LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Yohane wa Fiesole

Yohane wa Fiesole, O.P. au Beato Angelico (yaani, kwa Kiitalia: "Mwenye heri wa Kimalaika"; jina la awali: Guido di Pietro; Vicchio, Firenze, 1395 hivi – Roma, 18 Februari 1455) alikuwa mtawa padri maarufu kama mmojawapo wa wachoraji wa kwanza wa Renaissance nchini Italia. Mtaalamu Giorgio Vasari katika kitabu chake Maisha ya Wasanii aliandika kwamba alikuwa na "kipaji adimu na kamili".

Tarehe 3 Oktoba 1982 Papa Yohane Paulo II alimtangaza rasmi kuwa mwenye heri, kutokana na utakatifu wa maisha yake, si tu kwa kipaji chake cha kutoka mbinguni.. Vasari huyohuyo aliandika kwamba "haiwezekani kumsifu mno baba huyo mtakatifu, aliyekuwa mnyenyekevu na mtaratibu hivi katika yale yote aliyoyafanya na aliyoyasema, na ambaye picha zake zilichorwa kwa unyofu na ibada kubwa hivi."

Tanbihi

Marejeo

Rossetti, William Michael. Angelico, Fra. 1911 Encyclopædia Britannica.
Hood, William. Fra Angelico at San Marco. Yale University Press, 1993. ISBN 9780300057348
Morachiello, Paolo. Fra Angelico: The San Marco Frescoes. Thames and Hudson, 1990. ISBN 0-500-23729-8
Frederick Hartt. A History of Italian Renaissance Art, Thames & Hudson, 1970. ISBN 0-500-23136-2
Giorgio Vasari. Lives of the Artists. first published 1568. Penguin Classics, 1965.
Donald Attwater. The Penguin Dictionary of Saints. Penguin Reference Books, 1965.
Luciano Berti. Florence, the city and its Art. Bercocci, 1979.
Werner Cohn.  Il Beato Angelico e Battista di Biagio Sanguigni.  Revista d’Arte, V, (1955): 207–221.
Stefano Orlandi.  Beato Angelico; Monographia Storica della Vita e delle Opere con Un’Appendice di Nuovi Documenti Inediti.  Florence: Leo S. Olschki Editore, 1964.

Marejeo mengine
 C. Gerbron, Fra Angelico. Liturgie et mémoire (= Études Renaissantes, 18), Turnhout: Brepols Publishers, 2016. ISBN 978-2-503-56769-3;
Didi-Huberman, Georges. Fra Angelico: Dissemblance and Figuration. University of Chicago Press, 1995. ISBN 0-226-14813-0 Discussion of how Fra Angelico challenged Renaissance naturalism and developed a technique to portray "unfigurable" theological ideas.
Gilbert, Creighton, How Fra Angelico and Signorelli Saw the End of the World, Penn State Press, 2002 ISBN 0-271-02140-3
Spike, John T. Angelico, New York, 1997.
Supino, J. B., Fra Angelico, Alinari Brothers, Florence, undated, from Project Gutenberg

Viungo vya nje

Fra Angelico – Painter of the Early Renaissance 
Fra Angelico in the "History of Art" 
Ross Finocchio, Robert Lehman Collection, The Metropolitan Museum of Art
Fra Angelico Exhibition at the Metropolitan Museum of Art, (October 26, 2005 – January 29, 2006).
"Soul Eyes"  Review of the Fra Angelico show at the Met, by Arthur C. Danto in The Nation, (January 19, 2006).
Fra Angelico, Catherine Mary Phillimore, (Sampson Low, Marston & Co., 1892)
Frescoes and paintings gallery 
Italian Paintings: Florentine School, a collection catalog containing information about the artist and his works (see pages: 77-82).

Waliozaliwa 1395
Waliofariki 1455
Wadominiko
Mapadri
Wachoraji wa Italia
Wenye heri wa Italia
Mia sita ishirini na sita

Mia sita ishirini na sita ni namba inayoandikwa 626 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 625 na kutangulia 627. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 313.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 626 KK na 626 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita ishirini na saba

Mia sita ishirini na saba ni namba inayoandikwa 627 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 626 na kutangulia 628. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 11 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 627 KK na 627 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita ishirini na nane

Mia sita ishirini na nane ni namba inayoandikwa 628 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 627 na kutangulia 629. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 157.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 628 KK na 628 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita ishirini na tisa

Mia sita ishirini na tisa ni namba inayoandikwa 629 kwa tarakimu za kawaida na DCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 628 na kutangulia 630. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 37.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 629 KK na 629 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita na thelathini

Mia sita thelathini ni namba inayoandikwa 630 kwa tarakimu za kawaida na DCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 629 na kutangulia 631. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 5 x 7.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 630 KK na 630 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na moja

Mia sita thelathini na moja ni namba inayoandikwa 631 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 630 na kutangulia 632. 

631 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 631 KK na 631 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na mbili

Mia sita thelathini na mbili ni namba inayoandikwa 632 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 631 na kutangulia 633. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 79.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 632 KK na 632 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na tatu

Mia sita thelathini na tatu ni namba inayoandikwa 633 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 632 na kutangulia 634. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 211.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 633 KK na 633 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na nne

Mia sita thelathini na nne ni namba inayoandikwa 634 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 633 na kutangulia 635. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 317.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 634 KK na 634 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na tano

Mia sita thelathini na tano ni namba inayoandikwa 635 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 634 na kutangulia 636. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 127.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 635 KK na 635 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na sita

Mia sita thelathini na sita ni namba inayoandikwa 636 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 635 na kutangulia 637. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 53.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 636 KK na 636 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na saba

Mia sita thelathini na saba ni namba inayoandikwa 637 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 636 na kutangulia 638. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 7 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 637 KK na 637 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na nane

Mia sita thelathini na nane ni namba inayoandikwa 638 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 637 na kutangulia 639. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 638 KK na 638 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita thelathini na tisa

Mia sita thelathini na tisa ni namba inayoandikwa 639 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 638 na kutangulia 640. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 71.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 639 KK na 639 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arubaini

Mia sita arubaini au mia sita na arobaini ni namba inayoandikwa 640 kwa tarakimu za kawaida na DCXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 639 na kutangulia 641. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 5 (au 27 x 5).

