LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kimbule

Kimbule ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wambule. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimbule imehesabiwa kuwa watu 100 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbule iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kimbule kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimbule 
lugha ya Kimbuble katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mlb

Lugha za Kamerun
Kimengisa

Kimengisa ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamengisa. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kimengisa imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimengisa iko katika kundi la A70.

Viungo vya nje
lugha ya Kimengisa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimengisa 
lugha ya Kimengisa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mct

Lugha za Kamerun
Kimmaala

Kimmaala ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wammaala. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimmaala imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimmaala iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kimmaala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimmaala 
lugha ya Kimmaala katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mmu

Lugha za Kamerun
Kimokpwe

Kimokpwe ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamokpwe. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimokpwe imehesabiwa kuwa watu 32,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimokpwe iko katika kundi la A20.

Viungo vya nje
lugha ya Kimokpwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimokpwe 
lugha ya Kimokpwe katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/bri

Lugha za Kamerun
Kimpiemo

Kimpiemo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Kamerun inayozungumzwa na Wampiemo. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kimpiemo nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 24,000. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Kamerun na wasemaji wachache nchini Jamhuri ya Kongo ambao idadi yao haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimpiemo iko katika kundi la A80.

Viungo vya nje
lugha ya Kimpiemo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimpiemo 
lugha ya Kimpiemo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mcx

Lugha za Jamhuri ya Afrika ya Kati
Lugha za Kamerun
Lugha za Jamhuri ya Kongo
Lugha za Kibantu
Kimpongmpong

Kimpongmpong ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wampongmpong. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimpongmpong imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimpongmpong iko katika kundi la A80.

Viungo vya nje
lugha ya Kimpongmpong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimpongmpong 
lugha ya Kimpongmpong katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/mgg

Lugha za Kamerun
Kinjyem

Kinjyem ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanjyem. Idadi ya wasemaji wa Kinjyem nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 3500. Pia kuna wasemaji 3500 tena nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinjyem iko katika kundi la A80.

Viungo vya nje
lugha ya Kinjyem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinjyem
lugha ya Kinjyem katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/njy

Lugha za Kamerun
Lugha za Jamhuri ya Kongo
Lugha za Kibantu
Kinkongho

Kinkongho ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wankongho. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinkongho imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkongho iko katika kundi la A10.

Viungo vya nje
lugha ya Kinkongho kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinkongho
lugha ya Kinkongho katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/nkc

Lugha za Kamerun
Kinomaande

Kinomaande ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanomaande. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kinomaande imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinomaande iko katika kundi la A40.

Viungo vya nje
lugha ya Kinomaande kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinomaande
lugha ya Kinomaande katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/lem

Lugha za Kamerun
Kinubaca

Kinubaca ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanubaca. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinubaca imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinubaca iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kinubaca kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinubaca
lugha ya Kinubaca katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kinugunu (Kamerun)

Kinugunu ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wanugunu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinugunu imehesabiwa kuwa watu 35,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinugunu iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kinugunu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinugunu
lugha ya Kinugunu katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kioroko

Kioroko ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waoroko. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kioroko ilihesabiwa kuwa watu 106,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kioroko iko katika kundi la A10.

Viungo vya nje
Lugha ya Kioroko kwenye Multitree
Makala za OLAC kuhusu Kioroko
Lugha ya Kioroko katika Glottolog
Tovuti yenye kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kipol

Kipol (pia Kipomo) ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wapol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipol nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 38,700. Pia kuna wasemaji zaidi ya 5000 nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipol iko katika kundi la A90.

Viungo vya nje
lugha ya Kipol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipol
lugha ya Kipol katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Lugha za Jamhuri ya Kongo
Lugha za Kibantu
Kiso (Kamerun)

Kiso ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Waso. Isichanganywe na Kiso cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kiso imehesabiwa kuwa watu 9,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiso iko katika kundi la A80.

Viungo vya nje
lugha ya Kiso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiso
lugha ya Kiso katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kitibea

Kitibea ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Watibea. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kitibea imehesabiwa kuwa watu 1400 katika vijiji vitatu tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitibea iko katika kundi la A50.

