Kupatwa kwa Jua

Kupatwa kwa Jua (kwa Kiingereza solar eclipse) ni hali ya Jua kutoonekana (au kuonekana kwa sehemu tu) angani wakati wa mchana kwa muda fulani hata pasipo mawingu. Kunatokea wakati mwezi unapita kati ya Jua na dunia na kufunika Jua. Tokeo lake ni kupungua kwa nuru ya Jua hadi kutoonekana kwa muda wa kufika kwa giza wakati wa mchana. Muda wa kufunikwa kabisa ni dakika chache tu. 

Kuna utofauti kati ya “Kupatwa kiasi” (ing. partial eclipse) na “Kupatwa kikamilifu” (ing. total eclipse). Kupatwa kwa Jua hutokea kila mwaka, angalau mara mbili hadi mara tano. Lakini kupatwa kabisa kwa Jua hautokei zaidi kuliko mara mbili kwa mwaka.. Huonekana katika sehemu za Dunia pekee, si kote.

Misingi ya kupatwa kwa Jua 

Kupatwa kwa Jua kunatokea wakati Mwezi unapita kati ya Jua na Dunia. Hapo Jua, Mwezi na Dunia zinakaa kwenye mstari mmoja mnyoofu. Katika hali hiyo Mwezi hurusha kivuli chake kwenye uso wa Dunia. Kivuli hiki hakifuniki Dunia yote. Ni kama kinu kwenye uso wa Dunia. Nje ya kivuli hiki Jua linaonekana kwa sehemu au bila upungufu. 

Hali ya kupatwa kabisa kwa Jua inatazamwa kila mara kwenye mstari mwembamba kwenye uso wa Dunia, tena giza kabisa kwa muda mfupi. Mstari huu ni njia ya umbra au kitovu cha kivuli chake  kwenye uso wa Dunia. Nje ya njia hii kupatwa kwa Jua kunaonekana kisehemu tu katika sehemu zinazoathiriwa na penumbra au kivuli cha kando cha Mwezi. Mbali na njia ya kivuli hiki Jua linaonekana kama kawaida.

Aina za kupatwa kwa Jua 
Kuna aina mbalimbali za kupatwa kwa Jua.
 kupatwa kikamilifu: Jua hupotea kabisa kwa dakika chache. Hali hii yaonekana kwenye ukanda mwembamba duniani pale ambako kitovu cha kivuli kinapita.
 kupatwa kipete: mwezi huonekana mdogo kiasi kuliko Jua. Kwa hiyo duara la mwangaza wa Jua ni kubwa kuliko duara la Mwezi na mwanga wa Jua huonekana kama pete.
 kupatwa kwa Jua kiasi: Katika eneo kubwa la kivuli cha kando watu huona upungufu wa mwanga; kiasi chake hutegemea umbali wa kitovu cha kivuli. Wakitazama Jua kwa kichujio, kwa mfano kioo kilichopakwa dohani kutoka moshi wa mshumaa, huwa wanaona sehemu ya duara ya Jua imefunikwa.

Mpito wa sayari
angalia Mpito wa Zuhura
Wakati sayari inapita kati ya Jua na Dunia inafunika sehemu ya Jua. Tofauti haionekani kwa macho lakini inaweza kutazamwa kwa kutumia darubini. Kuna sayari mbili zinazoweza kupita mbele ya Jua kwa macho ya mtazamaji duniani, ni Utaridi (Mercury) na Zuhura (Venus).

Tazama pia
Kupatwa kwa Mwezi

Marejeo

Viungo vya nje 

Solar eclipse of January 15, 2010, Fred Espenak, NASA
Detailed eclipse explanations and predictions, Hermit Eclipse
Prof. Druckmüller's eclipse photography site
 World Atlas of Solar Eclipse Paths , Fred Espenak
 Solar eclipse time sequence 
 NASA's Eclipse Home Page , Fred Espenak
 Animated maps of past and future solar eclipses 
 Search among the 11,898 solar eclipses over five millennium and display interactive maps
Looking Back at an Eclipsed Earth 1999 August 11 from Mir EO-27 - Astronomy Picture of the Day 10 June 2007
 Animated explanation of the mechanics of a solar eclipse , University of Glamorgan

 Eclipse Image Gallery at The World at Night

Usalama wa macho wakati wa kuangalia 
Eye Safety During Solar Eclipses , F. Espenak (NASA Goddard Space Flight Center)
How to Watch a Partial Solar Eclipse Safely , A. M. MacRobert (Sky & Telescope magazine)
UK hospitals assess eye damage after solar eclipse, British Medical Journal, August 21, 1999, p. 319–469

matukio ya angani