LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Papa Gregori XIII

Papa Gregori XIII (Bologna, Italia, 7 Januari 1502; Roma, 10 Aprili 1585) alikuwa Papa wa Kanisa Katoliki kuanzia tarehe 13/25 Mei 1572 hadi kifo chake. Alitokea Bologna, Italia.  

Alimfuata Papa Pius V akafuatwa na Papa Sixtus V.

Anakumbukwa hasa kwa matengenezo ya kalenda iliyokuja kujulikana kama "kalenda ya Gregori" ikawa kalenda ya kimataifa kote duniani hadi leo.

Maisha
Alizaliwa kwa jina la Ugo Buoncampagni akafuata masomo ya sheria na kuwa profesa wa sheria kwenye chuo kikuu cha Bologna.

Mwaka 1539 aliitwa na Papa Paulo III akapewa kazi mbalimbali kama mwanasheria wa Kanisa.

Baadaye Papa Paulo IV alimpa cheo cha askofu wa Viesti (Italia) na ni hapo tu kwamba Ugo alikula kiapo cha upadri na kuwekwa wakfu kama askofu moja kwa moja.

Baada ya kifo cha Papa Pius V alichaguliwa kuwa mwandamizi wake, akachukua jina la "Gregorius".

Papa Gregori XIII alijitahidi kurudisha nyuma mwendo wa matengenezo ya Kiprotestanti. Alikubali dhuluma dhidi ya Wakristo wa Kiinjili nchini Ufaransa tarehe 23 - 24 Agosti 1572 ("Usiku wa Bartolomeo"). 

Alijaribu kukusanya mataifa ya Ulaya dhidi ya Dola la Uturuki kwa shabaha ya kukomboa mji wa Konstantinopoli lakini hakufaulu.

Pamoja na jitihada hizi za kisiasa alijenga taasisi ya taaluma. Aliunda Chuo Kikuu cha Kipapa huko Roma kinachoitwa kwa heshima yake "Gregoriana" hadi leo.

Kalenda mpya hakuitunga mwenyewe, lakini aliita wataalamu katika kamati maalumu na kukubali mapendekezo waliyotoa tarehe 24 Februari 1582.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Gregori XIII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1502
Waliofariki 1585
Papa
Watu wa Italia
1585

Makala hii inahusu mwaka 1585 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
 24 Aprili - Uchaguzi wa Papa Sixtus V

Waliozaliwa 

bila tarehe
 Mtakatifu Yasinta Marescotti, mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko kutoka Italia

Waliofariki 
 10 Aprili: Papa Gregori XIII aliyekuwa papa kati ya 1572 na 1585 (* 1502) aliyeanzisha Kalenda ya Gregori

Karne ya 16
Papa

Kwa samaki anayeitwa kwa Kiswahili "papa" tazama papa (samaki)

Papa (neno la mkopo kutoka Kilatini lakini lenye asili ya Kigiriki, πάππας, pappas, jina ambalo mtoto anamuitia baba yake)ni cheo cha kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki duniani kote. Cheo hicho kinategemea kile cha askofu wa Roma.

Asili
Kiasili neno la Kilatini "Papa" linamaanisha "Baba", nalo likawa cheo kutokana na nia ya kumtaja askofu wa Roma kwa heshima ya pekee. Msingi wa heshima hiyo ni imani ya Wakatoliki kuwa askofu wa Roma ni mwandamizi wa Petro, mkuu wa mitume wa Yesu. 

Wakatoliki huamini ya kwamba Petro alipewa na Yesu kazi ya kuongoza Kanisa lote kwa niaba yake na ya kwamba jukumu hilo linaendelea kati ya waandamizi wa Petro kwenye kiti cha askofu wa Roma ambacho kwa heshima kinaitwa Ukulu mtakatifu.

Historia
Upapa ni kati ya vyeo vya zamani zaidi duniani na umeathiri sana historia ya binadamu kwa miaka karibu 2000.Athari hiyo iliweza kuwa nzuri au mbaya, kadiri ya matendo ya mhusika.

Kwa muda mrefu mamlaka ya Papa upande wa siasa, hasa juu ya mikoa ya Italia ya Kati, ilisababisha nchi nyingine na koo tajiri za Roma zijiingize katika uchaguzi ili kupitisha watu wao, hata wasiofaa. Upande mwingine, Mapapa waliathiriwa na utamaduni na mazingira ya nyakati zao, hasa tapo la Renaissance, kiasi cha kuzama katika anasa. 

Baada ya Dola la Papa kutekwa na Ufalme wa Italia (1860-1870), Mapapa wameweza kushughulikia zaidi mambo ya kiroho na kujitokeza kwa ubora.Kwa miaka ya karibuni inatosha kumfikiria Papa Yohane Paulo II na mchango wake katika kuangusha ukomunisti katika Ulaya Mashariki.

Majina ya mapapa 

Papa huchaguliwa na makardinali wa Kanisa Katoliki baada ya mtangulizi wake kufa au kung'atuka. Baada ya kuchaguliwa papa mpya anaweza akajipatia jina jipya. Tangu tarehe 13 Machi 2013 ni Papa Fransisko, ambaye awali aliitwa Jorge Mario Bergoglio, kutoka Argentina.

Majina ya mapapa wengine wa Kanisa Katoliki yanapatikana katika orodha ya mapapa.

Mkuu wa Vatikano 
Papa ni pia mkuu wa nchi huru ya Mji wa Vatikano iliyopo ndani ya mji wa Roma (ambao ni mji mkuu wa Italia).

Cheo cha "Papa" penginepo 
Cheo cha Papa hutumiwa pia na baadhi ya madhehebu mengine ya Kikristo kwa viongozi wao, hasa kwa mkuu wa Kanisa la Kikopti huko Misri.

Tazama pia 
 Orodha ya mapapa
 Historia ya Kanisa
 Historia ya Kanisa Katoliki

Tanbihi

Marejeo

Marejeo mengine

Viungo vya nje

 Pope Endurance League - Sortable list of Popes
 Data Base of more than 23,000 documents of the Popes in latin and modern languages
 The Holy See - The Holy Father—website for the past and present Holy Fathers (since Papa Leo XIII)
 Origins of Peter as Pope 
 The Authority of the Pope: Part I 
 The Authority of the Pope: Part II 

 
Kanisa Katoliki
Viongozi wa Kikristo
Maaskofu
Masedonia

Masedonia (pia: Makedonia) ni eneo la kijiografia na kihistoria kwenye rasi ya Balkani katika Ulaya kusini mashariki. 

Katika mwendo wa historia mipaka yake ilibadilika mara nyingi na leo hii ni takriban kilomita za mraba 67,000 zinazohesabiwa humo zinazokaliwa na watu milioni 4,7. 

Eneo hili limegawanyika hasa kati ya nchi za Ugiriki, Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Bulgaria; maeneo madogo yamo ndani ya Serbia, Kosovo na Albania.

Katika karne ya 4 KK eneo hili lilikuwa kiini cha ufalme wa Masedonia unaojulikana hasa kutokana na wafalme wake Filipo II na Aleksanda Mkuu. Wakati ule Masedonia ilihesabiwa kama sehemu ya utamaduni wa Ugiriki wa kale. 

Baadaye makabila ya Waslavi yalihamia hapa. Leo hii wakazi wengi wa Masedonia ya kihistoria nje ya Ugiriki wanatumia lugha za Kislavoni wakati ndani ya Masedonia ya Kigiriki wanatumia lugha ya Kigiriki. 

Balkani
Masedonia Kaskazini
Ugiriki
Bulgaria
Albania
Kosovo
Serbia
Maeneo ya Biblia
Mtume Paulo
Timor ya Mashariki

Timor ya Mashariki (kwa Kireno Timor-Leste, kwa Kitetum Timór Lorosa'e; jina rasmiː República Democrática de Timor-Leste au Repúblika Demokrátika Timór-Leste) ni nchi ya Asia ya kusini-mashariki kwenye kisiwa cha Timor, takriban km 640 kaskazini kwa Darwin, Australia. 