Viungo vya nje
lugha ya Kitibea kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitibea
lugha ya Kitibea katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kituki

Kituki ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Watuki. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kituki imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kituki iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kituki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kituki
lugha ya Kituki katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kitunen

Kitunen ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Watunen. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kitunen imehesabiwa kuwa watu 35,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitunen iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kitunen kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitunen 
lugha ya Kitunen katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kituotomb

Kituotomb ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Watuotomb. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kituotomb imehesabiwa kuwa watu 1000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kituotomb iko katika kundi la A40.

Viungo vya nje
lugha ya Kituotomb kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kituotomb
lugha ya Kituotomb katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiwumboko

Kiwumboko ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wawumboko. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwumboko imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiwumboko iko katika kundi la A20.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwumboko kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwumboko
lugha ya Kiwumboko katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiyambeta

Kiyambeta ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wayambeta. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiyambeta imehesabiwa kuwa watu 3700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyambeta iko katika kundi la A40.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyambeta kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyambeta
lugha ya Kiyambeta katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiyangben

Kiyangben ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wayangben. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiyangben imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyangben iko katika kundi la A60.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyangben kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyangben
lugha ya Kiyangben katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiyasa

Kiyasa ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wayasa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyasa imehesabiwa kuwa watu 1490. Pia kuna wasemaji wachacha nchini Guinea ya Ikweta na Gabon. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyasa iko katika kundi la A30.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyasa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyasa
lugha ya Kiyasa katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Jimbo Katoliki la Same

Jimbo Katoliki la Same (kwa Kilatini "Dioecesis Samensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kanisa kuu liko mjini Same, katika mkoa wa Kilimanjaro na limewekwa wakfu kwa heshima ya Kristo Mfalme.

Linahusiana na Jimbo Kuu la Arusha.

Takwimu
Eneo lake lote ni kama kilometa mraba 10,000, ambamo wamo wakazi 562,950. Kati yao Wakatoliki ni 70,490 (2004) yaani asilimia 12.5. 

Waamini hawa wanahudumiwa na mapadri 40, ambao kati yao 35 ni wanajimbo na 5 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 1.762.

Parokia ziko 62.

Jimbo lina mabruda 13 na masista 40 pia.

Historia
 10 Desemba 1963: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Same kutokana na Jimbo Katoliki la Moshi
 3 Februari 1977: Kufanywa jimbo kamili

Uongozi
 Apostolic Prefect
 padri Henry J. Winkelmolen, C.S.Sp. (3 Januari 1964 - 1977 kufariki dunia)
 Maaskofu
 Josaphat Louis Lebulu (12 Februari 1979 - 28 Novemba 1998 kufanywa askofu mkuu wa Jimbo Kuu la Arusha)
 Jacob Venance Koda (16 Machi 1999 - 15 Aprili 2010 kujiuzulu)
 Rogatus Kimaryo, C.S.Sp. (30 Aprili 2010 - )

Viungo vya nje
 Giga-Catholic Information
 Catholic Hierarchy
 Hati Adpetens Natalis Christi
 Hati Praefecturam illam, AAS 69 (1977), uk. 318

Same
Mkoa wa Kilimanjaro
Jimbo Katoliki la Sumbawanga

Jimbo Katoliki la Sumbawanga (kwa Kilatini "Dioecesis Sumbavangensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kanisa kuu liko mjini Sumbawanga, katika mkoa wa Rukwa.

Lilianzishwa tarehe 10 Mei 1946 na linahusiana na Jimbo Kuu la Mbeya. 

Askofu wa sasa ni Beatus Christian Urassa, ALCP/OSS.

Takwimu
Eneo lake lote ni kama kilometa mraba 28.654, ambamo wamo wakazi 1,244,330. Kati yao Wakatoliki ni 757,451 (2014) yaani asilimia 60.9. 

Waamini hawa wanahudumiwa na mapadri 48, ambao kati yao 42 ni wanajimbo na 6 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 15,780.

Parokia ziko 24.

Jimbo lina mabruda 61 na masista 320.

