légion d'honneur" toka serikali ya Ufaransa

Viungo vya nje
 Video ya Gilberto Gil akiimba "No Woman, No Cray"
 Tovuti ya Gilberto Gil
 Video ya Gilberto Gil

Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Wanamuziki wa Brazil
Wanaharakati wa Brazil
Wanasiasa wa Brazil
Virginia

Virginia ni jimbo (commonwealth) la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika mashariki ya Marekani bara. Imepakana na West Virginia, Maryland na mkoa wa shirikisho la Washington D.C. upande wa kaskazini, North Carolina na Tennessee upande wa kusini halafu Kentucky na West Virginia upande wa magharibi. Upande wa mashariki ni bahari ya Atlantiki pamoja na hori ya Chesapeake.

Mji mkuu ni Richmond (Virginia) na mji mkubwa ni Virginia Beach. 

Virginia ilikuwa koloni ya Uingereza tangu kuanzishwa kwa mji wa Jamestown (Virginia) mwaka 1607. Jina la "Virginia" lamaanisha "kibikira" kwa heshima ya malkia Elizabeth I ambaye hakuolewa. Mwaka 1788 ilikuwa jimbo la kujitawala la nchi mpya ya Marekani ni moja kati ya majimbo 13 yaliyoanzisha Marekani.

Jimbo la West Virginia iliwahi kuwa sehemu ya Virginia. Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani Virginia iliondoka katika maungano ya madola ya Marekani ikajiunga na waasi wengine katika Shirikisho la Marekani. Wakati ule wilaya kwenye magharibi ya jimbo zilijitenga na kuwa jimbo jipya lililobaki upande wa maungano hata baada ya mwisho wa vita.

 
Majimbo ya Marekani
Maryland

Maryland ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani.  Imepakana na majimbo ya Pennsylvania, West Virginia, Delaware, Virginia na mkoa wa shirikisho la Washington DC.

Iko kwenye pwani ya Atlantiki upande wa mashariki wa Marekani bara. Hori ya Chesapeake inagawa eneo la jimbo pande mbili. 

Mji mkuu ni Annapolis na mji mkubwa ni Baltimore. Kwa miji mingine, angalia orodha ya miji.

Historia
Iliundwa kama koloni la Uingereza mwaka 1634 na kabaila Lord Baltimore aliyetumia jina la Maryland kwa heshima ya mke wa mfalme Charles I. Baltimore aliyetoka Eire alitafuta hasa mahali kwa ajili ya Wakatoliki wasiokubaliwa katika makoloni mengine ya Uingereza. Maryland ilikuwa koloni la kwanza lenye sheria iliyokubali madhehebu yote ya Kikristo. 

Mji mkuu wa Washington DC ulijengwa kwenye eneo lililotengwa na eneo la Mayrland kando ya mto Potomac.

Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani (1861-1865) Maryland ilikaa upande wa Maungano.

Viungo vya Nje 

 State of Maryland (tovuti ya serikali)
 USGS habari za Maryland 
 U.S. idara ya sensa 

 
Majimbo ya Marekani
Mkoa wa Kati (Kenya)

Mkoa wa Kati (Central Province) ni mkoa wa Kenya unaoenea kati ya Mlima Kenya, Nairobi na Nyahururu. Eneo lake si kubwa lakini kuna msongamano mkubwa wa watu kulingana na mikoa ya jirani kwa sababu ya hali ya hewa na rutba ya ardhi inayolisha watu wengi. Nairobi iko nje ya mkoa.

Hali ya hewa 
Hali ya hewa mkoani ni poa hakuna baridi kali kutokana na kimo cha juu. Kuna mvua nyingi kiasi na majira yake ni kuanzia Machi hadi Mei halafu Oktoba hadi Novemba.

Uchumi 
Mkoa wa Kati ni kitovu cha kilimo cha Kenya. Kuna kahawa nyingi pia mazao mengine. Maziwa na bidhaa kutokana na maziwa kama vile jibini hutengenezwa hasa mkoani. Soko zake ni pamoja na mji mkuu wa Nairobi ulio nje ya mkoa mwenyewe lakini imepakana nayo.

Utawala 
Makao makuuy a mkoa yapo Nyeri. Kuna wilaya saba kama zifuatazo:

Historia 
Wenyeji asilia ni hasa Wagikuyu, Waembu na Wameru wanoitwa pia watu wa G.E.M.A. na kushirikiana historia ya pamoja wakitumia lugha ambazo ni karibu. Wanaaminiwa walifika mkoani katika karne ya 17.

