LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mwarobaini

Mwarobaini (Azadirachta indica) ni mti unaofahamika kwa uwezo wake wa kutibu magonjwa ya aina mbalimbali. Inaaminika kuwa mti huu umetoka huko India na Burma.  Mwarobaini hushamiri zaidi katika nchi za tropiki na una uwezo mkubwa wa kuhimili ukame. 

Jina “mwarobaini” linatokana na imani kuwa mti huu una uwezo wa kutibu magonjwa yapatayo arobaini. Majani na mbegu ya mwarobaini imekuwa ikitumiwa kama tiba kwa miaka maelfu huko nchini India na hivi sasa inatumiwa katika sehemu mbalimbali duniani likiwemo bara la Afrika. 

Wanasayansi wa nchi za Magharibi hutumia pia mti huu kwenye tiba na utafiti. Mwanzoni mwa mwaka 2005, serikali ya India ilipeleka kesi mahakamani kupinga hatua ya mamlaka ya leseni ya Ulaya (European Patent Office) kutoa leseni kwa Wizara ya Kilimo ya Marekani na kampuni ya kimataifa ya WR Grace kumiliki haki ya kutengeneza na kuuza dawa ya ukungu inayotokana na mwarobaini. 

Kati ya magonjwa ambayo mti huu umetumika kutibu au kupoza ni matatizo ya kusaga chakula tumboni, kisukari, kansa, magonjwa ya ngozi, malaria, ukungu (fungus), n.k. Matawi yake hutumiwa kama mswaki na magome yake hutumiwa kama dawa ya kusafisha meno. 

Mafuta ya mbegu ya mwarobaini hutumika kutengenezea vipodozi na sabuni. Kiziduo cha mbegu au mafuta yake hutumiwa kama dawa ya kuulia wadudu wanaoharibu mimea shambani.

Picha

Viungo vya nje 
 Neem Tree Foundation
Mwarobaini: Dawa ya Wadudu Isiyoharibu Mazingira
 Neem: A Tree for Solving Global Problems 
Historia na Matumizi ya Mwarobaini 
India Yashinda Kesi Dhidi ya Leseni ya Mwarobaini 

Mmoyomoyo na jamaa
Mitishamba
Pretoria

Pretoria ni moja kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini na makao makuu ya serikali. Miji mikuu mingine ni Cape Town kama makao ya Bunge na Bloemfontein kama makao ya Mahakama Kuu. 
 
Pretoria iko kaskazini mwa jimbo la Gauteng katika bonde la milima ya Magalies kwenye kimo cha m. 1,370. Umbali na Johannesburg ni km. 56. Ni sehemu ya Jiji la Tshwane. 

Jina la Pretoria ni la kumkumbusha jenerali wa Makaburu Andries Pretorius aliyeshinda Wazulu kwenye mapigano ya Mto wa Damu (Blood River) mwaka 1838. Kuna majadiliano kama jina la Pretoria libadilishwe pia kuwa "Tshwane".

Pamoja na ofisi za serikali kuna vyuo vikuu, hasa Chuo Kikuu cha Pretoria. Chuo Kikuu cha Afrika Kusini ni chuo kikubwa cha masomo kwa njia ya barua. 

Pretoria ndio mji pekee wenye watu weupe (Wazungu) wengi kuliko mji wowote duniani nje ya Ulaya. 

Miji Mikuu Afrika
Gauteng
Miji ya Afrika Kusini
Porto Novo

Porto Novo (Kireno kwa: "Bandari mpya" - inaitwa na wenyeji pia Hogbonou na Adjache) ni mji mkuu rasmi wa Benin. Ni mji wa bandari kwenye kidaka cha Atlantiki. 

Mwaka 2002 Porto Novo ilikuwa na wakazi 223,552 (sensa 2002) na mji wa pili katika Benin. Hapa ni ikulu ya rais na makao ya bunge lakini wizara nyingi zina ofisi zao mjini Cotonou.

Historia 
Jina la kihistoria ni Ajache. Kwa jina hili mji ulikuwa mji mkuu wa ufalme wa Aja. Wareno walijenga kituo cha biashara ya watumwa wakaiita "Porto Novo - bandari mpya". Mwaka 1863 ufalme ulikubali ulinzi wa Ufaransa kwa hofu ya Waingerezea. 1883 eneo lake likawa sehemu ya koloni ya Kifaransa ya Dahomey na mwaka 1900 mji mkuuw a koloni yote.

Wafalme wa Porto Novo waliendelea kuwa na makao mjini hadi kifo cha mfalme wa mwisho Alohinto Gbeffa mwaka 1976.

Tangu mwisho wa utumwa huko Brazil Waafrika wa Brazil walirudi wakifika Porto Novo na kukaa hapa. Hivyo athira za Brazil zimeonekana katika utamaduni wa mji, hasa katika ujenzi na chakula.

Viungo vya Nje 
 Official Republic of Benin tourism site for Porto-Novo 
 Official Benin government website information about Porto-Novo 
 porto-novo.biz 
 Images of the Central Mosque of Porto-Novo 
 Adjogan 

Miji ya Benin
Miji Mikuu Afrika
Vilnius

Vilnius ni mji mkuu wa Lituanya. Una wakazi 558,165 (mwaka 2009).

Jiografia 
Eneo lake ni km² 401.

Historia
Mji ulianzishwa 1387.

Picha

Viungo vya nje 
 www.vilnius.lt

Miji Mikuu Ulaya
Lituanya
Miji ya Lituanya
Kaunas

Kaunas ni mji wa pili nchini Lituanya ukiwa na wakazi 383,764 (2017).

Miji ya Ulaya
Miji ya Lituanya
Robben Island

Robben Island ni kisiwa kidogo 12 km mbele ya mji wa Cape Town (Afrika Kusini) katika Atlantiki.
Kisiwa kina eneo la hektari 547, urefu ni km 4.5 na upana hadi km 1.5.

Kisiwa kimejulikana kutokana na gereza lake na mfungwa mashuhuri Nelson Mandela. Wafungwa pamoja naye walikuwa Walter Sisulu, Govan Mbeki na Robert Sobukwe. 

Siku hizi kisiwa ni makumbusho na hifadhi ya mazingira. Watumishi wanaotembeza wageni ni wafungwa wa zamani. 

Kipo kwenye orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia.

Tazama pia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Afrika Kusini
Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Hektari

Hekta (pia: hektari) ni kipimo cha eneo lenye upana na urefu wa mita mia moja. Hekta moja ina mita za mraba (=m²) 10,000. 

Kifupi chake ni ha.

Msingi wake ni kipimo cha urefu cha mita (m).

1 ha = 0,01 km² = 100 Ar = 100 m × 100 m = 10.000 m² 

1 km² = 1.000 m × 1.000 m
1 ha = 100 m × 100 m
1 a = 10 m × 10 m
1 m² = 1 m × 1 m

100 ha = 1 km²

Hekta ni kipimo kinachotumika hasa kupimia maeneo ya kilimo.

Vipimo vya eneo
Mlima wa Meza

Mlima wa Meza (kwa Kiingereza: Table Mountain) ni mlima wenye sehemu ya tambarare juu na mtelemko mkali upande. 

Mlima wa Meza unaojulikana zaidi ni ule wa Cape Town (Afrika Kusini), ambao urefu wake unafikia mita 1,085 juu ya usawa wa bahari. Lakini umbo hili linapatikana sehemu nyingi duniani. 

Asili yake ni volkeno iliyojitokeza chini ya barafuto. Kama kutokea kwa volkeno kunaendelea bila shindikizo mno yaani bila mlipuko, basi zaha (lava) yake huyeyusha barafu ya barafuto kuwa maji. Maji yapoza zaha haraka na kusababisha umbo la pekee la mlima unaokua.

