LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mkutano wa Kimataifa wa Watoto wa Kiafrika

Mkutano wa Kimataifa wa  Watoto wa Kiafrika au Mkutano wa Mtoto wa Kiafrika ulikuwa mkutano wa kimataifa uliofanyika Geneva mnamo Juni 1931.

Uliandaliwa na Umoja wa Kimataifa wa Kuokoa Watoto, ilifuata kutoka kupitishwa na Jumuiya ya Mataifa mnamo 1924 ya Azimio la Haki za Mtoto, iliyoandaliwa na Umoja mnamo 1923. Ilizingatia hali za watoto barani Afrika, haswa. katika maeneo ya vifo vya watoto wachanga, ajira kwa watoto na elimu.

Mkutano huo ulikutana huko Geneva katika msimu wa joto mwaka 1931, kati ya tarehe 22 na 25 Juni. Inachukuliwa kama hatua ya kugeuza mitazamo ya magharibi kwa utoto barani Afrika: "mkutano huu uliunda upya picha za utoto barani Afrika kati ya wamishonari, wasaidizi wa ustawi wa watoto na wanasayansi wa kijamii" Kulikuwa na Waafrika watano tu kati ya washiriki, ingawa hata kiwango hiki cha ushiriki kilikuwa kisicho kawaida wakati huo. Mmoja wao alikuwa Jomo Kenyatta wa Jumuiya kuu ya Kikuyu.  Kenyatta aliandika juu ya mkutano baadaye, juu ya mada ya tohara na ukeketaji wa wanawake, ambayo alitetea kama desturi ya kitamaduni kati ya Wakikuyu:

Katika mkutano huu wajumbe kadhaa wa Uropa walihimiza kwamba wakati ulikuwa umefika mila hii ya kinyama inapaswa kukomeshwa, na kwamba, kama mila zingine zote za wapagani , inapaswa kukomeshwa mara moja na sheria. 

Wawakilishi wengine wa Kiafrika walikuwa walimu na mwandishi Gladys Casely-Hayford, binti wa mwanasiasa wa Ghana J. E. Casely Hayford, na mwalimu wa Nigeria Henry Carr.  Mzungumzaji mwingine mweusi alikuwa mwanaharakati wa Amerika James W. Ford wa Ligi ya Kupinga Ubeberu, ambaye alitoa hotuba akikosoa mkutano huo kwa kuunga mkono tu utaratibu wa wakoloni.  

Katibu wa mkutano alikuwa mwandishi Evelyn Sharp, ambaye aliandika kitabu juu yake kiitwacho Mtoto wa Afrika. Mchangiaji mwingine alikuwa mmishonari, Dora Earthy.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Askia Isma'il

Askia Ismail alikuwa mtawala wa sita wa Dola la Songhai kutoka 1537 - 1539, akiwa wa nne kutoka nasaba ya Askia. Ismail aliingia madarakani kupitia njama iliyotokana na Askia Mohammad I, baba yake na mwanzilishi wa nasaba ya Askia, kwa lengo la kumwachilia Mohammad kutoka utumwani.

Iliyoelekezwa kwa mmoja wa Matowashi wa Mohammad, aliweza kupata dhahabu. Pamoja na hayo Ismail aliweza kuajiri wanaume, washirika na Suma Kutubaki, rafiki wa mtawala Askia Mohammad Benkan. Njama hiyo ilifanikiwa wakati Benkan alikuwa amepiga kambi katika kijiji kiitwacho Mansur. Manahodha wa Benkan walimgeuka dhidi yake, aliondolewa madarakani na Dendi-fari, huku Dendi-fari akinasa na kufunga minyororo ya duara la ndani la Benkan.

Alipandishwa madarakani na Dendi-fari, Askia Ismail basi aliweza kumwachilia baba yake Askia Muhammad kutoka Kisiwa cha Kangaba, na kumleta nyumbani Gao.

Ismail alifanya kampeni dhidi ya yule anayeitwa Bakabula huko Gurma. Ismail alitoa malipo kwa wapanda farasi kwa Kurmina-fari. Ismail aliagiza Kurmina-fari kumfukuza na kumshirikisha Bakabula na kushikilia hadi Ismail atakapofika. Katika vita vilivyofuata Kurmina-fari alipoteza zaidi ya wapanda farasi 900. Walakini walifanikiwa kumuua Bakabula na waliweza kuchukua ngawira nyingi. Muda mfupi baada ya vita hivi mnamo Desemba 1539 Ismail alikufa.

Viungo vya nje

Historia ya Mali
Editathon 2021-06 Morogor
Jamal ad-Din I

Jamal ad-Din (kwa Kiarabu: جمال اد الدين; alistawi katikati ya karne ya 14) alikuwa gavana wa Usultani wa Ifat, kati ya Ethiopia, Jibuti na Somaliland za leo. Alikuwa mtoto wa Nahwi b. Mansur b. Umar Walashma (Umar ibn Dunya-huz) na kaka wa Haqq ad-Din I.

Tawala 
Mfalme wa Ethiopia Amda Seyon I alimfanya Jamal ad-Din Gavana wa Ifat baada ya kushindwa na kufungwa kwa kaka yake Sabr ad-Din I. Taddesse Tamrat anabainisha kuwa Jamal ad-Din alikuwa ameachiliwa kutoka gerezani wakati wa uteuzi wake, na anabainisha kuwa Kaizari alikuwa amemshikilia mheshimiwa kama mateka ili kuhakikisha uaminifu wa Ifat. 

Walakini, kulingana na Ushindi Mtukufu wa Amda Seyon, Jamal ad-Din alithibitisha kutokuwa mwaminifu kwa Mfalme Amda Seyon. Kwanza, inasemekana alikuwa sehemu ya muungano ulioshambulia, na akashindwa na, Mfalme katika Vita vya Das;  mwishoni mwa mwaka huo huo, Jamal ad-Din aliamriwa kupeleka Wakristo waasi-imani kwa Mfalme kwa adhabu, lakini alikataa, ingawa alizaa "mtoto wa kaka yake". Kwa hili, Mfalme Amda Seyon aliharibu Ifat na kuchukua nafasi ya Jamal ad-Din na kumweka nduguye Nasr ad-Din.  Tafsiri ya kifungu hiki inatofautiana: Trimingham anashikilia kwamba alijiunga na muungano wa Mora na Adal katika kuasi ufalme, lakini walishindwa na Mfalme.  Kwa upande mwingine, Taddesse Tamrat anasema kuwa uasi wa Jamal haukufika mbali, na alikumbushwa kwa korti ya Ethiopia na kurudi gerezani kwa kisingizio kwamba alishindwa kupata na kuwaletea Mfalme Wakristo wote ambao walikuwa wameingia Uislamu. . Jamal ad-Din alidai kwamba "mtoto wa kaka yake" (ambaye Taddesse Tamrat anafikiria huenda alikuwa mwana wa Sa'ad ad-Din) alikuwa amemzuia kufanya hivyo.

