LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mpira

Kwa maana mengine ya neno hili tazama mpira (maana)
Mpira ni kifaa chenye umbo la tufe, duaradufu au umbo la kufanana nalo. Unatumiwa kwa kuutupa au kuupiga kwa mguu au fimbo fulani.

Mipira hutengenezwa kwa mata kama ngozi, plastiki au dutu ya mpira inayotakiwa kuwa nyumbufu. Mara nyingi mpira ni aina ya ganda tu inayojaa hewa lakini kuna pia mipira inayojaa dutu fulani kwa mfano mpira wa golf au hockey.

Michezo ya mipira inaaminiwa kuwa kati ya michezo ya kale kabisa. Maana inaonekana si watoto wadogo lakini pia wanyama kama paka huvutwa na kitu chenye mwendo wa kuzunguka.

Picha za mipira

Michezo
Johannes Diderik van der Waals

Johannes Diderik van der Waals (23 Novemba, 1837 hadi 8 Machi, 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza hali ya gesi na ya kiowevu. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1837
Waliofariki 1923
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Isamu Akasaki

Isamu Akasaki (amezaliwa 30 Januari, 1929) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Shuji Nakamura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1929
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu walio hai
Hiroshi Amano

Hiroshi Amano (amezaliwa 11 Septemba, 1960) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Isamu Akasaki na Shuji Nakamura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1960
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu walio hai
Shuji Nakamura

Shuji Nakamura (amezaliwa 22 Mei, 1954) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani; baadaye akakata uraia wa Marekani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Isamu Akasaki, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1954
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu walio hai
Muujiza

Muujiza ni tukio lisiloelezeka kisayansi kufuatana na sheria za maumbile. 

Matukio hayo yanaweza kufikiriwa yamesababishwa ama na Mungu au miungu, hata kupitia mtu wa dini, ama na nguvu nyingine zinazohusiana na ushirikina. 

Hayo ni tofauti kabisa na matukio ambayo yanapatikana kwa nadra lakini yanaweza kuelezwa kisayansi ambayo watu wengine wakiyashangaa na kuyafurahia wanayaita miujiza.

Katika Ukristo
Wanateolojia Wakristo wanasema Mungu kwa kawaida anaacha sheria za maumbile zifuate mkondo wake, lakini anabaki huru kuziingilia anavyotaka kwa mipango yake. 

Injili zinasimulia baadhi ya miujiza ya Yesu. Ilikuwa mingi sana; hata hivyo Injili ya Yohane (21:25) inashuhudia kwamba michache tu imeandikwa.

Kati ya miujiza hiyo, kuna mazinguo ya kufukuza pepo wachafu, uponyaji wa maradhi mbalimbali (homa, ukoma, safura, kupooza mkono au mwili mzima, kupinda kwa mgongo, kutokwa damu mfululizo, upofu, uziwi, ububu na vilema vingine), ufufuo wa wafu, na ushindi juu ya uasilia (kama kugeuza maji kuwa divai, kutembea juu ya maji ya ziwa, kutuliza dhoruba na kuzidisha mkate na kitoweo cha samaki).

Kwa mamlaka yake aliyoliachia Kanisa, wafuasi wengi wa Yesu wamejulikana kama watendamiujiza, ingawa wao walimrudishia Mwenyezi Mungu sifa hiyo, wakijiona vyombo vyake tu. 

Kanisa Katoliki kabla ya kumtangaza muumini mwadilifu sana aliyefariki dunia kuwa mwenye heri linadai uthibitisho wa muujiza mmoja, na kabla ya kumtangaza mtakatifu muujiza mwingine.

Tanbihi

Dini
Sayansi
Ukristo
Kushukia kuzimu

Kushukia kuzimu ni fundisho la imani ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo la kwamba Yesu Kristo, baada ya kufa msalabani siku ya Ijumaa kuu na kabla ya kufufuka kwa utukufu usiku wa Pasaka, alishukia kuzimu kwa nguvu ili kutoa roho za waadilifu zilizokuwa zikisubiri ukombozi kutoka kwake. 

Msingi katika Biblia ya Kikristo ni hasa dondoo la Waraka wa kwanza wa Mtume Petro 3:18-22 na Waraka wa Mtume Paulo kwa Waefeso 4:9 This near-absence in Scripture has given rise to controversy and differing interpretations.. 

Katika karne za kwanza za Kanisa, imani hiyo inakiriwa na Kanuni ya Imani ya Mitume (Italia) na Ungamo la Imani la Atanasi (Misri). Ilifundishwa pia na Melito wa Sardi, Tertuliani, Hipoliti wa Roma, Origen, Ambrosi n.k.

Tanbihi

Marejeo
 Trumbower, J. A., "Jesus' Descent to the Underworld," in Idem, Rescue for the Dead: The Posthumous Salvation of Non-Christians in Early Christianity (Oxford, 2001) (Oxford Studies in Historical Theology), 91-108.
 Brinkman, Martien E., "The Descent into Hell and the Phenomenon of Exorcism in the Early Church," in Jerald D. Gort, Henry Jansen and Hendrik M. Vroom (eds), Probing the Depths of Evil and Good: Multireligious Views and Case Studies (Amsterdam/New York, NY, 2007) (Currents of Encounter - Studies on the Contact between Christianity and Other Religions, Beliefs, and Cultures, 33).
 Alyssa Lyra Pitstick, Light in Darkness: Hans Urs von Balthasar and the Catholic Doctrine of Christ's Descent into Hell (Grand Rapids (MI), Eerdmanns, 2007).
 Gavin D'Costa, "Part IV: Christ’s Descent into Hell," in Idem, Christianity and World Religions: Disputed Questions in the Theology of Religions (Oxford, Wiley-Blackwell, 2009),
 Georgia Frank, "Christ’s Descent to the Underworld in Ancient Ritual and Legend," in Robert J. Daly (ed), Apocalyptic Thought in Early Christianity (Grand Rapids (MI), Baker Academic, 2009) (Holy Cross Studies in Patristic Theology and History), 211-226.
 Hilarion Alfayev, Christ the Conqueror of Hell: The Descent into Hades from an Orthodox Perspective. St Vladimirs Seminary Pr (November 20, 2009)