Mlolongo wa maaskofu
 James Holmes-Siedle, M.Afr. (29 Julai 1946 - 5 Agosti 1958 kuhamishiwa Jimbo Katoliki la Kigoma)
 Charles Msakila (13 Novemba 1958 - 23 Februari 1994 kufariki dunia)
 Damian Kyaruzi (21 Aprili 1997 - 19 Aprili 2018 kustaafu)
 Beatus Christian Urassa, ALCP/OSS (tangu 19 Aprili 2018)

Viungo vya nje
 Giga-Catholic Information
 Catholic Hierarchy
   katika tovuti ya Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
 Bolla Quo maiora, AAS 39 (1947), uk. 80
 Bolla Quemadmodum ad Nos, AAS 45 (1953), uk. 705

Sumbawanga
Mkoa wa Rukwa
Lewis Nkosi

Lewis Nkosi (5 Desemba 1936 - 5 Septemba 2010) alikuwa mwandishi wa habari wa Afrika Kusini. Aliandika kwa magazeti ya Ilange laseNatali na Drum. Akaenda Marekani kusoma. Mwaka wa 1966 hakuruhusiwa kurudi nchini mwake. Akafundisha katika vyuo vikuu vya nchi mbalimbali kama Poland, Zambia na Marekani. Hasa aliandika makala za kiuhakiki.

Maandishi yake
 The Rhythm of Violence (tamthiliya, 1964)
 Home and Exile (1965)
 The Transplanted Heart (1975)
 Masks and Tasks (1981)
 Mating Birds (riwaya, 1986)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1936
Waliofariki 2010
Ntsikana kaGabha

Ntsikana kaGabha  (1780 - 1821) alikuwa mhubiri Mkristo wa Afrika Kusini. 

Alitunga nyimbo za Kikristo kwa lugha yake ya Kixhosa nazo zilitafsiriwa baadaye kwa Kiingereza.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Waliozaliwa 1780
Waliofariki 1821
Watunzi wa Afrika Kusini
Jonas Ntsiko

Jonas Ntsiko (1860 - 1915) alikuwa mhubiri, mwandishi na mwalimu wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi na nyimbo hasa kwa Kixhosa. Pia aliandika kwa gazeti la Kixhosa liitwalo Isigidimi samaXhosa.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1860
Waliofariki 1915
Lugha za Kiafrika-Kiasia

Lugha za Kiafrika-Kiasia ni familia ya lugha barani Afrika na Asia. Katika familia hiyo kuna lugha zaidi ya 300 zenye wasemaji milioni 350 kati ya Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi, hasa Kiarabu, lakini pia Kihausa, Kioromo, Kiamhara, Kisomali, Kiebrania n.k.

Lugha inayozungumzwa zaidi ni Kiarabu. Pia ni lugha inayozungumzwa zaidi katika tawi la Kisemiti, kabla ya Kiamhari (lugha ya pili ya Kisemiti inayozungumzwa zaidi). Kiarabu kina karibu wasemaji milioni 290, haswa iliyojilimbikizia Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Pembe ya Afrika.

Mbali ya lugha zinazozungumzwa leo, kundi hilo linajumuisha lugha kadhaa muhimu za zamani, kama vile ya Misri ya Kale, Kiakkadi, na Ge'ez. 

Eneo la asili halijajulikana. Nadharia zinazotolewa ni pamoja na Pembe ya Afrika, Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Sahara ya Mashariki. Asili inaweza kuhusishwa na wimbi la uhamiaji la Zama za Mawe za kale kutoka Asia Magharibi hadi Kaskazini Mashariki mwa Afrika, angalau miaka 15,000 iliyopita.

Viungo vya nje
 Orodha ya lugha za Kiafrika-Kiasia

Lugha
Afrika
Asia
Makundi ya lugha
Lugha za Kiniger-Kongo

Lugha za Kiniger-Kongo ni familia ya lugha barani Afrika. Katika familia hiyo kuna lugha takriban 1400 zenye wasemaji milioni 370 katika Afrika Magharibi, mashariki na kusini. 

Kundi kubwa hasa ndani ya familia hiyo ni lugha za Kibantu kama Kiswahili.