Marejeo 

Wanasiasa wa Ethiopia
Editathon 2021-06 Morogor
Jamal ad-Din II

Jamal ad-Din II (kwa Kiarabu: جمال اد الدين; alikufa 1433) alikuwa Sultani wa Adal. Alikuwa mtoto wa mwisho wa Sa'ad ad-Din II.  Kuibuka kwa Adal kama serikali yenye nguvu kulianzishwa na sultani Jamal ad - Dīn iliendelezwa na kaka yake Badlay ibn Sa'ad ad-din.

Tawala 
Mansur alifuatwa mnamo 1424 na kaka yake mdogo, Sultan Jamal ad-Din Muhammad. Jamal ad-Din kisha akapanga upya na akashinda majeshi ya Wawakilishi wa Mfalme Yeshaq I kabla ya kulimaliza jeshi lake na yeye mwenyewe kuuawa na jeshi la kibinafsi la Mfalme huko Haraja.

Utawala wa Jamal ad-Din 
Katika ambayo Maqrizi anasema kuwa hawakuthubutu kugusa mali za wengine, na kwamba hakuna mtu yeyote, iwe ni wa heshima au wa kawaida, aliyewatendea wengine vibaya. Kila mtu alimwogopa mtawala wao sana hivi kwamba hakuna mtu aliyejali amri au makatazo yake. Kwa hivyo Jamal Ad-Din aliheshimiwa kwa ukali wa utawala wake, nguvu ya adhabu zake, na ubora wa fadhila zake.

Kifo 
Mtawala wa Adals alidhoofishwa na mapigano ya mara kwa mara ndani ya miaka michache alipingwa na binamu zake wenye wivu ambao walimshambulia na kumuua, karibu mwaka wa 1432.  Alifuatwa na kaka yake Badlay ibn Sa'ad ad-Din.

Marejeo 

Waliofariki 1433
Wanasiasa wa Ethiopia
Editathon 2021-06 Morogor
Simon Chibuga Masondole

Simon Chibuga Masondole (alizaliwa Bukiko, kisiwa cha Ukerewe, Mwanza, 2 Oktoba 1972) ni askofu wa Kanisa Katoliki, jimbo la Bunda kuanzia tarehe 4 Julai 2021.

Marejeo 

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Maaskofu Wakatoliki wa Tanzania
Ngomeni (Kitui)

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kyuso

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mumoni

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Tseikuru

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Tharaka (Kitui)

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kyome/Thaana

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Nguutani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Migwani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kiomo/Kyethani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mwingi ya Kati

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Maelezo ya Afrika (kitabu)

Maelezo ya Afrika ni kitabu cha jiografia ambacho kilichapishwa kwa jina la Maelezo ya Afrika na ya mambo mashuhuri ambayo yapo  Kilikuwa na maelezo ya kwanza ya kina yaliyochapishwa huko Ulaya kuhusu Pwani ya Afrika Kaskazini Magharibi (Moroko ya kisasa, Algeria, na Tunisia) na falme za biashara ya dhahabu ya Afrika magharibi ya kati. Kitabu kiliamriwa kwa Kiitalia na Joannes Leo Africanus, msafiri mashuhuri wa Moor na mfanyabiashara ambaye alikuwa amekamatwa na maharamia na kuuzwa kama mtumwa. Aliwasilishwa, pamoja na kitabu chake, kwa Papa Leo X, alibatizwa na kuachiliwa. Leo, ambaye jina lake alichukua katika ubatizo, alipendekeza kwamba arejeshe kazi yake ya Kiarabu katika Kiitalia; ilikamilishwa mnamo 1526. Ilichapishwa tena na tena na Ramusio katika Delle ya urambazaji na safari, iliyotafsiriwa kwa Kifaransa na kwa Kilatini kwa erudite, mnamo 1556.

Maelezo yapo katika vitabu tisa, kitabu cha utangulizi na kiambatisho juu ya mito na wanyama na mimea, na vitabu saba kati ya kila kimoja kikielezea ufalme: falme za Marrakesh, Fez, Tlemcen na Tunis, na mikoa ya Numidia (Kaskazini Magharibi mwa Afrika), ndogo Mikoa ya Sahara, na Misri. Kazi hiyo ilisambazwa kwa fomu ya hati kwa miongo kadhaa. Ilikuwa katika maandishi ya Ramusio ndipo Pietro Bembo aliisoma na akashangaa: "Siwezi kufikiria ni kwa jinsi gani mtu angeweza kuwa na habari ya kina juu ya mambo haya", aliandika kwa mwandishi, 2 Aprili 1545.

Umuhimu wa kitabu hicho ulitokana na usahihi wake wakati ambapo eneo hilo halikujulikana sana kwa Wazungu, na kuchapishwa kwake wakati ule ule wakati nguvu ya Kikristo ya Kilatini ilikuwa kwenye mgongano na Milki ya Osmani katika Bahari ya Mediteranea na Mashariki, wakati huo huo Afrika Magharibi ilikuwa ikipatikana zaidi kwa Wazungu. Kitabu kilikuwa na mafanikio makubwa barani Ulaya, na kilitafsiriwa katika lugha nyingine nyingi, ikibaki kama kitabu cha marejeo dhahiri kwa miongo kadhaa (na kwa kiwango fulani, karne nyingi) baadaye.  Kwa Kiingereza ilitumiwa na John Pory, ambaye tafsiri yake ilionekana mnamo 1600 chini ya kichwa Historia ya Kijiografia ya Afrika.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
vitabu
Jiografia ya Afrika
Kivou

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Nguni

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Nuu

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mui

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Waita

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mutonguni

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kauwi

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Matinyani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kwa Mutonga/Kithumula

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kisasi (Kitui)

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Vijijini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mbitini (Kitui)

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Vijijini, nchini Kenya.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi

Miji ya Kenya
Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kwa Vonza/Yatta

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Vijijini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kanyangi

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Vijijini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Miambani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kitui Mjini

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kyangwithya Magharibi

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mulan

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kyangwithya Mashariki

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Zombe/Mwitika

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Nzambani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Chuluni

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Voo/Kyamatu

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Endau/Malalani

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mutito/Kaliku

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Ikanga/Kyatune

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Mutha

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Ikutha

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Kanziko

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Athi (Kitui)

ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Kitui
Dolal Nur

Sultan Dolal Nur (Kisomali: Doolaal Nuur) alikuwa mtawala wa Somali na Sultani wa sita wa Habr Yunis Usultani mwishoni mwa karne ya 19.

Maelezo ya jumla 
Dolal alitawazwa na wazee wa Habr Yunis baada ya baba yake Nur Ahmed Aman kufariki katika kambi ya Dervish. Kifo cha mjomba wake Sultan Hersi kilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe kwa muda wa miaka kumi wakati baba yake Nur alipotawazwa Sultan na mjomba wake mkubwa Awad Sultan Deriyeh na mtoto wa kwanza wa mtoto wa sultani Deriyeh walijitangaza kuwa mpinzani wa sultani mnamo 1881. Sultani hao wawili walikuwa kwenye vita na Wakagawanya maeneo ya Kifalme kati yao, Nur akiwa katika maeneo tambarare ya Toyo na Awd akijitambulisha huko Burao.