Wakati wa ukoloni Waingereza waliona maeneo ya mkoa kufaa kwa walowezi Wazungu kutokana hali ya hewa. Hivyo sehemu kubwa zilitengwa kwa matumizi yao kwa jina la "White Highlands" (Nyanda za juu za Wazungu). Wenyeji wengi waliondolewa mashambani au walivumuliwa tu bila haki.

Siasa hii ilikuwa sababu hasa ya upinzani ulioanzishwa katika miaka ya 1940 kwa jina la Mau Mau.

Chini ya utawala wa rais Kenyatta mkoa uliona miradi mingi ya maendeleo kama barabara, viwanda na shule. Lakini wakati wa utawala wa Moi miradi mingi pamoja na barabara zilirudi nyuma.

 
K
Edward Cummings

Edward Estlin Cummings (kwa kifupi E. E. Cummings; 14 Oktoba 1894 - 3 Septemba 1962) alikuwa mshairi na mwandishi mashuhuri kutoka Marekani. Kwa jumla aliandika na kuchapisha mashairi, riwaya na tamthilia mia tisa. Vile vile, Cummings alijulikana sana kama mchoraji wa picha kadhaa zilizovutia.

Mashairi ya Cummings yaligusia sana masuala ya mapenzi na mazingira - alipenda sana kuandika juu ya majira ya kuchipua. Mashairi yake yalipata umaarufu kwa sababu hayakuakifishwa kama ilivyo kawaida.

Watalaamu wengi wanaamini kuwa Cummings alikuwa mmojawapo wa washairi waliojulikana sana kule Marekani katika karne ya 20. Mashairi aliyoandika Cummings, na ambayo yanajulikana sana, ni kama: "In Just Spring", "A Man Who Had Fallen Amongst Thieves", "The Cambridge Ladies" na "Buffalo Bill".

Vitabu
 The Enormous Room (1922)
 Tulips and Chimneys (1923)
 & (1925) (self-published)
 XLI Poems (1925)
 is 5 (1926)
 HIM (1927) (a play)
 ViVa (1931)
 CIOPW (1931) (art works)
 EIMI (1933) (Soviet travelogue)
 No Thanks (1935)
 Collected Poems (1938)
 50 Poems (1940)
 1 × 1 (1944)
 Santa Claus: A Morality (1946)
 XAIPE: Seventy-One Poems (1950)
i—six nonlectures (1953) Harvard University Press
 Poems, 1923–1954 (1954)
 95 Poems (1958)
 73 Poems (1963) (posthumous)
 Fairy Tales (1965)
 Etcetera: The Unpublished Poems (1983)
 Complete Poems, 1904–1962, edited by George James Firmage, Liveright 2008

Baadhi ya tuzo alizopewa
 Dial Award (1925)
 Guggenheim Fellowship (1933)
 Shelley Memorial Award for Poetry (1945)
 Harriet Monroe Prize from Poetry magazine (1950)
 Fellowship of American Academy of Poets (1950)
 Guggenheim Fellowship (1951)
 Charles Eliot Norton Professorship at Harvard (1952–1953)
 Special citation from the National Book Award Committee for his Poems, 1923–1954 (1957)
 Bollingen Prize in Poetry (1958)
 Boston Arts Festival Award (1957)
 Two-year Ford Foundation grant of $15,000 (1959)

Marejeo

Viungo vya nje
 
 E. E. Cummings, Lifelong Unitarian Biography of Cummings and his relationship with Unitarianism
 E.E. Cummings Personal Library at LibraryThing
 Papers of E. E. Cummings at the Houghton Library at Harvard University
 E. E. Cummings Collection  at the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin
 Poems by E. E. Cummings at PoetryFoundation.org
 Jonathan Yardley, E. E. Cummings: A Biography, Sunday, October 17, 2004, Page BW02, The Washington Post Book Review
 SPRING:The Journal of the E. E. Cummings Society
 Modern American Poetry 
 E. E. Cummings at Library of Congress Authorities – with 202 catalog records
 Biography and poems of E. E. Cummings at Poets.org

Waandishi wa Marekani
Mkoa wa Mashariki (Kenya)

Mkoa wa Mashariki (Eastern Province) ni mkubwa wa pili kati ya mikoa minane ya Kenya. Umepakana na Ethiopia halafu na mikoa ya Bonde la Ufa, Kati, Nairobi, Pwani na Mashariki-Kaskazini. 