Viungo vya nje 

 Catholic Encyclopedia: Harrowing of Hell
 Encyclopædia Britannica: Harrowing of Hell 
 Gospel of Nicodemus: Descensus Christ ad inferos The Gospel of Nicodemus including the Descent into Hell
 Harrowing of Hell  in the Chester Cycle
 Le Harrowing of Hell dans les Cycles de York, Towneley et Chester , by Alexandra Costache-Babcinschi (ebook, French)
 Lord's Descent into Hell, The
 Russian Orthodox iconography of the Harrowing of Hell
 Summa Theologica: Christ's descent into hell 

Yesu Kristo
Teolojia
Taa (samaki)

Taa ni aina za samaki zilizo na mnasaba na papa. Papa upanga na papa charawanza ni aina za taa pia. Majina mengine ya samaki hawa ni shepwa, karwe , (ki)pungu na nyenga.  Kama papa, taa wana kiunzi cha gegedu. Mwili wao ni bapa, isipokuwa ule wa papa upanga na papa charawanza, na mapefu yamekuwa mapana na kama mabawa. Hawana pezi la mkundu. Mdomo upo upande wa chini wa kichwa na hata matamvua yapo chini ya mwili kando ya mapefu. Takriban spishi zote zina jozi 5 za matamvua, lakini spishi kadhaa zinazo 6. Macho ya taa yapo juu ya kichwa na nyuma ya kila jicho kuna spirakuli moja. Taa wengi huvuta maji kupitia spirakuli na huyapitisha kwa matamvua ambayo hufyonza oksijeni kutoka maji haya. Mkia wa taa ni mrefu na mwembamba na hubeba msumari katika spishi nyingi.

Ingawa papa upanga ni aina za taa, wanafanana zaidi na papa wa kawaida, isipokuwa mwili wao ni bapa zaidi. Pua ni ndefu sana na inabeba meno kwa pande mbili zote. Pua hii hutumika kwa kukamata na kukata mawindo.

Papa charawanza, papa kiharere na papa wame ni aina za taa pia lakini wana mkia kama papa wa kawaida. Kichwa pamoja na mapefu ina umbo wa pembetatu au gitaa (kwa hivyo jina la Kiingereza: Guitarfish).

Spishi za Afrika ya Mashariki
 Aetobatus narinari, Shepwa Chenga (Spotted eagle ray)
 Aetomylaeus bovinus, Shepwa Fahali (Bull ray)
 Cruriraja andamanica, Taa wa Andamani (Andaman leg skate)
 Dipturus springeri, Taa Tumbo-”rough” (Roughbelly skate)
 Gymnura poecilura, Shepwa Ngozi (Long-tailed butterfly ray)
 Himantura gerrardi, Shepwa Yedatuvi (Sharpnose stingray)
 Himantura jenkinsii, Shepwa Tuvi wa Jenkins (Jenkins's whipray)
 Himantura uarnak, Shepwa Tuvi (Honeycomb stingray)
 Manta birostris, Karwe au Taa Pinjo (Giant manta ray)
 Mobula eregoodootenkee, Shepwa Pembe-ndefu (Long-horned mobula)
 Mobula kuhlii, Shepwa Mapezi-mafupi (Shortfin devil ray)
 Neotrygon kuhlii, Shepwa Yeda (Blue-spotted stingray)
 Okamejei heemstrai, Taa Mashariki (East African skate)
 Pastinachus sephen, Shepwa Shepwekuti (Cowtail stingray)
 Pristis microdon, Papa Upanga Meno-makubwa (Largetooth sawfish)
 Pristis pectinata, Papa Upanga Meno-madogo (Smalltooth sawfish)
 Pristis zijsron, Papa Upanga Mkubwa (Longcomb sawfish)
 Raja miraletus, Taa Kahawia (Brown ray)
 Rhina ancylostoma, Papa Kiharere (Bowmouth guitarfish)
 Rhinobatos holcorhynchus, Papa Wame Mwembamba (Slender guitarfish)
 Rhinobatos zanzibarensis, Papa Wame wa Zanzibari (Zanzibar guitarfish)
 Rhinoptera javanica, Shepwa Kedu (Flapnose Ray)
 Rhynchobatus djiddensis, Papa Charawanza (Giant guitarfish)
 Taeniura lymma, Shepwa Nundwi (Blue-spotted ribbontail ray)
 Taeniura meyeni, Shepwa Kuti (Round ribbontail ray)
 Torpedo fuscomaculata, Taa Raui Madoa-meusi (Black-spotted torpedo)
 Torpedo sinuspersici, Taa Raui wa Ghuba ya Ajemi (Gulf torpedo)
 Urogymnus asperrimus, Shepwa Nungu (Porcupine ray)

Picha

Marejeo
 Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) Field identification guide for the living marine resources of Kenya. FAO, Rome.
 Gabriella Bianchi (1985) Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania. FAO, Rome.