Katika miaka ya 1890 Sultan Awad Deria aliuawa katika vita ambayo ilimfanya Sultan Nur kukosa upinzani na alikuwa mtawala pekee wa Habr Yunis Usultani hadi alipoanza uasi wa Dervish, ambao ulisababisha mjomba wake Madar Hersi kutawazwa. Habr Yunis sasa walikuwa wamegawanyika katika vikundi viwili: pro-Dervish na anti-Dervish, la zamani likitawaliwa na Sultan Nur na la pili Sultan Madar mpya. 

Pamoja na kushindwa kwa Dervish hakuna mrithi wa Dolal aliyemfuata akiacha wazao wa Madar kama Sultani asiye na ubishi wa Habr Yunis.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Kivaa

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Masinga ya Kati

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Majina ya ukoo wa Basimba

Tamaduni ya watu wa Basimba ya kuwataja watoto wao, njia ya maisha yao, mila na imani kwa  jumla inaweza kutofautishwa na kikundi fulani cha tarafa la Basimba au ukoo kwa wakati fulani.

Watu wa Basimba (Simba Mkubwa) hurejelea mtandao wa familia zilizo na majina yao na majina ya familia, na historia. Inawatumikia watu wa Basimba kama wimbo wa kila wakati kuwakumbusha historia ambazo wamefungwa ndani ya tamaduni zao.

Watu wa Basimba wanajua mengi juu ya Musimba wa kikundi fulani cha Basimba (Big Simba) kupitia ukoo wake, na majina ya familia. Hii mara nyingi inaruhusu itifaki fulani kufuatwa. Katika utamaduni wa Afrika, mtu atakapokuja juu ya mtu aliye na jina fulani la kikundi cha Ukoo wa Basimba unajua moja kwa moja ni wapi wametoka.

Basimba (Simba kubwa) Mgawanyiko wa Watu 
Kati ya watu wa Basimba, mgawanyiko mdogo wa makazi ulioundwa

na kuitwa "makazi mapya" (Muwuluko). Uunganisho ni kwamba mwanzilishi wa kikundi fulani cha Basimba alitengwa na mwili kuu   na akaunda makazi mpya.

Watu hawa wa Basimba (Simba kubwa) makazi mapya walitoka kwa sababu tofauti, kama vile:

1. Ikiwa mtu wa Ukoo wa Musimba anaacha familia ya baba yake na kukaa katika eneo jipya, lakini anaendelea kuwasiliana na familia ya baba yake.                Mwanzilishi wa Basimba wa makazi mapya anakuwa baada ya vizazi kadhaa kichwa chake na sio kichwa cha ukoo kama vile angekuwa ikiwa amekata uhusiano wote na nyumba asili ya baba yake.

2. Wakati kikundi cha ukoo wa watu wa Basimba (Big Simba) kinakua kikubwa sana hupatikana uwezekano wa kugawanya washiriki katika vitengo vidogo vya familia kwa kushughulikia rahisi mambo kama urithi, matengenezo ya kizazi cha wanawake, nk. Mwanachama mwandamizi wa kila moja ya mgawanyiko huu mpya alikua kichwa cha Muwuluko.

3.  Ikiwa ugomvi utazuka kati ya washiriki wa ukoo wa Basimba na jamaa huchukua pande, kila upande unajifanya kama mgawanyiko mdogo na mwanachama wake mkubwa kama kichwa chake cha Muwuluko na ama inapokea totem mpya.

Totem 
Totems ya msingi na sekondari ya watu wa Basimba   huangaliwa kwa taa tofauti kabisa. Totem ya msingi ni mwiko halisi kati ya watu wa Basimba, inaweza isiuliwe, kuliwa, kuguswa na wakati mwingine hata kutazamwa, lakini totem ya sekondari ni kitu cha urafiki kabisa na mara nyingi huelezewa na watu wa Basimba kama kaka wa ukoo .

Kwa mfano, Omugurudi wa ukoo wa mbwa wa Basimba totem ni Mauwe. Siku ya kuzaliwa kwake mbwa pia alikuwa na watoto wa mbwa. Mbwa mara nyingi alimsafisha mtoto kwa kumnasa. Mauwe baadaye, kutokana na shukrani, aliamuru wazao wake wa Basimba wazingatie mbwa kama rafiki yao na mbwa wakawa totem ya pili ya ukoo.

Tamaduni 
Tamaduni ya watu wa Basimba ni kwamba mtu hatakiwi kuolewa katika ukoo wake au wa mama yake. Aina hii ya mfumo hurejelewa kama kuwa wa kiume. Vivyo hivyo, mtu hatakiwi kula totem ya ukoo wake, au ya ukoo wa mama yake.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Ekalakala

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Muthesya

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Ndithini

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Ndalani

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Yatta, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kithimani

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Yatta, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Ikomba

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Yatta, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Katangi

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Yatta, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kangundo Kaskazini

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kangundo, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kangundo ya Kati

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kangundo, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kangundo Mashariki

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kangundo, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kangundo Magharibi

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kangundo, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Matungulu Kaskazini

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Matungulu, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Matungulu Mashariki

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Matungulu, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Matungulu Magharibi

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Matungulu, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kyeleni

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Matungulu, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Mitaboni

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kathiani, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kathiani ya Kati

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kathiani, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Upper Kaewa/Iveti

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kathiani, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Lower Kaewa/Kaani

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Kathiani, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kinanie

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mavoko, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Muthwani

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mavoko, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Syokimau/Mulolongo

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mavoko, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kalama

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Mua

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Machakos ya Kati

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Mutitini

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Mumbuni Kaskazini

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Muvuti/Kiima-Kimwe

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kola (Machakos)

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Machakos Mjini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Mbiuni

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Makutano/Mwala

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Muthetheni

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Wamunyu

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Kibauni

ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Machakos
Chama cha Wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki

Chama cha Wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki kilikuwa shirika la wawindaji Wazungu wa Afrika Mashariki lililoanzishwa Nairobi, Kenya mnamo 1934. Washiriki wanaojulikana ni pamoja na Philip Percival, Harry Selby, Sydney Downey na Donald Ker. Kaulimbiu yao ilikuwa "wala hofu wala upuuzi".

Chama kiliundwa kutokana na hamu ya kudhibiti uwindaji kufuatia maendeleo ya kiteknolojia, na kufanya upatikanaji wa maeneo ya uwindaji kijijini uwe rahisi zaidi. Wakati wa uwepo wake kiliweza kutimiza mengi na kuhifadhi wanyamapori wa Afrika Mashariki na labda kuwa moja ya jamii za aina yake zinazoheshimika ulimwenguni. 