 
Lugha za Afrika
Makundi ya lugha
Kiabar

Kiabar (au Kimungbam) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waabar. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiabar imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabar iko katika kundi la Kibeboidi ambalo lugha zake hufanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiabar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiabar 
lugha ya Kiabar katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiafade

Kiafade ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Waafade. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiafade imehesabiwa kuwa watu 31,000 nchini Nigeria na watu 5000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiafade iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiafade kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiafade 
lugha ya Kiafade katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Lugha za Nigeria
Kiaghem

Kiaghem ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waaghem. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiaghem imehesabiwa kuwa watu 26,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaghem iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaghem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaghem 
lugha ya Kiaghem katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiakum

Kiakum ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waakum. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiakum nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 1400. Pia kuna wasemaji nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakum iko katika kundi la Kijukunoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiakum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiakum 
lugha ya Kiakum katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Lugha za Nigeria
Kiambele

Kiambele ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waambele. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiambele imehesabiwa kuwa watu 2600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiambele iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiambele kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiambele 
lugha ya Kiambele katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiatong (Kamerun)

Kiatong ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waatong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiatong imehesabiwa kuwa watu 4200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatong iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiatong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiatong 
lugha ya Kiatong katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kiawing

Kiawing ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waawing. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiawing imehesabiwa kuwa watu 19,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawing iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiawing kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiawing 
lugha ya Kiawing katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibaba

Kibaba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wababa. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibaba imehesabiwa kuwa watu 24,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaba iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaba 
lugha ya Kibaba katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibabanki

Kibabanki ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wababanki. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibabanki imehesabiwa kuwa watu 22,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibabanki iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibabanki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibabanki 
lugha ya Kibabanki katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibafanji

Kibafanji ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabafanji. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kibafanji imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibafanji iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibafanji kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibafanji 
lugha ya Kibafanji katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibafut

Kibafut ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabafut. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibafut imehesabiwa kuwa watu 105,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibafut iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibafut kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibafut 
lugha ya Kibafut katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibaka (Kamerun)

Kibaka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabaka. Isichanganywe na Kibaka cha Sudan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibaka nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 40,000. Pia kuna wasemaji 3200 nchini Gabon. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaka iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaka 
lugha ya Kibaka katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/bkc

Lugha za Kamerun
Kibaldemu

Kibaldemu ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabaldemu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaldemu imehesabiwa kuwa watu nne tu. Kwa hiyo lugha inakaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaldemu iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaldemu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaldemu 
lugha ya Kibaldemu katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibalo

Kibalo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabalo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibalo imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibalo iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibalo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibalo 
lugha ya Kibalo katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibamali

Kibamali ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabamali. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kibamali imehesabiwa kuwa watu 10,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamali iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamali 
lugha ya Kibamali katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibambalang

Kibambalang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabambalang. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kibambalang imehesabiwa kuwa watu 29,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambalang iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibambalang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibambalang 
lugha ya Kibambalang katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibambili-Bambui

Kibambili-Bambui ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabambili-Bambui. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kibambili-Bambui imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambili-Bambui iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibambili-Bambui kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibambili-Bambui 
lugha ya Kibambili-Bambui katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibamenyam

Kibamenyam ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabamenyam. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kibamenyam imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamenyam iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamenyam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamenyam 
lugha ya Kibamenyam katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibamukumbit

Kibamukumbit ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabamukumbit. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kibamukumbit imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamukumbit iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamukumbit kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamukumbit 
lugha ya Kibamukumbit katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibamun

Kibamun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabamun. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibamun imehesabiwa kuwa watu 215,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamun iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamun 
lugha ya Kibamun katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibamunka

Kibamunka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabamunka. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kibamunka imehesabiwa kuwa watu 31,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamunka iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamunka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamunka 
lugha ya Kibamunka katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibana

Kibana ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabana. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibana imehesabiwa kuwa watu 23,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibana iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibana 
lugha ya Kibana katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibangandu

Kibangandu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabangandu. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kibangandu nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 2700. Pia kuna wasemaji wachache nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibangandu iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibangandu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibangandu 
lugha ya Kibangandu katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Lugha za Jamhuri ya Kongo
Lugha za Kibantu
Kibangolan

Kibangolan ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabangolan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibangolan imehesabiwa kuwa watu 13,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibangolan iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibangolan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibangolan 
lugha ya Kibangolan katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibata

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Kibata (Kilwa)

Kibata ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Wabata. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kibata nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 150,000. Pia kuna wasemaji 2500 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibata iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibata kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibata 
lugha ya Kibata katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Nigeria
Lugha za Kamerun
Kibati (Kamerun)

Kibati ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabati. Mwaka wa 1975 idadi ya wasemaji wa Kibati imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibati iko katika kundi la Kimbam ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibati kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibati 
lugha ya Kibati katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibeba

Kibeba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabeba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibeba imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeba iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibeba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibeba 
lugha ya Kibeba katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibebe

Kibebe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabebe. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibebe imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibebe iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibebe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibebe 
lugha ya Kibebe katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Bwana Msa

Bwana Msa ni mhusika wa kubuni katika vitabu vya mwandishi Mohammed S. Abdullah.

Vitabu vinavyomhusu Bwana Msa
Mzimu wa Watu wa Kale, 1960
Kisiwa cha Giningi, 1968
Duniani Kuna Watu, 1973
Siri ya Sifuri, 1974
Mke Mmoja Wanaume Watatu, 1975
Mwana wa Yungi Hulewa, 1976

Fasihi ya Kiswahili
Kibeezen

Kibeezen ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabeezen. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibeezen imehesabiwa kuwa watu 450 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeezen iko katika kundi la Kijukunoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibeezen kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibeezen 
lugha ya Kibeezen katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibefang

Kibefang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabefang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibefang imehesabiwa kuwa watu 2980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibefang iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibefang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibefang 
lugha ya Kibefang katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibikya

Kibikya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwa na msemaji mmoja wa Kibikya tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabikya wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kibeboidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibikya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibikya 
lugha ya Kibikya katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibishuo

Kibishuo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwepo msemaji mmoja wa Kibishuo tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, na Wabishuo wanatumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kijukunoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibishuo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibishuo 
lugha ya Kibishuo katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibitare

Kibitare ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wabitare. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibitare nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 46,300. Pia kuna wasemaji 6030 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibitare iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibitare kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibitare 
lugha ya Kibitare katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Nigeria
Lugha za Kamerun
Kibum

Kibum ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabum. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibum imehesabiwa kuwa watu 21,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibum iko katika kundi la ''Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibum 
lugha ya Kibum katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibung

Kibung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1995 kulikuwepo wasemaji watatu wa Kibung tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabung wakitumia lugha za Kifulfulde na Kikwanja badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kimambiloidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibung 
lugha ya Kibung katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibusam

Kibusam ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabusam. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibusam imehesabiwa kuwa watu 1490. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibusam iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibusam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibusam 
lugha ya Kibusam katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibusuu

Kibusuu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwepo wasemaji wanane wa Kibusuu tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabusuu wengine wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kijukunoidi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibusuu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibusuu 
lugha ya Kibusuu katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kibokyi

Kibokyi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wabokyi. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibokyi imehesabiwa kuwa watu 140,000. Pia kuna wasemaji 3700 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibokyi iko katika kundi la Cross River.

Viungo vya nje
lugha ya Kibokyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibokyi 
lugha ya Kibokyi katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu Kibokyi

Lugha za Nigeria
Lugha za Kamerun
Kibuduma

Kibuduma (pia Kiyedina nchini Nigeria) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia hasa nchini Chad inayozungumzwa na Wabuduma. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kibuduma imehesabiwa kuwa watu 51,600. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Nigeria na 200 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuduma iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibuduma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibuduma 
lugha ya Kibuduma katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Chad
Lugha za Nigeria
Lugha za Kamerun
Kibuwal

Kibuwal ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabuwal. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibuwal imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuwal iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibuwal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibuwal 
lugha ya Kibuwal katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kicaka

Kicaka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wacaka. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kicaka imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicaka iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kicaka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicaka 
lugha ya Kicaka katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kicung

Kicung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wacung. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kicung imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicung iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kicung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicung 
lugha ya Kicung katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kicuvok