Picha

Tazama pia
 Orodha ya milima
 Orodha ya milima ya Afrika

Milima ya Afrika Kusini
Milima ya Afrika
Volkeno
HA

HA au ha ni kifupi cha:

Kodi 
 Kodi ya IATA ya Hawaiian Airlines
 Kodi ya lugha ya Kihausa (kufuatana na ISO 639-1)

Sayansi na teknolojia 
 Hahnium, elementi ya kikemia
 Hektari (kipimo cha eneo)

Mahali 
 Ha, mkoa wa Vietnam

Mashirika na makampuni

Michezo

Watu 
 Ha, mungu mmojawapo wa Misri ya Kale
 meli ndogo ya kijeshi ya Japan wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia

Makala zinazotofautisha maana
Kifupi
Banjul

Banjul ni mji mkuu wa Gambia. Mji wenyewe una wakazi 34,828 pekee lakini pamoja na mitaa ya nje ni zaidi ya nusu milioni.

Banjul iko kwenye kisiwa cha Mt. Mariamu (au: Kisiwa cha Banjul) mdomoni mwa mto Gambia unapoishia katika bahari ya Atlantiki.

Historia 
Waingereza walianzisha mji mwaka 1816 BK kama kituo cha biashara na kituo cha kijeshi cha kukomesha biashara ya watumwa. Jina la mji lilikuwa "Bathurst" kufuatana na Henry Bathurst aliyekuwa waziri wa makoloni wakati ule.

Mwaka 1965 Bathurst ilikuwa mji mkuu wa nchi huru ya Gambia. Mwaka 1973 jina lilibadilishwa kuwa Banjul.
Tarehe 22 Julai 1994 palikuwa na mapinduzi wa kijeshi yaliyoanzisha utawala wa Rais Yahaya Jammeh. Geti la mji "Arch 22" lilijengwa kama kumbukumbu ya mapinduzi haya.

Uchumi 
Banjul ni kitovu cha utawala na biashara katika Gambia. 

Mawasiliano ndani ya nchi ni hasa kwa njia ya feri kwenye mto Gambia hadi mji wa Barra. 

Msingi wa uchumi ni kilimo, hasa karanga, nta, mawese na ngozi zinasafirishwa kutoka bandari ya Banjul.  

Banjul ina uwanja wa ndege wa kimataifa.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Gambia

Marejeo 

Wakazi ya Infobox - Statoids, Gambia Divisions, 2003, see Banjul Division

Viungo vya nje

Miji ya Gambia
Miji Mikuu Afrika
Gambia
Niamey

Niamey ni mji mkuu wa Niger. Iko mwambaoni wa mto Niger. Ikiwa na wakazi 1,803,000 hivi (2018) Niamey ni mji mkubwa wa Niger na kitovu cha kiutawala, kiuchumi na kiutamaduni.

Kilimo katika mazingira ya mji kina karanga kama mazao ya sokoni; kuna viwanda vya matofali, saruji na nguo.

Niamey ilikuwa kijiji kikaanza kukua tangu Ufaransa ulijenga hapa kituo cha kijeshi tangu miaka ya 1890 BK. Mwaka 1926 ikawa mji mkuu wa koloni ya Niger. Mwaka 1930 ilikuwa na wakazi 3,000, wakati wa uhuru mwaka 1960 na wakazi 30,000 na mnamo 1980 na wakazi 250,000.

Viungo vya Nje 
 Satellite picture by Google Maps

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Niger
Mto Niger
Bamako

Bamako ni mji mkuu wa Mali pamoja na kuwa mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi milioni moja na nusu. Iko mwambaoni wa mto Niger katika kusini ya nchi.

Historia 
Bamako ilianzishwa kama mji katika karne ya 17 BK na machifu wa kabila la Niare Seribadian Niaré na Soumba Coulibaly. Jina la asili lilikuwa "Bammako" (Kibambara: "bwawa la mamba"). Bamako ilikuwa soko muhimu pamoja na mji wa elimu ya Kiislamu katika Dola la Mali. Wakati wa karne ya 19 sifa zake zilikuwa zimepungua. Mwaka 1883 Wafaransa walikuta kijiji kikubwa cha watu 600 chenye kuta za ulinzi. 

Wakati wa ukoloni Bamako ikawa makao makuu ya koloni la Senegal ya Juu-Niger mwaka 1899 halafu mji mkuu wa Sudan ya Kifaransa mwaka 1920. Ikulu ya Koulouba ilijengwa 1907 kama makao makuu ya gavana ikawa ikulu ya rais baada ya uhuru.

Mwaka 1904 Bamako iliunganishwa na reli ya Dakar - Niger. Majengo mengine ya siku zile yalikuwa kanisa kuu la katoliki mwaka 1927, daraja la kwanza juu ya mto Niger 1947 na misikiti mkuu mwaka 1948.

Mwaka 1955 Bamako ilipewa cheo cha mji kufuatana na sheria ya kifaransa. Meya mwafrika wa kwanza alikuwa Modibo Keïta mwaka 1956.

Tarehe 22 Septemba 1960 Mali ikapata uhuru wake Bamako ikawa mji mkuu wa jamhuri.

Majengo 
Majengo mazuri mjini ni maktaba ya kitaifa, mnara ya Tour BCEAO, msikiti kuu na daraja la mfalme Fahd (Pont du Roi Fahd). Hata makumbusho ya kitaifa, makumbusho ya Muso Kunda, makumbusho ya mkoa wa Bamako, zoo ya Bamako na kilima cha "Point G" chenye uchoraji wa mwambani zinapendeza vilevile.

Kuna uwanja wa ndege cha kimataifa na reli ya kwenda Koulikoro katika mashariki ya Mali na Dakar (Senegal).

Hara za mji 

 Hippodrome.
 Niarela.
 Korofina.
 Badalabougou.
 Torokorobougou
 Bamako Coura.
 Djicoroni.
 Baco Djicoroni (= ng'ambo ya mtoni).
 Missira.
 Médina Coura.
 Bankoni.
 Magnambougou.

Viungo vya Nje 
 Bamako-culture.org (Kifaransa) 
 Bamako at Cités du Monde (Kifaransa) 
 The Bamako Appeal
 Makala kuhusu muziki wa Mali toka New York Times
 Makala zinazohusu muziki toka New York times

Mali
Miji ya Mali
Miji Mikuu Afrika
Mto Niger
Matatu

Matatu ni neno la kawaida nchini Kenya na Uganda la kutaja gari aina ya daladala linalotumika kama usafiri wa umma. 

Jina "matatu" labda lilitokana na nauli ya sarafu tatu iliyokuwa kawaida kwa safari moja matatu yalipoanza.

Matatu huhudumia njia maalumu yenye namba yake. 

Dereva anafanya kazi yake pamoja na msaidizi anayeitwa "manamba" mwenye kazi ya kukusanya pesa na kufungua au kufunga mlango. 

Mara nyingi ni magari ya Kijapan yenye ruhusa ya kubeba abiria 14. 
Hadi mwaka 2003 matatu hayakufuata utaratibu huu wala taratibu nyingine. Ilikuwa kawaida kuingiza zaidi ya watu 20 katika gari moja lenye viti 15. Maafisa wa polisi ya barabarani (trafiki) walizoea kupokea rushwa za matatu kila siku, hivyo walishindwa kuwaambia neno.

Serikali mpya ya Rais Mwai Kibaki iliweza kubadilisha hali hiyo tangu mwaka 2003, hasa waziri wa usafiri John Michuki aliyelazimisha wenye matatu kukubali utaratibu ambao haukuwa mpya lakini ulipuuzwa miaka mingi hadi kusahauliwa isipokuwa wazee walikumbuka siku za kale.