Eneo lake ni nusu ya mashariki ya kisiwa hicho pamoja na visiwa vya Atauro na Jaco. Kuna pia eneo dogo upande wa magharibi ya Timor ambao kwa kiasi kikubwa uko chini ya Indonesia pamoja na visiwa vya jirani. 

Eneo lote la nchi ni km² 15,007.

Mji mkuu ni Dili wenye wakazi 245,000.

Timor ya Mashariki ni kati ya nchi maskini zaidi duniani.

Historia 
Wakazi ni mchanganyiko wa Wapapua-Wamelanesia waliofika miaka 40,000 iliyopita, Waaustronesia waliofika kama mwaka 3000 KK na Wamalay waliokuwa wa mwisho.

Timor ilikuwa kituo cha biashara cha Wareno tangu karne ya 16. Maeneo mengine ya visiwa vya Indonesia ya leo yalivamiwa na Waholanzi na Timor ilibaki kisiwa pekee chini ya utawala wa Ureno katika sehemu hii ya dunia. 

Katika karne ya 19 Waholanzi walifika pia Timor. Mikataba ya 1859 na 1916 zilithibitihsa ugawaji wa kisiwa. Sehemu ya magharibi ilikuwa chini ya Uholanzi na baadaye sehemu ya Indonesia, lakini sehemu ya mashariki ilibaki koloni la Ureno.

Baada ya mapinduzi ya Ureno ya 1974 Wareno waliondoka Timor bila maandalizi na kutosha. Viongozi wazalendo walitangaza uhuru. Lakini siku chache baada ya tangazo hilo, jeshi la Indonesia lilivamia nchi ambayo ikatangazwa kuwa jimbo la Indonesia. Hali hii haikutambuliwa na Umoja wa Mataifa.

Vita vikali vya msituni vilifuata kati ya wapigania uhuru na jeshi la Indonesia.

Mabadiliko yalipatikana mwaka 1998 baada ya rais Suharto wa Indonesia kujiuzulu, na rais mpya Bacharuddin Jusuf Habibie kuwa tayari kuipa Timor ya Mashariki hali ya kujitawala ndani ya Indonesia. 

Karibu wananchi wote (98 %) walihudhuria katika kura ya maoni ya tarehe 30 Agosti 1999 na zaidi ya robo tatu (78,5 %) walipigia kura uhuru badala ya kuwa jimbo la kujitawala.

Baada ya kura hii jeshi la Indonesia lililipiza kisasi kwa kuua watu wengi na kuharibu nyumba lakini macho ya dunia yalitazama Timor, na serikali ya Indonesia kwa tishio la kufutiwa mikopo ya benki ya dunia ililazimishwa kuondoa jeshi lake na kukubali kufika kwa jeshi la Umoja wa Mataifa chini ya uongozi wa Australia.

Tangu tarehe 27 Septemba 2002 Timor ya Mashariki ni nchi mwanachama wa UM.

Watu
Kuna lugha 19 ambazo huzungumzwa nchini Timor ya Mashariki.
Lugha rasmi ni Kitetum (lugha mama ya 30.6% za wakazi), ambacho ni kati ya lugha za Austronesia, pamoja na Kireno.

Upande wa dini, wananchi karibu wote (99.53%) ni wafuasi wa Yesu Kristo katika Kanisa Katoliki (97.57%) na madhehebu ya Uprotestanti (1.96%). Wengi walijiunga na Kanisa wakati wa vita vya ukombozi. Waislamu ni 0.24%.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

Serikali
 Timor-Leste official government website 

Taarifa za jumla
 
 East Timor  from UCB Libraries GovPubs
 
 East Timor at Encyclopædia Britannica
 East Timor profile BBC News
 
 Key Development Forecasts for Timor-Leste from International Futures

Nchi za Asia
Timor ya Mashariki
Nchi za visiwa
Nchi zinazotumia Kireno
Shirika la Huduma za Maktaba Tanzania

Shirikia la Huduma za Maktaba Tanzania (kwa Kiingereza "Tanzania Library Services Board" au kifupi TLSB) lilianzishwa kisheria chini ya sheria za Tanzania iliyopitishwa na bunge mwaka 1972.

Shirika la Huduma za Maktaba Tanzania limekabidhiwa jukumu la kusimamia maendeleo ya huduma za maktaba Tanzania ikiwa ni pamoja na kutoa ushauri, kutoa mafunzo ya ukutubi kwa ngazi ya cheti na stashahada.

Shirika hili la umma linafanya kazi chini ya Wizara ya Elimu Tanzania na limesambaa katika mikoa yote Tanzania isipokuwa mkoa wa Singida peke yake. Lipo pia katika wilaya 33 za Tanzania bara.

Viungo vya nje
 Maktaba Tanzania 
 OCLC WorldCat. National Central Library (Tanzania) 

Mashirika ya Tanzania
Harusi

Harusi (pia arusi) ni sherehe kwa ajili ya kufunga ndoa.

Picha

Jamii
Jinsia
Sikukuu
Huduma za Maktaba Tanzania

Huduma za Maktaba Tanzania zinahusu watu kufaidika na Maktaba, mikusanyo wa vitabu na visikiziona, vilivyowekwa kwa utaratibu maalum kwa ajili ya kusoma, kujifunza na ushauri.

Hivyo maktaba ni kiunganishi kikubwa kati ya wasomaji ama watumiaji wa machapisho.Aidha maktaba ni chombo cha mawasiliano kwa kuwa kazi zake ni pamoja na kukusanya habari, kutengeneza na kutunza kwa manufaa ya kizazi kijacho na kutawanya habari hizo kwa wahitaji.

Nchini Tanzania kuna aina mbalimbali za huduma za maktaba. Huduma hizi ni pamoja na huduma za maktaba za taifa, maktaba za umma, za vyuo vikuu, za vyuo vingine na za shule (yaani shule za msingi and sekondari). Kwenye ngazi ya kitaifa, serikali ya Tanzania limeanzisha Shirika la Huduma za Maktaba.

Maktaba ya Taifa

Maktaba za Vyuo Vikuu

Maktaba za Shule
Maktaba za skuli/shule huwa na vifaa mbalimbali vinavyotoa taarifa, kuelimisha na kuburudisha. Maktaba hizi hutoa huduma kwa walimu na wanafunzi. Maktaba za skuli ni viungo muhimu katika kukamilisha malengo ya elimu ya msingi na sekondari nayo ni kumtayarisha mwanafunzi kuwa raia bora katika jamii yake na taifa kwa ujumla. Kumwezesha na kumkuza mtumiaji wake kuwa na tabia ya kuendelea kujifunza mwenyewe, kuwa na uwezo wa kutafiti, kudadisi, kubuni na kuhoji pamoja na kufanya uchambuzi na kutathmini hali ya mambo na kufanya maamuzi sahihi. Kubwa zaidi ni kuwa na uwezo wa kukabiliana na matatizo mbalimbali yatayomkabili katika maisha yake ya kila siku.Maktaba za skuli zinatarajiwa kuwa na mkusanyiko wa vitabu vya ziada na kiada kwa masomo yote, vitabu vya rejea, mihtasari ya masomo, atlasi, machati, vitabu vya hadithi mbalimbali, kazi zilizofanywa na wanafunzi, karatasi za mitihani iliyopita, ramani mbalimbali za nchi na dunia, nakadhalika.

Jambo la kutiliwa mkazo wa kipekee ni kuweka vifaa vya kisasa vya kufundishia na kutolea taarifa katika maktaba hizo. Vifaa kama vile komputa, televisheni, projekta, redio, kanda za redio na video, CD na DVD vitasaidia sana kuamsha hamu ya wanafunzi kutembelea maktaba mara kwa mara.