Matumizi
 Namba hurejea miaka 640 KK na 640 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na moja

Mia sita arobaini na moja ni namba inayoandikwa 641 kwa tarakimu za kawaida na DCXLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 640 na kutangulia 642. 

641 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 641 KK na 641 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na mbili

Mia sita arobaini na mbili ni namba inayoandikwa 642 kwa tarakimu za kawaida na DCXLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 641 na kutangulia 643. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 107.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 642 KK na 642 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na tatu

Mia sita arobaini na tatu ni namba inayoandikwa 643 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 642 na kutangulia 644. 

643 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 643 KK na 643 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na nne

Mia sita arobaini na nne ni namba inayoandikwa 644 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 643 na kutangulia 645. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 644 KK na 644 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na tano

Mia sita arobaini na tano ni namba inayoandikwa 645 kwa tarakimu za kawaida na DCXLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 644 na kutangulia 646. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 43.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 645 KK na 645 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na sita

Mia sita arobaini na sita ni namba inayoandikwa 646 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 645 na kutangulia 647. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 646 KK na 646 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na saba

Mia sita arobaini na saba ni namba inayoandikwa 647 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 646 na kutangulia 648. 

647 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 647 KK na 647 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na nane

Mia sita arobaini na nana ni namba inayoandikwa 648 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 647 na kutangulia 649. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 3 x 3 (au 23 x 34).

Matumizi
 Namba hurejea miaka 648 KK na 648 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita arobaini na tisa

Mia sita arobaini na tisa ni namba inayoandikwa 649 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 648 na kutangulia 650. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 59.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 649 KK na 649 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita hamsini

Mia sita hamsini ni namba inayoandikwa 650 kwa tarakimu za kawaida na DCL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 649 na kutangulia 651. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 5 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 650 KK na 650 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita hamsini na moja

Mia sita hamsini na moja ni namba inayoandikwa 651 kwa tarakimu za kawaida na DCLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 650 na kutangulia 652. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 7 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 651 KK na 651 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita hamsini na mbili

Mia sita hamsini na mbili ni namba inayoandikwa 652 kwa tarakimu za kawaida na DCLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 651 na kutangulia 653. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 163.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 652 KK na 652 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia sita hamsini na tatu

Mia sita hamsini na tatu ni namba inayoandikwa 653 kwa tarakimu za kawaida na DCLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 652 na kutangulia 654. 

653 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 653 KK na 653 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Milima kunjamano

Milima kunjamano (kwa Kiingereza fold mountains) ni aina ya milima ambayo hutokea wakati mabamba ya gandunia yanagongana. Shinikizo linasababisha kukunjwa kwa ganda la dunia na hili linafanya sehemu ya uso wa ardhi kuinuliwa juu. 

Tokeo lake ni safu ya milima au pia mfululizo wa masafu yaliyo sambamba.

Milima kunjamano ni umbo la kawaida kati ya milima mirefu duniani. Mifano ni milima ya Atlas katika Afrika ya Kaskazini, Alpi katika Ulaya na Himalaya katika Asia. Kilimanjaro ni mlima mrefu kwa upande wa Afrika lakini si mlima kunjamano kwa sababu ni volkeno ya pekee.

Milima kunjamano muhimu

Afrika 
 Milima ya Atlas
 Drakensberg

Asia 
 Himalaya
 Hindukush
 Kaukazi
 Pamir
 Zagros

New Zealand 
 Alpi za New Zealand

Ulaya 
 Alpi
 Apenini
 Balkani
Jura
 Karpati
 Kaukazi 
 Pirenei

Amerika ya Kaskazini 
 Kaskazini ya Rocky Mountains 
 Sierra Madre Magharibi
 Sierra Madre Mashariki

Amerika ya Kusini 
 Andes

Kujisomea
BBC education guide bitsize Fold mountains
BBC schools Fold mountains
Fold mountain
Fold mountain
How are fold mountains formed?

Milima
Jiolojia
Bikira Maria wa Fatima

Bikira Maria wa Fatima (jina rasmi: Bibi Yetu wa Rosari wa Fatima; kwa Kireno: Nossa Senhora do Rosário de Fátima) ni jina mojawapo la Bikira Maria lililotokana na njozi maarufu za mwaka 1917 walizozisimulia watoto watatu wa Fatima, Ureno: Lusia Santos na binamu zake Yasinta Marto na Fransisko Marto. 

Njozi hizo zilithibitishwa na Kanisa Katoliki kuwa za kuaminika, hata ikaanzishwa kumbukumbu yake katika liturujia kila mwaka katika tarehe ya ile ya kwanza, 13 Mei.

Tarehe 13 Mei 1946, Papa Pius XII alikubali rasmi sanamu iliyotengenezwa kutokana na masimulizi hayo itiwe taji. Tarehe 11 Novemba 1954, alitangaza patakatifu pa Fatima kuwa basilika kwa hati Lucer Superna.

Umati wa waumini wanaohiji huko ili kukazia macho ya imani huyo Mama mwema sana kadiri ya neema ya Mungu aliyojaliwa, anayeaminika kushughulikia daima matatizo ya watu, unavutiwa kuongoka na kuombea wakosefu.