Tangu mwanzo wa mwaka 2004 matatu yanatakiwa kuonyesha nje kanda ya rangi ya njano; dereva na manamba wawe na sare, kila kiti kinapaswa kuwa na kanda, na matatu kama mabasi yanatakiwa kuwa na "spidigavana" yaani chombo cha kukata mkasi wa gari likipita 80 km/h.

Utaratibu huu umeanza kuvurugika tena, lakini bado hali ni afadhali kuliko zamani, hasa idadi ya vifo imepungua.

Usafiri wa Kenya
Kiafrikaans

Kiafrikaans (Afrikaans) ni lugha ya Afrika Kusini iliyotokea katika karne nne zilizopita kwenye msingi wa Kiholanzi pamoja na athari za lugha mbalimbali. Hata kama ni lugha iliyozaliwa Afrika na kujadiliwa hapa, kitaalamu ni kati ya lugha za Kigermanik.

Imekuwa lugha rasmi katika Afrika Kusini tangu mwaka 1925 badala ya Kiholanzi. Hadi sasa ni lugha rasmi mojawapo Afrika Kusini pamoja na lugha 9 nyingine. Ni pia kati ya lugha za taifa huko Namibia.

Kiafrikaans kina wasemaji wa lugha ya kwanza milioni saba ambao ni sawa na 13.5% za raia wa Afrika Kusini, ambako ni lugha ya tatu wenye wasemaji wengi baada ya Kizulu na Kixhosa.  Wasemaji wote hukadiriwa kuwa kati ya milioni 15 hadi 23. 

Ni lugha kuu kwenye nusu ya magharibi ya Afrika Kusini yaani kwnye majimbo ya Rasi ya Kaskazini na Rasi ya Magharibi. Kufuatana na sensa ya 2011 wasemaji wa Kiafrikaans ni Machotara wa Afrika Kusini milioni 4.8, Wazungu wa Afrika Kusini milioni 2.7, Waafrika Weusi 600,000 na Wahindi wa Afrika Kusini  58,000.  

Kiasili kilianzisha kutokana na Kiholanzi cha makaburu wa kwanza kikapokea asilimia 5-10 za msamiati kutoka lugha za Khoikhoi, Wareno, Wabantu, Wajerumani, Wafaransa na Waingereza.  ya Afrika Kusini lakini imekuwa pia lugha ya wakazi chotara katika jimbo la Rasi Magharibi ("Cape Coloureds"). Leo hii wasemaji wa asili ya Ulaya ni chini ya nusu ya wasemaji wote wa Kiafrikaans.

Inatumika pia Botswana, Eswatini na Zimbabwe.

Tanbihi

Viungo vya nje 
makala za OLAC kuhusu Kiafrikaans 
lugha ya Kiafrikaans katika Glottolog
 (en) Muhtasari kuhusu Kiafrikaans kwenye Ethnologue
 

 Kiafrikana
Lugha za Kigermanik
Lugha za Afrika Kusini
Lugha za Botswana
Lugha za Eswatini
Lugha za Namibia
Lugha za Zimbabwe
Tunis

Tunis (kwa Kiarabu: تونس ) ni mji mkuu wa Tunisia na mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi 602,560 (mwaka 2022) ambao pamoja na wakazi wa mitaa ya nje wanafikia jumla ya milioni 2.7.

Mji uko ufukoni mwa Mediteranea, karibu na Karthago ya Kale. 

Mji wa kale (Medina ya Tunis) umeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Tunisia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Viungo vya nje 

 Lexicorient 
 Video tour  ya makumbusho ya Bardo 
 Video of Tunis Medina 

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Tunisia
Miji ya pwani ya Mediteranea
Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Tunisia
Rabat

Rabat (Kiarabu الرباط Ar-Ribat) ni mji mkuu wa Moroko na mji mkubwa wa pili nchini baada ya Casablanca ikiwa na wakazi 1,622,860 (2004) pamoja na Sale. Jina lenyewe la "ribat" linadokeza kwa asili ya mji kuwa boma la kijeshi.

Rabat iko mwambanoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg. Ng'ambo ya mto iko Sale ambayo ni mji pacha.
Miji yote miwili ina viwanda vya nguo, vyakula na za ujenzi. Utalii pamoja na mabalozi ya nchi nyingi walioko Rabat kwa mfalme wanaongeza misingi ya uchimu wa mji.

Historia 
Mji wa kwanza katika eneo la Rabat ya leo ulikuwa Chellah. Maghofu yake ni kando la mji wa kisasa ufukoni wa mto Bou Regreg. Mwaka 40 KK Waroma wakauvamia na kkufanya mji wa Kiroma wa Sala Colonia. Kuanzia mnamo mwaka 250 BK mji ulikuwa chini ya watawala wa Kiberber. 

Hadi mwaka 1146 mji wa kale ulikuwa umeshapungua sana labda hata bila watu kwa sababu mwaka ule mtawala wa Wamuwahid Abd al-Mu'min alijenga "ribat" yaani boma la mpakani kilomita kadhaa kutoka majengo ya Chellah yaliyotumika kama machimbo ya mawe ya kujengea.

Mjukuu wake Ya'qub al-Mansur alihamisha mji mkuu wake hapa. Alianzisha majengo makubwa lakini alikufa labla ya kuyatimiza. Mnara wa Hassan umebaki hadi leo. Baada ya kifo chake makao ya mfalme yalihamishwa kwenda Fez mji ulipungua hadi kuwa na nyumba pekee yenye watu 100 mwaka 1515 BK.

Katika karne ya 17 BK miji ya Rabat na Sale ilijitegemea kuwa pamoja dola ndogo la Jamhuri ya Bou Regreg 1627 hadi 1818. Maisha ya wenyeji ilikuwa hasa uharamia baharini wakishambulia hasa jahazi za Wakristo hadi kuingizwa kwa eneo katika Ufalme wa Moroko.

Wafaransa walipovamia Moroko 1912 na kuifanya nchi lindwa wakapeleka makao makuu tena Rabat kwa sanbabu za usalama. Sultani Moulay Yusef aliwafuata na kuhamisha ikulu yake Rabat vilevile. 

Wakati wa uhuru mwaka 1956 Mfalme Mohammed V aliamua Rabat iwe mji mkuu wa kudumu.

Wenyeji wa Rabat 
 Younes El Aynaoui (* 12.09. 1971), mcheza tennis
 Dominique de Villepin (* 14.11. 1953), Waziri Mkuu wa Ufaransa (2005/6)

Marejeo 
 Travel in Rabat-History

Viungo vya Nje 
 Entry in Lexicorient 
 rabatcit for more information

Moroko
Miji ya Moroko
Miji Mikuu Afrika
Bou Regreg

Bouregreg (Kiarabu أبورقراق ou abou rāqrāq) ni mto wa Moroko mwenye urefu wa 240 km. Chanzo chake ni katika milima ya Atlas karibu na mlima wa Jebel Mtourzgane kwenye kimo cha 1627 m juu ya UB. Mdomo uko kati ya mji ya Rabat na Sale. Pande zote mbili za mdomo wa mto palikuwa eneo la Jamhuri ya Bou Regreg iliyojumlisha mjiji ya Rabat na Sale.

Bouregreg ni kati ya mito mikubwa wa Moroko.

Mito ya Moroko
Sale (mji)

Salé ni mji wa Moroko.

Uko ufukoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg ng'ambo ya Rabat mji mkuu.

Salé ilianzishwa katika karne ya 11 BK.