Hali ya maktaba za skuli nchini
Kwa mujibu wa Shirika la Huduma za Maktaba Zanzibar, takriban asilimia sitini (60%) ya skuli za msingi hazina maktaba wakati asilimia sabini (70%) ya skuli za sekondari zinaonekana kuwa na maktaba. Takwimu hizi zinaonesha kuwa suala la maktaba bado halijapewa umuhimu wake unaostahili katika skuli za msingi, skuli ambazo kama jina lake zinatarajiwa kumjengea msingi madhubuti mwanafunzi aliyepata elimu ya msingi ili aweze kuhimili vishindo vya elimu ya sekondari kama atapata fursa ya kuendelea au kumtayarisha kuwa raia mwema katika jamii yake aweze kuishi kwa matumaini na kujitegemea ikiwa atamalizia elimu ya msingi.

Kwa upande mwengine skuli za sekondari kwa kiasi kikubwa huwa na maktaba. Suali la kujiuliza je, maktaba hizi zinakidhi haja za watumiaji wake?
Kwa ufupi, maktaba nyingi za skuli za sekondari hazikidhi haja za watumiaji wake hali hii inajitokeza katika upande wa mazingira, vifaa, wafanyakazi na matumizi/huduma zinazotolewa katika maktaba hizo.

Marejeo

Tanzania
Elimu
Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA)

Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA) kipo katika manisipaa ya Morogoro nchini Tanzania. Ni chuo kikuu pekee cha kilimo nchini. Kilipewa jina kwa heshima ya mwanasiasa marehemu Edward Sokoine.

Chuo hicho kilianzishwa mwaka 1984; kabla ya hapo kilikuwa chuo kikuu kishiriki cha Chuo Kikuu cha Dar es Salaam tangu mwaka 1970. 

Mwaka 1984 chuo kilianza na vitivo vitatu: 
Kitivo cha kilimo
Kitivo cha misitu pamoja na 
Kitivo cha tiba za mifugo 

na hivi karibuni kimeanzishwa 
Kitivo cha sayansi. 

Chuo kinadahili wanafunzi wa shahada za kwanza na za uzamili katika vitivo vyote isipokuwa kitivo cha sayansi ambacho hakitoi shahada za uzamili. Chuo kina wanataaluma zaidi ya mia tatu na kwa mwaka wa mwisho wa masomo kimedahili wanafunzi wa shahada za kwanza wapatao 2400 na wale wa shahada za juu zaidi ya mia mbili.

SUA ilikua na chuo kishiriki cha MUCCoBS (Moshi University College Of Cooperatives and Business Studies) katika mkoa wa Kilimanjaro ambacho kwa sasa kinaitwa Moshi Cooperative University (MOCU).

Tazama pia
 Wizara ya Kilimo, Chakula na Ushirika

Viungo vya nje
 Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo

Vyuo vikuu vya Tanzania
Morogoro
Maktaba ya IOGT

Maktaba ya IOGT nchini Tanzania iko chini ya shirika lisilo la kiserikali linalojishughulisha na uzuiaji wa matumizi ya dawa za kulevya, hasa kwa vijana. Maktaba hii inakusanya na kuhifadhi habari mbalimbali kutoka ndani ya nchi na hata nchi jirani za Afrika Mashariki, Ulaya, Asia na Amerika.

Habari hizi ziko katika mifumo mbalimbali kama kanda za video, majarida, vitabu na vipeperushi. Watu wa aina zote, umri na kiwango chochote cha elimu wanakaribishwa kutumia maktaba hii. Maktaba ina nafasi ya kusomea kwa wasomaji wanne mpaka sita kwa wakati mmoja. Kuna kiyoyozi, televisheni na mtandao kwa watumiaji.

Ofisi za IOGT ipo karibu na hospitali ya Muhimbili, Dar es Salaam.

Mashirika ya Tanzania
Asha-Rose Mtengeti Migiro

Asha-Rose Mtengeti Migiro (* 1956) aliwahi kuwa Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa. Alipewa cheo hicho na Katibu Mkuu Ban Ki-moon tarehe 5 Januari 2007.

Hadi kuteuliwa kwa cheo cha UM alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa wa Tanzania tangu Januari 2006. Wajibu huo alipewa na rais Jakaya Kikwete aliyemteua kumfuata katika Wizara ya mambo ya nje iliyoshikwa awali na Kikwete mwenyewe.

Chini ya rais Benjamin Mkapa Migiro alikuwa Waziri wa Maendeleo ya Jamii, Jinsia na Watoto. Alikuwa mbunge kwa njia ya kiti maalumu cha wanawake.

Kabla ya kujiunga na siasa alifundisha kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Alisoma Shahada ya Awali na Shahada ya uzamili hukohuko Dar es Salaam 

Mwaka 1992 akaongeza Shahada ya udaktari wa sheria kwenye Chuo kikuu cha Konstanz (Ujerumani). Akarudi Tanzania alipoanza kufundisha. Akawa mwanachama wa CCM. 

Akiwa Mwislamu aliolewa na Cleophas Migiro; wana watoto wawili wa kike.

Kwa sasa Asha Rose Migiro ameteuliwa kuwa waziri wa katiba na sheria wa Jamhuri ya muungano wa Tanzania. Pia ni mke wa Ritchie Lunyonga.

Viungo vya Nje 
Historia ya Asha Rose Migiro (YouTube)

Marejeo

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Wapare
Wanasiasa wa Tanzania
Umoja wa Mataifa
Wanasiasa wanawake Tanzania
Athens

Athens (pia: Athene, Athini, kwa Kigiriki Αθήνα "Athina") ni mji mkuu wa Ugiriki (Uyunani), mji mkubwa wa nchi hiyo, na mojawapo kati ya miji mashuhuri ya dunia yenye historia ndefu ya miaka elfu kadhaa. 

Siku hizi mji una wakazi milioni 3.

Jina
Jina limetokana na mungu wa kike "Athena" aliyeabudiwa kama mungu wa elimu na wa vita zamani za Ugiriki wa Kale.

Historia 
Katika karne kabla ya Kristo Athens ulikuwa mji muhimu uliotawala sehemu kubwa ya Ugiriki pamoja na miji mingi hadi Italia na Uturuki ya leo.

Athens ilikuwa maarufu kwa wataalamu wake, hasa wanafalsafa kama Sokrates, Plato na Aristoteles. 

Kisiasa inaitwa asili ya demokrasia.

Baadaye ilikuwa chini ya utawala wa Dola la Roma na tangu mwaka 1453 chini ya Dola la Uturuki. Hapo mji ukawa hauna umuhimu wowote, hivi kwamba wakati wa uhuru wa Ugiriki mwaka 1834 ulikuwa na wakazi wapatao 1000 tu. 

Tangu hapo umekuwa mji mkuu wa Ugiriki ukakua tena. 

Michezo ya kwanza ya Olimpiki ya kisasa ilifanyika Athens mwaka 1896. Michezo ilirudi tena kufanyika huko mwaka 2004.

Miji Mikuu Ulaya
Miji ya Ugiriki
Miji ya Olimpiki
 
Miji ya Dola la Roma
Ugiriki ya Kale
Miji ya pwani ya Mediteranea
Miji ya Biblia
Mtume Paulo
Chekoslovakia

Chekoslovakia ilikuwa nchi ya Ulaya kati ya 1918 na 1992 iliyounganisha nchi za leo za Ucheki na Slovakia. 

Tangu 1 Januari 1993 Chekoslovakia imegawiwa kwa amani kuwa nchi mbili za Jamhuri ya Kicheki  na Jamhuri ya Slovakia.

Chekoslovakia ilianzishwa 1918 baada ya kuporomoka kwa Austria-Hungaria wakati wa mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Iliunganisha majimbo Bohemia na Moravia yaliyokaliwa na Wacheki upande wa Austria na maeneo ya Hungaria yaliyokaliwa na Waslovakia. 

