LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kikabardia

Kikabardia ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi, Uturuki, Syria, Iraq na Yordani inayozungumzwa na Wakabardia. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikabardia nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 516,000. Pia mwaka wa 2005, kulikuwa na wasemaji milioni moja nchini Uturuki, 56,000 nchini Yordani na 39,000 nchini Syria. Idadi ya wasemaji nchini Iraq haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikabardia iko katika kundi la Kicircassi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikabardia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikabardia 
lugha ya Kikabardia katika Glottolog
lugha ya Kikabardia kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Uturuki
Lugha za Syria
Lugha za Iraq
Lugha za Yordani
Kikarachay-Balkar

Kikarachay-Balkar ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wakarachay na Wabalkar. Mwaka wa 2010 idadi ya wazungumzaji wa Kikarachay-Balkar imehesabiwa kuwa watu 305,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarachay-Balkar iko katika kundi la Kiturki ya Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikarachay-Balkar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikarachay-Balkar 
lugha ya Kikarachay-Balkar katika Glottolog
lugha ya Kikarachay-Balkar kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikaragas

Kikaragas (au Kitofa) ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wakaragas. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaragas imehesabiwa kuwa watu 93 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaragas iko katika kundi la Kiturki ya Kaskazini.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaragas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaragas 
lugha ya Kikaragas katika Glottolog
lugha ya Kikaragas kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikarata

Kikarata ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Wakarata. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikarata imehesabiwa kuwa watu 260 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarata iko katika kundi la Kiandiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikarata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikarata 
lugha ya Kikarata katika Glottolog
lugha ya Kikarata kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikareli

Kikareli ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Urusi na Ufini inayozungumzwa na Wakareli. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikareli nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 25,600. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Ufini (1994). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikareli iko katika kundi la Kifini.

Viungo vya nje
lugha ya Kikareli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikareli 
lugha ya Kikareli katika Glottolog
lugha ya Kikareli kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Ufini
Lugha za Kifini-Kiugori

Lugha za Kifini-Kiugori ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa barani Ulaya hasa upande wa Kaskazini-Mashariki. Lugha zizungumzwazo kama lugha rasmi nchini mwake ni Kifini, Kihungaria na Kiestonia. Lugha za Kifini-Kiugori ni tawi moja la lugha za Kiurali pamoja na lugha za Kisamoyedi.

Viungo vya nje
lugha za Kifini-Kiugori katika ISO 639

Lugha za Ulaya
Makundi ya lugha
Lugha za Kisamoyedi

Lugha za Kisamoyedi ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa nchini Urusi. Lugha za Kisamoyedi ni tawi moja la lugha za Kiurali pamoja na lugha za Kifini-Kiugori.

Viungo vya nje
lugha za Kisamoyedi katika Glottolog
lugha za Kisamoyedi katika ISO 639

Lugha za Urusi
Makundi ya lugha
Lugha za Kiurali

Lugha za Kiurali ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa upande wa Kaskazini wa Eurasia. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 38 zizungumzwazo na watu milioni 25. Matawi mawili ya lugha za Kiurali ni lugha za Kifini-Kiugori na lugha za Kisamoyedi.

Viungo vya nje
lugha za Kiurali katika Glottolog

Lugha za Asia
Lugha za Ulaya
Makundi ya lugha
Kikhanty

Kikhanty ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wakhanty. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikhanty imehesabiwa kuwa watu 9580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhanty iko katika kundi lake lenyewe la Kikhanty.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhanty kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhanty 
lugha ya Kikhanty katika Glottolog
lugha ya Kikhanty kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kierzya

Kierzya ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waerzya. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kierzya imehesabiwa kuwa watu 36,700. Pia kuna wasemaji 500 nchini Armenia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kierzya iko katika kundi la Kimordvin.

Viungo vya nje
lugha ya Kierzya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kierzya 
lugha ya Kierzya katika Glottolog
lugha ya Kierzya kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Armenia
Kiingria

Kiingria ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waizhoria. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiingria imehesabiwa kuwa watu 120 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiingria iko katika kundi la Kifini.

Viungo vya nje
lugha ya Kiingria kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiingria 
lugha ya Kiingria katika Glottolog
lugha ya Kiingria kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikamas

Kikamas ni lugha ya Kiurali nchini Urusi iliyozungumzwa na Wakamas. Mwaka wa 1989 msemaji wa mwisho wa Kikamas alifariki, yaani lugha imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamas iko katika kundi la Kisamoyedi ya Kusini.

Viungo vya nje
lugha ya Kikamas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikamas 
lugha ya Kikamas katika Glottolog
lugha ya Kikamas kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikhvarshi

Kikhvarshi ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Wakhvarshi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikhvarshi imehesabiwa kuwa watu 1740. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhvarshi iko katika kundi la Kitseziki.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhvarshi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhvarshi 
lugha ya Kikhvarshi katika Glottolog
lugha ya Kikhvarshi kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Mweru (ziwa)

Ziwa Mweru (pia Mwelu, Mwero) ni ziwa kubwa mpakani mwa Zambia na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ni sehemu ya mfumo wa mto Kongo kati ya mto Luapula (upande wa juu) na mto Luvua (chini yake).

Jina Mweru lamaanisha 'ziwa' kwa lugha mbalimbali za Kibantu.

Jiografia
Mweru inapokea maji yake hasa kutoka mto Luapula unaoingia upande wa kusini halafu kutoka mto Kalungwishi unaoingia upande wa mashariki. Upande wa kaskazini maji yake yanatoka kupitia mto Luvua unaoingia katika mto Lualaba na kutoka huko kwenye mto Kongo. 

Ni ziwa kubwa la pili katika beseni ya Kongo likifunika kwa wastani eneo la km² 5,120. Mweru iko kilomita 150 upande wa magharibi wa ziwa Tanganyika..

Urefu wa ziwa ni kilomita 118 na upana wake km 45 likielekea kutoka kaskazini mashariki kwenda kusini magharibi. Uso wa ziwa uko mita 917 juu ya UB kwa hiyo uko juu kuliko Ziwa Tanganyika kwa m 763. Ni moja ya maziwa ya bonde la ufa likiwa katika mkono wa pembeni wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Mwambao wa magharibi ni mtelemko mkali jinsi ilivyo mara nyingi kwenye maziwa ya bonde la ufa unaopaa hadi milima ya Kundelungu. 