Kicuvok ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wacuvok. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kicuvok imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicuvok iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kicuvok kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicuvok 
lugha ya Kicuvok katika Glottolog
Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Lugha za Kamerun
Kidaba

Kidaba ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadaba. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidaba imehesabiwa kuwa watu 24,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidaba iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kidaba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidaba
lugha ya Kidaba katika Glottolog* Tovuti ya Ethnologue kuhusu Kidaba

Lugha za Kamerun
Lugha za Nigeria
Jimbo Kuu la Mwanza

Jimbo Kuu la Mwanza (kwa Kilatini "Archidioecesis Mvanzaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Bukoba, Bunda, Geita, Kayanga, Musoma, Rulenge-Ngara na Shinyanga.  

Kanisa Kuu liko jijini Mwanza, na linaitwa la Epifania.

Askofu mkuu wake Yuda Thaddeus Ruwa'ichi, O.F.M.Cap. alihamishiwa Dar es Salaam (2018).

Historia
 1880: Kuanzishwa kwa Apostolic Vicariate ya Nyanza kutokana na Apostolic Vicariate ya Central Africa huko Sudan
 1883: Jina kubadilishwa na kuwa Victoria-Nyanza
 10 Aprili 1929: Jina kubadilishwa tena na kuwa Mwanza
 25 Machi 1953: Kupandishwa cheo kuwa dayosisi
 18 Novemba 1987: Kufanywa jimbo kuu la Mwanza

Uongozi
 Maaskofu wakuu 
 Yuda Thaddeus Ruwa'ichi O.F.M. Cap. (tangu 10 Novemba 2010)
 Anthony Mayala (tangu 18 Novemba 1987 hadi kifo chake 20 Agosti 2009)
 Maaskofu 
 Renatus Lwamosa Butibubage (15 Januari 1966 – 18 Novemba 1987)
 Joseph Blomjous, M. Afr. (25 Machi 1953 – 15 Oktoba 1965)
 Vicars Apostolic 
 Joseph Blomjous, M. Afr. (25 Juni 1950 – 25 Machi 1953)
 Antoon Oomen, M. Afr. (18 Machi 1929 – 1950)

Takwimu
Baada ya kumegwa (2010) ili kuanzisha jimbo la Bunda, eneo la jimbo lina kilometa mraba 40,000 hivi, ambapo kati ya wakazi 2,600,000, Wakatoliki ni 627,000 (sawa na 24.1%) na wanaunda parokia 27.

Mapadri ni 73, ambao kati yao 41 ni wanajimbo na 32 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 8,589.

Jimbo lina pia mabruda 8 na masista 209.

Viungo vya nje
 Giga-Catholic Information
 
   katika Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
 Hati Litteris Apostolicis Nostris, AAS 21 (1929), uk. 623
 Hati Quemadmodum ad Nos, AAS 45 (1953), uk. 705
 Hati Universae Ecclesiae

Mwanza
Mwanza
Mkoa wa Mwanza
Kidama

Kidama ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadama. Idadi ya wasemaji wa Kidama imehesabiwa kuwa watu hamsini tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidama iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidama kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidama 
lugha ya Kidama katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dmm

Lugha za Kamerun
Kidek

Kidek ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadek. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidek imehesabiwa kuwa watu 2980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidek iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidek kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidek 
lugha ya Kidek katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dek

Lugha za Kamerun
Kidenya

Kidenya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadenya. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kidenya imehesabiwa kuwa watu 11,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidenya iko katika kundi la Kimamfe ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kidenya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidenya 
lugha ya Kidenya katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/anv

Lugha za Kamerun
Kidii

Kidii ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadii. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kidii imehesabiwa kuwa watu 47,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidii iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidii kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidii 
lugha ya Kidii katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dur

Lugha za Kamerun
Kidoyayo

Kidoyayo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadoyayo. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kidoyayo imehesabiwa kuwa watu 18,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidoyayo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidoyayo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidoyayo 
lugha ya Kidoyayo katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dow

Lugha za Kamerun
Kidugun

Kidugun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadugun. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kidugun imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidugun iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidugun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidugun 
lugha ya Kidugun katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ndu