Chekoslovakia ilikuwa nchi ya mataifa na utamaduni mbalimbali. Mataifa makubwa yalikuwa Wacheki (51,5 % ), Wajerumani (23,4 %) na Waslovakia (14 %) pamoja na vikundi vikubwa kidigo vya Wahungaria, Waukraine, Waromani na Wapoland. 

Mwaka 1938 dikteta Adolf Hitler wa Ujerumani alivamia sehemu za Ucheki. Slovakia ikawa nchi ya kujitegemea chini ya Ujerumani. 

1945 baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia umoja wa Ucheki na Slovakia ukarudishwa chini ya usimamizi wa Urusi. Warusi walihakikisha ya kwamba Chama cha Kikomunisti kilipata serikali. Utawala wa kikomunisti ulidumu hadi 1989. Baada ya kuanguka kwa ukuta wa Berlin utawala huu ulikwisha mwisho wa mwaka 1989. 

Pande zote mbili za Ucheki na Slovakia ziliona ugumu wa kupatana. 1991 Umoja ulimalizwa na nchi mbili zilitoka katika shirikisho la Chekoslovakia.

Nchi za kihistoria za Ulaya
Historia ya Ucheki
Historia ya Slovakia
Rasi Delgado

Rasi Delgado (kwa Kireno: Cabo Delgado) ni rasi mwambaoni mwa Bahari Hindi iliyoko kaskazini kabisa mwa pwani ya Msumbiji. 

Rasi Delgado iko takriban km 40 kusini kwa mji wa Mtwara, Tanzania. Mji mdogo wa Quionga umo rasini.

Historia 
Baada ya kufukuzwa kwa Wareno kwenye pwani za Kenya na Tanzania ya leo, wakati wa karne ya 17, Rasi Delgado ilikuwa mpaka wa kaskazini wa maeneo yaliyobaki chini ya athira ya Ureno katika Afrika ya Mashariki.

Lakini katika karne ya 18 na 19, mamlaka ya Ureno haikutosha tena na kwenye Hori ya Tungi, upande wa kusini wa rasi, utawala wa Sultani wa Tungi ulijitegemea. Kuanzia mwaka 1858 Usultani wa Zanzibar ulieneza mamlaka yake hadi huko. 

Baada ya kuenea kwa Wajerumani kwenye pwani ya Uswahilini, nguvu ya Zanzibar ilififia na Wareno waliweza kujenga utawala. Lakini mwaka 1894 Wajerumani walivamia maeneo upande wa kusini mwa Mto Rovuma ambayo baadaye yalikuwa na Pembetatu ya Kionga. Ureno ilipaswa kukubali utawala wa Kijerumani. 

Katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Ureno ilitwaa pembetatu hiyo, na sasa mto Rovuma umekuwa mpaka wa Msumbiji hadi mdomo wake.   

Jiografia ya Afrika
Jiografia ya Msumbiji
Rasi
Mambo Huangamia

Mambo Huangamia (kwa Kiingereza "Things Fall Apart") ni riwaya iliyoandikwa na Chinua Achebe. 

Kitabu hicho alichokiandika mwishoni mwa miaka ya 1950 kilitolewa mwaka wa 1958 na kumpatia jina kubwa duniani. Hicho, kinaaminika ndicho kitabu chake bora zaidi, ni kitabu kilichosomwa kwa wingi zaidi katika vitabu vya tamthiliya ya Kiafrika. 

Hadithi ya riwaya hii imefuatiwa na Hakuna Starehe Tena (1960) na Mshale wa Mungu (1964).

Mkondo wa hadithi 
Mhusika mkuu anaitwa Okonkwo, tajiri katika kijiji cha Umuofia. Huyo Okonkwo hufuata vizuri sana mila na desturi za Waigbo ili kumshinda baba yake ambaye ni duni. 

Katika kufuata hizo mila alifika hatua ya kumuua mwana wake wa kambo na wanakijiji wakakubali. Siku moja, lakini, Okonkwo kwa bahati mbaya alimuua mwanakijiji mwingine akahukumiwa kuondoka kijijini kwake kwa miaka saba zinavyoamuru mila za kijiji. 

Huko uhamishoni Okonkwo alikutana na wamisionari Wazungu, akasikitika sana kugundua mwana wake mwenyewe aliacha mila za Kiigbo na kukubali dini ya Ukristo. 

Okonkwo akirudi kijijini baadaye akakuta hata maisha ya kijijini yameathiriwa na hiyo dini mpya. Akaanza kuupiga vita Ukristo, hatimaye lakini aliona kuwa haiwezekani kurudi kwa maisha ya kimila akajiua kwa kujinyonga.

Tanbihi

Marejeo 
 (de) "Kindlers Literaturlexikon" (1970), diwani ya 10, Zürich: Kindler, uk.9345

Fasihi ya Nigeria
Fasihi ya Kiingereza
Jostein Gaarder

Jostein Gaarder (amezaliwa 8 Agosti 1952) ni mwandishi kutoka nchi ya Norwei. Alisoma falsafa, teolojia na masomo ya fasihi chuoni na kuwa mwalimu wa falsafa kabla hajajitegemea kama mwandishi. Ameandika hasa kwa watoto. Baadhi ya vitabu vyake ni:
 Ulimwengu wa Sofia (1991, kwa Kinorwei "Sofies verden")
 Siri ya Krismasi (1992, kwa Kinorwei "Julemysteriet")

Waliozaliwa 1952
Waandishi wa Norwei
Euphrase Kezilahabi

Euphrase Kezilahabi (Namagondo, Ukerewe, 13 Aprili 1944 - 9 Januari 2020, Dar es Salaam) alikuwa mwandishi mashuhuri kutoka nchini Tanzania. Lugha yake ya kwanza ilikuwa Kikerewe lakini aliandika hasa kwa Kiswahili ambacho amekipanua kwa kutumia mitindo ya lugha yake ya asili.

Maisha
Euphrase Kezilahabi alizaliwa 13 Aprili 1944 huko Namagondo kisiwani Ukerewe kilichopo ndani ya Ziwa Viktoria. Babake Vincent Tilibuzya alikuwa msimamizi wa kijiji na Euphrase alikuwa na ndugu 10 yaani wavulana 5 na wasichana 5. Alisoma shule ya msingi ya Nakasayenge halafu tangu 1957 Seminari ya kikatoliki ya Nyegezi aliyomaliza mwaka 1966. 

Mwaka 1967 alijiandiskisha kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam akasoma ualimu na fasihi hadi digrii ya B.A. katika mwaka 1970. Mwaka uleule 1970 akawa mwalimu  wa shule ya sekondari Mzumbe (Morogoro) halafu kwenye shule ya sekondari ya Mkwawa (Iringa).

Mwaka 1971 alirudi chuoni Dar es Salaam akawa mhadhiri msaidizi wa chuo alipoandika pia tasinifu ya M.A. kuhusu riwaya za Shaaban Robert, tangu 1974 mhadhiri kamili na 1978 mhadhiri mwandamizi. Akaendelea na masomo ya Ph.D. huko Marekani kwenye Chuo Kikuu cha Wisconsin Madison alipotoa tasinifu yake mwaka 1985 kuhusu "African Philosophy and the Problem of Literary Interpretation". Mwaka 2012 alikuwa profesa wa lugha za Kiafrika kwenye Chuo Kikuu cha Botswana.

Mwaka 2020 aliaga dunia akiwa jijini Dar es Salaam baada ya kuugua kwa muda mrefu.