Kina ni kirefu upande wa kaskazini kinapofikia mita 27.

Makazi ya watu ziwani
Kuna vijiji vingi vya wavuvi kwenye mwambao. Miji upande wa Zambia ni Nchelenge, Kashikishi na Chiengi halafu [Kilwa (Katanga)|Kilwa]] (ng'ambo ya kisiwa), Lukonzolwa na Pweto upande wa J D Kongo.

Pamoja na kisiwa cha Kilwa kuna visiwa viwili vngine vinavyokaliwa na watu ambavyo ni Isokwa wa Zammbia (km² 3) na kisiwa kimoja upande wa Kongo chenye eneo la km² 2.

Wakazi upande wa Kongo waliathiriwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka 1999-2003.

Uvuvi

Mweru ina samaki wengi aina ya tilapia wanaoitwa pale kwa Chibemba. Wanakaushwa kwenye jua na kufungwa katika vikapu kwa kuuzwa sokoni.

Marejeo

Mto Kongo
Maziwa ya Zambia
Maziwa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kikomi-Permyak

Kikomi-Permyak ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wakomi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikomi-Permyak imehesabiwa kuwa watu 63,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomi-Permyak iko katika kundi la Kiperm.

Viungo vya nje
lugha ya Kikomi-Permyak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikomi-Permyak 
lugha ya Kikomi-Permyak katika Glottolog
lugha ya Kikomi-Permyak kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kikomi-Zyri

Kikomi-Zyri ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wakomi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikomi-Zyri imehesabiwa kuwa watu 156,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomi-Zyri iko katika kundi la Kiperm.

Viungo vya nje
lugha ya Kikomi-Zyri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikomi-Zyri 
lugha ya Kikomi-Zyri katika Glottolog
lugha ya Kikomi-Zyri kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Ziwa Kivu

Ziwa Kivu ni moja kati ya Maziwa makubwa ya Afrika. Liko mpakani kati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda, katika tawi la magharibi la Bonde la Ufa. 

Maji yake yanatoka kupitia mto Ruzizi unaoelekea kusini hadi ziwa Tanganyika.

Tanbihi

Viungo vya nje

Ziwa Kivu
Maziwa ya Afrika
Maziwa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Maziwa ya Rwanda
Ubikira wa kudumu

Ubikira wa kudumu ni sifa ambayo Bikira Maria anapewa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, pamoja na Waprotestanti wachache, akiwemo Martin Luther. Ni imani yao kuwa Mama wa Yesu anastahili kuitwa “Bikira daima” (kwa Kigiriki ἀειπάρθενος, aeiparthenos; kwa Kilatini sempervirgo) kwa sababu alimchukua mimba akiwa bikira, akamzaa bila ya kupotewa na ubikira, akabaki bikira hadi mwisho wa maisha yake.

Imani hiyo inajitokeza katika maandishi ya Mababu wa Kanisa wa karne ya 4, halafu katika matamko ya mitaguso mikuu.

Ufafanuzi
Wakristo na Waislamu wote wanakiri kuwa Yesu alitungwa bila ya mchango wa mwanamume. 

La ajabu zaidi katika imani hiyo ni kwamba hata uzazi wenyewe haukuondoa ubikira wake, bali uliutakasa: ni "Bikira daima". Ingawa akili inasita na haiwezi kuelewa, ni lazima kukiri na malaika Gabrieli, “Hakuna lisilowezekana kwa Mungu” (Lk 1:38). Yosefu, ingawa kisheria alikuwa mume wake, hakutenda naye tendo la ndoa.

Hamu ya Maria ya kuwa bikira hata kisha kuchumbiwa inajitokeza katika jibu alilompa malaika aliyemtabiria mimba: “Litakuwaje neno hili, maana sijui mume?” (Lk 1:35). Ni kielelezo cha Wakristo ambao Mtume Paulo aliwaandikia: “Nawaonea wivu, wivu wa Mungu; kwa kuwa naliwaposea mume mmoja, ili nimletee Kristo bikira safi” (2Kor 11:2), “mpate kumhudumia Bwana pasipo kuvutwa na mambo mengine” (1Kor 7:35).

Wanaosemwa katika Injili “ndugu zake Yesu” si watoto wa Bikira Maria, bali ndugu wa ukoo waliokuwa jirani sana na familia hiyo takatifu. Kama Bikira Maria angekuwa na watoto wengine, Yesu angekuwa amefanya kosa la kuwanyang’anya Mama yao na kumfanya awe Mama wa mtume Yohane alipomkabidhi msalabani, “‘Mwana, tazama Mama yako’. Na tangu saa ile huyo mwanafunzi alimchukua akae nyumbani kwake” (Yoh 19:27).

Katika Agano Jipya yupo Yakobo anayeitwa na mtume Paulo “ndugu yake Bwana” (Gal 1:19): Yakobo huyo alikuwa maarufu katika Kanisa la Yerusalemu (Mdo 12:7; 15:13-21; 21:18-20; Gal 2:9). Yakobo huyo si mtume Yakobo kaka yake Yohane (Lk 6:12-16), bali ni Yakobo ndugu yake Yose na mama yao kwenye Injili anaitwa “Maria mwingine”, si Maria Mama wa Yesu. “Walikuwepo pia wanawake waliotazama kwa mbali. Miongoni mwao akiwa Maria Magdalena, Salome na Maria mama wa akina Yakobo mdogo na Yose” (Mk 15:40). Maria lilikuwa jina la kawaida kwa Wayahudi: akina Maria wakiwa wengi hivyo, tujue kuwatofautisha kwenye Injili, ambazo zinamtaja Bikira Maria kama “Mama wa Yesu”.

Tanbihi

Viungo vya nje
 
 

Bikira Maria
Teolojia
Kikumyk

Kikumyk ni lugha ya Kiturki nchini Urusi inayozungumzwa na Wakumyk. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikumyk nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 426,000. Pia kuna wasemaji 1800 nchini Uturuki. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikumyk iko katika kundi la Kiturki ya Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kikumyk kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikumyk 
lugha ya Kikumyk katika Glottolog
lugha ya Kikumyk kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Uturuki
Kilak

Kilak ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Walak. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilak imehesabiwa kuwa watu 146,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilak iko katika kundi lake lenyewe la Kilak.