Tanbihi

Marejeo

 in 

Joe Nickell: Looking for a Miracle: Weeping Icons, Relics, Stigmata, Visions & Healing Cures: Prometheus Books: 1998: ISBN 1-57392-680-9
Nick Perry and Loreto Echevarria: Under the Heel of Mary: New York: Routledge: 1988: ISBN 0-415-01296-1
Sandra Zimdars-Swartz: Encountering Mary: Princeton: Princeton University Press: 1991: ISBN 0-691-07371-6
Walsh, William:Our Lady of Fátima: Image: Reissue edition (1 October 1954): 240 pp: ISBN 978-0385028691

Viungo vya nje

 Sanctuary of Fátima – Official website
 The Chapel of Apparitions – Online transmissions
 Online version of the book: "Fátima in Sister Lúcia’s own words"  (in PDF format free to download)
 Online version of the book: "Fátima in Sister Lúcia’s own words" , all five memoirs, with background information and explanatory material.
 Official Vatican statement releasing the message of Fátima
 The Wax Museum of Fátima
 Wax Museum "Life of Christ" in Fátima 
 Sacred Destinations: Shrine of Our Lady of Fátima (Portugal)
 Eternal Word Television Network (EWTN) and Our Lady and Islam: Heaven's Peace Plan  Relationship between Mary, Islam and the Fátima apparitions.
 "The True Story of Fátima"  - Book by John De Marchi containing first-person accounts, including those of newspaper reporters and the children themselves. Entire text online.
 The 13th Day - 2009 film about Fátima, produced by Ian and Dominic Higgins
 "The Call To Fátima" Documentary about the story and the message, explaining Lúcia's book Calls of the Fátima Message.
 United Nations' pilgrim statue of Our Lady of Fátima
 High Resolution image of Our Lady of Fátima
 Pictures of Fátima 
 Our Lady of Fátima, "All About Mary" The University of Dayton's Marian Library/International Marian Research Institute (IMRI) is the world's largest repository of books, artwork and artifacts devoted to Mary, the mother of Christ, and a pontifical center of research and scholarship with a vast presence in cyberspace.

Bikira Maria
Ureno
Uislamu nchini Afghanistan

Uislamu nchini Afghanistan ulianza baada ya Waarabu wa Kiislamu kutwaa Afghanistan kuanzia karne ya 7 hadi ya 10, na wale waliosalia wakaja kusilimu rasmi mwishoni mwa karne ya 19. 

Leo hii, Uislamu ni dini rasmi ya taifa la Afghanistan, kukiwa na kadirio la asilimia 99.8 ya idadi ya wakazi wote kuwa Waislamu. Kwenye asilimia 80-90 ni wafuasi wa dhehebu la Sunni, wanaofuata mafundisho ya Hanafi, wakati asilimia 7-20 wanaaminika kuwa wa Shia.

Tazama pia
Uislamu kwa nchi

Marejeo

Viungo vya nje

 
Dini nchini Afghanistan
Uislamu nchini Armenia

Uislamu nchini Armenia ulianza milimani au katika nyanda za juu hasa katika kipindi cha karne ya 7. 

Waarabu, na baadaye kabila la Wakurdi, walianza kuloea Armenia hasa kwa kufuatia uvamizi wa Waarabu na kucheza nafasi kubwa kiitikadi, kijamii, kiuchumi na kihistoria nchini. 

Baada ya uvamizi wa Waseljuki katika karne ya 12, elementi za Waturuki hatimaye zikashinda uwepo wa Waarabu na Wakurdi. Kwa kuanzishwa kwa nasaba za Kiajemi kama vile Nasaba ya Safavid, Nasaba ya  Afsharid, Nasaba ya Zand na Nasaba ya  Qajar, Armenia ikawa kiungo muhimu cha ulimwengu wa Shia ya Kiajemi, huku ikiwa bado inaheshimu uhusiano na uwepo wa Ukristo nchini humo.

Tazama pia
 Historia ya Armenia
 Imarati ya Armenia
 Waajemi wa Armenia

Marejeo

Viungo vya nje
 CIA - The World Fact Book 

Uislamu nchini Armenia
Modesti wa Trier

Modesti wa Trier (alifariki 489) alikuwa askofu wa mji huo  (leo nchini Ujerumani) wakati Wafaranki walipouteka. 

Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 24 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Modest at Patron Saints Index 
24 February saints at St. Patrick's Church 
San Modesto di Treviri, Vescovo

Waliofariki 489
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ujerumani
Jerlando wa Agrigento

Jerlando wa Agrigento (au Gerland wa Besançon; alifariki 25 Februari 1100) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki huko Agrigento, Sicilia, leo nchini Italia.

Alitangazwa mtakatifu mwaka 1159. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Februari.

Maisha
Inasadikika kwamba alizaliwa Besançon (Ufaransa), akiwa ndugu wa mfalme wa Kinormani Roger I wa Sisilia. 

Baada ya huyo kufukuza Waarabu kutoka kisiwa cha Sisilia, mwaka 1088 (au 1093) alimuita Jerlando awe askofu wa Agrigento, wa kwanza baada ya utawala wa Kiislamu, ili arudishe Ukristo katika kisiwa chote.

Alifanya kazi hiyo kwa bidii na mafanikio makubwa hadi kifo chake, akiunda upya Kanisa, lililokuwa limebaki na waumini wachache tu wa Ukristo wa Mashariki, kuwa la Kilatini.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Santi e Beati: San Gerlando 
 The cult of Saint Gerland at Porto Empedocle  
 lavalledeitempli.it: Agrigento Cathedral 

waliozaliwa karne ya 11
Waliofariki 1100
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Aleksanda I wa Aleksandria

Aleksanda I wa Aleksandria (alifariki tarehe 26 Februari au 17 Aprili, 326 au 328) alikuwa Patriarki wa 19 wa Aleksandria, Misri, maarufu kwa imani na juhudi. 

Wakati wa uongozi wake alikabili masuala mbalimbali, kama vile tarehe ya Pasaka, matendo ya Meletius wa Lycopolis, na hasa Uario. Ndiye aliyekuwa mpinzani mkuu wa padri Ario na wa mafundisho yake hadi Mtaguso wa kwanza wa Nisea, ambao aliushiriki uzeeni pamoja na maaskofu wengine 317 na ambao ulikataa uzushi huo hata kwa kutunga kanuni ya imani sahihi. Ndiye aliyemuandaa shemasi Atanasi wa Aleksandria kuwa mwandamizi wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Februari au 29 Mei.