Samaki
Takaaki Kajita

Takaaki Kajita (amezaliwa 9 Machi, 1959) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza mbembeo wa nyutrino unaoonyesha kwamba nyutrino ina masi. Mwaka wa 2015, pamoja na Arthur B. McDonald, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1959
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu walio hai
Arthur B. McDonald

Arthur Bruce McDonald (amezaliwa 29 Agosti, 1943) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada. Hasa aligundua mbembeo wa nyutrino unaoonyesha kwamba nyutrino ina masi. Mwaka wa 2015, pamoja na Takaaki Kajita, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1943
Wanasayansi wa Kanada
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu walio hai
Venkatraman Ramakrishnan

Venkatraman Ramakrishnan (amezaliwa 1952 nchini Uhindi) ni mwanakemia wa nchi za Uingereza na Marekani. Hasa amechunguza ribosomi. 

Mwaka wa 2009, pamoja na Thomas Steitz na Ada Yonath, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Wanakemia wa Uhindi
Wanakemia wa Uingereza
Wanakemia wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Thomas Steitz

Thomas Steitz (amezaliwa 23 Agosti, 1940) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza ribosomi. Mwaka wa 2009, pamoja na Venkatraman Ramakrishnan na Ada Yonath, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1940
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Watu walio hai
Ada Yonath

Ada Yonath (amezaliwa 22 Juni, 1939) ni mwanakemia kutoka nchi ya Israel. Hasa amechunguza ribosomi. Mwaka wa 2009, pamoja na Venkatraman Ramakrishnan na Thomas Steitz, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Waliozaliwa 1939
Wanasayansi wa Israel
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Watu walio hai
Hispania Mpya

Hispania Mpya (Kihisp. Virreynato de Nueva España)  ilikuwa eneo la kikoloni la Hispania katika Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kati na sehemu za visiwa vya Asia kuanzia mwaka 1535 hadi 1821. Lilijumlisha nchi za leo za Mexiko, Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Costa Rica, visiwa vya Karibi, Ufilipino na visiwa mbalimbali katika Pasifiki pamoja na maeneo yaliyo leo majimbo ya kusini ya Marekani (majimbo ya Kalifornia, Nevada, Utah, Colorado, Wyoming, Arizona, New Mexico, Texas na Florida). Hata Venezuela ilikuwa sehemu yake hadi kuhamishwa Granada mpya mnamo 1717.

Maeneo haya mapana yalikuwa chini ya usimamizi wa gavana mkuu mwenye cheo cha "mfalme mdogo" ("virrey" yaani mfalme mdogo au makamu wa mfalme) aliyekaa mjini Mexico City.

Maeneo yake yaligawiwa kwa majimbo yaliyoongozwa na magavana wa pekee.

Hispania ilipaswa kuachia Uingereza visiwa vya Bay Islands (1643), Jamaika (iliyoitwa awali Santiago - hadi 1655) , Visiwa vya Kaiman (1670), Trinidad (1797) na Belize (1798). Nusu ya magharibi ya Hispaniola ilikuwa koloni ya Haiti ya Ufaransa mwaka 1697. 

Tangu uhuru wa koloni za Uingereza katika Amerika ya kaskazini zilizounda Muungano wa Madola ya Amerika (yaani Marekani) mawazo ya kujitenga na Hispania yalianza kusambaa hata katika Mexiko. 

Uhuru wa Mexiko ulitokea mwaka 1821 na kuanzia sasa zilikuwa sehemu za Kuba, Puerto rico na Ufilipino pekee zilizobaki chini ya Hispania hadi Vita ya Marekani dhidi Hispania mwaka 1898 iliyomaliza utawala wa Hispania katika Amerika na Asia.

Tazama pia 
Mexico

Marejeo 

 MEXICO'S COLONIAL ERA--PART I: The Settlement of New Spain  at mexconnect.com
 Index to the DeWitt Colony Region under New Spain  at Texas A&M University
 1492 -- Middle America at ibiblio.org the public's library and digital archive

Historia ya Hispania
 Ukoloni wa Hispania
Ufumaji

Ufumaji ni ufundi unaotumika kutengeneza vitu mbalimbali kwa kutumia vifaa maalumu au kwa mikono tu. Mfano wa vitu hivyo ni mikeka, vitambaa, viti vya kukalia n.k.

Ufumaji unasaidia kuongeza ujuzi wa kubuni; pia unamsaidia binadamu kukidhi mahitaji yake ya kila siku na unaingiza pato kwa taifa.

Pengine ubora wa ufumaji unaufanya kuwa sanaa.

Uchumi
Sanaa
Maya

Maya ni jina la ustaarabu uliostawi kusini mwa Meksiko ya leo (rasi ya Yucatan) pamoja na Gwatemala, Belize na sehemu za Honduras na El Salvador kuanzia mwaka 2000 hivi KK hadi waliposhindwa na Wahispania kutoka Ulaya (karne ya 16 na ya 17 BK).

Historia
Watu wa kwanza waliofika huko kutoka kaskazini walikuwa Waindio, wajukuu wa wahamiaji walioingia Amerika kutoka Asia ya Kaskazini. Hakuna uhakika kufika huko kulitokea lini: labda miaka 10,000 iliyopita. 

Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK. 

Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK. 

Wamaya waliishi katika vijiji na miji iliyojitegemea na kugombana kati yao mara kwa mara. 