Viungo vya nje
lugha ya Kilak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilak 
lugha ya Kilak katika Glottolog
lugha ya Kilak kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kilezgi

Kilezgi ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Walezgi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilezgi nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 402,000. Pia kuna wasemaji 178,000 nchini Azerbaijan (1999) na wengine nchini Georgia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilezgi iko katika kundi la Kilezgiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kilezgi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilezgi 
lugha ya Kilezgi katika Glottolog
lugha ya Kilezgi kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Azerbaijan
Lugha za Georgia
Kilivvi-Kareli

Kilivvi-Kareli (pia Kiolonets) ni lugha ya Kiurali nchini Ufini na Urusi inayozungumzwa na Walivvi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilivvi-Kareli nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 25,600. Pia kuna wasemaji 5170 nchini Ufini (2000). Idadi ya Walivvi ni zaidi ya laki mbili yaani kuna Walivvi wengi wanaotumia lugha za Kirusi au Kifini kama lugha ya kwanza badala ya lugha yao ya asili. Hata hivyo, kuna jitihada za kufufua na kuendeleza lugha ya Kilivvi-Kareli. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilivvi-Kareli iko katika kundi la Kifini. Ingawa inafanana na Kikareli na Kifini, ni lugha tofauti. Pia ni tofauti na lugha za Kiludi na Kiveps. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.

Viungo vya nje
lugha ya Kilivvi-Kareli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilivvi-Kareli 
lugha ya Kilivvi-Kareli katika Glottolog
lugha ya Kilivvi-Kareli kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Ufini
Kiludi

Kiludi ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waludi. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiludi imehesabiwa kuwa watu 3000. Waludi wengi wanaotumia lugha ya Kirusi, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Hata hivyo, nchini Ufini kuna jitihada za kufufua na kuendeleza lugha ya Kiludi.

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiludi iko katika kundi la Kifini. Ingawa inafanana na Kilivvi na Kiveps, ni lugha tofauti. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.

Viungo vya nje
lugha ya Kiludi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiludi
lugha ya Kiludi katika Glottolog
lugha ya Kiludi kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Kiveps

Kiveps ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waveps. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiveps imehesabiwa kuwa watu 1640. Waveps wengi wanatumia lugha ya Kirusi. Hata hivyo, kuna jitihada za kuendeleza lugha ya Kiveps kupitia elimu ya msingi, redio na maandiko.

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiveps kiko katika kundi la Kifini-Kiugori. Ingawa kinafanana na Kilivvi na Kiludi, ni lugha tofauti. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.

Viungo vya nje
lugha ya Kiveps kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiveps
lugha ya Kiveps katika Glottolog
lugha ya Kiveps kwenye Ethnologue

Lugha za Urusi
Lugha za Kifini-Kiugori
Kisaami cha Skolt

Kisaami cha Skolt ni lugha ya Kiurali nchini Ufini na Urusi inayozungumzwa na Wasaami. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisaami ya Skolt imehesabiwa kuwa watu 300 tu, na Urusi kulikuwa na wasemaji ishirini tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Skolt iko katika kundi la Kisami.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaami ya Skolt kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Skolt
lugha ya Kisaami ya Skolt katika Glottolog
lugha ya Kisaami ya Skolt kwenye Ethnologue

Lugha za Kisaami
Lugha za Ufini
Lugha za Urusi
Kisaami cha Kildin

Kisaami cha Kildin ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wasaami. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kisaami ya Kildin imehesabiwa kuwa chini ya 300, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Kildin iko katika kundi la Kisami.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaami ya Kildin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Kildin
lugha ya Kisaami ya Kildin katika Glottolog
lugha ya Kisaami ya Kildin kwenye Ethnologue

Lugha za Kisaami
Lugha za Urusi
Kisaami cha Akkala

Kisaami cha Akkala ilikuwa lugha ya Kiurali nchini Urusi iliyozungumzwa na Wasaami. Mwaka wa 2003 msemaji wa mwisho wa Kisaami ya Akkala akafariki, yaani lugha imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Akkala iko katika kundi la Kisami.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaami ya Akkala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Akkala
lugha ya Kisaami ya Akkala katika Glottolog
lugha ya Kisaami ya Akkala kwenye Ethnologue

Lugha za Kisaami
Lugha za Urusi
Kisaami cha Ter

Kisaami cha Ter ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wasaami. Miaka wa 1990 kulikuwa na wasemaji sita tu wa Kisaami ya Ter, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Ter iko katika kundi la Kisami.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaami ya Ter kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Ter
lugha ya Kisaami ya Ter katika Glottolog
lugha ya Kisaami ya Ter kwenye Ethnologue

Lugha za Kisaami
Lugha za Urusi
Bonnah Kaluwa

Bonnah Moses Kaluwa (amezaliwa 29 Disemba, 1978) ni mwanasiasa, mwanaharakati na mbunge wa jimbo la Segerea kupitia Chama cha Mapinduzi akiwawakilisha wananchi wa jimbo hilo tangu Novemba 2015, alipochaguliwa kwenye uchaguzi mkuu wa mwaka huo.

Kabla ya kuwa mbunge, Bonnah alikuwa Diwani wa kata ya Kipawa kwa miaka mitano kuanzia mwaka 2010.

Elimu yake 
Bonnah alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Kalangala kuanzia 1985 na kuhitimu 1991. Na akaendelea na elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Mwenge kuanzia 1992 na kuhitimu 1996. Akajiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kitengo cha Computer (UCC) na kuhitimu ngazi ya cheti kwenye Business Information and Technology (CBIT) mwaka 2007. Mwaka 2012' alihitimu shahada ya IT and Business Management (BSc IT & BM) kutoka College Learn IT. Akajiunga Centre of Foreign Relations, alihitimu na kutunukiwa Post Graduate Diploma in Management and Foreign Relations ambapo tafiti aliyofanya ilihusu Madhara ya uhamiaji haramu kwenye usalama wa binadamu

Siasa 
Bonnah alianza mapema sana kujihusisha na mambo ya siasa ambapo alikuwa mwanachama wa Chama Cha Mapinduzi kwa muda mrefu.
Baada ya kuguswa sana na matatizo yaliyokuwa yakiwakabilli wakazi wa Kipawa, Bonnah aliamua kugombea nafasi ya Udiwani kata ya Kipawa na kushinda.

Harakati na Miradi ya Maendeleo

Wamama na maendeleo 
Akiwa Diwani, Bonna alianzisha Wamama na Maendeleo (WANAMA) iliyoendesha semina ya ujasiriamali kwa wakinamama wa Kipawa takriban 500. Kupitia mradi huu, wakinamama hawa walifanikiwa kupata mikopo midogo midogo kwa ajili ya kuendesha biashara zao kupitia vikundi.