Eneo la mkoa ni 154,354 km² kuna wakazi karibu milioni tano na nusu. Umbo lake ni kanda ndefu linalounganisha watu wenye maisha na utamaduni tofauti sana. Katika kusini kuna wakulima wanaotumia lugha za Kibantu kama vile Wakamba na Wameru. Maeneo mapana ya kaskazini ni yabisi yakikaliwa na wahamiaji kama Borana, Turkana, Wasomali na wengine. Makao makuu ya mkoa yapo mjini Embu.

Ndani ya mkoa kuna maeneo yenye rutba sana hasa karibu na Mlima Kenya. Sehemu kubwa za Ukambani ni yabisi kiasi na wakulima wake hukosa mvua kila baada ya miaka kadhaa na kuteswa na njaa. Kaskazini ni nchi yabisi hata jangwa kama jangwa la Chalbi kati ya Ziwa Turkana na Marsabit.

Wilaya 
Wilaya - (Makao Makuu)
 Embu - (Embu)
 Isiolo - (Isiolo)
 Kitui - (Kitui)
 Machakos - (Machakos)
 Makueni - (Wote)
 Marsabit - (Marsabit)
 Mbeere - (Siakago)
 Meru Central - (Meru)
 Meru North a - (Maua)
 Meru South b - (Chuka)
 Moyale - (Moyale)
 Mwingi - (Mwingi)
 Tharaka - (Tharaka)

a Inaitwa piaWilaya ya Nyambene.b Inaitwa pia Wilaya ya Nithi''.

M
Embu

Embu ni mji wa Kenya upande wa kusini-mashariki wa Mlima Kenya. Umbali na Nairobi ni km 120. Embu ni makao makuu ya Kaunti ya Embu. 

Mji uko kwenye kimo cha mita 1,350 juu ya UB. Uliundwa na walowezi Waingereza mnamo mwaka 1906.

Wakazi walikuwa 60,673 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

Kuna asilimia kubwa ya watumishi wa serikali hapa wanaofanya kazi kwenye ofisi na shule nyingi zilizopo.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi

Miji ya Kenya
Kaunti ya Embu
Machakos

Machakos ni mji wa Kenya (Ukambani) takriban kilomita 64 upande wa kusini-mashariki wa Nairobi. Ni makao makuu ya kaunti ya Machakos.

Machakos imekua haraka kwa sababu ni karibu na mji mkuu wa taifa imeshapita idadi ya wakazi lakhi moja na nusu. Wenyeji wa Machakos ni hasa Wakamba.

Historia
Machakos ni kati ya miji ya kwanza ya Kenya bara ikaundwa mwaka 1899 na Waingereza na kuwa makao makuu ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (mbali na eneo lindwa la pwani lililokodishwa na Usultani wa Zanzibar na Uingereza) kwa muda mfupi. 

Jina la mji lilitokana na chifu Masaku wa Wakamba aliyewahi kuwa na boma lake hapo.  

Baada ya azimio la kutounganisha Machakos na reli ya Uganda mji haukuendelea sana. 

Mwaka 2002 majadiliano kati ya pande mbalimbali za vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Sudan yalifanyika Machakos.

Kituo kikuu cha mabasi mjini Nairobi huitwa na wenyeji "Machakos Country Bus".

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Habari za historia ya Wakamba
 Habari za mlima Kituluni karibu na Machakos .

Miji ya Kenya
Kaunti ya Machakos
Kakamega

Kakamega ni mji ulio makao makuu ya kaunti ya Kakamega nchini Kenya. 

Wakazi walikuwa 91,768 wakati wa sensa ya mwaka 2009. Wenyeji ni hasa Waluhya.

Kakamega iko takriban kilomita 100 kaskazini kwa Kisumu. 

Tangu mwaka 2006 chuo cha ufundi Kakamega kilipandishwa cheo kuwa Chuo Kikuu cha Malinde Musiro (Masinde Muliro University of Science and Technology).

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi
 

Miji ya Kenya
Kaunti ya Kakamega
Nyeri

Nyeri ni mji wa Kenya ya kati, takriban kilomita 100 kaskazini kwa Nairobi, miguuni mwa safu ya Aberdare ikitazama mlima Kenya. Nyeri ni makao makuu ya Kaunti ya Nyeri. 