Mwaka 1162 Jamhuri ya Kiitalia ya Genua ilijenga hapa bandari na kituo cha kijeshi. Mji ulivamiwa na mfalme wa Wamuwahid Abd al-Mu'min. Katika karne ya 17 BK Salé ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Bou Regreg.

Miji ya Moroko
Jamhuri ya Bou Regreg

Jamhuri ya Bou Regreg (pia Jamhuri ya Sale) ilikuwa dola dogo katika eneo la miji Rabat na Sale, mdomoni mwa mto Bou Regreg, lililoanzishwa mwaka 1627.

Watawala walikuwa maharamia waliounda serikali baada ya mwisho wa utawala wa ufalme wa Wasaadi.

Halmashauri ya wawakilishi ilimteua nahodha mkuu wa jahazi za haramia na pia magavana wa Rabat na Sale. 

Maharamia walishambulia hasa jahazi za nchi za Wakristo. Miji yote miwili ikatajirika. Majengo mengi ya kitovu cha kihistoria ya Rabat yalijengwa wakati ule.
 
Mwaka 1668 wenyeji walipaswa kukubali utawala wa wafalme Waalawi lakini hali halisi waliendelea kujitegemea hadi mwaka 1818. 

Historia ya Moroko
Uharamia
Nchi za kihistoria za Afrika
Gaborone

Gaborone ni mji mkuu wa Botswana ikiwa na wakazi 186,000 (mwaka 2001). Iko kusini-mashariki ya nchi.

Mji huu ulianzishwa kwenye makao ya chifu Kgosi Gaborone wa BaTlokwa. Waingereza walijenga kituo kidogo cha kiutawala kando ya kijiji cha chifu. Makao haya madogo yalikua ghafla wakati wa uhuru wa Botswana ilipoamuliwa kujenga mji mkuu mpya. Botswana iliwahi kuwa na mji wake mkuu wa kikoloni ndani ya eneo la Afrika Kusini katika mji wa Mafeking ilitawaliwa na Uingereza kwa jina la "Bechuanaland Protectorate."

Uhuru ulipokaribia viongozi waliona haja ya kuwa na mji mkuu ndani ya Botswana wakaamua kupanua Gaborone.

Katika muda mfupi wa miaka mitatu mnamo 1965 - 1967 pekee mji mpya ukajengwa mwenye majengo ya bunge, serikali, kituo cha umeme, shule, hospitali, polisi, posta, benki, maduka, kanisa, hoteli, kiwanda cha bia, uwanja wa michezo na nyumba 1000.

Leo hii Gaborone ni mji wa kisasa kabisa inayoonyesha maendeleo ya kiuchumi wa Botswana.
Jumuiya ya Maendeleo ya Afrika Kusini (Southern African Development Community (SADC)) ina makao makuu yake Gaborone. Kuna pia Chuo Kikuu cha Botswana.

Marejeo 
 Bruce Bennett, "A note on place names, historical terms, etc.", 

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Botswana
Botswana
Chitungwiza

Chitungwiza ni mji wa Zimbabwe, kilometa 9 upande wa kusini wa mji mkuu Harare. Mwaka 2022 ulikuwa na wakazi 371,000. Walio wengi wanafanya kazi Harare kwa sababu kuna nafasi chache tu za ajira.

Chitungwiza ilipata cheo cha manispaa mwaka 1981. Asili yake ni mitaa mitatu ya Seke, Zengeza na St Marys iliyojengwa wakati wa ubaguzi wa rangi kama makazi ya Waafrika wasioruhusiwa kukaa Harare penyewe.

Siku hizi Chitungizwa ni mji wa kukua haraka Zimbabwe. Kiwanja cha ndege cha Harare kipo karibu.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Zimbabwe

Tanbihi

Viungo vya nje
 Chitungwiza (Zimbabwe)

Miji ya Zimbabwe
Harare
Lome

Lomé ni mji mkuu wa Togo katika Afrika ya Magharibi pia mji mkubwa wa nchi hiyo pamoja na kuwa kitovu chake cha kiutawala na kiuchumi ukiwa na wakazi wanaokadiriwa kuwa 796,000 (mwaka 2006). Iko mwambaoni mwa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki kwenye pwani fupi ya Togo yenye upana wa km 52 pekee. Mji uko karibu na mpaka wa Ghana.

Historia ya Lome 
Wakazi wa eneo la Lome walikuwa Waewe tangu karne ya 18 BK. Jina la Lome limetokana na neno la Kiewe la "alos" linalomaanisha mti mdogo unaokua katika misitu ya pwani. Kabla ya kukua kwa Lome kitovu cha biashara ilikuwapo mji wa Aneho. 

Mwisho wa karne ya 19 wafanyabiashara walianzisha soko kwenye pwani la kupokea bidhaa kutoka meli bila kulipa ushuru kwa Waingereza katika Ghana ("Koloni ya Pwani la Dhahabu") jirani. Mwaka 1880 Waafrika Chico na Octaviano Olympio walifika kama wawakilishi wa kampuni ya biashara ya Kiingereza "A. and F. Swanzy" na kujenga ghala. Misafara ya Wahausa iliingia kutoka kaskazini kubeba bidhaa kwao wakajenga kambi la kudumu. Wafanyabiashara waliendelea kujenga makao yao hapa hivyo kuanzisha mji mwambaoni kati yao pia makampuni ya Kijerumani.

Serikali ya koloni la Ghana ya Kiingereza haikupendezwa na mashindano ya kiuchumi. Waewe walijisikia hatarini kuvamiwa na Waingereza jirani. Baada ya jaribio la Waingereza kuvamia Aneho kutoka Kitta (Ghana) chifu Mlapa tar. 5.07. 1884 alifanya mkataba wa ulinzi na konsuli Mjerumani Gustav Nachtigal. Mkataba huu ulukiwa mwanzo wa koloni ya Togo ya Kijerumani. 

Baada ya kuimarika kwa ukoloni wao Wajerumani walipeleka makao makuu ya utawala wao Lome tarehe 6.03.1897. Wakati ule mji ulikuwa na wakazi 2,000. Tangu 1904 bandari ilipatikana iliyofuatwa na reli kwenda Aneho (1905), Kpalime (1907) na Atakpame (1909).

Hadi mwaka 1914 mji ulikuwa na wakazi 8,000 tayari wakati wa mwanzo wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

Wajerumani hawakuwa na uwezo kutetea koloni yao wakaikabidhi kwa Uingereza tar. 27. Agosti 1914 waliogawana eneo na Ufaransa mwaka 1916. Sehemu kubwa pamoja na Lome ikawa chini ya Ufaransa kama eneo la kukabidhiwa kwa amri ya Shirikisho la Mataifa. Mji uliendelea kukua haraka, ukawa na wakazi 15,000 mwaka 1930 na 30,000 mwaka 1950.

Wakati wa uhuru mwaka 1960 Lome ikawa mji mkuu wa nchi huru ya Togo ikiwa na wakazi 80,000 walioongezeka kuwa 200,000 hadi 1970.

Uchumi 
Biashara ya nje ni hasa kahawa, kokoa, kopra na mawese. Kuna kiwanda cha petroli. Msingi wa biashara ni bandari.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Togo

Viungo vya nje 
 The Olympio family
 Map of Lomé

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Togo
Togo
Ghuba ya Guinea

Ghuba ya Guinea ni kidaka kikubwa cha bahari ya Atlantiki kwenye pwani ya magharibi mwa Afrika. 

Eneo lake linahesabiwa kuanza nchini Liberia kwenye rasi ya Palmas na kwisha kwenye rasi Lopez nchini Gabon.

Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale la sehemu kubwa ya upande wa kusini wa Afrika ya Magharibi kati ya jangwa la Sahara na Atlantiki likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya Kiberber. 