Mazingira bora kwa elimu bora 
Mradi huu ulianzishwa baada ya Bonnah kuguswa na mazingira mabaya na hatarishi kwa wanafunzi na walimu wa kata ya Kipawa. Mafanikio yaliyopatikana kupitia mradi huu ni pamoja na:
Kuboresha miundombinu na mazingira ya shule,
Kujenga shule 7 kwenye kata,
Kuongeza madara kwenye shule zilizokuwa na upungufu wa madarasa,
Kuchangia madawati katika shule za sekondari, msingi na za awali,
Kuchimba visima vya maji safi na salama kwenye shule 2 za sekondari na 3 za msingi.

Elimu mwanzo mwisho 
Kampeni hii iliendeshwa kupitia ufadhili wa kampuni ya Tigo ambapo ulijikita katika kuhamasisha kujiendeleza kupitia mashindano ya mitindo ya mitaani (Street fashion show). Takriban USD 20,000 zilikusanywa kwenye harambee.

Ujenzi wa zahanati 
Kwa mara ya kwanza tangu Uhuru kata ya Kipawa imeweza kujenga zahanati na kuondoa tatizo la kusafiri umbali mrefu kupata huduma ya matibabu.

Bonnah Education Trust Fund 
Mfuko wa elimu wa Bonnah Kaluwa ulianzishwa mwaka 2012 lengo kuu likiwa ni kuhakikisha watoto wenye mahitaji maalum wanapata elimu. Tangu kuanzishwa kwa mfuko huu, zaidi ya wanafunzi 100 kwa mwaka wamefanikiwa kupata elimu.

Marejeo

Waliozaliwa 1978
Wabunge wa Chama cha Mapinduzi
Wabunge wa Tanzania
Watu walio hai
AZ

AZ au az ni kifupi cha:

Kodi 
 Kodi ya IATA ya Alitalia
 Kodi ya ISO 639-1 ya lugha ya Kiazerbaijani

Maeneo
 Jimbo la Arizona, Marekani

Mashirika na makampuni

Michezo

Watu 
 Anthony Cruz, mwanamuziki kutoka Marekani

Kifupi
Kiestonia

Kiestonia ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Estonia na Ufini inayozungumzwa na Waestonia. Ni lugha rasmi ya Estonia. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiestonia nchini Estonia imehesabiwa kuwa watu 1,040,000. Pia kuna wasemaji 33,100 nchini Ufini (2013).

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiestonia iko katika kundi la Kifini. Wengine huangalia Kivõro kuwa lahaja ya Kiestonia badala ya lugha tofauti.

Viungo vya nje
lugha ya Kiestonia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiestonia 
lugha ya Kiestonia katika Glottolog
lugha ya Kiestonia kwenye Ethnologue

Lugha za Estonia
Lugha za Ufini
Kivõro

Kivõro ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Estonia inayozungumzwa na Wavõro. Isichangywe na lugha ya Kivoro nchini Nigeria. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kivõro imehesabiwa kuwa watu 87,000.

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivõro iko katika kundi la Kifini. Wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kiestonia.

Viungo vya nje
lugha ya Kivõro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivõro
lugha ya Kivõro kwenye Ethnologue

Lugha za Estonia
Aaron Burr

Aaron Burr Jr. (6 Februari 1756 – 14 Septemba 1836) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Thomas Jefferson kuanzia mwaka wa 1801 hadi 1805.

Waliozaliwa 1756
Waliofariki 1836
Kaimu Rais wa Marekani
George Clinton

George Clinton (26 Julai 1739 – 20 Aprili 1812) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Thomas Jefferson, halafu chini ya Rais James Madison kuanzia mwaka wa 1805 hadi kifo chake 1812.

Waliozaliwa 1739
Waliofariki 1812
Kaimu Rais wa Marekani
Elbridge Gerry

Elbridge Thomas Gerry (17 Julai 1744 – 23 Novemba 1814) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais James Madison kuanzia mwaka wa 1813 hadi kifo chake 1814.

Waliozaliwa 1744
Waliofariki 1814
Kaimu Rais wa Marekani
Paradigma ya programu

Paradigma ya programu ni jumla ya mawazo na dhana zinazoainisha mtindo wa kutengeneza programu za kompyuta.

Paradigma ya programu haiainishwi na lugha ya programu tu. Karibu lugha zote za programu za kisasa zinakubali matumizi ya paradigma mbalimbali. Kwa mfano lugha ya C isiyo inaozingatiwa kuhusu kipengee inakubali kutumiwa kufuatana na kanuni za paradigma inaozingatiwa kuhusu kipengee, ingawa kwa matatizo kadhaa. Functional paradigm inawezekana kutumiwa katika lugha yoyote ya imperative inayo functions na kadhalika.

Historia ya istilahi 
Istilahi “paradigma” kwa maana ya sayansi na teknolojia ya kisasa ilionekana mara ya kwanza katika kitabu cha Thomas Kuhn kinachoitwa Muundo wa mapinduzi ya teknolojia (The Structure of Scientific Revolutions) mwaka 1962. Kuhn alitumia neno paradigma kwa maana ya mifumo imara ya maoni ya kisayansi uchunguzi uliofanyiwa ndani yake. Kwa mujibu wa Kuhn wakati wa maendeleo ya taaluma ya kisayansi paradigma moja inaweza kubadiliwa na nyingine (kwa mfano Ptolemy alieleza muundo wa ulimwengu kwa kusema jua linazunguka dunia na paradigma hiyo ilibadilishwa na paradigma ya Copernicus aliyesema dunia linazunguka jua) ijapo paradigma ya kale inaendelea kwa muda fulani na hata kusitawi kwa sababu wafuasi wake wengi hawawezi kufanya kazi kufuatana na paradigma nyingine kwa sababu hii au hii.

Istilahi hiyo ilitumiwa na Robert W. Floyd wakati wa hotuba yake ya mwenye tuzo ya Turing Award. Floyd anazingatia kwamba katika kompyuta programming inawezekana kuona tokeo linalofanana na paradigma za Kuhn lakini kwa kutofautiana navyo paradigma za programu hazitengani. Ikiwa maendeleo ya ustadi wa kompyuta programming kwa jumla yanahitaji uvumbuzi na uendelezaji wa paradigma za kudumu maendeleo ya ustadi wa mtengeneza programu mmoja yanahitaji aongeze idadi ya paradigma alizonazo.Kwa hiyo kufuatana na Robert W Floyd kutofautiana na paradigms za kisayansi zilizoelezwa na Kuhn programming paradigms zinaweza kutangamana zikiongeza idadi yao mtengeneza programu anayodhibiti.