Wamaya walibuni mwandiko wa hiroglifi wenye alama nyingi kupita maandishi mengine katika Amerika ya Kale na kutunga vitabu. Waliendeleza pia hisabati, wakijua namba "sifuri" na kuboresha mfumo wa kalenda. 

Walikuwa hodari sana katika astronomia yaani elimu ya nyota. Walipamba miji yao kwa majengo makubwa na mazuri na kuwa wafanyabiashara hodari. Sanaa yao ilijua uchongaji wa mawe na pia uchoraji.

Jamii ya Wamaya ilifikia kiwango cha juu kuanzia mwaka 500 KK wakati miji mikubwa ya kwanza ilipotokea. Mnamo mwaka 800 BK jamii za Wamaya katika Yucatan ziliporomoka; wataalamu wengi huamini ya kwamba mabadiliko ya ekolojia na halihewa pamoja na kuchoka kwa rutuba ya ardhi yalisababisha kutoka kwa watu katika makazi ya awali. 

Lakini ustaarabu huu uliona tena kipindi cha kustawi katika maeneo mengine hadi kuja kwa Wahispania. Miji mbalimbali ya Wamaya iliendelea kujitetea dhidi ya wavamizi na Nojpeten, mji wa mwisho wa kujitegemea ulitekwa mwaka 1696 tu.

Tanbihi

Marejeo

 

 

 

 

 Full list from FAMSIarchived from the original on 2015-06-08.

Marejeo mengine

Viungo vya nje

Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc (FAMSI)
Primary sources of Maya history – part one by Ronald A. Barnett
Mesoweb by Joel Skidmore.
Maya Map – A map of the Maya civilization.

Ustaarabu
Historia ya Mexiko
Historia ya Guatemala
Historia ya Belize
Historia ya El Salvador
Wamaya

Wamaya ni kundi la makabila ya Waindio wa Amerika ya Kati, hasa rasi ya Yucatan. Kwa sasa wako milioni 7 hivi katika nchi za Meksiko, Guatemala, Belize, Honduras na El Salvador.

Ndio wajukuu wa watu waliostawisha ustaarabu wa Maya kuanzia mwaka 2000 KK hivi hadi uvamizi wa Wahispania (karne ya 16 na ya 17).

Tanbihi

Marejeo

 

Mooney, James, 
Restall, Matthew (1997). The Maya World. Yucatecan Culture and Society, 1550–1850. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-3658-9.

Marejeo mengine

Viungo vya nje

Courtly Art of the Ancient Maya at the National Gallery of Art 
Learn more about Maya hieroglyphs  and Maya numbering from the National Gallery of Art 
BBC In Our Time expert discussion on Mayan societies
News, Articles, Videos, and Information on the Indigenous Maya 
Yax Te' Books homepage , publishing house in Philadelphia for Mayan literature.
Cholsamaj Foundation homepage publishing house in Guatemala City for Mayan literature (note: many pages on the site not yet translated into English).
Mystery of the Maya –  Canadian Museum of Civilization
A traditional Mayan horse race for the Todos Santos Holiday 

Watu wa Belize
Watu wa Meksico
Watu wa Guatemala
Watu wa Honduras
Watu wa El Salvador
Eurasia

Eurasia ni jina linalotumika kutaja kwa pamoja nchi zote za Asia na Ulaya. Jina hilo linaunganisha maneno "Europa" na "Asia". 

Hali halisi mabara ya Ulaya na Asia yako pamoja kama nchi kavu mfululizo na hakuna bahari inayoyatenganisha. Kwa hiyo Ulaya na Asia haziitwi mabara kwa sababu za kijiografia bali kwa sababu za kihistoria na za kiutamaduni tu. 

Desturi hii inatokana na Wagiriki wa Kale waliokuwa watu wa kwanza wa kugawa dunia katika sehemu tatu tofauti (Ulaya, Asia na Afrika) na hivyo kuweka msingi wa ugawaji wa dunia kwa mabara.

Wataalamu wengi wa jiografia wanaona ya kwamba masi ya nchi kavu inayojumlisha Ulaya na Asia ina tabia zote za bara moja na hivyo hutumia jina la "Eurasia". Karibu eneo lote liko juu ya bamba la gandunia lilelile, yaani Bamba la Ulaya-Asia.

Tangu kale suala la mpaka kati ya Ulaya na Asia lilikuwa tata na kuna majibu mbalimbali. Wengi hukubaliana ya kwamba mstari unafuata milangobahari ya Dardaneli na Bosporus (nchini Uturuki), mwambao wa Bahari Nyeusi na Bahari Kaspi halafu safu ya milima ya Ural hadi Bahari Aktiki. Lakini kati ya Bahari Nyeusi na Kaspi katika eneo la Kaukasus mawazo hutofautiana sehemu gani ni za Asia na zipi za Ulaya.
 

Bara
Ulaya
Asia
Sokwe Mtu wa Kawaida

Sokwe Mtu wa Kawaida (Pan troglodytes) ni jina la nyani wakubwa wa familia Hominidae wanaofanana sana na binadamu. Sokwe Mtu wa Kawaida wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika.