Kati ya mito mikubwa inayoishia kwenye ghuba hiyo ni Niger, Volta na Kongo. 

Mwambao wa ghuba una vidaka viwili vidogo ambavyo ni hori ya Benin na hori ya Biafra (Nigeria imebadilisha jina hili kuwa hori ya Bonny baada ya vita vya Biafra).

Jiografia ya Afrika
Atlantiki
Guinea (kanda)

--Kwa maana mbalimbali za neno Guinea angalia Guinea (maana)--

Guinea ni jina la kihistoria kwa ajili ya kanda ya kusini ya Afrika ya Magharibi kati ya jangwa Sahara na Atlantiki. Nchi zote kuanzia Senegal hadi kaskazini ya Angola zilihesabiwa kuwa "Guinea". Waandishi wa Ulaya walitofautisha "Guinea ya Juu" (Senegal hadi Kamerun) na "Guinea ya Chini" (Kamerun hadi Angola).

Majina ya kihistoria kwa Afrika ya Magharibi 
Lugha za Ulaya zilikuwa na majina ya kihistoria kwa ajili ya sehemu mbalimbali za pwani la Guinea ya Juu: Pwani la Pilipili (ing. "Pepper Coast"), Pwani la Meno ya Ndovu (ing. Ivory Coast), Pwani la Dhahabu (ing. Gold Coast) na Pwani la Watumwa (ing. Slave Coast). Majina haya yametokana na biashara kuu katika sehemu zile. Jina la "Pwani la Meno ya Ndovu"  linaendelea kutumika katika nchi ya Cote d'Ivoire (Ivory Coast). Ghana lilitwa "Gold Coast" (Pwani la Dhahabu) hadi uhuru.

Asili ya jina "Guinea" 
Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale kwa ajili ya sehemu kubwa ya upande wa kusini ya Afrika ya Magharibi likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya kiberber. Maelezo mengine yasema ni umbo la jina "Ghana" kutokana na ufalme wa kale.

Historia ya pamoja 
Nchi za eneo hili zilishiriki katika biashara ya kimataifa kwa kuwasiliana na Afrika ya Kaskazini na dunia ya Kiislamu kwa biashara ya misafara ya Sahara lakini pia kwa kuwasiliana na Ulaya kupitia Atlantiki.

Biashara ya meno ya ndovu, dhahabu na watumwa ilitajirisha falme za pwani zilizopata nafasi ya kujenga enzi yao. Nchi hizi karibu na pwani zilikuwa ndogo kuliko falme kubwa za Sahel lakini zilikuwa na watu wengi na nguvu ya kisiasa pia kijeshi.

Vituo vya nchi za Ulaya kwa muda mrefu zilikuwa ndogo tu za kusaidia biashara kwanza ya watumwa baadaye ya mawese kwa mahitaji ya mapinduzi ya viwanda Ulaya. Mwisho wa karne ya 19 BK eneo lote liliingia katika kipindi cha ukoloni ya Kiulaya.

Jina la Guinea leo 
Jina la Guinea linatumika leo kwa ajili ya nchi tatu za Guinea, Guinea-Bisau na Guinea ya Ikweta barani Afrika. Linatokea tena katika kawaida ya lugha mbalimbali kama majina ya kijiografia ya kutaja "ghuba ya Guinea", "misitu ya Guinea", "nyanda za juu za Guinea" na kadhalika.

Kisiwa kikubwa cha Guinea Mpya karibu na Australia pamoja na nchi ya Papua Guinea Mpya ndani yake vimepokea jina kutokana na ile "Guinea ya awali" barani Afrika.

Nchi za Kanda la Guinea ya Juu 

 Senegal 
 Gambia
 Guinea-Bisau 
 Guinea 
 Sierra Leone 
 Liberia
 Côte d'Ivoire
 Ghana
 Togo
 Benin 
 Nigeria
 Kamerun

Nchi za Kanda la Guinea ya Chini 

 Kamerun
 Guinea ya Ikweta
 Gabon
 Jamhuri ya Kongo
 Cabinda (Angola)
 Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
 Angola

Mito 
Kati ya mito mikubwa ya kanda Guinea kuna Niger na Kongo.

Tazama pia 
 Ghuba ya Guinea
 Afrika ya Magharibi

Afrika
Graca Machel

Graça Simbine Machel alikuwa mke wa marehemu Rais wa Msumbiji Samora Machel na tangu 1998 mke wa Nelson Mandela.

Alizaliwa tarehe 17 Oktoba 1946 nchini Msumbiji. Akiwa ni mtoto wa mwisho kati ya watoto sita wa mzee Simbine na bibi Nelly. Baba yake alifariki majuma matatu baada ya Graça kuzaliwa.

Graça alianza kujihusisha na siasa baada ya kwenda masomoni Lisbon, Ureno. Akiwa Lisbon alikutana na watu wengi wenye fikra za kimapinduzi waliokuwa wakijihusisha na harakati za ukombozi wa Msumbiji kupitia chama cha FRELIMO. Serikali ya Msumbiji ilipopata taarifa za kujiunga kwake kwa siri na FRELIMO ilijiandaa kumtia jela mara tu atakaporudi nchini Msumbiji. Graça alipopata habari hizo alikimbilia nchini Uswisi. Mwaka 1973 akiwa bado Ulaya aliamua kujihusisha wazi wazi na harakati za ukombozi za FRELIMO. Chama cha FRELIMO kilikuwa na shule za sekondari katika nchi mbalimbali za Afrika zilizokuwa zikitoa elimu kwa wananchama wa chama hicho. Mwaka 1974 chama hicho kilimpeleka nchini Tanzania kuwa mwalimu wa shule ya sekondari ya FRELIMO iliyoko Bagamoyo.

Akiwa Tanzania alijifunza mafunzo ya kijeshi ya kujilinda na ni katika kipindi hiki ndipo alipoweza kukutana na Samora Machelambaye alikuja kuwa mume wake na pia rais wa Msumbiji. Walifunga ndoa mwaka 1975 baada ya Msumbiji kupata uhuru wake toka kwa Wareno. Waliishi kama mume na mke hadi pale Samora Machel alipofariki kutokana na ajali ya ndege inayosadikiwa kuwa ilitunguliwa na makaburu wa Afika Kusini mwaka 1989. Kwa miaka mitano mfululizo tangu Samora Macheli afariki, Graça alivaa nguo nyeusi peke yake. Na ilipofika mwaka 1989 alistaafu wadhifa wake wa uwaziri na kujishughulisha na shughuli za maendeleo ya jamii hasa hasa watoto.

Mwaka 1998 Graça alifunga pingu za maisha kwa mara ya pili na rais wa kwanza wa Afrika Kusini huru, Nelson Mandela.

Watu wa Msumbiji
Yaunde

Yaoundé ni mji mkuu na mji mkubwa wa pili nchini Kamerun baada ya Douala. Ina wakazi 1,299,369 (2021

Jiografia 
Mji uko kwenye kimo cha 730 m juu ya UB katika vilima vya Kamerun ya magharibi takriban 160 km kutoka mwambao wa Atlantiki. 
Hali ya hewa ni ya kitropiki; halijoto ina wastani ya 23.3 C°. Mvua hunyesha Septemba / Oktoba na Aprili / Mei.

Historia 
Yaounde ilianzishwa mwaka 1888 BK na wanfanya biashara Wajerumani. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na mgawanyo wa nchi ikawa sehemu ya Kamerun ya Kifaransa na mji mkuu wa koloni kuanzia mwaka 1922. Wakati wa uhuru mwaka 1961 ilikuwa mji kuu wa Kamerun yote pamoja na sehemu zilizokuwa chini ya Uingereza.