Tanbihi

Kompyuta
Uhandisi wa programu
Daniel Tompkins

Daniel D. Tompkins (21 Juni 1774 – 11 Juni 1825) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais James Monroe kuanzia mwaka wa 1817 hadi 1825.

Waliozaliwa 1774
Waliofariki 1825
Kaimu Rais wa Marekani
Garret Hobart

Garret Augustus Hobart (3 Juni 1844 – 21 Novemba 1899) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais William McKinley kuanzia mwaka wa 1897 hadi kifo chake 1899.

Waliozaliwa 1844
Waliofariki 1899
Kaimu Rais wa Marekani
Charles Fairbanks

Charles Warren Fairbanks (11 Mei 1852 – 4 Juni 1918) alikuwa kaimu rais wa Marekani chini ya rais Theodore Roosevelt kuanzia mwaka wa 1905 hadi 1909.

Waliozaliwa 1852
Waliofariki 1918
Kaimu Rais wa Marekani
Variable (uhandisi wa programu)

Variable (kompyuta programming) ni mahali katika RAM penye anwani panapo idadi kadhaa (inayojulikana au isiyojulikana) ya habari iitwayo value.

Variables za kompyuta programming hazilazimiki kuwa variables za mhisabati. Value ya variable ya kompyuta hailazimiki kuwa sehemu ya mlinganyo au fomyula kama katika mhisabati. Kwa mfano katika mkokotoo variable inaweza kushiriki harakati irudiyo yaani kupata value katika mahali pamoja ya programu na halafu kutumiwa katika pengine na baadaye kupata value mpya na kutumiwa mara tena kwa njia hiyohiyo au nyingine.
Kuandikisha valuable katika variable kunaitwa assignment. Huo ni aina ya statement.

Variables za kompyuta programming hupewa majina marefu yaelezayo wajibu yao maadam variables za mhisabati huwekwa alama ya herufi kwa kufupisha.
Mahali pa kumbukumbu palipowekwa alama na variable inaweza kuonyeshwa na identifiers mbalimbali chache sambamba. Kwa manzili hayo mabadiliko ya value kwa identifier moja itasababisha mabadiliko ya value yanayowezekana kupatwa kwa identifier vingine.

Kulingana na type system ya lugha ya kompyuta programming variable inaweza kuwa na uwezo wa pekee kuhifadhi aina ya data ya pekee tu (kwa mfano nabma kamili au string). Ama aina ya data katika lugha ya kompyuta programming inaweza kuwa aridhio ya value maadam variable inaweza kuhifadhi values zo zote.

Wigo 

Ni eneo la programu ambalo ndani yake identifier ya variable kadhaa inaendelea kuungwa na variable hiyo na kurudi value yake. Nje ya wigo hiyo identifier ileile inaweza kuungwa na variable nyingine au kuwa huru (kutoungwa na variable yoyote).
Katika wingi wa lugha ya programu wigo inatungamana na mahali pa kutokea kwa variable. Mbali na hayo wigo inaweza kuainiwa dhahiri.

Aina za variables kulingana na wigo 

Katika lugha zinazokubalia structured programming variables hugawanyiwa aina mbili:

 variable za mitaa zinazotokea ndani ya function na kutopatikana nje yake;
 variable za kimataifa (kwa Kiingereza: global) zinazotokea nje ya functions zote na zinapatikana kwa pote.

Katika lugha zinazokubalia uainishaji wa programu kwa moduli inawezekana kutokea kwa variables zilizo za mahali maalum kuhusu moduli.

Katika paradigma OOP huainiwa mara nyingi wigo tatu:

 private Variable inaweza kutumiwa katika instance ya class hii tu.
 public Variable inaweza kutumiwa kutoka kwa pahali pote.
 protected Variable inaweza kutumiwa katika instance ya class hii au ya subclass yake.

Uhandisi wa programu
James Sherman

James Schoolcraft Sherman (24 Oktoba 1855 – 30 Oktoba 1912) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais William Howard Taft kuanzia mwaka wa 1909 hadi kifo chake 1912.

Waliozaliwa 1855
Waliofariki 1912
Kaimu Rais wa Marekani
Thomas Marshall

Thomas Riley Marshall (14 Machi 1854 – 1 Juni 1925) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Woodrow Wilson kuanzia mwaka wa 1913 hadi 1921.

Waliozaliwa 1854
Waliofariki 1925
Kaimu Rais wa Marekani
Charles Curtis

Charles Curtis (25 Januari 1860 – 8 Februari 1936) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Herbert Hoover kuanzia mwaka wa 1929 hadi 1933.

Waliozaliwa 1860
Waliofariki 1936
Kaimu Rais wa Marekani
Utaratibu (uhandisi wa programu)

Utaratibu (kwa Kiingereza: subroutine) ni sehemu ya programu ya kompyuta iliyopewa jina au inayotambuliwa kwa njia nyingine yenye elezo la seti yoyote ya matendo au hatua. Utaratibu unaweza kuvutwa kutoka sehemu mbalimbali za programu mara nyingi. Katika lugha mbalimbali za programu taratibu zinaweza kuwa na majina kama procedure, function, routine, method au subprogram.

Makusudi 
Kwanza taratibu zilitokea kama chombo cha kufanya programu kuwa bora kabisa kuhusu kiasi cha kumbukumbu ya kompyuta zinazokaliwa nazo. Programu hizo ziliwezesha kutorudia sehemu za msimbo zilizo sawa katika programu bali kuzieleza mara moja na kuzivuta wakati unapohitajiwa. Sasa kazi hiyo ya utaratibu ikawa ya kusaidia na wajibu wake mkuu ni kupanga sehemu za programu kwa kurahisisha kuifahamu na kuitengeneza.
 Utengaji wa seti ya matendo katika utaratibu na kuivuta wakati unapohitajiwa zinawezesha kulitenga kimantiki fumbo la chini kamilifu lenye utoshelezi sanifu. Tendo hilo lina nafuu tena tofauti na marudio ya matendo ya namna ileile (ghairi ya uokoaji wa kumbukumbu) yaani mabadiliko yoyote yaliyofanyiwa katika utaratibu (kwa mfano kusahihisha makosa, kufanya kuwa bora kabisa, kuongeza kazi) yanaathiri miwito yake yote maadam wakati wa kurudufu kila badiliko lazima ziwekwe katika kila uingiaji wa msimbo unaobadilika.
 Hata wakati katika utaratibu kunatolewa na seti ya matendo inayotekelezwa mara moja, hii ni ya maana kwa sababu inawezesha kudogesha ukubwa wa blocku kamilifu za msimbo zinazotengeneza programu, yaani kufanya programu iweze kufahamika na kutazamiwa zaidi.