Maandiko
Baadhi ya maandiko yake ni:

Riwaya:
 Rosa Mistika (1971)
 Kichwamaji (1974)
 Dunia Uwanja wa Fujo (1975)
 Gamba la Nyoka (1979)
 Nagona (1987/1990)
 Mzingile (1991)

Mashairi:
 Kichomi (1974)
 Karibu Ndani (1988)
 Dhifa (hakijatolewa bado)

Tamthiliya:
 Kaptula la Marx (1978/1999)

Marejeo

Viungo vya Nje
 Euphrase Kezilahabi kwenye Britannica online
 Profile of Euphrase Kezilahabi
 [http://www.swahili-literatur.at/nacherzaehlungen/rosamistika.pdf  Lourenco Noronha, Euphrase Kezilahabi 1971 Rosa Mistika (kwa lugha ya Kijerumani), Taasisi ya Taaluma ya Bara la Afrika, Chuo Kikuu cha Vienna,  Mei 2009 (iliangaliwa Januari 2013)
 Blogu juu ya tamthiliya yake "Kaptula la Marx

Waliozaliwa 1944
Waliofariki 2020
Waandishi wa Tanzania
May Ayim

May Ayim (3 Mei 1960 – 9 Agosti 1996) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Ujerumani. Baba yake ni Mghana na mama yake Mjerumani. Alilelewa mbali na wazazi wake na familia waliompanga chini ya jina la May Opitz. Alijihusisha hasa na haki za Waafrika nchini Ujerumani. Alipotambuliwa kuwa na ugonjwa wa kukacha kwa seli (kwa Kiingereza multiple sclerosis) alikata tamaa na kujiua.

Tangu mwaka wa 2004, shirika la UNESCO hutoa Tuzo ya May Ayim kwa ajili ya fasihi ya Kijerumani iliyoandikwa na Waafrika.

Waliozaliwa 1960
Waliofariki 1996
Waandishi wa Ujerumani
Penina Muhando

Penina Muhando, pia anajulikana kama Penina Mlama alizaliwa 1948, ni mnadharia na pia ni mwandishi wa tamthilia za Kiswahili kutoka nchini Tanzania.

Maisha na kazi yake
Muhando alizaliwa Berega Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania mwaka 1948. Alipata shahada ya sanaa,shahada ya elimu,na pia shahada ya uzamivu kutoka chuo kikuu cha Dar es Salaam. Alifanikiwa kuwa profesa na pia kiongozi wa idara ya sanaa ya maigizo katika chuo kuu cha Dar es Salam.

Muhando alikuwa mmoja kati ya kundi la waandishi wa sanaa za maigizo Tanzania katika kipindi cha mwishoni mwa mwaka 1960, na mwanzoni mwa mwaka wa 1970, walioibuka baada ya azimio la Arusha chini ya rais  Julius Nyerere mwaka 1967. Ujamaa ilikuwa ni falsafa ya nchi. Katika mazingira haya sanaa ya maigizo haikuwa ikiungwa mkono na wengi. Waandishi wengi walikuwa wakiitwa na Nyerere kutumia sanaa yao kama njia ya kuutangaza ujamaa kwa watu wa Tanzania na pia kutumia sanaa kama njia ya kujiletea maendeleo.

Muhando alikutana na changamoto katika uandishi baina ya lugha ya Kiswahili na Kiingereza. Kwa kutumia lugha ya Kiingereza kungepelekea kufungua zaidi soko la nje lakini pia isingeleta tija kwani idadi kubwa ya watanzania hawatumiii lugha ya kiingereza. Lakini pia lugha ya kiswahili ingewezesha idadi kubwa ya watanzania kufuatitlia lakini pia ingepoteza soko la nje. Licha ya hayo Muhando alilamua kuandika katika lugha ya kiswahili kwa sababu aliona yakuwa maigizo kama ni silaha muhimu ya kufikisha ujumbe kwenye jamii na pia ni lugha inayotumika na wazawa wengi na hilo ndilo lilikuwa la msingi.

Baadhi ya vitabu vyake
Hatia (1972)
Tambueni Haki Zetu (1973)
Heshima Yangu (1974)
Pambo (1975)
Lina Ubani (tamthiliya) (1984)
Nguzo Mama (tamthiliya) (1984)

Marejeo

Waliozaliwa 1948
Waandishi wa Tanzania
Wanawake wa Tanzania
Armenia

Armenia (kwa Kiarmenia: Հայաստան Hayastan au Հայք Hayq) ni nchi ya mpakani kati ya Ulaya na Asia katika milima ya Kaukasi iliyoko kati ya Bahari Nyeusi na Bahari ya Kaspi. 

Imepakana na Uturuki, Georgia, Azerbaijan na Iran. Upande wa kusini kuna eneo la nje la Kiazerbaijan linaloitwa Nakhichevan. 

Ingawa kijiografia Armenia huhesabiwa mara nyingi kama sehemu ya Asia, kiutamaduni na kihistoria huhesabiwa pia kama sehemu ya Ulaya.

Jiografia
Mlima wa kitaifa wa Armenia ni mlima Ararat unaoaminika kuwa mahali ambako safina ya Nuhu ilikuta nchi kavu baada ya gharika kuu inayosimuliwa katika Biblia.

Historia
Armenia ni kati ya mataifa ya kale kabisa duniani, ingawa eneo lake limebadilika sana na eneo la sasa ni sehemu ndogo tu ya maeneo yaliyokuwa ya Armenia katika karne na milenia za nyuma.

Armenia ilikuwa nchi ya kwanza ya kupokea Ukristo kama dini rasmi ya kitaifa mnamo mwaka 301. Hadi leo karibu 93% za Waarmenia ni Wakristo wa Kanisa la kitaifa ambalo ni mojawapo kati ya Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki.

Jambo hilo lilichangia sana mateso yaliyowapata kutoka kwa majirani ambao wengi wao ni Waislamu, hasa Waturuki waliotawala kwa karne nyingi maeneo makubwa ya Dola la Osmani hadi Afrika na Ulaya.

Kilele chake kilikuwa maangamizi ya Waarmenia wakati wa vita vya kwanza vya dunia, ambapo waliuawa zaidi ya milioni moja.

Armenia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti tangu 1920, ikapata uhuru wake tena mwaka 1991. 

Kuna fitina na nchi jirani ya Azerbaijan kuhusu eneo la Nagorno-Karabakh linalokaliwa na Waarmenia lakini ni sehemu ya Azerbaijan kisiasa. Mipaka hii ni urithi wa zamani za Umoja wa Kisovyeti. Mara mbili kulikuwa na vita kati ya nchi hizo mbili. Hali halisi Armenia inatawala eneo hili ingawa Nagorno Karabakh ilijitangaza kuwa jamhuri ya kujitegemea isiyokubaliwa na umma wa kimataifa.

Watu
Wakazi ni hasa Waarmenia asilia (98.1%), halafu Wayazidi (1.2%), Warusi (0.4%) n.k.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarmenia, ambacho kina alfabeti ya pekee iliyobuniwa na mtakatifu Mesrop mwaka 405 BK.

Upande wa dini, mbali ya Kanisa la kitaifa (92.5%), Wakristo wengine (Waprotestanti na Wakatoliki) ni asilimia 2.3 za wakazi na Wayazidi wanaofuata dini yao asili ni asilimia 0.8.

Tazama pia
 Maangamizi ya Waarmenia
 Orodha ya lugha za Armenia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 

  na (Kiarmenia) (Kirusi) Tovuti ya serikali
  Armenica.org - Complete history of Armenia, covering 800 B.C. to 2004
  na (Kiarmenia) (Kirusi) PanARMENIAN.Net - Daily Armenian News

Armenia  at UCB Libraries GovPubs

Armenia profile from the BBC News

 Key Development Forecasts for Armenia from International Futures

Armenia
Nchi za Ulaya
Nchi za Asia
Kaukazi
Maeneo ya Biblia
536

Makala hii inahusu mwaka 536 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 8 Juni - Silverius Mtakatifu amechaguliwa kuwa Papa

Waliozaliwa

Waliofariki 
 22 Aprili - Papa Agapeto I

Karne ya 6
Qatar

Qatar (kwa Kiarabu:  قطر ) ni emirati ndogo wa Uarabuni kwenye rasi ya Qatar ambayo ni sehemu ya rasi kubwa ya Uarabuni. 

Imepakana na Saudia upande wa kusini. Mipaka mingine ni ya Ghuba ya Uajemi. Kisiwa cha Bahrain kiko karibu.