Chama kilivunjwa mnamo 1977 wakati Kenya ilipiga marufuku uwindaji wa wanyama wakubwa. Rekodi rasmi za chama hicho zinashikiliwa katika Chuo Kikuu cha Florida, na picha zilizochaguliwa na hati za maandishi zinapatikana mkondoni.

Historia

Miaka ya Awali
Chama cha wawindaji wa kitaaluma cha Afrika Mashariki kilianzishwa mnamo Aprili 12, 1934 na kikundi cha wawindaji Wazungu ambao walikuwa wamekusanyika katika Hoteli ya Norfolk jijini Nairobi Kenya. Waanzilishi walikuwa na wasiwasi juu ya athari za maendeleo ya kiteknolojia kwa idadi ya wanyama pori wa Kenya na walitaka kudhibiti tasnia ya uwindaji huko. Kwa mfano, maendeleo ya teknolojia ya magari yalikuwa yamewezesha upatikanaji wa maeneo ya mbali ya wanyamapori. Ndani ya miaka michache ya kwanza ya uwepo wake, Chama kiliweza kupata sheria kali zaidi Afrika Mashariki  za mchezo ulimwenguni. Sheria hizi ni pamoja na kulinda spishi wanawake wa kila aina na kupiga marufuku uwindaji wa usiku na matumizi ya mbwa. Uuzaji wa nyama ya mchezo pia ulikatazwa, kama vile upigaji risasi wa wanyama karibu na mashimo ya kumwagilia au ya magari ya safari. Katika miaka yake ya mapema, pia iliendelea kushinikiza mamlaka kuunda maeneo ya uhifadhi kwa wanyamapori wa Afrika Mashariki.

1990
Kufikia miaka ya 1970, nchi mojamoja zilianza kuunda vyama vyao vya wawindaji, lakini hakuna kilichoshindana na Chama cha wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki katika mwisho wa uhifadhi wake. Wanachama wa Chama cha wawindaji wa taaluma cha Afrika Mashariki  walikuwa na nguvu kabisa katika maswala ya ndani na wakaanza kushinikiza hata wakati huo kuunda maeneo ya uhifadhi. Washiriki wake wawili, Sydney Downey na Donald Ker, walianza kushawishi kuanzishwa kwa pori la akiba ambalo lingejumuisha pembetatu nzima ya Masai Mara, pendekezo ambalo mwangalizi mkuu wa wanyama wa Kenya aliunga mkono. Wawili hao pia walishawishi hifadhi sawa na hiyo mpakani mwa Serengeti ya Tanganyika.  Walakini licha ya kufanya kazi katika uhifadhi, chama hicho kilivunjwa mnamo Septemba 26, 1977 wakati Kenya ilipiga marufuku uwindaji rasmi ndani ya mipaka yake.

Marejeo 

mashirika ya Kenya
Editathon 2021-06 Morogor
TvN

TvN (kifupisho cha: Total Variety Network) ni mtandao wa runinga ya kulipia ya Korea Kusini inayomilikiwa na idara ya E&M ya CJ ENM. Programu ya TvN inapatikana kwa kebo, kwenye setilaiti kupitia SkyLife, na majukwaa ya IPTV huko Korea Kusini.

Televisheni 
Korea Kusini
Haqq ad-Din II

Haqq ad-Din II (kwa Kiarabu: حق الدين الثاني; alitawala mwishoni mwa karne ya 14) alikuwa sultani  wa Usultani wa Ifult katika Somalia, kaka wa Sa'ad ad-Din II, na mtoto wa Ahmad ibn Ali.

Akiwa mtawala alihamisha makao makuu kutoka Ilfult kwenda Adal. Taddesse Tamrat anamsifu Haqq kama "mwanzilishi wa usultani wa Adal kama tunavyoijua katika mapambano yake ya muda mrefu na ufalme wa Kikristo ya Uhabeshi"

Tawala 
Ingawa Al-Maqrizi anasema kuwa Haqq ad-Din na kaka yake Sa'ad ad-Din II walizaliwa katika Mahakama ya Ethiopia, wote walikuwa mabingwa hodari wa Uislam katika mkoa wa Ethiopia. Kulingana na Tamrat Taddesse, kwa sababu ya chuki waliyokuwa nayo Walashmas kwa baba yake Ahmad kwa ushirikiano wake juu ya Waethiopia, Haqq alianza kazi yake kama mkosi dhidi ya babu yake Ali ibn Sabr ad-Din na mjomba wake Mola Asfah. Taddesse Tamrat anamsifu na masomo mengi ya Kiislamu, na baada ya muda alikua kiongozi wa kikundi cha wanamgambo wa Kiislam katika mkoa huo.

Mara baada ya kuzungukwa na wafuasi wengi, alitangaza vita dhidi ya jamaa zake wawili wa kiume. Walimgeukia Mfalme wa Ethiopia Newaya Krestos kwa msaada, lakini katika safu ya ahadi alishinda jeshi lao la pamoja, na mjomba wake Mola Asfah aliuawa vitani. Mfalme wa Ethiopia aliingia kwa ushindi katika jiji la Ifat, ambapo kwa makusudi alithibitisha babu yake kama mtawala wa jiji hilo; ingawa alianzisha mji mkuu mpya huko Wahal. (Trimingham anauita mji huu mpya Wafat.)  Taddesse Tamrat anabainisha kuwa wakati eneo hili jipya lilisaidia kuhifadhi uhuru wa Ifat chini ya Ethiopia, lilikuwa na gharama kwa kuwa lilitoa ushawishi wote wa kisiasa juu ya Shewa na falme jirani za Waislamu za Dawaro, Hadiya na Bale.

Kifo 
Haqq ad-Din alitawala kwa miaka kumi, hadi alipouawa katika hatua dhidi ya askari wa Mfalme wa Ethiopia. Tarehe ya kifo chake inajadiliwa: katika akaunti ya Al-Maqrizi, Haqq ad-Din aliuawa mnamo AH 776 (= AD 1373/1374), lakini, historia ya nasaba ya Walashma inasema alifariki mnamo AD 1386. Jambo hilo halisaidiwa na ukweli kwamba Al-Maqrizi anasema Mfalme aliyetawala wakati wa kifo cha Haqq ad-Din alikuwa Dawit I, wakati vyanzo vya Ethiopia vinasema kwamba Utawala wa Sultan ulianza katika enzi ya Mfalme Newaya Krestos. Taddesse Tamrat anasema kuwa Al-Maqrizi alikuwa sahihi kuhusu mwaka wa kifo cha Haqq, lakini alimchanganya Mfalme Newaya Maryam na mrithi wake maarufu Dawit I;  Richard Pankhurst, kwa upande mwingine, anakubali tarehe ya historia na kitambulisho cha al-Makrizi cha Dawit I.

Marejeo 

Wanasiasa wa Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Hassan Farah

Hassan Farah (kwa Kisomali: Xasan Faarax, kwa Kiarabu: حسن بن فارح) alikuwa Sultani mkuu wa tatu wa Usultani wa Isaaq.