Mifano

Ruby 

def fib(n)
  zinazotangulia, hii = 1, 1
  3.upto(n) {
    zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
  }
  hii
end

fib(1)    # 1
fib(2)    # 1
fib(3)    # 2
fib(20)   # 6765

Python 

def fib(n):
    zinazotangulia, hii = 1, 1
    for i in range(3, n + 1):
        zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
    return hii

fib(20)     # 6765

Javascript 

function fib(n) {
    var zinazotangulia = 1;
    var hii = 1;
    for (var i = 3; i <= n; i++) {
        var nakalaYaZinazotangulia = zinazotangulia;
        zinazotangulia = hii;
        hii = hii + nakalaYaZinazotangulia;
    }
    return hii;
}

fib(20);    // 6765

Blocky

Mifano (recursive)

Ruby 

def fib(n)
  return n if n <= 1
  fib(n - 1) + fib(n - 2)
end

fib(20)   # 6765

Python 

def fib(n):
    if n <= 1:
        return n
    return fib(n - 1) + fib(n - 2)

fib(20)     # 6765

Javascript 

function fib(n) {
    if (n <= 1) {
        return n;
    }
    return fib(n - 1) + fib(n - 2);
}

fib(20);    // 6765

Angalia pia 
 Fibonacci
 Blocky

Uhandisi wa programu
John Garner

John Nance Garner IV (22 Novemba 1868 – 7 Novemba 1967) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Franklin Delano Roosevelt kuanzia mwaka wa 1933 hadi 1941.

Waliozaliwa 1868
Waliofariki 1967
Kaimu Rais wa Marekani
Henry Wallace

Henry Agard Wallace (7 Oktoba 1888 – 18 Novemba 1965) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Franklin D. Roosevelt kuanzia mwaka wa 1941 hadi 1945. Mwaka wa 1948 aligombea urais yeye mwenyewe akashindwa na Rais Harry S. Truman.

Waliozaliwa 1888
Waliofariki 1965
Kaimu Rais wa Marekani
Nestlé Bear Brand

Bear Brand ni maziwa ya unga ya kampuni Nestlé na inauzwa katika Asia ya Kusini.

Vinywaji
Anemia

Anemia (kutoka Kiingereza; katika lugha hiyo inaandikwa pia anaemia) ni ugonjwa wa kukosa idadi ya kutosha ya seli nyekundu za damu (upungufu wa hemoglobini katika damu).

Kwa lugha nyingine, anemia ni uwezo mdogo wa damu kusafirisha oksijeni mwilini.

Kama anemia inaanza polepole dalili zake mara nyingi ni dhaifu, zikiwa pamoja na uchovu, udhaifu na ugumu wa kupumua. 

Anemia inayoanza ghafla ina dalili kali zaidi, zikiwa pamoja na kuchanganyikiwa akilini, kujisikia kama karibu na kupotea, ufahamu au kupotea ufahamu kweli, au kiuu kikali. Kama anemia imeendelea watu weupeweupe wanaweza kuonekana weupe zaidi kuliko kawaida; Waafrika mara nyingi huonyesha rangi ya njano chini ya kucha.  Additional symptoms may occur depending on the underlying cause.

Aina za anemia 
Kuna hasa aina 3 za anemia
 Kutokana na upotevu wa damu
 kutokana na upungufu wa uzalishaji wa seli nyekundu za damu mwilini
 kutokana na uharibifu wa seli nyekundu katika damu. 

Sababu za upotevu wa damu ni pamoja na jeraha, hasa jeraha ndani ya utumbo. 

Sababu za upungufu wa uzalishaji wa seli nyekundu ni uhaba wa chuma, uhaba wa vitamini B12 na matatizo ndani ya uboho wa mifupa unaozalisha seli hizi. 

Uharibifu wa seli nyekundu za damu husababishwa na anemia selimundu, magonjwa kama malaria na mengine

Marejeo

Magonjwa
Damu
Orodha ya chaguzi za Rais wa Marekani

Rais wa Marekani huchaguliwa kila miaka minne. Matokeo ya chaguzi zote zaonyeshwa katika jedwali hapo chini:

Orodha
Siasa ya Marekani
Urais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2016

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka 2016 ulikuwa wa 58 katika historia ya Marekani. Ulifanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. 

Upande wa "Republican Party", mgombea Donald Trump (pamoja na kaimu wake Mike Pence) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Hillary Clinton (pamoja na kaimu wake Tim Kaine).

Matokeo
Wachaguzi wakuu walipiga kura tarehe 19 Desemba na kuthibitisha nafasi ya Trump kama Rais wa Marekani kwa miaka 2017-2020. Trump alipata wapiga kura 304, na Clinton 227, wakati wachaguzi wakuu wengine saba walikuwa upande wa watu wasiogombea.

Chaguzi za Rais wa Marekani
2016
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2012

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2012 ulikuwa wa 57 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 6 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Barack Obama (pamoja na kaimu wake Joe Biden) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Mitt Romney (pamoja na kaimu wake Paul Ryan).

Matokeo
Obama akapata kura 332, na Romney 206. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2008

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2008 ulikuwa wa 56 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Barack Obama (pamoja na kaimu wake Joe Biden) alimshinda mgombea wa "Republican Party" John McCain (pamoja na kaimu wake Sarah Palin).

Matokeo
Obama akapata kura 365, na McCain 173. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2004

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2004 ulikuwa wa 55 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 2 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" John Kerry (pamoja na kaimu wake John Edwards).

Matokeo
Bush akapata kura 286, na Kerry 251, wakati mchaguzi mmoja akampigia kura Edwards badala ya Kerry. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2000

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2000 ulikuwa wa 54 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Al Gore (pamoja na kaimu wake Joseph Lieberman).