Maandishi
Mengi kati ya maandishi yake hayakutufikia, isipokuwa barua mbili. Mengine hayana hakika.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje
English translations of Alexander's extant correspondence from Fourth-Century Christianity

Waliofariki karne ya 4
Maaskofu Wakatoliki
Mababu wa Kanisa
Watakatifu wa Misri
Watu wa Roma ya Kale
Leandri wa Sevilia

Leandri wa Sevilia (Cartagena, leo nchini Hispania, 534 hivi - Sevilia, Hispania, 13 Machi 600 au 601) alikuwa askofu mkuu wa Sevilia ambaye kwa mahubiri na juhudi zake alifaulu kuingiza katika Kanisa Katoliki kutoka Uario Wavisigoti waliotawala Hispania na Ureno wa leo, kuanzia Hermengildi na Rekaredo, watoto wa mfalme.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Machi au 27 Februari.

Maisha 
Alizaliwa na Severianus na Turtura huko Cartagena, Hispania, mwaka 534 hivi, akiwa wa kwanza kati ya watoto watano, ambao wanne kati yao wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu: Leandri, Fulgensi, Florentina wa Cartagena na Isidori wa Sevilia. Kati yao, watatu walikuwa maaskofu, na wa kike alikuwa mtawa.

Leandro, akiwa msomi aliyeshika maisha magumu kama Mbenedikto, ni maarufu pia kama mwanzilishi wa shule katoliki na mlezi wa mdogo wake Isidori aliyewarithisha hasa watu wa Ulaya Magharibi wa Karne za Kati elimu ya kale. Ndiye aliyemlea kwa nidhamu kubwa baada ya kifo cha baba yao, akimtengenezea mazingira ya kimonaki ambamo awajibike katika masomo akitumia maktaba yao kubwa ili kujiandaa akabili matatizo ya wakati ule.

Baada ya kuwa askofu, juhudi zake za kuleta rasi yote katika Ukatoliki zilifanya apelekwe uhamishoni.

Maandishi
Mwandishi bora kuliko mdogo wake Isidori, vimetufikia vitabu vyake viwili tu: De institutione virginum et contemptu mundi, kanuni ya kimonaki kwa ajili ya dada yake, na Homilia de triumpho ecclesiæ ob conversionem Gothorum (P.L., LXXII).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa Kanisa

Tanbihi

Viungo vya nje
 Catholic Encyclopedia: "St. Leander of Seville"
 A glowing report of the homily of Leander 

Waliozaliwa 534
Waliofariki 600
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Hispania
Mababu wa Kanisa
Historia ya Amerika

Historia ya Amerika inasimulia matukio ya bara hilo lote (Amerika Kaskazini pamoja na Amerika ya Kati, Amerika Kusini na visiwa vya Karibi) tangu binadamu alipolifikia kutoka Asia.

Historia ya awali inaanza na kilele cha Enzi ya barafu, watu walipoweka kuingia Alaska kupitia nchi kavu. Baada ya hapo watu hao na wajukuu wao hawakuwa tena na uhusiano na wale wa "Dunia ya zamani" (Afrika, Asia na Ulaya) mpaka walipofikiwa na Wazungu kutoka Norway (karne ya 10) na Christopher Columbus mwaka 1492.

Hao wakazi wa kwanza walikuwa wawindaji na wachumaji. Wakifuata mawindo yao walifika taratibu hadi ncha ya kusini (Tierra del Fuego). 

Polepole utamaduni wa baadhi ya makabila, ingawa kwa kuchelewa kuliko Dunia ya zamani, ulifikia hadhi ya ustaarabu, kama vile ule wa Norte Chico, Cahokia, Zapotec, Toltec, Olmec, Maya, Aztec, Purépecha, Chimor, Mixtec, Moche, Mississippi, Puebloan, Totonac, Teotihuacan, Huastec, Purépecha, Izapa, Mazatec, Muisca na Inca.

Safari za baharia Christopher Columbus kuanzia mwaka 1492, zilivuta hasa Hispania, Ureno na halafu Uingereza, Ufaransa na Uholanzi kujianzishia makoloni ili kunyonya maliasili nyingi za "Dunia mpya".

Kwa namna hiyo, mazingira ya Amerika yalibadilika kabisa mpaka zikatokea aina mpya za utamaduni na hatimaye mataifa mapya, hasa kutokana na mchanganyiko ya wenyeji (Waindio) na walowezi kutoka Ulaya, halafu pia watumwa kutoka Afrika.  

Mgawanyiko mkuu uliojitokeza ni kati ya nchi za Kaskazini (inapotawala lugha ya Kiingereza na Ukristo wa madhehebu ya Uprotestanti: "Anglo-America") na zile za Kati na Kusini (zinapotawala lugha za Kihispania na Kireno na Kanisa Katoliki: "Latino-America").

Ukoloni huo ulidumu tangu mwanzo wa karne ya 16 hadi mwisho wa karne ya 18 na mwanzo wa ile ya 19, ambapo karibu makoloni yote yalijipatia uhuru. 

Hasa nchi ya Marekani ilizidi kukua hata kushika nafasi ya kwanza duniani katikati ya karne ya 20.