Wasifu 
Mwana wa Sultani Farah Guled, alikuwa sehemu ya kizazi cha pili cha Ba Ambaro wa Rer Guled, ambao ndio sehemu inayoongoza ya ukoo wa Eidagale Garhajis wa Isaaq

Tawala 
Kufuatia mzozo mkubwa kati ya matawi ya Ayal Ahmed na Ayal Yunis ya Habr Awal juu ya nani atadhibiti biashara ya Berbera, Sultan Hassan alileta viunga vyote mbele ya sanduku takatifu kutoka kaburi la Aw Barkhadle. Kitu ambacho kinasemekana ni cha Bilal Ibn Rabah.

Wakati swali lolote kubwa linapotokea linaloathiri masilahi ya kabila la Isaakh kwa ujumla. Kwenye karatasi ambayo bado imehifadhiwa kwa makini kaburini, na ikiwa na mwongozo wa ishara wa Belat [Bilal], mtumwa wa mmoja wa [khaleefehs wa mapema, viapo vipya vya urafiki wa kudumu na ushirikiano wa kudumu hufanywa ... Katika msimu wa 1846 masalio haya yaliletwa Berbera akiwajibika kwa Haber Gerhajis, na juu yake makabila hasimu ya Aial Ahmed na Aial Yunus waliapa kuzika uhasama wote na kuishi kama ndugu.

Marejeo 

Wanasiasa wa Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Biffeche

Biffeche (Bifeche)''' ni eneo la Senegal ambalo limejikita katika mji wa Savoigne, karibu kilomita thelathini Kaskazini-Mashariki mwa jiji kuu la pwani wa Saint-Louis.

Savoigne ni mji mkubwa zaidi wa mkoa huo, uliounganishwa na La Ferte Mace; kiwanda chake cha kuweka nyanya cha SOCAS na kuingiza nyanya kwa usafirishaji mpya ndani ya Senegal. Idadi kubwa ya watu ni Waislamu, lakini pia kuna Wakatoliki.

Jiografia ya Senegal
Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Belgin

Ufalme wa Belgin (unaojulikana pia kama Ufalme wa Baqulin) ulikuwa ufalme wa Enzi ya kati uliokuweko Kaskazini Mashariki mwa Afrika. 

Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya falme sita za Beja ambazo zilikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa.

Marejeo 

Nchi za kihistoria za Afrika
Historia ya Sudan
Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Jarin

Ufalme wa Jarin ulikuwa ufalme wa zamani wa medieval uliojikita Kaskazini Mashariki mwa Afrika. Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya siasa sita za Beja ambazo zilikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

Miji ndani ya Ufalme wa eneo la Jarin ilijumuisha Suakin na 'Aydhab. Walakini, miji yote miwili ilijitegemea siasa na pia ilikuwa chini ya ulinzi wa Misri.

Marejeo 
Editathon 2021-06 Morogor
Historia ya Afrika ya Cambridge

Historia ya Cambridge ya Afrika ni mfululizo wa vitabu vilivyochapishwa na Chuo Kikuu cha Cambridge Press kati ya mwaka wa 1975 na mwaka 1986.  Kila chapisho limehaririwa na mtu tofauti; wahariri wa jumla wa machapisho yote ni John Donnelly Fage na Roland Oliver.

Jarida la Cambridge University Press lilichapisha matoleo ya kitabu pepe mwezi Machi mwaka 2008.

Machapisho
 Clark, J. Desmond, mh. (1982). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 1: Kuanzia nyakati za mwanzo hadi c.500 B.K. ISBN 978-0-521-22215-0. OCLC 885618126.
 Donnelly Fage, John, mh. (1979). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 2: Kuanzia c.500 B.K. hadi A.D 1050. ISBN 978-0-521-21592-3. OCLC 59023418.
 Oliver, Roland, mh. (1977). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 3: Kuanzia c.1050 mpaka c. 1600. ISBN 978-0-521-20981-6. OCLC 59023418.
 Grey, Richard, mh. (1975). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 4: Kuanzia c.1600 hadi c.1790. ISBN 978-0-521-20413-2. OCLC 222963183.
 Flint, John E., mh. (1977). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 5: Kuanzia c.1790 hadi c. 1870. ISBN 978-1-139-05459-1. OCLC 837973030.
 Oliver, Roland; Sanderson, G. N., wahariri. (1985). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 6: Kuanzia  mwaka 1870 hadi mwaka 1905. ISBN 978-0-521-22803-9. OCLC 59237801.
 Roberts, A. D., mh. (1986). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 7: Kuanzia mwaka 1905 hadi mwaka 1940. ISBN 978-0-521-22505-2. OCLC 875518780.
 Crowder, Michael, mh. (1984). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 8: Kutoka c. 1940 hadi c. 1975. ISBN 978-0-521-22409-3. OCLC 12309947.

Marejeo

Historia ya Afrika
Editathon 2021-06 Morogor
Wendo wa ukomeshaji wa utumwa

Kukomeshwa kwa utumwa kulitokea kwa nyakati tofauti katika nchi tofauti. Utumwa ulipatikana katika jamii za Afrika, Amerika, Asia na Ulaya tangu nyakati za kale kwa viwango na taratibu tofauti. Tangu mwanzo wa historia ya kuandikwa kuna pia ushuhuda wa hatua za kuthibiti utumwa. Hatua za aina hiyo zilikuwa hasa sheria za kuzuia au kupakana utumwa wa wenyeji wa jamii yenyewe. , pamoja na ku. na kuweka taratibu za Ilitokea mara kwa mara mfululizo katika hatua zaidi ya moja - kwa mfano, kama kukomesha biashara ya watumwa katika nchi fulani, na kisha kukomesha utumwa katika milki zote. Kila hatua kawaida ilikuwa matokeo ya sheria tofauti au kitendo. Ratiba ya nyakati hii inaonyesha sheria za kukomesha au vitendo vilivyoorodheshwa kwa mpangilio. Pia inashughulikia kukomesha uhadimu .

Ingawa utumwa ni kinyume cha sheria katika nchi zote leo, hali zinazolingana na utumwa  zinaendelea katika maeneo mengi ulimwenguni, haswa barani Afrika na Asia, mara nyingi kwa msaada wa serikali.

Nyakati za kale 
Wakati wa kale, jamii kadhaa  huko Ulaya na Mashariki ya Kati zilidhibiti utumwa wa deni na utaratibu wa kufanana wa huduma ya deni   (ambako mwia anaweza kudai kazi ya lazima kutoka kwa mdaiwa katika ulipaji wa deni lake; hapo mdaiwa hakuwa mtumwa rasmi na hakutazamiwa kama mali kamili,  kama vile kumilikiwa daima, kuuzwa kwenye soko, au kuvuliwa jamii ).