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 125,357. Wakazi walio wengi ni Wakikuyu.

Nyeri imejulikana kimataifa kwa sababu ni mahali pa kuzikwa kwa Robert Baden-Powell anayekumbukwa kama mwanzilishi wa harakati ya maskauti. Maskauti kutoka nchi mbalimbali za dunia hufika hapo mara kwa mara kwa kumheshimu mzee huyu.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi

Miji ya Kenya
Kaunti ya Nyeri
Pentekoste

Pentekoste ni sikukuu ya dini za Uyahudi na Ukristo ambayo huadhimishwa wiki 7 za siku 7 baada ya Pasaka, hivyo siku ya 50 baada yake.

Jina
Jina hili lilianza kutumika kwa sababu kwa lugha ya Kigiriki lina maana ya namba 50. Hivyo "πεντηκοστή [ἡμέρα]" (pentekostē [hēmera]) ni "(siku ya) hamsini".

Shavuot ya Kiyahudi 
Sikukuu ya Kiyahudi ya Pentekoste inaadhimishwa siku ya hamsini baada ya Pasaka ya Kiyahudi. Sikukuu hii husherehekewa na Wayahudi pia kwa jina asili la Kiebrania חג השבועות, Hag ha Shavuot, yaani Sikukuu ya Majuma, kwa kifupi "shavuot" ("majuma") jinsi ilivyoamriwa katika kitabu cha Mambo ya Walawi 23:16. 

Ilikuwa sikukuu ya mavuno kama vile Pasaka ilivyohusiana na malimbuko.

Pentekoste ya Kikristo 
Kwa wafuasi wa Yesu Kristo ni ukumbusho wa umwagaji wa Roho Mtakatifu juu ya mitume na wanafunzi wengine wa Yesu na kuanzishwa kwa Kanisa siku ya 50 baada ya Pasaka ya Kikristo au ufufuko wa Yesu.

Inawezekana kusema ya kuwa baada ya kifo na ufufuko wa Yesu wanafunzi wake - ambao walikuwa wote Wayahudi - walikutana kwenye sikukuu ya Kiyahudi ya Shavuot wakati ambapo Wayahudi kutoka nchi mbalimbali walipotembelea Yerusalemu kwa hija kwenye nafasi ya sikukuu ile. 

Tangu kuachana kwa kalenda ya Kikristo na kalenda ya Kiyahudi sikukuu zake kwa kawaida haziangukii siku ileile tena.

Pentekoste ya Mitume 
Maelezo juu ya Pentekoste ya kwanza ya Kanisa hupatikana katika sura ya pili ya kitabu cha Matendo ya Mitume cha Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. 

Humo Mwinjili Luka anasimulia jinsi wanafunzi wa Yesu walivyokutana katika mji wa Yerusalemu siku ile ya "Pentekoste" na kupokea paji la Roho Mtakatifu. Baadaye walitoka nje ya nyumba ya ghorofa walimokaa, wakianza mara kuhubiri juu ya Yesu Kristo mbele ya watu wengi, wakiwa wakazi wa mji huo pamoja na wageni kutoka nchi nyingi. 

Kufuatana na taarifa yake siku hiyo watu takriban 3,000 walibatizwa kwa jina la Yesu na kuongezeka katika kile kikundi. Ndiyo maana Pentekoste inahesabiwa kuwa kuzaliwa kwa Kanisa.

Tarehe ya Pentekoste 
Husherehekewa jumapili ya 7 baada ya Pasaka.

Katika madhehebu ya Ukristo yanayofuata kalenda ya Gregori Pentekoste itasherehekewa kwenye tarehe zifuatazo:
 2015: 24 Mei
 2016: 15 Mei
 2017: 4 Juni
 2018: 20 Mei
 2019: 9 Juni
 2020: 31 Mei

Makanisa ya Kiorthodoksi yanayofuata kalenda ya Juliasi huwa na tarehe tofauti.

Madhehebu ya Kipentekoste
Kuanzia mwaka 1907, katika Ukristo limejitokeza tapo la kiroho linalosisitiza umuhimu wa karama kama zilivyojitokeza siku ya Pentekoste na mwanzoni mwa Kanisa. Ndiyo sababu waumini wake wanaitwa Wapentekoste.