Tanbihi

Marejeo

 Boyer, Paul S. The Oxford Companion to United States History (2001)  excerpt and text search; online at many libraries
Carnes, Mark C., and John A. Garraty. The American Nation: A History of the United States: AP Edition (2008)
 Egerton, Douglas R. et al. The Atlantic World: A History, 1400–1888 (2007), college textbook; 530pp
 Elliott, John H. Empires of the Atlantic World: Britain and Spain in America 1492–1830 (2007), 608pp excerpt and text search, advanced synthesis
 Hardwick, Susan W., Fred M. Shelley, and Donald G. Holtgrieve. The Geography of North America: Environment, Political Economy, and Culture (2007)
 Jacobs, Heidi Hayes, and Michal L. LeVasseur. World Studies: Latin America: Geography - History - Culture (2007)
 Bruce E. Johansen, The Native Peoples of North America: A History (2006)
 Keen, Benjamin, and Keith Haynes. A History of Latin America (2008)
 Kennedy, David M., Lizabeth Cohen, and Thomas Bailey. The American Pageant (2 vol 2008), U.S. history
 Marsh, James C., ed. The Canadian Encyclopedia (4 vol 1985) online edition 
 Morton, Desmond. A Short History of Canada 5th ed (2001)
 Veblen, Thomas T. Kenneth R. Young, and Antony R. Orme. The Physical Geography of South America (2007)

Historia ya Amerika
Mia saba na tisa

Mia saba na tisa  ni namba inayoandikwa 709 kwa tarakimu za kawaida na DCCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 708 na kutangulia 710. 

709 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 709 KK na 709 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na kumi

Mia saba na kumi  ni namba inayoandikwa 710 kwa tarakimu za kawaida na DCCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 709 na kutangulia 711. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 71.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 710 KK na 710 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na moja

Mia saba  kumi na moja  ni namba inayoandikwa 711 kwa tarakimu za kawaida na DCCXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 710 na kutangulia 712. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 9 x 79.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 711 KK na 711 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na mbili

Mia saba kumi na mbili  ni namba inayoandikwa 712 kwa tarakimu za kawaida na DCCXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 711 na kutangulia 713. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 89.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 712 KK na 712 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na tatu

Mia saba kumi na tatu  ni namba inayoandikwa 713 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 712 na kutangulia 714. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 23 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 713 KK na 713 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na nne

Mia saba kumi na nne  ni namba inayoandikwa 714 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 713 na kutangulia 715. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 17.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 714 KK na 714 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na tano

Mia saba kumi na tano  ni namba inayoandikwa 715 kwa tarakimu za kawaida na DCCXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 714 na kutangulia 716. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 11 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 715 KK na 715 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na sita

Mia saba kumi na sita  ni namba inayoandikwa 716 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 715 na kutangulia 717. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 179.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 716 KK na 716 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na saba

Mia saba kumi na saba  ni namba inayoandikwa 717 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 716 na kutangulia 718. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 239.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 717 KK na 717 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na nane

Mia saba kumi na nane  ni namba inayoandikwa 718 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 717 na kutangulia 719. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 359.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 718 KK na 718 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba kumi na tisa

Mia saba kumi na tisa  ni namba inayoandikwa 719 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 718 na kutangulia 720. 

719 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 719 KK na 719 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mkonge

Mikonge ni mimea ya jenasi Sansevieria katika familia Asparagaceae. Majani yao huitwa makonge. Jina hili limesilikiwa kwa Agave sisalana (mkonge dume unaolimwa kwa uzalishaji wa katani) na spishi nyingine za jenasi Agave (mkonge-pori).

Spishi za Afrika ya Mashariki
 Sansevieria conspicua, Mkonge (Sansevieria conspicua)
 Sansevieria ehrenbergii, Mkonge Masai (East African wild sisal)
 Sansevieria fischeri, Mkonge wa Fischer (Fischer's sansevieria)
 Sansevieria nitida, Mkonge (Sansevieria nitida)
 Sansevieria perrotii]], Mkonge wa Perrot (Perrot's sansevieria)
 Sansevieria powellii, Mkonge wa Powell (Powell's sansevieria)
 Sansevieria raffillii, Mkonge wa Raffilli (Raffilli's sansevieria)
 Sansevieria volkensii, Mkonge wa Volkens (Volkens's sansevieria)

Picha

Mwinikanguu na jamaa
Henry VIII wa Uingereza

Henry VIII (28 Juni 1491 – 28 Januari 1547) alikuwa mfalme wa Uingereza kuanzia tarehe 21 Aprili 1509 hadi kifo chake. Ni wa pili kutoka nasaba ya Tudor, akimfuata baba yake, Henry VII.

Maisha na matukio

Henry anajulikana hasa kwa kuoa wanawake sita, mmoja baada ya mwingine, na hasa kwa juhudi zake za kubatilisha ndoa yake ya kwanza na Katerina wa Aragona zilizomfanya hatimaye atenganishe Kanisa la Uingereza na Papa, akijifanya mkuu wa Kanisa. Pamoja na kutengwa na Kanisa Katoliki kwa sababu hiyo, aliendelea kusadiki mafundisho yake.

Katika masuala ya ndani, Henry alijulikana kwa kubadilisha sana katiba ya nchi, akizidisha mamlaka yake mwenyewe. Waliopinga walishutumiwa kama wasaliti na mara nyingi kuhukumiwa adhabu ya kifo, akiwemo waziri mkuu Thomas More. 

Matumizi yake yalikuwa makubwa mno, kwa ajili ya fahari na vita, hivi kwamba pesa nyingi alizofaulu kujipatia kwa kuteka mali ya monasteri na kuzuia kodi iliyokuwa inalipwa awali kwa Papa, hazikumtosha kamwe. 

Aliunganisha Uingereza na Wales akawa pia mfalme wa kwanza wa Uingereza kushika nafasi ya mfalme wa Ireland.

Mwanzoni wengi walipendezwa naye, lakini baadaye alizidi kunenepa, afya yake ilitetereka, na hata nafsi yake ilivurugika na kumfanya mzinzi, mkatili, mwoga. 

Baada yake alitawala mwanae Edward VI.

Tanbihi

Marejeo

Marejeo mengine

Maisha

Utafiti wa kitaalamu 

 Guy, John. The Children of Henry VIII (Oxford University Press; 2013) 258 pages; traces the lives of Edward VI, Mary I, Elizabeth I, and Henry Fitzroy, Duke of Richmond.