Nususpishi
 Pan troglodytes, Sokwe Mtu wa Kawaida (Common Chimpanzee)
 Pan t. ellioti, Sokwe Mtu wa Nijeria (Nigeria-Cameroon Chimpanzee: Nijeria na Kameruni)
 Pan t. schweinfurthii, Sokwe Mtu Mashariki (Eastern Chimpanzee: Jamhuri ya Afrika ya Kati, Sudani, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania na Zambia)
 Pan t. troglodytes, Sokwe Mtu wa Kati (Central Chimpanzee: Kameruni, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Ginekweta, Gaboni, Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo)
 Pan t. verus, Sokwe Mtu Magharibi (Western Chimpanzee: Senegali, Mali, Gine, Sierra Leone, Liberia, Kodivaa na Ghana)

Picha

Kima na jamaa
Wanyama wa Afrika
Novosibirsk

Novosibirsk (Kirusi: Новосибирск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,425,508. Iko katika mkoa wa Novosibirsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Nizhniy Novgorod

Nizhniy Novgorod (Kirusi: Нижний Новгород) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,311,252. Iko katika mkoa wa Nizhniy Novgorod Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Yekaterinburg

Yekaterinburg (Kirusi: Екатеринбург) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,293,537. Iko katika mkoa wa Sverdlovsk Oblast. Mji ulipokea jina lake kwa heshima ya Yekaterina, mke wa tsar Peter I wa Urusi wakati mji ulianzshwa chini ya utawala wake mnamo mwaka 1723.

Baada ya mapinduzi ya kikomunisti jina la mji lilibadilishwa kuwa Sverdlovsk kwa kumbukumbu ya mwanamapinduzi Sverdlov lakini jina la kiasili lilirudishwa mwaka 1991 baada ya mwisho wa ukomunisti.

Leo Yekaterinburg ni jiji na mji mkuu wa kanda la Ural.

Miji ya Urusi

Marejeo

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Samara

Samara (Kirusi: Самара) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,157,880. Iko katika mkoa wa Samara Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Omsk

Omsk (Kirusi: Омск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,134,016. Iko katika mkoa wa Omsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kazan

Kazan (Kirusi: Казань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,105,289. Iko katika mkoa wa Tatarstan.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Rostov juu ya Don

Rostov juu ya Don (Kirusi: Ростов-на-Дону) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,068,267. Iko katika mkoa wa Rostov Oblast.

Vivutio

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Ufa

Ufa (Kirusi: Уфа) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,042,437. Iko katika mkoa wa Bashkortostan.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Volgograd

Volgograd (Kirusi: Волгоград) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,011,417. Iko katika mkoa wa Volgograd Oblast kando ya mto Volga.

Jina asili la mji hadi mwaka 1925 lilikuwa Zarizyn (Kirus. Царицын), kuanzia 1925 hadi 1961 uliitwa Stalingrad kwa heshima ya dikteta wa Umoja wa Kisovyeti; baada ya kuondolewa kwa heshima za Stalin mji ulipewa jina Volgograd mnamo 1961.

Jina la Stalingrad ni maarufu kwa mapigano makali dhidi ya Wajerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili yaliyoleta mageuzo ya vita kuelekea ushindi wa Urusi.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Perm

Perm (Kirusi: Пермь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,001,653. Iko katika mkoa wa Perm Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Krasnoyarsk

Krasnoyarsk (Kirusi: Красноярск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 909.341. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Saratov

Saratov (Kirusi: Саратов) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 873.055. Iko katika mkoa wa Saratov Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Voronezh

Voronezh (Kirusi: Воронеж) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 848.752. Iko katika mkoa wa Voronezh Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Tolyatti

Tolyatti (kwa Kirusi: Тольятти, kutokana na jina la Palmiro Togliatti, mwanasiasa Mkomunisti wa Italia) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 702.879. Iko katika mkoa wa Samara Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Krasnodar

Krasnodar (Kirusi: Краснодар) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 646.175. Iko katika mkoa wa Krasnodar Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Ulyanovsk

Ulyanovsk (Kirusi: Ульяновск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 635.947. Iko katika mkoa wa Ulyanovsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Izhevsk

Izhevsk (Kirusi: Ижевск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 632.140. Iko katika mkoa wa Udmurtia.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Yaroslavl

Yaroslavl (Kirusi: Ярославль) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 613.088. Iko katika mkoa wa Yaroslavl Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kaliningrad

Kaliningrad (Kirusi: Калининград) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 430.003. Hapa iko makao makuu ya mkoa wa Kaliningrad Oblast.

Hadi 1945 Kaliningrad ilikuwa mji wa Kijerumani uliojulikana kama Königsberg. 1945 kwenye mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia wakazi Wajerumani walikimbia au walifukuzwa na wakazi wapya walipelekwa hapa kutoka mikoa mengine ya Urusi.

2010 mji ulikuwa na wakazi 431,902.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Barnaul

Barnaul (Kirusi: Барнаул) ni mji wa Urusi wenye wakazi 600.749. Uko katika mkoa wa Altai Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Viungo vya nje 
 Barnaul

Miji ya Urusi
Vladivostok

Vladivostok (Kirusi: Владивосток) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 594.701. Iko katika mkoa wa Primorskiy Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Primorskiy Krai
Irkutsk

Irkutsk (Kirusi: Иркутск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 593.604. Iko katika mkoa wa Irkutsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Habarovsk

Habarovsk (Kirusi: Хабаровск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 583.072. Iko katika mkoa wa Habarovsk Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Novokuznetsk

Novokuznetsk (Kirusi: Новокузнецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.870. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Orenburg

Orenburg (Kirusi: Оренбург) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.361. Iko katika mkoa wa Orenburg Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Ryazan

Ryazan (Kirusi: Рязань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 521.560. Iko katika mkoa wa Ryazan Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Penza