Uchumi 
Yaounde ni kitovu cha usafiri na mawasiliano ya nchi. Kuna viwanda vya tumbako, vyakula, vioo na ubao. Yaounde ni kitovu cha biashara kwa ajili ya kilimo cha kahawa, kakao, nguta na raba katika mazingira ya mji. Kuna pia migodi ya dhahabu na metali ya titani.

Waliozaliwa Yaounde 
 Roger Milla (20 Februari 1952) mchezaji mpira wa miguu
 Franck Songo'o (14 Mei 1987) mchezaji mpira wa miguu

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Chuo Kikuu cha Yaounde 

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Kamerun
Kamerun
Douala

Douala ni mji mkubwa wa Kamerun ukiwa na wakazi 1,338,082 (2021). 

Uko kilometa 24 kutoka bahari kwenye mdomo mpana wa mto Wouri unaokomea kwenye Ghuba ya Guinea ya Atlantiki. Bandari yake inaifanya kuwa kitovu cha uchumi wa Kamerun.

Wakati wa ukoloni wa Kijerumani ulikuwa mji mkuu wa Kamerun hadi mwaka 1907.

Mto Wouri 
Douala ina mto Wouri.

Usafiri 
Unafanyika kwa:
 teksi ya pikipiki,
 teksi ya gari,
 treni.

Dini 
Ni hasa:
 Ukristo,
 Uislamu.

Bandari huru 
Douala ina bandari.

Sanaa 
Kazi za sanaa zinapatikana jijini.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mbabane

Mbabane ni mji mkuu wa Eswatini ikiwa na wakazi 70,000 (2003). Ofisi za serikali ziko huko lakini bunge na jumba la mfalme yako mjini Lobamba.

Mji uko kwenye milima ya Mdimba kwenye kimo cha mita 1200 juu ya UB.

Historia 
Mji ulianzishwa na Waingereza mwaka 1902 BK baada ya vita dhidi ya makaburu ukawa makao makuu ya kiutawala ya eneo la Uswazi. 

Jina limetokana na chifu Mbabane Kunene aliyekuwa mkuu wa sehemu ile wakati wa kuunda mji.

Uchumi 
Nguvu ya kiuchumi ya Mbabane ni migodi ya karibu ya bati na dhahabu.

Viungo vya nje
 Maelezo kuhusu Mbabane (Kiing.) 

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Eswatini
Bendera ya Gambia

Bendera ya Gambia ni ya milia mitatu sambamba ya nyekundu, buluu ny kijani kibichi inyotenganishwa na kanda nyembamba za nyeupe.

Mlia wa nyekundu juu humaanisha nchi ya mbuga. Buluu chini yake ni alama ya mto Gambia unaopita nchi yote, na mlia wa kijani-kibichi ni ya misitu. Kanda nyembamba nyeupe humaanisha amani.

Gambia
Gambia
Bendera ya Senegal

Bendera ya Senegal ina milia tatu za wima pamoja na nyota ya pembetatu katikati.

Milia ni za rangi nyekundu, njano na kijani kibichi. Nyota ni ya kijani.

Maana ya rangi ni kama zifuatazo:
 Nyekundu hudokeza mapambano ya uhuru, damu iliyomwagika na matumaini ya ujamaa
 Njano ni rangi ya dhahabu na utajiri unaotokana na kazi ya pamoja
 kijani ni rangi ya tumaini na maendeleo, pia hukumbusha dini ya raia wengi ambayo ni Uislamu.

Asili ni bendera ya Shirikisho la Mali ya mwaka 1959. Wakati ule Senegal na Sudan ya Kifaransa zilikuwa pamoja katika Shirikisho hadi mwaka 1960. Bendera ya shirikisho ilikuwa ileile, isipokuwa ilionyesha umbo jeusi la mwanadamu katikati. Senegal iliendelea na bendera lakini umbo la mtu lilibadilishwa kuwa nyota.

Rangi ni zilezile zinazopatikana katika bendera nyingi za kiafrika kutokana na athari ya Ethiopia kama nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya majaribio ya kuitawala kikoloni.

Senegal
Senegal
Bendera ya Eswatini

Bendera ya Eswatini ina milia ya rangi za buluu, njano na nyekundu. Katikati iko ngao ya kijeshi ya Kiafrika yenye rangi nyeusi na nyeupe pamoja na mikuki ya njano.

Upana wa milia ni katika uhusiano wa 3:1:8:1:3. Rangi zina maana ifuatayo:
 Nyekundu hukumusha damu iliyomwagika katika vita za nyakati zilizopita
 Njano hudokeza utajiri wa madini ya nchi
 Buluu iwee rangi ya amani

Ngao ni ile ya kikosi cha jeshi cha Emasotsha inayopatikana pia ndani ya nembo ya nchi. Rangi za ngao zinasomwa kukumbusha ya kwamba watu weusi na weupe huishi pamoja kwa amani. 

Bendera hii ilianzishwa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia kama alama ya kikosi cha Waswazi waliopigania vita upande wa Uingereza. 

Eswatini
Eswatini
Bendera ya Ethiopia

Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.

Bendera ya rangi tatu ilitumika Ethiopia tangu karne ya 19 BK. Wakati wa serikali ya kifalme ilikuwa na nembo ya simba ya Yuda. Serikali ya mapinduzi ya DERG ilifuta simba na kubadilishabadilisha nembo za katikati. Tangu 1996 bendera imekuwa na nyota ya pembetatu. 

Kama sifa hiyo ya kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika ni kweli inategemea na namna ya kuangalia Afrika. Kwenye Afrika ya kijiografia jinsi inavyotajwa leo dola za Afrika ya Kaskazini ziliwahi bila shaka kutumia bendera tangu karne nyingi yaani muda mrefu kabla ya karne ya 19.

Nchi za Afrika zinazotumia rangi tatu za Ethiopia ndani ya bendera zao

Nchi zenye bendera ya milia mlalo (kuanzia mlia wa juu) 
 Ethiopia : kijani-njano-nyekundu 
 Ghana: nyekundu-njano-kijani

Nchi zenye bendera ya milia ya wima (kuanzia mlia wa kushoto) 
 Guinea: nyekundu-njano-kijani
 Kamerun: kijani-nyekundu-njano
 Mali: kijani-njano-nyekundu 
 Senegal: kijani-njano-nyekundu Big Cartoon Database entry

Mpangilio tofauti za rangi tatu za Ethiopia 
 Jamhuri ya Kongo: milia tatu ya ulalo kijani-njano-nyekundu
 Benin: theluthi ya kushoto: kijani, halafu milia mbili za kulala njano-nyekundu 
 Guinea Bisau: theluthi ya kushoto:nyekundu, halafu milia mbili za kulala njano-kijani
 Togo: pembe ya juu-kushoto ina mraba nyekundu, halafu milia minne ya kulala ya kijani na njano kwa kubadilishana

Bendera za kiafrika zinazotumia rangi tatu za Ethiopia pamoja na rangi mbalimbali 
 Jamhuri ya Afrika ya Kati
 Komori
 Mauriti
 Sao Tome na Principe
 Shelisheli
 Zambia
 Zimbabwe Big Cartoon Database entry

Viungo vya Nje 
 http://www.ethioworld.com/CountryInformation/ethiopianflag.htm 
 http://www.worldstatesmen.org/Ethiopia.html

Ethiopia
Ethiopia
Yamoussoukro (mji)

Yamoussoukro ni mji mkuu rasmi wa Cote d'Ivoire tangu 1983 ilipochukua nafasi hii kutoka Abidjan inayoendelea kuwa mji mkubwa na kitovu cha kiuchumi pia kiutamaduni na makao ya ofisi nyingi za serikali. Iko takriban 230 km kutoka pwani karibu na kitovu cha nchi. Kuna wakazi 355,573 (mwaka 2014).