Mabadiliko yaliyoorodheshwa hapa ni pamoja na sheria za Solon huko Athens, Lex Poetelia Papiria katika Jamhuri ya Roma, au kanuni  zilizoainishwa katika Biblia ya Kiebrania katika Kitabu cha Kumbukumbu la Torati kwa ujumla zilidhibiti usambazaji wa watumwa na wahudumu wa deni kwa kukataza au kudhibiti utumwa wa vikundi fulani vyenye upendeleo (kwa hivyo, mageuzi ya Kirumi yalilinda raia wa Kirumi, mageuzi ya Athene yalilinda raia wa Athene, na sheria katika Kumbukumbu la Torati zilithibitisha uhuru kwa Mwebrania baada ya muda maalum wa huduma), lakini hakuna hata mmoja aliyekomesha utumwa kimsingi. Kanuni zote hazikuhusu wageni au wale wasiotazamiwa kuwa raia.

Nyakati za Kati 

 NB: Marekebisho mengi yaliyoorodheshwa yalirudishwa nyuma katika karne zilizofuata.

1500-1700 (Mwanzo wa Nyakati za Kisasa)

1701-1799 (Nyakati za kisasa)

1800-1829

1830-1849

1850-1899

Marejeo

Utumwa
Fashoda Incident

Fashoda Incident ni tukio ambalo lilikuwa kilele cha mizozo kati ya Uingereza na Ufaransa huko Afrika Mashariki, lililotokea mnamo 1898. 

Msafara wa Ufaransa kwenda Fashoda kwenye mto Nile ulitafuta kupata udhibiti wa bonde la juu la mto Nile na kwa hivyo ukiondoa Uingereza kutoka Sudan. Chama cha Ufaransa na kikosi cha Uingereza na Misri (kilichozidi Wafaransa mara 10) kilikutana kwa masharti ya kirafiki, lakini huko Ulaya, ikawa hofu ya vita. Waingereza walishikilia kama madola yote mawili yalisimama kwenye vita na maneno makali pande zote mbili. Chini ya shinikizo kubwa, Wafaransa waliondoka, kuhakikisha Anglo-Misri inadhibiti eneo hilo. Hali hiyo ilitambuliwa na makubaliano kati ya mataifa hayo mawili yakikubali udhibiti wa Briteni juu ya Misri, wakati Ufaransa ikawa na nguvu kubwa nchini Moroko. Ufaransa ilishindwa katika malengo yake makuu. Ulikuwa ushindi wa kidiplomasia kwa Waingereza kwani Wafaransa waligundua kuwa mwishowe walihitaji urafiki wa Uingereza ikiwa kuna vita kati ya Ufaransa na Ujerumani.

Marejeo 

Historia ya Afrika
Editathon 2021-06 Morogor
Usultani wa Ifat

Usultani wa Ifat (au Awfat) ulikuwa jimbo la Waislamu wa Sunni katika mikoa ya mashariki mwa Pembe ya Afrika kati ya mwishoni mwa karne ya 13 na mwanzoni mwa karne ya 15. 

Iliundwa katika siku ya leo Ethiopia karibu na mashariki mwa Shewa. Ikiongozwa na nasaba ya Walashma, polisi ilinyoosha kutoka Zequalla hadi mji wa bandari wa Zeila. Ufalme huo ulitawala sehemu zile ambazo sasa ni Ethiopia, Jibuti na Somaliland.

Marejeo 

Historia ya Ethiopia
Historia ya Jibuti
Historia ya Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Bazin

Ufalme wa Bazin ulikuwa ufalme Kaskazini Mashariki mwa Afrika wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

Wakati tabaka la watawala lilikuwa Beja, idadi kubwa ya watu walikuwa wa asili wa Kunama, wanaoitwa "Bazin" (au wakati mwingine Baden, Bazen n.k.), ambao walifanya dini ya jadi. Watu wa Bazin walikuwa chini ya ulinzi wa Dola ya Abyssinia.

Marejeo 

Historia ya Ethiopia
Editathon 2021-06 Morogor
Milki ya Maurya

Milki ya Wamaurya (kwa Kiing. Maurya Empire) ilikuwa milki kubwa ya kwanza katika historia ya Uhindi. Mlki hiyo ilianzishwa mnamo 322 KK na Chandragupta Maurya.

Utawala wa Chandragupta Maurya 
Chandragupta Maurya alianzisha milki ya Maurya kwa kupindua nasaba ya Nanda na kupanua ufalme huo kwa msaada wa Chanakya. Kufikia 316 KK, himaya ya Maurya ilitawala kabisa sehemu za Kaskazini-Magharibi za Uhindi, ikiwashinda na kuteka maeneo yaliyokuwa chini ya magavana walioachwa na Aleksander Mkuu.  Chandragupta Maurya alimshinda Seleukus I Nikator akapata maeneo upande wa magharibi wa Mto Indus. 

Baada ya Chandragupta Maurya, mwanawe Bindusara alianza kutawala kutoka 298 KK. Aliitwa "Amitraghata", neno la Kisanskrit linalomaanisha kwamba Bindusara ndiye "muuaji wa maadui". Alishinda sehemu za kusini mwa Uhindi. Baada ya kifo chake, ni Kalinga tu (Orissa wa kisasa) na sehemu za Tamil Nadu zilizobaki nje ya himaya yake.

Kipindi cha dhahabu cha milki 
Mfalme Ashoka, mwana wa Bindusara, alikuwa mtawala wa Milki ya Maurya mnamo 268 KK. Anahesabiwa kati ya watawala mashuhuri zaidi wa Bara Hindi. Ashoka alishinda Kalinga katika vita kali inayojulikana kama Vita ya Kalinga. Hii ndiyo vita pekee iliyopigwa na Mfalme Ashoka. Waliokufa ni zaidi ya watu 200,000. Mkoa wa Kalinga uliharibiwa na ulionekana umwagaji damu. Hii ilibadilisha mawazo ya Ashoka. Alijitolea maisha yake yote kwa "ahinsa" na "dharma-vijaya". Akawa Mbudha baada ya vita hivi. Amri zake zimehifadhiwa kama mwandishi uliochongwa katika miamba kwenye milki yake. 

Nembo ya kisasa ya Uhindi ilinakiliwa kutoka kwa moja ya nguzo zake za mwamba. Kwa kawaida aliitwa Ashoka Mkuu.

Kushuka 
Baada ya kifo cha Ashoka mnamo 232 KK, milki yake ilianza kupungua. Dola hilo lilidumu miaka hamsini tu baada ya kifo chake. Brihadratha Maurya, mfalme wa mwisho wa Wamaurya aliuawa na jenerali wake Pushyamitra Sunga, ambaye alianzisha Milki ya Sunga mnamo 185 KK.