Penza (Kirusi: Пенза) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 518.025. Iko katika mkoa wa Penza Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Tyumen

Tyumen (Kirusi: Тюмень) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 510.719. Iko katika mkoa wa Tyumen Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Naberezhnye Chelny

Naberezhnye Chelny (Kirusi: Набережные Челны) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 509.870. Iko katika mkoa wa Tatarstan.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Lipetsk

Lipetsk (Kirusi: Липецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Lipetsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Astrahan

Astrakhan (Kirusi: Астрахань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Astrahan Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Tomsk

Tomsk (Kirusi: Томск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 487.838. Iko katika mkoa wa Tomsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kemerovo

Kemerovo (Kirusi: Кемерово) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 484.754. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Mahachkala

Mahachkala (Kirusi: Махачкала) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 462.412. Iko katika mkoa wa Dagestan.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kirov, Kirov Oblast

Kirov (Kirusi: Киров) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 457.578. Iko katika mkoa wa Kirov Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Cheboksary

Cheboksary (Kirusi: Чебоксары) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 440.621. Iko katika mkoa wa Chuvashia.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Ivanovo

Ivanovo (Kirusi: Иваново) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 431.721. Iko katika mkoa wa Ivanovo Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Bryansk

Bryansk (Kirusi: Брянск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 431.721. Iko katika mkoa wa Bryansk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kiashkun

Kiashkun ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waashkun. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiashkun imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiashkun iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiashkun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiashkun
lugha ya Kiashkun katika Glottolog
lugha ya Kiashkun kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kigrangali

Kigrangali ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wagrangali. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kigrangali imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigrangali iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kigrangali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigrangali 
lugha ya Kigrangali katika Glottolog
lugha ya Kigrangali kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kimunji

Kimunji ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wamunji. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kimunji imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimunji iko katika kundi la Kiajemi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimunji kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimunji 
lugha ya Kimunji katika Glottolog
lugha ya Kimunji kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kiparachi

Kiparachi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waparachi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiparachi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiparachi iko katika kundi la Kiajemi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiparachi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiparachi
lugha ya Kiparachi katika Glottolog
lugha ya Kiparachi kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kipashai-Kaskazini-Magharibi

Kipashai ya Kaskazini-Magharibi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kaskazini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 70,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kaskazini-Magharibi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipashai ya Kaskazini-Magharibi
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kipashai-Kaskazini-Mashariki

Kipashai ya Kaskazini-Mashariki ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kaskazini-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 54,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kaskazini-Mashariki iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipashai ya Kaskazini-Mashariki
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kipashai ya Kaskazini-Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kipashai-Kusini-Magharibi

Kipashai ya Kusini-Magharibi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kusini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kusini-Magharibi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kipashai ya Kusini-Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipashai ya Kusini-Magharibi
lugha ya Kipashai ya Kusini-Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kipashai ya Kusini-Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kipashai-Kusini-Mashariki

Kipashai ya Kusini-Mashariki ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kusini-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kusini-Mashariki iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kipashai ya Kusini-Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipashai ya Kusini-Mashariki
lugha ya Kipashai ya Kusini-Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kipashai ya Kusini-Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kiprasuni

Kiprasuni ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waprasuni. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiprasuni imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiprasuni iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiprasuni kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiprasuni
lugha ya Kiprasuni katika Glottolog
lugha ya Kiprasuni kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kisanglechi

Kisanglechi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wasanglechi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisanglechi imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisanglechi iko katika kundi la Kiajemi.

Viungo vya nje
lugha ya Kisanglechi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisanglechi
lugha ya Kisanglechi katika Glottolog
lugha ya Kisanglechi kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kishumashti

Kishumashti ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Washumashti. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kishumashti imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kishumashti iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kishumashti kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kishumashti
lugha ya Kishumashti katika Glottolog
lugha ya Kishumashti kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kitirahi

Kitirahi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Watirahi. Idadi ya Watirahi imehesabiwa kuwa watu 5000 lakini 100 wao tu waliweza kuongea lugha yao ya asili. Wote wengine walibadilisha lugha na kutumia Kipashto, yaani lugha ya Kitirahi imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitirahi iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitirahi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitirahi
lugha ya Kitirahi katika Glottolog
lugha ya Kitirahi kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kitregami

Kitregami ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Watregami. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitregami imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitregami iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kitregami kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitregami
lugha ya Kitregami katika Glottolog
lugha ya Kitregami kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
Kiwaigali

Kiwaigali ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wawaigali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwaigali imehesabiwa kuwa watu 11,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaigali iko katika kundi la Kiaryan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaigali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaigali
lugha ya Kiwaigali katika Glottolog
lugha ya Kiwaigali kwenye Ethnologue

Lugha za Afghanistan
The Wiz

The Wiz ni tamthiliya na baadaye filamu ya muziki kutoka nchini Marekani. Muziki ilitungwa na Charlie Smalls, kitabu chake na William F. Brown. Ilionyeshwa mara ya kwanza kwenye jukwaa ya Majestic Theatre kwenye Broadway mjini New York, maonyesho ya kwanza yalitokea 5 Januari mwaka 1975.

Igizo hili linasimulia upya riwaya mashuhuri ya watoto "The Wonderful Wizard of Oz" ikwekwa katika mazigira ya utamaduni ya Wamarekani weusi wa kisasa. Jina la igizo ni mafupisho yanayounganisha vifupi vya jina asilia "W"izard of "Oz".

Hata kama mwanzoni haikupokelewa vizuri sana iliendelea kuvuta watazamaji ikaendelea kwa miaka 4 hadi 1979 na kuonyeshwa mara 1,672.