Mji mkuu wa Qatar ni Doha.

Historia 
Maeneo ya Qatar, pamoja na Falme za Kiarabu na Bahrain yalikuwa nyumbani kwa makabila madogo na chifu zao. 

Tangu mwaka 1820 walikuwa na mikataba na Uingereza walipoahidi kuachana na uharamia na kupokea ulinzi wa Uingereza. Ulinzi huo ulizuia uvamizi wa Saudia katika karne ya 20. 

Falme hizo zilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza hadi mwaka 1971, ambapo madola hayo madogo yalipata uhuru.

Siasa
Miaka ya mwisho Qatar imejihusisha na siasa ya Mashariki ya Kati kwa kuwapa silaha Waislamu wenye itikadi kali kama vile huko Palestina, Syria na Iraq, na hata DAISH.

Kwa sababu hiyo imetengwa na nchi jirani, hasa Saudia.

Watu
Wananchi wengi wa Qatar kwa asili ni Waarabu na Waafrika (utumwa nchini ulichelewa sana kufutwa). Lakini kati ya wakazi wote, wenyeji hao ni asilimia 12 tu (313,000), yaani idadi kubwa sana si Waqatari wenyewe bali ni wafanyakazi kutoka nchi mbalimbali, hasa India (zaidi ya 21%) na nchi za kandokando yake (Nepal 16.6%, Bangladesh 12.5%, Pakistan 4.5%, Sri Lanka 4.3%), halafu Ufilipino (10%), Misri (9%) n.k. 

Kiarabu ni lugha rasmi ya nchi lakini Kiingereza hutumiwa mara nyingi kwa mawasiliano ya biashara na ofisini. 

Waqatari wenyewe ni Waislamu (hasa Wasuni) lakini watu kutoka nje hufuata pia dini mbalimbali: hivyo kati ya wakazi wote 65.5% ni Waislamu, 15.1% ni Wahindu, 14.2% ni Wakristo, 3.3% ni Wabuddha n.k.

Uchumi
Uchumi wote wa Qatar una msingi wa mafuta ya petroli na gesi yake. Kwa wastani wakazi wake wana kipato kikubwa kuliko watu wa nchi zote duniani.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

  na  Tovuti ya serikali
  
 
 Qatar from the BBC News.
 
 Key Development Forecasts for Qatar from International Futures.
 Legal Portal  by the Ministry of Justice, including official gazette.
 Qatar Medical Care System

Qatar
Nchi za Asia
Nchi za Kiarabu
Mashariki ya Kati
Alice Lakwena

Alice Lakwena (pia: Alice Auma; 1956 - 17 Januari 2007) alikuwa kiongozi wa kiroho kati ya Waacholi wa Uganda aliyeanzisha kundi la "Harakati ya Roho Mtakatifu" (Holy Spirit Movement) na kuendesha vita vya msituni dhidi ya serikali ya rais Yoweri Museveni kuanzia Agosti 1986 hadi Novemba 1987.

Maisha
Alizaliwa kwa jina la Alice Auma. Baada ya ndoa mbili zilizotengwa alikuwa Mkatoliki. Tarehe 25 Mei 1985 alishikwa na mapepo akaonekana kama kichaa. Baada ya kupotea kwa siku 40 akarudi kama mganga wa kienyeji akiwa na kipaji cha kuwasiliana na mizimu kufuatana na utamaduni wa Kiacholi.

Pepo aliyesema mara nyingi kutoka mwake akajiita "Lakwena" na kutambulishwa kuwa roho ya afisa wa kijeshi wa Italia.

Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe wa 1986 nchini Uganda Alice alitangaza kwamba aliambiwa na Lakwena kuanzisha Harakati ya Roho Mtakatifu na kuwaita Waacholi wachukue silaha kumaliza vita na umwagaji wa damu. Wamisionari katika eneo walipewa barua iliyosema:
"Mungu Bwana aliyemtuma Lakwena aliamua kubadilisha kazi yake kutoka mganga kuwa kiongozi wa kijeshi. Haina maana kumpona mtu leo akiuawa kesho. Hivyo Lakwena hana budi kumaliza umwagaji wa damu kabla ya kuendelea kama mganga."

Akapata wafuasi na kushambulia jeshi la serikali akashinda mara kadhaa na kuwaongoza wafuasi wake kuelekea Kampala. Akawaambia waumini kwamba risasi hazitawadhuru, zitageuka kuwa maji tu. Baada ya kushindwa, kabla ya kufikia mji mkuu, Lakwena akaondoka kutoka katika Alice. Alice akakimbilia Kenya akakaa katika kambi la wakimbizi la Daadab.

Mdogo wake Joseph Kony alikusanya baadaye mabaki ya kikosi chake na kuunda kundi jipya la "Lord's Resistance Army".

Alice alifariki huko Daadab tarehe 17 Januari]2007 kutokana na ugonjwa usioeleweka.

Waliozaliwa 1956
Waliofariki 2007
Watu wa Uganda
Historia ya Uganda
Octave Mirbeau

Octave Mirbeau (16 Februari 1848 – 16 Februari 1917) alikuwa mwandishi , mwanahabari, mkosoaji wa sanaa, mtawala huria, mhamasishaji na mtunga hadithi wa Ufaransa, ambaye alitetea kukuzwa kwa wasanii wenye ubunifu mkubwa (Claude Monet, Auguste Rodin, Vincent Van Gogh na Paul Cezanne).

Katika riwaya, alitoa mwongozo mpya: L'Abbé Jules (Padre Jules, 1888), Le Journal d'une femme de chambre (Jarida la mwanamke wa chumbani, 1900), 628-E8 (1907) alishuhudia katika ukumbi, ushindi mkubwa duniani kote kwa vichekesho vyake na kwa njia na wahusika juu ya ubepari wa kisasa, Les affaires sont les affaires (Biashara ni biashara, 1903).

Tamthiliya zake 
 Le Calvaire (1886).
 L'Abbé Jules (1888).
 Sébastien Roch (1890).
 Dans le ciel (1892-1893).
 Les Mauvais Bergers (1897).
 Le Jardin des supplices (1899).
 Le Journal d'une femme de chambre (1900).
 Les 21 jours d'un neurasthénique (1901).
 Les affaires sont les affaires (1903).
 Farces et moralités (1904).
 La 628-E8 (1907).
 Dingo (1913).

Viungo vya nje 
  Riwaya za Octave Mirbeau.
 Société Octave Mirbeau.
 Dictionnaire Octave Mirbeau. 

Waliozaliwa 1848
Waliofariki 1917
Waandishi wa Ufaransa
Yemen

Yemen (Kiarabu: الجمهورية اليمنية ) ni nchi kusini mwa Bara Arabu. 

Imepakana na Omani, Saudia na Bahari Hindi. 

Nchi za karibu ng'ambo ya mlango wa bahari wa Bab el Mandeb ni Eritrea, Jibuti na Somalia.

Eneo lake ni pamoja na kisiwa cha Sokotra na visiwa 200 vingine.

Historia
Hadi mwaka 1990 palikuwa na nchi mbili za Yemen ya Kaskazini na Yemen ya Kusini.

Ile ya kaskazini ilikuwa Ufalme wa Yemen baada ya Imamu Yahya Muhamad wa kundi la Zaidiya kuvamia velayat ya Yemen ya milki ya Waturuki Waosmani (1 Novemba 1918). Baadaye ikawa Jamhuri kwa njia ya mapinduzi (1962).

Ile ya kusini ilikuwa sehemu koloni (Aden) na sehemu nchi lindwa (Hadramaut) ya Waingereza. Baada ya ukoloni kwisha ikawa mara moja Jamhuri (30 Novemba 1967).

Nchi hizo mbili ziliungana tarehe 22 Mei 1990, lakini uongozi ulizidisha ufisadi, na tangu mwaka 2011 hali ya siasa ni tata. Vita vya wenyewe kwa wenyewe vinaendelea kwa misaada kutoka nchi za nje, hasa kutokana na uwepo wa makundi makubwa adui ya Wasuni na Washia.