Lugha za Kamerun
Kidugwor

Kidugwor ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadugwor. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidugwor imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidugwor iko katika kundi la Kichadiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kidugwor kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidugwor 
lugha ya Kidugwor katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dme

Lugha za Kamerun
Kiduli

Kiduli ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waduli. Wataalamu wameshindwa kukuta wasemaji wa lugha tena kwa hiyo imesemekana kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduli iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiduli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiduli 
lugha ya Kiduli katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/duz

Lugha za Kamerun
Kiduupa

Kiduupa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waduupa. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiduupa imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduupa iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiduupa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiduupa 
lugha ya Kiduupa katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/dae

Lugha za Kamerun
Kidzodinka

Kidzodinka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadzodinka. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidzodinka nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 2600. Pia kuna wasemaji nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidzodinka iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kidzodinka kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidzodinka 
lugha ya Kidzodinka katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/add

Lugha za Kamerun
Lugha za Nigeria
Fungo

Fungo, fungo wa Afrika, ngawa au paka-zabadi wa Afrika (Civettictis civetta) ni mnyama mbua na spishi pekee ya jenasi yake. Pia ni mwanafamilia mkubwa kabisa wa Viverridae. Binturongi ni mfupi lakini mzito kuliko fungo. Spishi hii inatokea mahali pengi pa Afrika kusini kwa Sahara. Hukiakia usiku hasa na kulala mchana katika uoto mzito. Usiku huonekana katika maeneo mbalimbali kutoka msitu mzito hadi mbuga.

Fungo ni mamalia wapweke wenye rangi nyeusi na nyeupe kwa milia na mabaka. Kwa hivyo wanyama hawa ni ngumu kuona vizuri kwa mwanga mhafifu. Wanaweza kutofautishwa pia kwa matako yao makubwa na manyoya ya mgongo yanayoweza kuwekwa wima. Hula vitu vyingi kama wanyama wadogo, wadudu, mayai, mizoga na mimea. Wanaweza kula wadudu na wanyama wenye sumu, kama tandu, majongoo na nyoka. Hugundua mawindo yao kwa harufu na sauti badala ya kuona.

Kama wanyama wengine wa familia yao fungo watoa kioevu kiitwacho civetone au zabadi. Kioevu hiki kipakazwa juu ya miti, mawe n.k. ili kudai eneo lao. Zabadi hutumika katika viwanda vya manukato pia na inavunwa kutoka fungo wafugwao k.m. huko Uhabeshi.

Picha

Marejeo

Paka na jamaa
Wanyama wa Afrika
Been There, Done That

"Been There, Done That" ni kibao cha mwaka wa 1997 kilichotolewa na rappa na matayarishaji wa West Coast Dr. Dre. Kibao kinatoka katika albamu yake ya vibao mchanganyiko ya Dr. Dre Presents the Aftermath. Wimbo umetayarishwa na Dr. Dre mwenyewe na Bud'da. Mashairi yalitungwa na mwanastudio mwenzake wa zamani wa Death Row Records, J-Flexx. Baada ya safari ya Dre kujitoa katika studiio hiyo - mwanastudio mwenzake J-Flexx ametoa kibao cha kuponda kwenye albamu ya vibao mchanganyiko ya Death Row Greatest Hits na kibao kilikwenda kwa jina la "Who Been There, Who Done That".

Wimbo huu umetajwa mwishoni mwa kibao cha "Guilty Conscience" cha Eminem, ambacho kilikuwa kinaushirikiano na Dre. 

Nyimbo za 1997
Nyimbo za Dr. Dre
Nyimbo zilizotungwa na Dr. Dre
Aramex

Aramex (kwa Kiarabu: ارامكس ’arāmaks) ni kampuni ya kimataifa ya masuala ya usafirishaji na uwekaji katika ghala wa bidhaa, usafirishaji kwa njia ya ndege na usafirishaji wa mizigo ndani ya nchi mbalimbali. Kampuni hii ilianzishwa mwaka 1982 na makao yake makuu yako Amman, Jordan. Aramex pia inatoa huduma za reja reja kama vile usambazaji wa barua.