Filamu yake ilitolewa 1978 kwa pamoja na Universal Pictures and Motown Productions ikiongozwa na Sidney Lumet. Kati ya waigizaji walikuwepo Diana Ross, Michael Jackson, Theresa Merritt, Thelma Carpenter, Lena Horne, Richard Pryor na Nipsey Russell.

Filamu za Marekani
Broadway

Broadway ni jina la barabara katika miji mbalimbali hasa nchini Marekani. Maana ya jina ni "njia pana". Maarufu ni hasa Broadway mjini New York inayopita katika mitaa ya Manhattan na Bronx. Imekuwa maarufu hasa kutokana na kuwepo kwa jukwaa 40 za maigizo. Maonyesho mengi ya maigizo mashuhuri yalitokea hapo.

New York
Usanii wa Marekani
Tatarstan

Tatarstan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Kazan.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Bashkortostan

Bashkortostan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Ufa.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Udmurtia

Udmurtia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Izhevsk.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Dagestan

Dagestan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Mahachkala.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Chuvashia

Chuvashia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Cheboksary.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Buryatia

Buryatia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Ulan-Ude.

Wenyeji wa Buryatia ni Waburyati wanaotumia lugha ya Kiburyati ambayo ni moja ya lugha za Kimongolia.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Kaskazi Ossetia-Alania

Kaskazi Ossetia-Alania ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Vladikavkaz.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Mordovia

Mordovia ni mkoa ulioko nchini Russia. 

Mji mkuu wake ni Saransk.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Mkoa Huru wa Hanty-Mansi

Mkoa Huru wa Hanty-Mansi ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Hanty-Mansiysk. Mji mkubwa wake ni Surgut.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Kabardino-Balkaria

Kabardino-Balkaria ni mkoa wenye hadhi ya jamhuri ulioko nchini Russia. 

Mji mkuu wake ni Nalchik.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Karelia

Karelia ni mkoa ulioko nchini Urusi. 

Mji mkuu wake ni Petrozavodsk.

Historia
Karelia ilikaliwa na wakazi wanaoongea Kifini. Kwa muda mrefu maeneo yake yaligombaniwa baina ya Urusi na Uswidi. 

Tangu mwaka 1721 sehemu kubwa ya Karelia ilikuwa sehemu ya Milki ya Urusi, sehemu nyingine ilibaki upande wa Uswidi ikawa baadaye sehemu ya ufalme mdogo wa Ufini ndani ya milki ya Urusi. 

Baada ya uhuru wa Ufini mnamo 1918, Wakarelia walijikuta katika nchi mbili tofauti. Baada ya Vita ya Umoja wa Kisovyeti dhidi ya Finland, sehemu kubwa ya Karelia ya Ufini ilihamishwa upande wa Urusi.

Umoja wa Kisovyeti ilipeleka Warusi na Waukraina wengi Karelia, hivyo asilimia ya watu wanaoendelea kusema Kifini imepungua sana.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Mari El

Mari El ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Yoshkar-Ola.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Jamhuri ya Komi

Jamhuri ya Komi (Kirusi: Республика Коми) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Syktyvkar.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Chechnya

Chechnya (Kirusi: Чечня) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Grozniy.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Yakutia

Jamhuri ya Sakha (Yakutia) (kwa Kirusi: Республика Саха (Якутия)) ni jina la mkoa ulioko nchini Russia, katika sehemu yake ya Asia inayoitwa Siberia. 

Mji mkuu ni Yakutsk.

Yakutia ina eneo la km² 3.083.523 (mara tatu eneo la Tanzania) lakini idadi ya wakazi ni 958.528 pekee (sensa ya 2010).

Wakazi
Wakazi asilia ni Wasakha wanaoitwa pia Wayakuti. Lugha yao ni aina ya Kituruki. Siku hizi hao ni nusu ya wakazi wote, na Warusi ni karibu asilimia 38. 

Wayakuti walikuwa kimapokeo wawindaji na wavuvi; kwenye kusini walifuga pia farasi na kulungu aktiki. Siku hizi wengi huishi mjini na kwenye vituo vya migodi ya madini mbalimbali.

Jiografia
Tabianchi kwenye kaskazini ya Siberia ni baridi sana. Sehemu kubwa ya Yakutia ni tundra; ardhi kwenye asilimia 40 za maeneo yake huganda daima ikitunza jalidi ya kudumu. Halijoto ya ardhi chini ya kina cha sentimita 30-200 haipandi juu ya sentigredi 0°C muda wote; hata wakati wa "joto" ni sentimita za juu pekee ambako barafu inayeyuka. Kwenye ardhi ya aina hii hakuna miti. Uoto wote katika sehemu hizi ni manyasi, kuvumwani na kuvu. 

Kanda ya kusini, ambako jalidi ya kudumu inakwisha, kuna pia misitu ya taiga.

Upande wa kaskazini Yakutia, kama Siberia yote, inapakana na Bahari ya Aktiki.