Matokeo
Bush akapata kura 271, na Gore 266. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1996

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1996 ulikuwa wa 53 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Bob Dole (pamoja na kaimu wake Jack Kemp).

Matokeo
Clinton akapata kura 379, na Dole 159. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Seli nyekundu za damu

Seli nyekundu za damu (pia erithrosaiti , kutoka Kiingereza red blood cells au erythrocyte) ni seli za damu zenye rangi nyekundu.

Kazi yake ni hasa kubeba oksijeni kutoka mapafu kwenda mwilini mwote. Seli nyekundu za damu hupokea oksijeni katika mapafu na kuachana nayo wakati zinabanwa katika mishipa ya damu midogo mwilini.

Rangi nyekundu inatokana na protini ya hemoglobini ndani yake. 

Damu ya wanawake huwa na seli nyekundu milioni 4.8 kwa mikrolita ya damu. Damu ya wanaume huwa na seli milioni 5.4 kwa ml.

Marejeo

damu
Mikrolita

Mikrolita ni kipimo cha mjao ambacho ni sehemu ya milioni ya lita moja. Hii ni sawa na mm³ (milimita ya mjao) 1. 

Alama yake ya kisayansi ni μl au μL.

Kitone cha maji kina mikrolita 10 hadi 50; idadi kamili inategemeana na ubora wa maji na halijoto.

1 μl = 0,000 001 l = 1 mm³
1 l = 1 000 000 μl 
1 μL = 10–6 L = 1 mm3

Vipimo vya mjao
Nuuk

Nuuk ni mji mkuu wa Greenland. Una wakazi 18,000 hivi, karibu thuluthi moja ya wakazi wote wa kisiwa hicho kikubwa cha Amerika Kaskazini.

Greenland
Milimita ya ujazo

Milimita ya ujazo ni kipimo cha mjao kinacholingana na mchemraba wenye urefu, upana na kimo cha milimita 1.

Alama yake ni mm³.

Hii ni sawa na sehemu ya bilioni ya mita ya ujazo na sawa na mikrolita (μl). 

1 mm³ ni sawa na 

 0,001 cm³
 0,000 001 dm³
 0,000 000 001 m³

au kinyume:
 1 cm³ = 1 000 mm³
 1 dm³ = 1 000 000 mm³
 1 m³ = 1 000 000 000 mm³

1 mm³ inaweza kutaja vipimo vya lita hivi:
 0,000 001 lita
 0,000 01 desilita
 0,000 1 sentilita
 0,001 mililita

au kinyume
 1 mililita = 1 000 mm³
 1 sentilita = 10 000 mm³
 1 desilita = 100 000 mm³
 1 lita = 1 000 000 mm³

Vipimo vya mjao
Kipimo cha mjao

Kipimo cha mjao (pia: kipimo cha ujazo, kizio cha ujazo) ni namna ya kutaja mjao au kiasi cha kiowevu (kwa mfano maji), gesi au vitu vya kumwaga kama unga au nafaka. 

Ni pia kipimo cha kutaja nafasi ndani ya chombo, jengo au gimba la kijiometria kwa jumla.

Vipimo vya SI
Kipimo sanifu cha kimataifa cha mjao ni mita ya ujazo (alama m³) inayoweza kugawiwa kwa vizio vidogo kama vile desimita ya ujazo au sentimita ya ujazo; kwa kutaja mjao wa magimba makubwa ya maji kama vile ziwa au bahari uwingi wake ni kawaida kutumia uwingi wake yaani kilomita ya ujazo.  

Kipimo cha kawaida cha kutaja viowevu kama maji, mafuta au kinywaji ni lita inayolingana na desimita ya ujazo.

Vipimo vya kimila
Kabla ya kuundwa kwa vipimo vya SI kulikuwa na vipimo mbalimbali vya mjao vilivyo tofauti kati ya nchi na nchi.

Vipimo vya Kiingereza
Hadi leo vipimo vya kiutamaduni vya Uingereza bado vinatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza kama Marekani, Ufalme wa Maungano au Australia na hapo na pale kati ya watu wa nchi zilizokuwa koloni ya Uingereza. Ilhali vipimo vilisanifishwa katika Milki ya Uingereza wakati wa karne ya 19 baada ya Marekani kupata uhuru vipimo viko tofauti kidogo pande zote mbili. Mifumo hii miwli inajulikana kama "imperial units" (Uingereza) na  "US customary measurement" (Marekani).

Vipimo vya Uswahilini
Waswahili wa kale kabla ya enzi ya ukoloni walikuwa na mfumo wa vipimo vyao, pia kwa mjao.

Katika biashara walipima hasa mjao wa nafaka. Kipimo cha kimsingi kilikuwa pishi, Pishi 1 iligawiwa kwa visaga 2 au vibaba 4. 

Pishi 12 zilikuwa fara 1. Fara 5 au pishi 60 ziliitwa jizla 1, iliyoitwa pia mzo. 

Pishi ililingana takriban na lita 2.5 - 3 lakini jinsi ilivyo katika mazingira ya kimila vipimo vilitofautiana kati ya mji na mji au soko na soko.

Marejeo  

Vipimo vya mjao
Vipimo asilia vya Kiswahili
Mishipa ya damu

Mishipa ya damu (ing. blood vessels) ni mabomba ndani ya mwili ambamo damu inasafirishwa pande zote za mwili. Pamoja na moyo inaunda mfumo wa mzunguko wa damu mwilini.

 Ateri ni mishipa inayopeleka damu kutoka moyoni kwenda mwilini.
 Vena ni mishipa inayopeleka damu kuingia moyoni kutoka mwilini.

Ateri huwa nyembamba zaidi kadri zisivyofika mbali na moyo. Mwishoni ni nyembamba sana huitwa aterioli na kuingia katika kapilari ambazo ni vyombo vya damu vyembamba mno zinazolisha seli za mwili moja kwa moja.

Vivyo hivyo vena zinaanza kwa umbo neymbamba upande wa kinyume cha kapilari zikiitwa venuli. Zinaongezeka unene kadri zinavyokuwa karibu zaidi na moyo.

Kwa hiyo mwendo au mzunguko wa damu ni moyo halafu mishipa ya ateri - aterioli - kapilari - venuli - vena hadi moyoni tena.

Ateri na vena zina ganda la musuli zinazokaza na kulegea na hiyvo kusukuma damu iende pale inapotakiwa. 