 Wernham, Richard Bruce. Before the Armada: the growth of English foreign policy, 1485-1588 (1966), a standard history of foreign policy

Vyanzo 
 Williams, C. M. A. H. English Historical Documents, 1485–1558 (1996)
 Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII: preserved in the Public Record Office, the British Museum and elsewhere, volume 1 edited by John S. Brewer, Robert H. Brodie, James Gairdner. (1862); full text online vol 1; full text vol 3 See also Letters & Papers, Henry VIII, 21 vols., at British History Online,
 Nicolas, Nicholas Harris, ed., The Privy Purse Expences of Henry VIII, 1529–1532, Pickering, London (1827)
 Martin Luther to Henry VIII, 1 September 1525
Henry VIII to Martin Luther. August 1526
Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523 re: Luther.

Viungo vya nje 

 
 Portraits of Henry VIII 

Waliozaliwa 1491
Waliofariki 1547
Wafalme na malkia wa Uingereza
Waanglikana
Historia ya Ukristo
Nasaba ya Tudor
Renaissance
Buruji za falaki

Buruji za falaki (pia: alama za nyota; kwa Kiingereza: zodiac constellations) ni jina la makundinyota yanayoonekana kwenye ekliptiki zaani njia ya Jua angani (ing. ecliptic) na kuunda Zodiaki. 

Katika maarifa ya unajimu (au: falaki, tofauti na fani ya sayansi inayoitwa astronomia) Waswahili wa kale, pamoja na tamaduni nyingi za zamani, waliamini ya kwamba nyota hizi zina tabia fulani na kuwa na athari juu ya maisha ya binadamu wanaozaliwa chini ya nyota fulani.

Hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13 lakini tangu zamani za Babeli idadi ilifupishwa kuwa 12 kwa kusudi la kulingana na kalenda ya miezi 12. Kwa kufikia idadi hii kundinyota la Hawaa (Ophiuchus) liliondolewa katika idadi ya Zodiaki.

Jina
Kwa jumla majina mengi ya nyota yametokana na urithi wa falaki ya Waarabu. Hao  walirithi habari hizi pamoja na mpangilio wa nyota kwenye mzingo wa njia ya jua angani kutoka Ugiriki ya Kale. Asili yake iko katika falaki ya Babeli. 

"Buruji" yatokana na Kiarabu "برج", burj, tafsiri ya neno la Kigiriki πυργοι pirgoi, yaani mnara au boma.

Buruji za falaki kwenye njia ya jua angani
Buruji za falaki katika utamaduni wa Waswahili ni kama zifuatazo:
 Kondoo (zamani Hamali, lat. Aries)
Thauri (ing. Taurus) 
Jauza (ing. Gemini) 
Saratani (ing. Cancer) 
Simba (zamani Asadi, lat. Leo)
Nadhifa (ing. Virgo) 
Mizani (ing. Libra)
Akarabu (ing. Scorpio) 
Kausi (ing. Sagittarius) 
Jadi (ing. Capricornus) 
Dalu (ing. Aquarius) 
Samaki (zamani Hutu, lat. Pisces)

Katika unajimu wa siku hizi majina mengi ya kimapokeo katika unajimu wa Afrika ya Mashariki yamesahauliwa na badala yake wapiga falaki wanatumia orodha ya majina ambayo mara nyingi ni tafsiri ya majina ya Kiingereza tu, au pia namna ya kutaja alama ya makundinyota kwa neno la Kiswahili. Isipokuwa Mizani na Mashuke bado ni majina asilia. Majina katika unajimu wa kisasa jinsi yalivyo kawaida ni yafuatayo:
 Kondoo (Aries): Machi 21 – Aprili 19
 Ng’ombe (Taurus): Aprili 20 – Mei 21
 Mapacha (Gemini ): Mei 22 – Juni 20
 Kaa(Cancer): Juni 21 – Julai 22
 Simba (Leo): Julai 23 – Agosti 22
 Mashuke (Virgo):Agosti 23 – Sept 22
 Mizani (Libra): Sept 23 – Okt 22
 Ng’e (Scorpio): Okt 24- Nov 21
 Mshale (Sagittarius): Nov 22- Des 21
 Mbuzi (Capricorn):Des 22 – Jan 19
 Ndoo (Aquarius):Jan 20 – Feb 18
 Samaki (Pisces):Feb 19 – Machi 20

Marejeo

Tazama pia
Ekliptiki
Zodiaki
Unajimu
Mkia

Mkia ni sehemu ya mwisho ya uti wa mgongo kwenye mwili wa wanyama wengi wa vertebrata. Jina hilo latumiwa pia kwa wanyama wengine wenye upanuzi mwembamba wa mwili upande wa nyuma na pia kutaja sehemu nyembamba ya nyuma kwa vitu mbalimbali.

Vertebrata
Kwa vertebrata mkia ni sehemu ya uti wa mgongo inayoelekea nje ya pingiti inayokwisha kwenye mkundu. Mifupa ya mkia hufunikwa na musuli na ngozi, mara nyingi pia na nywele, manyoya au magamba. 

Vertebrata wengine wana musuli nyingi na hivyo nguvu kubwa kwenye mkia, kwa mfano nyani wanaotumia mkia kama mkono wakiweza kushika tawi la mti na kutundika hapo kwa nguvu ya mkia pekee. Wanyama wengine wana mkia mdogo tu. Binadamu na chura wana mkia wakiwa katika hali ya kiinitete lakini unapotea baadaye. Watu wachache huzaliwa wakiwa bado na mkia mdogo.

Wanyama kama paka na mbwa hutumia mkia kwa ajili ya mawasiliano, kuna "lugha" ya mkia.

Kuna aina za mjusi zinazoweza kuachana na mkia wao zikishambuliwa na kushikwa na adui mkubwa.

Wanyama wengine
Wanyama wasio na uti wa mgongo wanaweza kuwa na sehemu ya nyuma inayoonekana kuwa nyuma ya pingiti. Mfano ni nge anayebeba mwiba wa sumu hapo.

"Mkia" wa mitambo na mengine
Kama mashine au mtambo mwingine ina upanuzi mwembamba wa nyuma, sehemu hizi mara nyingi zinaitwa "mkia" pia. Mfano ni sehemu ya nyuma ya eropleni. 