Historia ya mji 
Chanzo cha Yamoussoukro ni kijiji kidogo kilichoitwa N'Gokro. Imeteuliwa kuwa mji mkuu na kukua kwa sababu ni mahali pa kuzaliwa kwa rais wa kwanza wa nchi Félix Houphouët-Boigny. Mwanzo wa ukoloni wa Kifaransa kijiji cha N'Gokro ilikuwa chini ya chifu wa kike Yamousso. Mwaka 1909 kabila la eneo hili liliasi dhidi ya Wafaransa lakini sehemu ya machifu pamoja na Yamousso waliwashauri wenzao kupatana na Wafaransa tena. Tendo hili lilisababishwa Wafaransa kuhamisha kituo chao cha kiutawala wa eneo kwenda N'Gokro wakiita Yamoussoukro kwa heshima ya chifu yake.

Aliyekuwa rais baadaye Félix Houphouët-Boigny alizaliwa Yamoussoukro mwaka 1905. 1939 akawa chifu wa mahali akaendelea kujishughulisha na siasa na kuita mikutano wa machifu akiwaalika kwake kijijini. Baada ya kuwa rais wa Cote d'Ivoire mwaka 1960 aliamuru tangu mwaka 1964 kazi nyingi zifanywe kwake nyumbani kama ujenzi wa ikulu yake ya pili, majengo mengine ya umma, barabara, kituo cha umeme, viwanda, uwanja wa michezo na mengi mengine. Kelele ya ujenzi ilikuwa Kanisa Kuu la Yamoussoukro lililojengwa kwa mfano wa Kanisa la Mt. Petro huko Roma lakini kubwa kuliko kanisa lile linalotumikwa na Papa mwenyewe.

Mwaka 1983 ilitangazwa rasmi kuwa mji mkuu lakini ofisi nyingi za serikali na wizara bado zimebaki Abidjan.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Cote d'Ivoire

Viungo vya nje

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Cote d'Ivoire
Conakry

Conakry (pia: Konakry) ni mji mkuu wa Guinea wenye wakazi 2,000,000 (mwaka 2002). Mji una bandari mwambaoni wa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki.

Historia 
Chanzo cha Conakry ni kwenye kisiwa cha Tombo kilicho karibu sana na rasi ya Kaloum. Mji ulianzishwa baada ya kisiwa hicho kuhamishwa kutoka utawala wa Uingereza kwenda chini ya Ufaransa. Wafaransa waliunganisha mwaka 1887 vijiji vinne vya Conakry, Boulbinet, Krutown na Tombo. Mwaka 1889 Conakry ilikuwa makao makuu ya utawala wa koloni ya « Mito ya Kusini (Rivières du Sud) » na tangu 1891 ya Guinea ya Kifaransa ikakua kwa sababu ya bandari yake hasa baada ya kujengwa kwa reli kwenda Kankan.

Conakry leo 
Leo kisiwa cha Tumbo kimeunganishwa na rasi ya Kaloum kwa barabara. Mji umeenea kufunika rasi yote. Kuna beledi tano mjini ambayo ni Kaloum (kitovu cha mji), Dixinn (penye chuo kikuu na balozi nyingi), Ratoma (penye vilabu na mabaa), Matam na Matoto penye uwanja wa ndege wa Gbessia.

Mahali pa kuangaliwa ni makumbusho ya kitaifa, masoko, jengo la Jumba la Watu, msikiti mkuu na visiwa vya Los.

Miji ya Guinea
Guinea
Miji Mikuu Afrika
Bendera ya Guinea

Bendera ya Guinea ina milia mitatu ya kusimama yenye rangi za nyekundu, njano na kijani - kibichi. Rangi hizi ziko pia kwenye bendera ya Ethiopia na ya Ghana zinaonyesha athira za Ethiopia (nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya ukoloni) na pia Ghana (nchi ya kwanza ya Afrika ya kupata uhuru baada ya ukoloni). 

Mara nyingi rangi hizi huelezwa kuwa na maana kama ifuatayo:
 nyekundu kuwa rangi ya damu iliyomwagika katika mapambano ya kufikia uhuru
 njano ni jua, mwanga wa juu na pia utajiri wa dhahabu ya Guinea
 kijani ni rangi ya nchi, ya kilimo na mimea na ya maendeleo kwa kazi ya wakulima

Waguinea wamependa kuzilinganisha na maneno ya wito la tauifa: Travail, Justice, Solidarité (kazi, haki, kushikamana)

Guinea
Guinea
Bangui

Bangui''' ina wakazi 531 763  ni mji mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Mji uko mwambanoni wa mto Ubangi ng'ambo ya mto uko mji wa Zongo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Kuna viwanda mjini vya nguo, vyakula, bira, viatu na sabuni. Bishara ya nje inalenga wateja wa pamba, ubao, kahawa na katani.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha Bangui  

Jamhuri ya Afrika ya Kati
Miji Mikuu Afrika
Miji ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Buganda

Buganda ni ufalme ndani ya jamhuri ya Uganda. Mfalme wa Buganda anatumia cheo cha Kabaka. Jina la nchi Uganda ni umbo la Kiswahili la neno Buganda. 

Tangu karne ya 18 BK hadi karne ya 20 Buganda ilikuwa dola lenye enzi katika eneo la Ziwa Viktoria. 

Leo hii ni sehemu ya Uganda yenye madaraka ya kiutamaduni pamoja na kuwa na bunge lake, lakini si kitengo cha kiutawala ndani ya Uganda.

Eneo na watu 
Eneo la Buganda liko kaskazini na magharibi kwa Ziwa Viktoria hadi mto Nile upande wa mashariki na ziwa Kyoga kaskazini. 

Watu wake huitwa Waganda (kwa Kiganda: "Baganda") wanotumia lugha ya Kibantu. Wako takriban milioni tatu ambao ni kabila kubwa la Uganda lenye 16.7% ya wakazi wote wa nchi. Kuna koo 52 kati ya Waganda. 

Makaburi ya kihistoria ya wafalme wa Buganda huko Kasubi (Kampala) imeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

Historia 
Mwisho wa karne ya 19 Buganda ilikuwa lengo la majaribio ya nchi mbalimbali ya nje ambazo zilitaka kuwa na athari hapa. Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu. 

Mnamo 1890 Mjerumani Karl Peters alifaulu kupata mkataba wa ushirikiano na Kabaka lakini serikali za Ujerumani na Uingereza zilipatana katika mkataba wa Helgoland-Zanzibar nchi iwe eneo la athari ya Uingereza. Mwakilishi Mwingereza Frederick Lugard aliingilia kijeshi kati ya mapigano ya vikundi ndani ya Buganda na kuhakikisha utawala wa Kabaka Mwanga II aliyehesabiwa kuwa upande wa Waanglikana, hivyo karibu na Uingereza. Mwaka 1894 Kabaka alikubali mkataba wa ushirikiano na Uingereza ambao machoni mwake ulikuwa mapatano ya hiari lakini hali halisi Buganda ikawa Nchi lindwa chini ya Uingereza.

Polepole utawala wa Kiingereza ilibadilisha hali ya Buganda hadi kuwa sehemu tu ya Uganda yote. 

Wakati wa uhuru Waganda walishindwa kupata hali ya ufalme kuwa sehemu ya nchi inayojitawala lakini Kabaka Sir Edward Mutesa II alikuwa Rais wa Taifa pamoja na waziri mkuu Milton Obote. 

Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

Viungo vya nje 
 Brief description of Buganda at www.myuganda.co.ug 
 Buganda.com

Uganda
Buganda
Historia ya Uganda
Majiji yasiyoonekana

Majiji yasiyoonekana (kwa Kiitalia "Le città invisibili", na kwa Kiingereza "Invisible Cities") ni kitabu cha hadithi kilichoandikwa na mwandishi toka Italia, Italo Calvino.  

Kitabu hiki kinaelezea mazungumzo kati ya msafiri Marco Polo kutoka mji wa Venice, Italia, na mfalme wa Mongolia, Kublai Khan.  

Kitabu kimeandikwa kwa mtindo wa pekee kwani hakina mfumo uliozoeleka wa vitabu vya fasihi: mwanzo, katikati, mwisho. Ndani ya kitabu hiki wahusika wanaotambulika ni wawili tu, Kublai Khan na Marco Polo. 

Kublai Khan alikuwa akifurahi sana kusikia visa toka kwa Marco Polo. Visa toka kwa wakazi wa ufalme wake vilikuwa vinamchosha. Khan alitaka sana Marco Polo aongelee juu ya mji alikozaliwa, Venice, lakini Marco Polo alipendelea kuongelea miji ya kufikirika na kusadikika. 

Kitabu hiki kina visa 55 vinavyoelezea miji hiyo ya kufikirika na kusadikika pamoja na mazungumzo ya kifalsafa kati ya Khan na Polo. 

Moja ya mazungumzo yanayojulikana sana ni lile kuhusu jiwe na daraja. Marco Polo alimpa Kublai Khan uchambuzi wa daraja ni nini akielezea jiwe hata jiwe. Kublai Khan akauliza, "Je ni jiwe lipi linaloshikilia daraja?" Marco Polo akajibu, "Hakuna jiwe moja linaloshikilia daraja, si jiwe hili wala lile bali mhimili ambao mawe hayo yameujenga kwa pamoja."

Kublai akakaa kimya kwa muda akifikiri, kisha akasema, "Basi sitaki kusikia kuhusu mawe, nataka uniambie kuhusu huo mhimili." Marco Polo akajibu, "Bila mawe hakuna mhimili."

Kati ya miji ya kufikirika na kusadikika iliyoelezewa ndani ya kitabu hiki baadhi ni: mji ambao wakazi wake wanatupa vitu vyao vyote kila siku na kununua vitu vipya, mji wa wafu ulio chini ya ardhi, na mji uliojengwa na watu waliomuona mwanamke uchi ndotoni kisha akatokomea (watu hawa waliamua kujenga mji ambao barabara zake zinaelekea kule alikoelekea huyo mwanamke waliyemuona ndotoni na wakajenga kuta ili kumzuia asiweze kutoroka akitokea tena.)

Majiji makubwa ya dunia 

Leo hii kuna majiji 20 yenye wakazi zaidi ya milioni 10:

 Tokyo, Japani - wakazi milioni 28 
 Mexico City, Mexico - wakazi milioni 18 
 Mumbai, Uhindi - wakazi milioni 18 
 São Paulo, Brazil - wakazi milioni 18 
 New York City, Marekani - wakazi milioni 17 
 Shanghai, China - wakazi milioni 14 
 Lagos, Nigeria - wakazi milioni 13 
 Los Angeles, Marekani - wakazi milioni 13 
 Kalkutta, Uhindi - wakazi milioni 13 
 Buenos Aires, Argentina - wakazi milioni 12 
 Seoul, Korea ya Kusini - wakazi milioni 12 
 Beijing, China - wakazi milioni 12 
 Karachi, Pakistan - wakazi milioni 11 
 New Delhi, Uhindi - wakazi milioni 11 
 Dhaka, Bangladesh - wakazi milioni 11 
 Manila, Ufilipino - wakazi milioni 11 
 Cairo, Misri - wakazi milioni 11 
 Osaka, Japani - wakazi milioni 11 
 Rio de Janeiro, Brazil - wakazi milioni 11 
 Toronto, Kanada - wakazi milioni 8 
 Johannesburg, Afrika Kusini - wakazi milioni 7
 Kinshasa, Congo Zaire - wakazi milioni 5

Viungo vya Nje
 Italo Calvino

Fasihi ya Kiitalia
Orchestra Baobab

Orchestra Baobab ni bendi maarufu ya muziki wa dansi toka nchini Senegal. Bendi hii imekuwepo katika ramani ya muziki wa Afrika toka ilipoanzishwa mwaka 1970. 

Orchestra Baobab inapiga muziki ambao ni mchanganyiko wa vionjo vya muziki toka Cuba, Visiwa vya Karibiani na Afrika. Baada ya kupata mafanikio makubwa na kuweza kurekodi albamu 20 toka mwaka 1970 hadi 1985, bendi hii ilivunjika mwaka 1987. Hata hivyo mwaka 2001 Orchestra Baobab iliibuka upya na kurekodi vibao vyao vya zamani na kufanya ziara katika nchi kadhaa za Ulaya. Pamoja na kutoa vibao vyao vya zamani, walirekodi nyimbo mpya wakisindikizwa na mwanamuziki maarufu wa Senegal, Youssou N'dour na Ibrahim Ferrer, mwanamuziki maarufu toka Cuba. 

Mwaka 2003 Orchestra Baobab ilipata nafasi ya kuweko kwenye filamu iliyotengenezwa na wanamuziki Dave Matthews na Trey Anastasio iitwayo Trey and Dave Go to Africa. Katika filamu hiyo wanamuziki hao walifanya onyesho pamoja na Orchestra Baobab.

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya Orchestra Baobab 
 Historia ya Orchestra Baobab 

Wanamuziki wa Senegal
Nouakchott

Nouakchott (Kiarabu: نواكشوط) ni mji mkuu wa Mauritania. Iko mwambaoni wa Atlantiki katika magharibi ya nchi. Idadi ya wakazi imekadiriwa kupita milioni moja.

Historia 
Hadi 1958 Nouakchott ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi. Imekua tangu uhuru. Wakati wa ukoloni Mauretania haikuhesabiwa kama eneo la pekee ilikuwa sehemu tu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa yenye mji mkuu wa Saint-Louis huko Senegal.

Baada ya azimio la kupasua eneo la Kifaransa katika Afrika ya Magharibi Nouakchott ikateuliwa kuwa mji mkuu ujao na mradi wa ujenzi ulilenga kuongeza idadi ya wakazi hadi kufikia watu 15,000. Baada ya uhuru mwaka 1962 mji ukawa mji mkuu wa Mauretania. 

Katika miaka ya 1970 idadi ya wakazi iliongezeka sana kutokana na ukame uliofukuza watu wengi mashambani, kati ya 1969 na 1980 kutoka wakazi 20,000 kufikia 150,000 mwaka 1980.

Siku hizi mju una tatizo zito ya uhaba wa maji kwa wakazi wake wengi.

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Mauritania
Maseru

Maseru ni mji mkuu wa Lesotho ikiwa na wakazi 174.000 Einwohner (2003).
Chuo Kikuu cha Lesotho na kiwanja cha kimataifa cha ndege ni karibu na mji. 
Maseru iko kwa mto Caledon (Mohokare). Ni mji mkubwa wa pekee nchini.

Historia 
Ilikuwa kituo kidogo cha biashara ilipoteuliwa na chifu Moshoeshoe I. wa Wasotho kuwa mji mkuu wake mwaka 1869.

Tangu 1884 hadi 1966 ilikuwa mji mkuu wa nchi ya kulindwa chini ya Uingereza ya "Basutoland". 1966 ikawa mji mkuu wa Lesotho huru.

Uchumi 
Kuna viwanda vya kutengenezea mishumaa na matandiko ya zulia. Kuna pia viwanda vya vitambaa kwa ajili ya soko la Marekani.

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Lesotho
Lesotho