30
Yerusalemu
Sikukuu za Uyahudi
Sikukuu za Ukristo
Historia ya Ukristo
Rozari
Injili ya Mathayo

Injili ya Mathayo ni kitabu cha kwanza katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. 

Huhesabiwa kati ya Injili Ndugu pamoja na Marko na Luka, kwa sababu inafanana nazo kwa kiasi kikubwa; hasa inatumia asilimia 80 ya maandiko ya mwinjili Marko.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Mwandishi 
Katika matoleo ya Biblia kichwa cha kitabu ni "Injili kama ilivyoandikwa na Mathayo" lakini kichwa hiki si sehemu ya toleo asili la Kigiriki. 

Ingawa Injili yenyewe haimtaji mwandishi wake, kuanzia Papias (mnamo mwaka 130) Mtume Mathayo ametajwa kama mwandishi wa misemo ya Yesu Kristo kwa lugha ya Kiebrania. 

Wataalamu wanajadili kiasi gani maandishi yake yamechangia Injili hii jinsi ilivyo.

Muda wa uandishi 
Wakati wa kutolewa unaaminiwa na wataalamu wengi wa kisasa ilikuwa kati ya mwaka 80 na 90, yaani baada ya hekalu la Yerusalemu kubomolewa, tena baada ya Wayahudi kuwatenga wenzao waliomuamini Yesu.

Tabia za Mathayo 
Mathayo anakazia kuwa Yesu wa Nazareti ndiye Masiya aliyetangazwa na manabii wa Agano la Kale. Kwa sababu hiyo Mathayo anaripoti maneno ya Agano la Kale mara kwa mara ili kuthibitishwa yametimia katika maisha ya Yesu.

Tabia hii inachukuliwa kuthibitisha maelezo ya kwamba Injili hii ililenga Wakristo ambao walikuwa Wayahudi na kutumia lugha ya Kigiriki.
 
Mathayo anakazia pia mafundisho ya Yesu ilhali Marko anaeleza zaidi matendo yake.

Nembo ya Injili 
Injili hii inaanza kwa kuorodhesha mababu wa Yesu. Kutokana na mwanzo huu, vizazi vya baadaye vilimpa Mwinjili Mathayo nembo la mwanamume au malaika akichora habari za Biblia.

Yaliyomo 
 Uzazi na utoto wa Yesu (Mat 1-2)Ukoo wa Yesu, kuzaliwa kwake, kukimbilia Misri na mauaji ya watoto wa Bethlehemu
 Chanzo cha kazi yake huko Galilaya (Mat 3-4)Yohane Mbatizaji, Yesu ajaribiwa jangwani, Mitume wa kwanza
 Hotuba ya mlimani (Mat 5-7)
 Uponyaji na miujiza (Mat 8 – 9,34)
 Hotuba kuhusu umisionari wa wanafunziWito wa mitume 12 (10,1-4), tangazo la mateso yajayo (10,16-26), hofu ya watu na kumhofia Mungu (10,26-33)
 Mafundisho juu ya Yohane Mbatizaji, Wafarisayo na walimu wa sheria
 Hotuba ya mifano juu ya Ufalme wa Mungu (Mat 13) Mfano wa mpanzi (13,1-9; maelezo 13,18-23), magugu katika ngano (13,24-30; maelezo 13,36-43), mfano wa mbegu wa haradali (13,31-32), chachu (13,33-35), hazina iliyofichika (13,44), lulu (13,45-46), wavu wa samaki (13,47-52)
 Matendo mengine (Mat 13,53 - 17,27)
 Hotuba juu ya mahusiano kati ya wanafunzi (Mat 18)
 Safari ya kwenda Yerusalemu (Mat 19-22)
 Hotuba juu ya mwisho wa Yerusalemu na mwisho wa nyakati (Mat 23-25) 
 Mateso na ufufuko wa Yesu (Mat 26-28)

Marejeo

Ufafanuzi

Vitabu vya jumla

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 , in 
 , in 
 
 
 
 , in 
 
 
 
 
 , in 

 , in

Viungo vya nje 
 Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili.
 A textual commentary on the Gospel of Matthew  Detailed text-critical discussion of the 300 most important variants of the Greek text (PDF, 438 pages).
 Early Christian Writings Gospel of Matthew: introductions and e-texts.

Mathayo