Nyotamkia zinaonekana kama nukta ya nuru, yaani nyota yenye upanuzi nyuma na hapo ni asili ya jina "nyota yenye mkia".

Picha za mkia

Marejeo

Viungo vya mwili
Claudia Emerson

Claudia Emerson (13 Januari 1957 – 4 Desemba 2014) alikuwa mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2006 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Emerson kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1957
Waliofariki 2014
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Natasha Trethewey

Natasha Trethewey (amezaliwa 26 Aprili 1966) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2007 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Trethewey kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1966
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Robert Hass

Robert Hass (amezaliwa 1 Machi 1941) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Hass kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1941
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Philip Schultz

Philip Schultz (amezaliwa 6 Januari 1945) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi akiishirikia na Robert Hass.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Schultz kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1945
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Rae Armantrout

Rae Armantrout (amezaliwa 13 Aprili 1947) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2010 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Armantrout kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1947
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Kay Ryan

Kay Ryan (amezaliwa 21 Septemba 1945) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2011 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Ryan kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1945
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Mkonge Dume

Mkonge dume au mkatani ni spishi ya mmea katika familia Asparagaceae unaokuzwa kwa ajili ya vitembwe vyake au katani.

Asili na uenezi
Mkonge dume una asili ya Meksiko lakini imesambazwa nchi nyingi za kitropiki kutokana na umuhimu wake wa kiuchumi, hasa zao la katani. Kuna mashamba makubwa kwenye kanda la pwani ya Afrika ya Mashariki. Kwa miaka mingi Tanzania iliongoza duniani katika zao hilo.

Picha

Mwinikanguu na jamaa
Tracy K. Smith

Tracy K. Smith (amezaliwa 16 Aprili 1972) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2012 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Vitabu vyake
 "The Body's Question", mashairi (2003)
 "Duende", mashairi (2007)
 "Life on Mars", mashairi (2011)
 "Ordinary Light", wasifu (2015)

Viungo vya Nje
Wasifu ya Smith kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Sharon Olds

Sharon Olds (amezaliwa 19 Novemba 1942) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2013 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Olds kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1942
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Vijay Seshadri

Vijay Seshadri (amezaliwa 13 Februari 1954 mjini Bangalore nchini Uhindi) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani ambako alihamia huko wakati wa utoto wake. Mwaka wa 2014 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Seshadri kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1954
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Gregory Pardlo

Gregory Pardlo (amezaliwa 24 Novemba 1968) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2015 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Wasifu ya Pardlo kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1968
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Peter Balakian

Peter Balakian (kwa Kiarmenia Փիթըր Պալաքեան; amezaliwa 13 Juni 1951) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.

Viungo vya Nje
Tovuti yake binafsi
Wasifu ya Balakian kwa Kiingereza

Waliozaliwa 1951
Watu walio hai
Washairi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
James Agee

James Rufus Agee (27 Novemba 1909 – 16 Mei 1955) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1958, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi, yaani baada ya kifo chake tu, kwa riwaya yake A Death in the Family.

Waliozaliwa 1909
Waliofariki 1955
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Robert Lewis Taylor

Robert Lewis Taylor (24 Septemba 1912 – 30 Septemba 1998) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1959, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Travels of Jaimie McPheeters.

Waliozaliwa 1912
Waliofariki 1998
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Harper Lee

Harper Lee (28 Aprili 1926 – 19 Februari 2016) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1961, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake To Kill a Mockingbird.

Waliozaliwa 1926
Waliofariki 2016
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Epikur

Epikur (kwa Kilatini na lugha mbalimbali Epicurus, kutoka Kigiriki Ἐπίκουρος, Epíkouros, yaani "Mwenzi"; 341–270 KK) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki wa Kale, maarufu kama mwanzilishi wa shule ya falsafa yenye jina lake (kwa Kiingereza: Epicureanism).

Maandishi
Kati ya maandishi yake 300 hivi, zimebaki tu sehemu na barua chache; zaidi tunajua kutoka kwa wafuasi wake na wengineo waliofafanua mafundisho yake.

Mafundisho
Kwake, lengo la falsafa ni kufikia maisha yenye heri, utulivu, amani, kutoogopa, kutoteseka, kujitegemea na kuzungukwa na marafiki. Kwake raha na maumivu ndio vigezo vya uadilifu au uovu wa mambo yoyote. Pia kifo ni mwisho wa mwili na roho, hivyo hakitakiwi kuogopwa. Tena hakuna miungu ambao waadhibu wala kutuza binadamu. Ulimwengu hauna mipaka na ni wa milele.

Tanbihi

Marejeo
 Maandishi yake
 
 
 
 
 
 
 Oates, Whitney J. (1940). The Stoic and Epicurean philosophers, The Complete Extant Writings of Epicurus, Epictetus, Lucretius and Marcus Aurelius. New York: Modern Library.
 

 Ufafanuzi
 Bailey C. (1928). The Greek Atomists and Epicurus, Oxford: Clarendon Press.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 William Wallace. Epicureanism. SPCK (1880)

Viungo vya nje
 
 Society of Friends of Epicurus – Epicurean community
 Stoic And Epicurean by Robert Drew Hicks (1910) (Internet Archive)
 Epicurus.net – Epicurus and Epicurean Philosophy
 Epicurus and Lucretius – small article by "P. Dionysius Mus"
 The Difference Between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature – Karl Marx's doctoral thesis
 Epicurus on Free Will
 The Garden of Epicurus – useful summary of the teachings of Epicurus
 Philosophy of Happiness (PDF) 
 Epicurea, Hermann Usener - full text

Sura
 Discussion, bibliography, 3D models of the lost portrait

Vyanzo
 Principal Doctrines  – unidentified translation
 Principal Doctrines – the original Greek, two English translations, and a parallel mode
 Vatican Sayings  – unidentified translation
 Vatican Sayings – the original Greek with an English translation
 Letter to Herodotus 
 Letter to Pythocles 
 Letter to Menoeceus 
 Epicurus: Fragments - Usener's compilation in English translation

Waliozaliwa 341 KK
Waliofariki 270 KK
Wanafalsafa wa Ugiriki ya Kale
Waandishi wa Kigiriki
Uyakinifu
Edwin O'Connor

Edwin O'Connor (29 Julai 1918 – 23 Machi 1968) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1962, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Edge of Sadness.