Matokeo yake ni njaa kwa wakazi 17,000,000 kiasi kwamba Yemen imehesabika kuwa nchi inayohitaji zaidi misaada ya kibinadamu.

Watu
Wakazi wengi ni Waarabu wa makabila mbalimbali; wengine ni machotara wa Kiarabu-Kiafrika, Waajemi na Wazungu.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarabu.

Upande wa dini, wananchi karibu wote (99%) ni Waislamu, wakiwemo Wasuni (60–65%) na Washia (35-40%). Waliobaki ni Wakristo, Wayahudi, Wahindu au hawana dini yote.

Tazama pia 
 Orodha ya wilaya za Yemen
 Orodha ya miji ya Yemen
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

 http://www.yemen.gov.ye/ 
  Yemen Government official portal 
 
 
 Yemen profile from the BBC News
 

 
Nchi za Asia
Nchi za Kiarabu
Maeneo ya Biblia
Mashariki ya Kati
2007

Makala hii inahusu mwaka 2007 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 17 Oktoba - John Njue, Askofu Mkuu wa Nairobi anateuliwa kuwa kadinali wa pili kutoka Kenya.

Waliozaliwa

Waliofariki 
 4 Januari - Juma Jamaldin Akukweti, mwanasiasa wa Tanzania
 17 Januari - Alice Lakwena wa Uganda
 7 Februari - Alan MacDiarmid, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 2000
 27 Machi - Paul Lauterbur, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 2003
 23 Aprili - Boris Yeltsin, Rais wa Urusi (1991-1999)
 8 Mei - Abdullah_bin_Faisal_Al_Saud, mwana wa Mfalme wa Saudia
 18 Mei - Pierre de Gennes (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, mwaka wa 1991)
 30 Mei - William Meredith, mshairi kutoka Marekani
 9 Juni - Achieng Oneko, mwanasiasa wa Kenya
 26 Juni - Amina Chifupa, mwanasiasa wa Tanzania
 23 Julai - Ernst Otto Fischer, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1973
 30 Julai - Ingmar Bergman, mwongozaji wa filamu kutoka Uswidi
 16 Agosti - Max Roach, mwanamuziki kutoka Marekani
 8 Septemba - Shenazi Salum, mwigizaji wa filamu kutoka Tanzania
 18 Oktoba - Lucky Dube, mwanamuziki kutoka Afrika Kusini
 24 Oktoba - Salome Joseph Mbatia, mwanasiasa wa kike kutoka Tanzania
 3 Novemba - Suzanne Bachelard, mwanafalsafa wa Ufaransa
 10 Novemba - Norman Mailer, mwandishi kutoka Marekani
 1 Desemba - Elisabeth Eybers, mwandishi wa Afrika Kusini
 16 Desemba - Benedict Kiroya Losurutia, mwanasiasa wa Tanzania
 23 Desemba - Oscar Peterson, mwanamuziki kutoka Kanada
 27 Desemba - Benazir Bhutto, mwanasiasa kutoka Pakistan aliuawa

Viungo vya nje

Karne ya 21
Doha

Doha (kwa Kiarabu: الدوحة ad-dawḥah) ni mji mkuu wa Qatar. 

Doha ni mji wa bandari mwambaoni mwa Ghuba ya Uajemi.

Idadi ya watu ni takriban lakhi nne (2005).

Historia
Doha iliundwa mwaka 1850 kwa jina la Al-Bida (mji mweupe). 

Tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli mji umejengwa upya ukiwa na nyumba kubwa na za kisasa kabisa.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Qatar
Ghuba ya Uajemi
Alaska

Alaska ni kati ya majimbo ya kujitawala ya Marekani. Iko kaskazini kabisa kwenye bara la Amerika ya Kaskazini.
Alaska ni eneo la pekee haina mipaka na majimbo mengine ya Marekani mipaka yake kwenye nchi kavu ni na Kanada (Yukon). 
Ncha ya Alaska inakaribia Siberia (Urusi) katika Asia kwenye mlango wa Bering.

Eneo lake ni kubwa kushinda majimbo mengine ya Marekani lakini idadi ya wakazi ni ndogo kutokana na mazingira magumu kuna wakazi 627,000 pekee (2000). Hali ya hewa ni baridi sana na katika sehemu kubwa ya jimbo hakuna uwezekano wa kulima mashamba. 

Mji mkuu ni Juneau lakini mji mkubwa ni Anchorage. 

Alaska iliwahi kutawaliwa na Urusi lakini iliuzwa kwa Marekani 18 Oktoba 1867. Tangu 1959 eneo lilipata hali ya jimbo la kujitawala.

Viungo vya Nje 
 Official Website of Alaska

Alaska
Majimbo ya Marekani
Amani Abeid Karume

Amani Abeid Karume (amezaliwa 1 Novemba 1948) ni Rais wa Jamhuri ya Watu wa Zanzibar tangu mwaka wa 2000. Mwaka wa 2005 alichaguliwa mara ya pili. Baba yake, Abeid Amani Karume, alikuwa rais wa kwanza wa Zanzibar.

Waliozaliwa 1948
Wanasiasa wa Tanzania
Subrahmanyan Chandrasekhar

Subrahmanyan Chandrasekhar (19 Oktoba 1910 – 21 Agosti 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Amezaliwa nchini Pakistan. Anajulikana hasa kwa utafiti wake wa mifanyiko tendani ya kifizikia ya nyota. Mwaka wa 1983, pamoja na William Fowler alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1910
Waliofariki 1995
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Pakistan
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
William Fowler

William Alfred Fowler (9 Agosti 1911 – 14 Machi 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uenezaji wa elementi za kikemia ndani ya nyota. Mwaka wa 1983, pamoja na Subrahmanyan Chandrasekhar alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1911
Waliofariki 1995
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Carlo Rubbia

Carlo Rubbia (amezaliwa 31 Machi 1934) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza usumaku wa sehemu za atomu. Mwaka wa 1984, pamoja na Simon van der Meer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1934
Wanasayansi wa Italia
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Simon van der Meer

Simon van der Meer (amezaliwa 24 Novemba 1925) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza usumaku wa sehemu za atomu. Mwaka wa 1984, pamoja na Carlo Rubbia alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1925
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Klaus von Klitzing

Klaus von Klitzing (amezaliwa 28 Juni 1943) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa ameichunguza mambo mbalimbali za usumaku. Mwaka wa 1985 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1943
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Ernst Ruska

Ernst August Friedrich Ruska (25 Desemba 1906 – 27 Mei 1988) alikuwa fundisanifu wa umeme kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kubuni hadubini ya elektroni. Mwaka wa 1986, pamoja na Gerd Binnig na Heinrich Rohrer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1988
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Gerd Binnig

Gerd Karl Binnig (amezaliwa 20 Julai 1947) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza na kubuni hasa aina mbalimbali za hadubini. Mwaka wa 1986, pamoja na Ernst Ruska na Heinrich Rohrer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1947
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Heinrich Rohrer

Heinrich Rohrer (amezaliwa 6 Juni 1933) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza na kubuni hasa aina fulani ya hadubini. Mwaka wa 1986, pamoja na Ernst Ruska na Gerd Binnig alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1933
Wanasayansi wa Uswisi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Magma

Magma ni mwamba ulioyeyuka kutokana joto kali na shindikizo ulio chini ya ardhi. Kimsingi ni kama zaha inayopatikana juu ya ardhi. 

Magma hukunsayika mahali pamoja ndani ya tabakamwamba ya ganda la dunia au katika tabakalaini ya koti. Mahali pale huitwa "chumba cha magma". Joto la chumba huelekea kuyeyusha mwamba imara juu yake na kusababisha kutokea kwa volkeno. Volekano nyingi ziko juu ya vyumba hivi vya magma ndani ya ganda la dunia.