Historia
Aramex ilianzishwa na Fadi Ghandour mwaka 1982, ambapo jina lake lilifupishwa kutoka majina ya "ARab AMerica EXpress" na kutengeneza jina la Aramex. Mnamo mwaka 1982, Mr. Ghandour alianza kufanya kazi kama mfanyakazi wa mizigo midogo midogo kwenda Amerika ya Kaskazini  katika makampuni ya kusafirisha mizigo kama vile FedEx, Purolator, Burlington Northern, Emery, na Airborne Express ikiwa na DHL kama mshindani wake mkubwa katika eneo hilo, pamoja na Airborne Express, kama mshirika wa shirika la usafirishaji la ulimwengu. 

Kampuni hii iliyasaidia makampuni shirika yake ambayo yalikua madogo kuweza kushindana na makampuni makubwa.
Mwaka 1997, Aramex iliandikishwa katika soko la hisa la Marekani linalofahamika kama NASDAQ, na kampuni ya kwanza ya kimataifa kuweza kufaya hivyo. Mnamo mwaka 2002, wakati Aramex ikisherehekea kumbukumbu ya miaka 20, Abraaj Capital alipendekaza Aramex kujitoa katika soko la hisa la Marekani,  na kuwa kampuni binafsi na hatiye Aramex ilijitoa katika soko hilo na kuwa kampuni binafsi. Hatimaye kampuni ilirejea katika umiliki binafsi baada ya utawala wa kampuni hiyo kuamua kuinunua, akiwamo mkurugenzi mkuu na mwanzilishi wake Fadi Gandour.

Mnamo mwaka 2003, kampuni ya DHL ilinunua kampuni ya Airborne Express, kampuni iliyokuwa mshirika mkuu wa Aramex nchini Marekani. Hii ilisababisha kampuni ya Airborne kusitisha ushirika huo. Mwaka huu, kampuni ya Arames ilichukua nafasi hiyo huku ikipata ushirika kutoka kwa kampuni ya Global Distribution Alliance (GDA), kampuni inayofanyakazi ulimwengu mzima, ikishirikiana na mashirika 40 na kuwa na kiasi cha mtaji wa $7.5 billion.

Aramex inaongoza katika ushirikiano huu, na hasa hutumia mfumo wa Shipment management system ulionzishwa na kampuni hiyo.

Baada ya kuamua kijiandikisha katika soko la hisa la Dubai, toleo la kwanza la kampuni kwa umma lilikua na jumla ya hisa 550 milioni zilizokuwa zikiuzwa kiasi cha Dirham 1 kwa kila hisa.

Kama sehemu ya mpango wake wa kutaka kupanuka, Aramex iliongeza aina za huduma iliyokua ikitoa ikiwa ni pamoja na kuongeza huduma za  Priority Airfreight, InfoFort, Freight Professionals and TwoWay-Vanguard.

Mwandishi mkubwa wa kimataifa Thomas L. Friedman aliitumia kampuni ya Aramex katika kitabu chake cha The World Is Flat kama mfano wa makampuni ambayo yeye anayataja kuwa yamenufaika na mfumo wa dunia kuwa tambarare. Mfumo wa dunia kuwa tambarare ni ule usawa unaopatikana katika masuala ya uchumi baada kuondolewa kwa mipaka ya kijiografia na  makampuni kuweza kutanuka na kusambaa katika maeneo mbalimbali duniani. Hii ikiwa ni pamoja na makampuni kuungana na kuzidisha ushindani.

Marejeo

kampuni za Jordan
Kiejagham

Kiejagham ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Waejagham. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiejagham imehesabiwa kuwa watu 67,300 nchini Nigeria na watu 49,400 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiejagham iko katika kundi la Kiekoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiejagham kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiejagham 
lugha ya Kiejagham katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/etu

Lugha za Nigeria
Lugha za Kamerun
Kieman

Kieman ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waeman. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kieman imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieman iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kieman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kieman
lugha ya Kieman katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/emn

Lugha za Kamerun
Kiesimbi

Kiesimbi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waesimbi. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiesimbi imehesabiwa kuwa watu 20,000. Pia kuna wasemaji nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiesimbi iko katika kundi la Kitivoidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiesimbi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiesimbi 
lugha ya Kiesimbi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/ags

Lugha za Kamerun
Lugha za Nigeria