Waliozaliwa 1918
Waliofariki 1968
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Shirley Ann Grau

Shirley Ann Grau (amezaliwa 28 Julai 1929) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1965, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Keepers of the House.

Waliozaliwa 1929
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Bernard Malamud

Bernard Malamud (26 Aprili 1914 – 18 Machi 1986) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1967, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Fixer.

Waliozaliwa 1914
Waliofariki 1986
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
N. Scott Momaday

Navarre Scott Momaday (amezaliwa 27 Februari 1934) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1969, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake House Made of Dawn.

Waliozaliwa 1934
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Eudora Welty

Eudora Alice Welty (13 Aprili 1909 – 23 Julai 2001) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1973, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Optimist's Daughter.

Waliozaliwa 1909
Waliofariki 2001
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Michael Shaara

Michael Shaara (23 Juni 1928 – 5 Mei 1988) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1975, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Killer Angels.

Waliozaliwa 1928
Waliofariki 1988
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Beowulf

Beowulf ni tendi mashuhuri ya fasihi ya Kiingereza cha Kale. Kitabu kilichopo hadi sasa kiliandikwa mnamo 975-1025 BK, lakini inawezekana tendi ilitungwa mapema zaidi.

Hadithi zake
Hilo shairi refu la aya 3182 linasimulia habari za kijana Beowulf anayetokea Uswidi pamoja na marafiki 14 kwa kusudi la kumsaidia mfalme wa Denmark Hrodgar. Hrodgar anateswa na Grendel ambaye ni zimwi mbaya anayemeza watu. Beowulf anamshinda Grendel na mama yake na kupokea zawadi nyingi kutoka Hrodgar. 

Kuna sehemu ya pili ya shairi ambamo Beowulf mzee ni mfalme mwenyewe. Anapaswa kushindana na joka anayeharibu nchi. Safari hii Beowulf anauawa akitetea nchi yake kwa sababu kati ya wafuasi wake ni mmoja tu anayemsaidia.

Mfano wa lugha yake

Marejeo 
 .
 
 
 
 .
 .
 
 .
 .
 
 .
 .
 .
 Jaillant, Lise. "A Fine Old Tale of Adventure: Beowulf Told to the Children of the English Race,1898-1908." Children’s Literature Association Quarterly 38.4 (2013): 399-419
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 
 
 
 .
 
 .
 .

Viungo vya nje 
 
 Full digital facsimile of the manuscript on the British Library's Digitised Manuscripts website
 Beowulf ePub/Mobi version
 Electronic Beowulf, ed. by Kevin Kiernan, 4th online edn (University of Kentucky/The British Library, 2015), http://ebeowulf.uky.edu/ebeo4.0/start.html
 Beowulf manuscript in The British Library's Online Gallery, with short summary and podcast
 Annotated List of Beowulf Translations: The List — Arizonal Center for Medieval and Renaissance Studies 
 online text (digitised from Elliott van Kirk Dobbie (ed.), Beowulf and Judith, Anglo-Saxon Poetic Records, 4 (New York, 1953))
 Beowulf introduction Article introducing various translations and adaptations of Beowulf
 The tale of Beowulf (Sel.3.231); a digital edition of the proof-sheets with manuscript notes and corrections by William Morris in Cambridge Digital Library

Fasihi ya Kiingereza
Mlenda

Milenda ni mimea ya jenasi Corchorus katika familia Malvaceae. Majani yao huliwa kama mboga yenye kuleta afya na hupikwa kwa mchanganyiko wa mimea mbalimbali kama bamia, mboga za majani na karanga; pia huliwa kwa ugali.

Spishi za Afrika ya Mashariki
 Corchorus fascicularis, Mlenda Majani-membamba
 Corchorus olitorius, Mlenda wa Kawaida (Indian jute)
 Corchorus pseudocapsularis, Mlenda
 Corchorus tridens, Mlenda Matunda-pembe (Horn-fruited jute)
 Corchorus trilocularis, Mlenda Matunda-vyumba-vitatu (Threelocule jute)

Picha

Mpamba na jamaa
Mboga
Vyakula vya asili Tanzania
Mia saba ishirini

Mia saba ishirini  ni namba inayoandikwa 720 kwa tarakimu za kawaida na DCCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 719 na kutangulia 721. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 5.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 720 KK na 720 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba ishirini na moja

Mia saba ishirini na moja  ni namba inayoandikwa 721 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 720 na kutangulia 722. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 103.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 721 KK na 721 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Kisamvu

Kisamvu ni majani yanayopatikana katika mmea wa muhogo ambayo hufanywa kama mboga inayoendana na chakula ikileta virutubisho mbalimbali katika mwili wa binadamu.

Mapishi
Mia saba ishirini na mbili

Mia saba ishirini na mbili ni namba inayoandikwa 722 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 721 na kutangulia 723. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 19 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 722 KK na 722 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba ishirini na tatu

Mia saba ishirini na tatu  ni namba inayoandikwa 723 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 722 na kutangulia 724. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 241.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 723 KK na 723 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba ishirini na nne

Mia saba ishirini na nne  ni namba inayoandikwa 724 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 723 na kutangulia 725. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 181.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 724 KK na 724 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba ishirini na tano

Mia saba ishirini na tano  ni namba inayoandikwa 725 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 724 na kutangulia 726. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 725 KK na 725 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba ishirini na sita

Mia saba ishirini na sita  ni namba inayoandikwa 726 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 725 na kutangulia 727. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 11 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 726 KK na 726 BK.

Tanbihi

Namba asilia