Magma ni katika hali ya kiowevu ikiwa na halijoto kati ya 600 C° na 1600 C°, kwa kawaida kati ya 700 °C na 1250 °C.

Kuna aina mbalimbali za magma zinazotofautiana kikemia. Zinakuwa aina mbalimbali za mwamba.

Jiolojia
Gandunia
Volkeno
Dola la Tatu

Dola la Tatu (Kijer.: Drittes Reich) ilikuwa jina la kutaja Ujerumani wakati wa utawala wa Adolf Hitler na chama chake cha NSDAP (Chama cha Nazi) kati ya 1933 na 1945. Haikuwa jina rasmi lakini likatumiwa na Hitler mwenyewe na wenzake. 

Hitler alichukua utawala juu ya Dola la Ujerumani akimaliza kipindi cha kidemokrasia cha Jamhuri ya Weimar na kuanzisha udikteta wake.

Kwa kutumia neno hili wafuasi wa Hitler walitaka kupanga utawala wao katika ufuatano wa madola makubwa katika Ujerumani. Katika itikadi hii "Dola la Kwanza" ilikuwa Dola Takatifu la Kiroma lilioanzishwa katika Ujerumani pamoja na sehemu za Italia kati ya karne ya 10 hadi 1804. "Dola la Pili" waliita dola la Ujerumani (bila Austria) tangu 1871 hadi 1918 lililotawaliwa na mfalme wa Prussia kama kaisari wa Ujerumani.

Madola haya mawili yaliporomoka na "dola la tatu" lilitakiwa kuchukua nafasi yao. Lakini walidai ya kwamba dola hili lingedumu wakaiita pia kwa jina la "Dola la Miaka 1000" (kijer.: Tausendjähriges Reich). Lakini utawala wao ukadumu miaka 12 pekee hadi 1945.

Historia ya Ujerumani
Opus Dei

Opus Dei au kwa jina kamili "Praelatura Sanctae Crucis et Opus Dei" (kwa Kilatini "Jimbo la Msalaba Mtakatifu na la Kazi ya Mungu") ni jimbo pekee la kimataifa (lisilo na eneo) ndani ya Kanisa Katoliki. 

Shabaha yake ni kujenga maisha ya kidini kwenye ngazi ya familia na kuwasaidia waumini kuishi kitakatifu kwa kulingana na masharti ya imani na maadili ya Ukristo kufuatana na mafundisho ya kikatoliki.

Lilianzishwa 1928 na padri Mhispania Josemaría Escrivá (1902-1975) mjini Madrid (Hispania). Sasa makao makuu yake yako Roma (Italia), na kiongozi wake ni askofu. 

Ndani na nje ya Kanisa Katoliki kuna sifa tofauti kuhusu kazi ya kichungaji ya jimbo hilo.

Wapo wanaopinga mwelekeo wake wokisema Opus Dei inajaribu kutawala Kanisa na kufundisha aina ya Ukatoliki jinsi ilivyokuwa kabla ya Mtaguso wa pili wa Vatikano. 

Kati ya wanaoiunga mkono, Papa Yohane Paulo II na mwandamizi wake Benedikto XVI walisifu kazi yake mara nyingi.

Kanisa Katoliki
Frankfurt am Main

Frankfurt am Main ni kati ya miji mikubwa ya Ujerumani. Ina wakazi 747,000. Rundiko la mji wa Frankfurt pamoja na miji mingine kama Mainz na Wiesbaden inaitwa eneo la Rhein-Main lenye wakazi milioni nne. 

Frankfurt ni kitovu cha uchumi ch Ujerumani hasa makao makuu ya benki kubwa. Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main ni mkubwa katika Ujerumani. Barabara kuu na njia kuu za reli za Ujerumani hukutana hapa.

Frankfurt ni makao makuu ya Benki Kuu ya Ulaya na Benki Kuu ya Ujerumani.

Mji umekuwa na tabia ya kimataifa. Takriban kila mkazi wa tatu ana asili yake nje ya Ujerumani.

Jiografia 
Frankfurt iko kando la mto Main.

Historia 
Jina lamaanisha "kivuko cha Wafranki" maana yake mji ulianzishwa kama kijiji cha watu wa kabila la Wafranki pale ambako mto Main ulipitika kwa miguu kwa sababu maji hapakuwa na kina kikubwa. Mpito huu ulisababisha mahali kustawi na kukua. 

Frankfurt ikawa mji muhimu wa Dola takatifu la Roma. Makaisari walipokea taji na cheo hapa mjini hadi 1806. Katika karne ya 19 Frankfurt ilikuwa makao makuu ya Shirikisho la Ujerumani. Ilikuwa pia makao ya bunge la kwanza lililochaguliwa kwa uchaguzi huru katika Ujerumani mwaka 1848. Ikakua kuwa kitovu muhimu cha biashara na mawasiliano.

Mji uliharibiwa kabisa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia na kujengwa upya tangu 1945. Katika Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani tangu 1949 Frankfurt ikawa mji mkuu wa kiuchumi wakati Bonn ilikuwa mji mkuu kisiasa.

Viungo vya nje 
 http://www.frankfurt-tourismus.de

Miji ya Hesse
Dola-Mji
Pieter Zeeman

Pieter Zeeman (25 Mei 1865 – 9 Oktoba 1943) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa anajulikana kwa utafiti wake wa usumaku na wa nuru. Mwaka wa 1902, pamoja na Hendrik Lorentz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1865
Waliofariki 1943
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Shirika za msalaba mwekundu na hilali nyekundu

Shirika za msalaba mwekundu na hilali nyekundu (kifupi: Msalaba Mwekundu) ni harakati ya kimataifa ya kulinda maisha ya kibinadamu hasa wakati wa vita.

Taasisi zake ni
 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu (Geneva)
 Shirikisho la kimatifa ya shirika za msalaba mwekundu na hilali nyekundu
 shirika 185 za kitaifa kote duniani.

Shirika hizi zinalenga kulinda maisha ya kibinadamu na kusaidia watu wenye matatizo ya kiafya kote duniani bila kujali utaifa, rangi au dini.

Historia 
Msalaba Mwekundu ulianzishwa na mfanyabiashara Mswisi Henry Dunant baada ya mapigano ya Solferino wakati wa vita ya Austria dhidi ya Italia na Ufaransa 1859. Siku ile wanajeshi 6000 walikufa na 25,000 walijeruhiwa. Dunant alishangaa na kusikitika mateso ya wanajeshi walioachwa mara nyingi mahali pa mapigano akaacha biashara zake kwa siku kadhaa akawasaidia wajeruhiwa. Baadaye alianzisha kempeni ya kuunda na kukubali shirika litakalotunza wajeruhiwa wakati wa vita lisilosimama upande wote na litakalokubaliwa na nchi zote.

1863 aliunda Kamati ya Kimataifa ya shirika za kutunza wajeruhi na kufanya mkutano wa kwanza wa kimataifa. Watu binafsi lakini pia wawakilishi wa serikali kadhaa zilihudhuria. Kamati hili limekuwa chanzo cha Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu ya Geneva ya leo hii.

Kwenye mkutano uliofuata tar. 22 Agosti 1864, nchi 12 zilikubali Mapatano ya Geneva ya kwanza kuhusu usaidizi kwa wanajeshi wanaojeruhiwa wakati wa vita. Makubaliano yalihusu ya kwamba wajeruhiwa hawatashiriki tena katika mapigano, hawatashambuliwa au kuuawa tena, ya kwamba wasaidizi watavaa alama ya msalaba mwekundu na hawatashambuliwa vilevile. Shirika za kitaifa za msalaba mwekundu zitakubaliwa kama serikali ya nchi ilitia sahihi kwenye mapatano ya Geneva.

Mapatano ya Geneva yaliendelezwa katika miaka iliyofuata yakaingiza pia mabaharia na watu raia wasio wanajeshi na haki zao.

Tazama pia 
 Shirika la Msalaba Mwekundu

Mashirika ya kimataifa
Vita