Mwili
Damu
Orodha ya lugha za Azerbaijan

Orodha hii inaorodhesha lugha za Azerbaijan:

Kiazeri ya Kaskazini
Kilezgi
Kirusi
Kiakhvakh
Kiavar
Kigeorgia
Kitat ya Kiyahudi
Kituruki
Kiarmenia (Nagorno-Karabakh)

Tazama pia
Azerbaijan
Lango:Lugha

Viungo vya nje
http://www.ethnologue.com/country/AZ

Azerbaijan
Msokotaji-hariri

Wasokotaji-hariri ni wadudu wadogo wa oda Embioptera (embios = -epesi, ptera = mabawa) ambao wana tezi kwenye miguu ya mbele zinazotumika kwa kusokota hariri. Hutumia hariri hii ili kuumba njia na vyumba juu ya miamba, juu ya gome la miti au ndani ya takataka za majani. Mwili wa wadudu hawa ni kinamo na una umbo wa mcheduara. Hii inarahisisha maisha yao ndani za njia za hariri. Madume ya spishi nyingi wana mabawa lakini madume ya spishi nyingine na majike wote hawanayo.

Wasokotaji-hariri huishi ndani ya njia za hariri takriban saa zote. Madume wanatoka njia hizi ili kutafuta majike, na majike wanatoka ili kutafuta chakula. Wakipata chakula majike wanaumba njia mpya za hariri juu ya chakula hiki. Hula takataka za majani, vigoga, gome na kuvumwani. Madume hawakuli.

Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
 Chirembia baringoa
 Chirembia leechi
 Chirembia micropallida
 Dihybocercus confusus

Picha

Wasokotaji-hariri
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1992

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1992 ulikuwa wa 52 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) aliwashinda mgombea wa "Republican Party", Rais George H. Bush (pamoja na kaimu wake Dan Quayle), na mgombea Ross Perot.

Matokeo
Clinton akapata kura 370, na Bush 168. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1988

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1988 ulikuwa wa 51 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea George H. Bush (pamoja na kaimu wake Dan Quayle) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Michael Dukakis (pamoja na kaimu wake Lloyd Bentsen).

Matokeo
Bush akapata kura 426, na Dukakis 111 wakati mchaguzi mmoja kutoka West Virginia alimpigia kura Bentsen badala ya Dukakis. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1984

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1984 ulikuwa wa 50 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 6 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Ronald Reagan (pamoja na kaimu wake George H. Bush) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Walter Mondale (pamoja na kaimu wake Geraldine Ferraro).

Matokeo
Reagan akapata kura 525, na Mondale 13. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1980

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1980 ulikuwa wa 49 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea Ronald Reagan (pamoja na kaimu wake George H. Bush) aliwashinda mgombea wa "Democratic Party" Rais Jimmy Carter (pamoja na kaimu wake Walter Mondale), na mgombea wa "Independent Party" John B. Anderson.

Matokeo
Reagan akapata kura 489, na Carter 49. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1976

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1976 ulikuwa wa 48 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Jimmy Carter (pamoja na kaimu wake Walter Mondale) alimshinda mgombea wa "Republican Party", Rais Gerald Ford (pamoja na kaimu wake Bob Dole).

Matokeo
Carter akapata kura 279, na Ford 240 wakati mchaguzi mmoja kutoka Washington alimpigia kura Ronald Reagan badala ya Ford. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1972

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1972 ulikuwa wa 47 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Spiro Agnew) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" George McGovern (pamoja na kaimu wake Sargent Shriver).

Matokeo
Nixon akapata kura 520, na McGovern 17 wakati mchaguzi mmoja kutoka Virginia alimpigia kura John Hospers badala ya Nixon. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1968

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1968 ulikuwa wa 46 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Spiro Agnew) aliwashinda mgombea wa "Democratic Party" Hubert Humphrey (pamoja na kaimu wake Edmund Muskie) na mgombea wa "American Independent Party" George Wallace (pamoja na kaimu wake Curtis LeMay).

Matokeo
Nixon akapata kura 301, Humphrey 191 na Wallace 46 (pamoja na kura moja wa mchaguzi kutoka North Carolina aliyempigia kura Wallace badala ya Nixon). Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1964

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1964 ulikuwa wa 45 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Lyndon B. Johnson (pamoja na kaimu wake Hubert Humphrey) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Barry Goldwater (pamoja na kaimu wake William E. Miller).

Matokeo
Johnson akapata kura 486, na Goldwater 52. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1960

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1960 ulikuwa wa 44 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea John F. Kenndy (pamoja na kaimu wake Lyndon B. Johnson) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Henry Cabot Lodge).

Uchaguzi huo ulikuwa wa kwanza wa majimbo hamsini, yaani wachaguzi kutoka Alaska na Hawaii waliruhusiwa mara ya kwanza.

Matokeo
Kennedy akapata kura 303, na Nixon 219 wakati kura 15 zilipigiwa kwa Harry F. Byrd asiyegombea. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1956

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1956 ulikuwa wa 43 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 6 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Dwight Eisenhower (pamoja na kaimu wake Richard Nixon) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Adlai Stevenson II (pamoja na kaimu wake Estes Kefauver).

Matokeo
Eisenhower akapata kura 457, na Stevenson 73 wakati mchaguzi mmoja kutoka Alabama alimpigia kura Walter B. Jones badala ya Stevenson. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1952

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1952 ulikuwa wa 42 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Republican Party", Dwight Eisenhower (pamoja na kaimu wake Richard Nixon) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Adlai Stevenson II (pamoja na kaimu wake John Sparkman).

Matokeo
Eisenhower akapata kura 442, na Stevenson 89. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1948

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1948 ulikuwa wa 41 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 2 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Harry S. Truman (pamoja na kaimu wake Alben Barkley) aliwashinda mgombea wa "Republican Party" Thomas E. Dewey (pamoja na kaimu wake Earl Warren) na mgombea Strom Thurmond (pamoja na kaimu wake Fielding L. Wright).

Matokeo
Truman akapata kura 303, Dewey 189 na Thurmond 39 (pamoja na kura moja kutoka Tennessee iliyopigiwa kwake badala ya kwa Truman). Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1944

Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1944 ulikuwa wa 40 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Franklin D. Roosevelt (pamoja na kaimu wake Harry S. Truman) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Thomas E. Dewey (pamoja na kaimu wake John Bricker).

Matokeo
Roosevelt akapata kura 432 na Dewey 99. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Chaguzi za Rais wa Marekani