Marejeo 

Historia ya Uhindi
Emirati ya Say

Emirati ya Say ilikuwa serikali ya Kiislamu iliyoanzishwa mnamo 1825 na Alfa Mohamed Diobo, kiongozi wa Sufi wa Qadiriyya ambaye alikuja Say kutoka Djenné (Mali) mnamo 1810. Ingawa Diobo hakuwa mshindi, udhibiti wake juu ya Say ulihakikishwa na sifa yake ya ukarani na ulinzi wa kidiplomasia wa Dola la Sokoto, lililoanzishwa pia na mchungaji wa Sufi wa Fulani Qadiriyya, Usman Dan Fodio.

Katika enzi yake, emirati wa Say ilijulikana sana kutoka Gao hadi Gaya kama kituo cha ujifunzaji wa Kiislamu na uchaji. Inajulikana kuwa wakati mmoja ilikuwa na wakazi 30,000 na kuzindua misafara yake ya ng'ambo ya Sahara. 

Jiji la Say limebakiza kutoka siku hizo serikali ya jadi inayoshikiliwa na kizazi cha Diobo kama ifuatavyo; Alfa Mohamed Diobo (1825-1834), Boubacar Modibo (1834-1860), Abdourahman (1860-1872), Moulaye (1872-1874), Abdoulwahidou (1874-1878), Saliha Alfa Baba (1878-1885), Amadou Satourou Modibo (1885-1893), Halirou Abdoulwahabi (1893—1894).

Historia ya Mali
Editathon 2021-06 Morogor
Majina ya maeneo ya kihistoria ya Afrika

Hii ni orodha ya majina ya maeneo ya kihistoria ya Afrika. Majina kushoto yanaunganishwa na sehemu zinazofanana kutoka Historia ya Afrika.
 Axum - Eritrea na Ethiopia  
 Mauritania Tingitana - Moroko
 Afrika - Tunisia
 Barbary Coast - Algeria
 Bechuanaland - Botswana
 Kongo ya Kibelgiji - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
 Karthago - Tunisia
 Dola la Afrika ya Kati - Jamhuri ya Afrika ya Kati
 Nchi Huru ya Kongo - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
 Dahomey - Benin
 Equatoria - Sudan na Uganda
 Fernando Pó - Bioko
 Kongo ya Kifaransa - Gabon na Republic of the Congo
 Afrika ya Ikweta ya Kifaransa - Chad, Central African Republic, Gabon na Jamhuri ya Kongo
 Sudan ya Kifaransa - Mali
 Afrika Magharibi ya Kifaransa - Mauritania, Senegal, Mali, Guinea, Côte d'Ivoire, Niger, Burkina Faso, na Benin
 Afrika Mashariki ya Kijerumani - Tanzania, Rwanda na Burundi
 German South-West Africa - Namibia
 Gold Coast - Ghana
 Guinea
 Grain Coast au Pepper Coast - Liberia
 Jamhuri ya Malagasy - Madagaska
 Mdre Bahri -Eritrea
 Mwene Mtapa - Zimbabwe, Afrika Kusini, Lesotho, Eswatini, Msumbiji na sehemu za Namibia na Botswana
 Kongo ya Kati - Jamhuri ya Kongo
 Nubia - Sudan na Misri
 Numidia - Algeria, Libya na Tunisia
 Nyasaland - Malawi
 Pentapoli (Afrika Kaskazini) - Libya
 Guinea ya Kireno - Guinea-Bissau
 Rhodesia -
Northern Rhodesia - Zambia
Southern Rhodesia - Zimbabwe
(Southern Rhodesia iliitwa Rhodesia tu miaka 1964 - 1980)
 Rwanda-Urundi - Rwanda na Burundi
 Slave Coast - Benin
 Somaliland - Somalia
 South-West Africa - Namibia
 Sahara ya Kihispania - Sahara Magharibi
 Swaziland - Eswatini
 Volta ya Juu - Burkina Faso
 Zaire - Kongo (Kinshasa) - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Orodha za Afrika
Historia ya Afrika
Editathon 2021-06 Morogor
Ali Madar

Sultan Ali Madar (kwa Kisomali: Suldaan Cali Suldaan Madar) alikuwa sultani wa 8 wa Habr Yunis.

Baada ya kifo cha Sultani Hersi Aman, sehemu za Baha Diiriye na Baha Makahil za nasaba ya Sugulle waligombea Usultani, ambao uligawanya ukoo wa Habr Yunis katika vikundi viwili, kikundi kimoja kilichoongozwa na Guled Haji kilimtawaza Awad wa Baha Diiriye na mwingine Nur Ahmed Aman. Wasultani hao wawili walishiriki vita vya muda mrefu na wakagawanya eneo la Usultani, ambapo Awad alitawala Usultani kutoka mji mkuu aliochagua wa Burao. Frank Linsley James alimtembelea Sultan Awad huko Burao mnamo 1884 na kushuhudia hali ya kutofautiana kati ya Sultani wawili. Akielezea hali ya kisiasa katika mkoa huo, anaandika:

Ilionekana kabila kubwa la Habr Gerhajis liligawanywa katika vikundi viwili vinavyopingana, moja inamiliki utii kwa Sultan Owd, na nyingine kwa binamu yake, Sultan Noor. Kati ya hizi mbili nchi ilikuwa imegawanyika sawasawa, na mpaka ulikuwa eneo la milele la vita na uvumi wa vita, uvamizi wa ng'ombe, na jaribio la mauaji.

Kabila la Haber-Gerhajis hapo zamani lilikuwa chini ya Sultani mmoja na walikuwa na nguvu sana, wakifanya uvamizi mara kwa mara huko Ogadayn, lakini baada ya kifo chake, binamu wawili, Awad na Nur, waligawanya nchi kati yao.

Awad aliuawa baada ya vita vya muda mrefu, akimruhusu Nur kujiimarisha huko Burao na kutawala Habr Yunis. Baha Diiriye bado hakukubali kushindwa na mwishowe wangechagua mpwa wa Awad na baba Ali, Madar, kama mrithi wao kufuatia kifo cha Nur.

Marejeo 

Wanasiasa wa Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Mahamud Ibrahim

Mahamud Ibrahim Adeer (kwa Kisomali: Maxamuud Ibrahiim Adeer; wakati mwingine hujulikana kama Aw Maxamuud) alikuwa mtawala wa Somalia. Alikuwa Sultani wa pili wa Usultani wa Geledi. Aliwashinda wapinzani wa mapema kwa Sultanate mpya na akajumuisha koo nyingine za Rahanweyn na Hawiye chini ya utawala wa Geledi.

Maisha 
Mahamud alikuwa mtoto wa Geledi Sultan Ibrahim Adeer wa kwanza. Alipata elimu ya dini na akapewa heshima, Sheikh, akiashiria hadhi yake kama mtu aliyejifunza. 

Utawala wake uliashiria ujumuishaji wa Geledi Sultanate mpya. Akielezea vita ambavyo baba yake alipigania katika miongo kadhaa kabla ilikuwa chini ya utawala wa Mahamud kwamba Geledi angeshinda ufufuo wa Silcis na Gorgarte Hawiye ambao ulitishia kurudisha utawala wao dhalimu. Vile vile, koo zenye nguvu za Hintire na Hubeer ziliungana dhidi ya Geledi lakini zilishindwa na kufunikwa katika Usultani. Kufuatia kifo chake, mtoto wa Mahamud Yusuf Mahamud Ibrahim angemfuata na kuchukua nguvu ya Geledi kwa kiwango chake kikubwa.

Marejeo 

Wanasiasa wa Somalia
Editathon 2021-06 Morogor
Makalaka

Makalaka ni jina la jumla linalotumiwa na Watswana, Wandebele na jamaa, kwa makabila yaliyoshindwa nao au kwa watumwa. Kwa hivyo, makabila mengi yaliyotawaliwa na chifu wa Makololo, Sebetwane (Sebituane au Setitwane) mnamo 1830 waliitwa Makalaka. 

Jina linatumiwa mara kwa mara kuwataja Makalanga, moja ya makabila yaliyoorodheshwa kimakosa kama Washona, ambao waliletwa chini ya Wandebele.

Marejeo 

Historia ya Zimbabwe
Editathon 2021-06 Morogor
Jumuiya ya Mafunzo ya Mande

Chama cha Mafunzo ya Mande (MANSA, kwa Kifaransa: Association des Études Mandé) ni shirika la kimataifa lenye maslahi ya kitaaluma au ya kitaalamu katika eneo la Wamande wa Afrika Magharibi. 

Shirika lilianzishwa katika Chuo Kikuu cha Wisconsin mnamo 1986; inafanya kazi kwa Kiingereza na Kifaransa. Jarida la MANSA, lilichapishwa kutoka 1986 hadi 2014; jarida lake rasmi la kitaaluma ni Mande Study. Vifupisho vya shirika, MANSA, vina maana ya ziada ya "mfalme" katika lugha ya Kibambara. MANSA imekuwa shirika mojawapo la Jumuiya ya Mafunzo ya Afrika, shirika pana zaidi la kielimu linalohusiana na masomo ya Kiafrika, tangu 1993.

Mafunzo ya Mande 
Mafunzo ya Mande ni jarida la kitaalamu linalopitiwa kila mwaka na rika linaloangazia mambo yote ya watu wa Mandé wa Afrika. Imechapishwa na Wanahabari wa Chuo Kikuu cha Indiana kwa niaba ya Chama cha Mafunzo ya Mande.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Mkutano wa Mashirika ya Kitaifa ya Makoloni ya Ureno

Mkutano wa Mashirika ya Kizalendo ya Makoloni ya Ureno (kwa Kireno: Conferência das Organizações Nacionalistas das Colónias Portuguesas, kifupi: CONCP) lilikuwa shirika la kuratibu ushirikiano katika harakati za kitaifa za ukombozi wa makoloni ya Ureno barani Afrika wakati wa vita vya kikoloni vya Ureno.

CONCP ilianzishwa tarehe 18 Aprili 1961 huko Casablanca, Moroko na PAIGC ya Guinea-Bissau na Cape Verde, MPLA ya Angola, UDENAMO (baadaye ikawa FRELIMO) ya Msumbiji na MLSTP ya Sao Tome na Principe.  Ujumbe wa raia wa India kutoka Goa pia walihudhuria, pamoja na Aquino de Braganca.  Marcelino dos Santos wa UDENAMO aliteuliwa kuwa katibu mkuu wa kwanza wa CONCP na Mario Pinto de Andrade wa MPLA kama rais wa kwanza.   CONCP ilibadilisha Medani ya Mapinduzi kwa Uhuru wa Kitaifa wa Makoloni ya Ureno (Kireno huitwa: Frente Revolucionaria Africana para a Independencia Nacional das colonias portuguesas FRAIN) ambayo ilianzishwa na PAIGC na MPLA huko Tunis mnamo mwaka 1960.  Mkutano wa pili wa CONCP ulifanyika Dar es Salam, Tanzania, mnamo Oktoba mwaka 1965.

Marejeo

Historia ya Afrika
Editathon 2021-06 Morogor
Abeti Masikini (albamu)

Abeti Masikini ni jina la kutaja santuri ya albamu ya mwimbaji mashuhuri kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo maarufu kama Abeti Masikini iliyotoka 1975 huko nchini Ufaransa. Albamu imechukua jina la msanii mwenyewe. Albamu ina wimbo maarufu kwa Afrika Mashariki ni "Likayabo." 

Tangu kutoka kwake ilisambazwa na Pathé ya Ufaransa.

Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.
A1 Likayabo
A2 — Ngele Ngele
A3 — Ngoyaye Bella Bellow
A4 — Kiliki Bamba
B1 — Yamba Yamba
B2 — Naliku Penda
B3 — Sungula
B4 — Acha Maivuno

Kikosi kazi
Sauti za uimbaji - Abeti Masikini
Muziki – Abeti Masikini
Mtayarishaji – Gérard Akueson

Viungo vya Nje
 katika wavuti ya Discogs

Albamu za 1975
Albamu za Abeti Masikini
Ricardo Gomes Raymundo

Ricardo Gomes Raymundo (amezaliwa 13 Desemba 1964) ni mchezaji wa mpira wa miguu aliyestaafu na meneja. Kama mchezaji, alicheza kama mlinzi wa kati, katika taaluma ya miaka 14, kwa Fluminense (miaka sita), Benfica (wanne) na Paris Saint-Germain (wanne). Gomes alichezea Brazil wakati wa miaka ya 1980 na 1990, akiwakilisha taifa kwenye Kombe la Dunia la 1990 na katika mashindano mawili ya Copa América.

Wachezaji mpira wa Brazil
Samuel Robert Johnson

Samuel Robert Johnson (Oktoba 11, 1930 - Mei 27, 2020) alikuwa mwanasiasa wa Marekani ambaye aliwahi kuwa Mwakilishi wa Merika kwa wilaya ya 3 ya bunge la Texas huko Congress kutoka 1991 hadi 2019. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Republican. Mnamo Oktoba na Novemba 2015, alikuwa Mwenyekiti wa Kaimu wa Kamati ya Nyumba ya Njia na Njia, ambapo pia aliwahi kuwa mwenyekiti wa Kamati Ndogo ya Usalama wa Jamii.

Johnson pia alikuwa kanali wa Jeshi la Anga la Merika na alikuwa rubani wa mpiganaji aliyepambwa katika Vita vya Korea na Vita vya Vietnam ambapo mwisho alikuwa mfungwa wa vita wa Amerika na mfungwa wa John McCain huko Vietnam Kaskazini kwa karibu miaka saba. Mnamo Januari 6, 2017, Johnson alitangaza kwamba hatagombea tena uchaguzi mnamo 2018. Baada ya kifo cha Louise Slaughter mnamo Machi 2018, alikua mjumbe wa zamani zaidi wa kikao cha Baraza la Wawakilishi la Merika. Alikuwa mkongwe wa zamani wa Vita vya Korea kutumikia katika Bunge la Congress. 

Wanasiasa wa Marekani