Mito

Sehemu kubwa ya jamhuri hii ni beseni la mto Lena lenye eneo la km² 4,400. Mto huo napokea mamia ya matawimto madogo. Mito mingine mikubwa ni pamoja na (kwa mabano urefu wa njia yake)
 Vilyuy (km 2,650), tawimto la mto Lena
 Olenyok (km 2,292)
 Aldan (km 2,273), tawimto la mto Lena
 Kolyma (km 2,129)
 Indigirka (km 1,726)
 Alazeya (km 1,590)
 Amga (km 1,462), tawimto la mto Aldan
 Olyokma (km 1,320), tawimto la mto Lena
 Markha (km 1,181), tawimto la mto Vilyuy
 Tyung (km 1,092), tawimto la mto Vilyuy
 Maya (km 1,053), tawimto la mto Aldan
 Anabar (km 939)
 Yana (km 872)
 Morkoka (km 812), tawimto la mto Markha
 Uchur (km 812), tawimto la mto Aldan
 Linde (km 804), tawimto la mto Lena
 Nyuya (km 798), tawimto la mto Lena
 Selennyakh (km 796), tawimto la mto Indigirka

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Hakasia

Hakasia (Kirusi: Хакасия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Abakan.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Adygea

Adygea (Kirusi: Адыгея) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Maykop.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Ingushetia

Ingushetia (Kirusi: Ингушетия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Magas. Mji mkubwa  wake ni Nazran.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Karachaevo-Cherkesia

Karachaevo-Cherkessia (Kirusi: Карачаево-Черкесия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Cherkessk.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Kalmykia

Kalmykia (Kirusi: Калмыкия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Elista.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Tuva

Tuva (kwa Kirusi: Тыва) ni jina la jamhuri mojawapo ndani ya Shirikisho la Urusi. Iko katika Siberia ya kusini, kwenye kitovu cha kijiografia cha Asia. 

Imepakana na nchi ya Mongolia upande wa kusini na maeneo yafuatayo ya Shirikisho la Urusi: Jamhuri ya Altai, Jamhuri ya Khakassia, mikoa ya Krasnoyarsk Krai, Irkutsk Oblast na Jamhuri ya Buryatia. 

Mji mkuu wake ni Kyzyl. 

Idadi ya wakazi ni 307,930 (sensa ya mwaka 2010).

Kuanzia 1921 hadi 1944 Tuva ilikuwa nchi huru ya kujitegemea iliyojulikana kwa jina la Tannu Tuva. Mwaka 1944 iliingizwa katika Umoja wa Kisoveti na kuwa sehemu ya Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi, na baada ya anguko la Ukomunisti sehemu ya Shirikisho la Urusi.

Tazama pia 
 Maeneo ya Shirikisho la Urusi

Viungo vya nje
Tuva: Russia's Tibet or the Next Lithuania?

Mikoa ya Urusi
Mkoa Huru wa Yamalo-Nenets

Mkoa Huru wa Yamalo-Nenets (Kirusi: Ямало-Ненецкий автономный округ) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Salehard.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Oblast huru ya Kiyahudi

Oblast huru ya Kiyahudi (kwa Kirusi: Еврейская автономная область) ni eneo la shirikisho la Russia lililopo mashariki mwa Urusi mpakani kwa China. 

Linaitwa hivyo kwa sababu lilianzishwa kwa lengo la kuhifadhi Wayahudi wa Urusi na utamaduni wao. Lakini kwa sasa hao ni 0.2% tu kati ya wakazi wote wa eneo hilo.

Mji mkuu wake ni Birobijan.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Jamhuri ya Altai

Jamhuri ya Altai (Kirusi: Республика Алтай) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Gorno-Altaysk.

Tazama pia 
 Orodha ya mikoa ya Urusi

Mikoa ya Urusi
Magnitogorsk

Magnitogorsk (Kirusi: Магнитогорск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 418.545. Iko katika mkoa wa Chelyabinsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kursk

Kursk (Kirusi: Курск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 413.442. Iko katika mkoa wa Kursk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Tver

Tver (Kirusi: Тверь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Tver Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Nizhniy Tagil

Nizhniy Tagil (Kirusi: Нижний Тагил) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Sverdlovsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Ulan-Ude

Ulan-Ude (Kirusi: Улан-Удэ) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Buryatia.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Arhangelsk

Arhangelsk (Kirusi: Архангельск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 356.051. Iko katika mkoa wa Arhangelsk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Stavropol

Stavropol (Kirusi: Ставрополь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 354.867. Iko katika mkoa wa Stavropol Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kurgan, Kurgan Oblast

Kurgan (Kirusi: Курган) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 345.515. Iko katika mkoa wa Kurgan Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Belgorod

Belgorod (Kirusi: Белгород) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 345.515. Iko katika mkoa wa Belgorod Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Murmansk

Murmansk (Kirusi: Мурманск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Murmansk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kaluga

Kaluga (Kirusi: Калуга) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Kaluga Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Oryol

Oryol (Kirusi: Орёл) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Oryol Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Smolensk

Smolensk (Kirusi: Смоленск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Smolensk Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Chita, Zabaykalskiy Krai

Chita (Kirusi: Чита) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Zabaykalskiy Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Vladimir (mji)

Vladimir (Kirusi: Владимир) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Vladimir Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Vladikavkaz

Vladikavkaz (Kirusi: Владикавказ) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Kaskazi Ossetia-Alania.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Volzhskiy

Volzhskiy (Kirusi: Волжский) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 313.169. Iko katika mkoa wa Volgograd Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Cherepovets

Cherepovets (Kirusi: Череповец) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 311.869. Iko katika mkoa wa Vologda Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Saransk

Saransk (Kirusi: Саранск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 304.866. Iko katika mkoa wa Mordovia.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Tambov

Tambov (Kirusi: Тамбов) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 293.658. Iko katika mkoa wa Tambov Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Vologda

Vologda (Kirusi: Вологда) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 293.046. Iko katika mkoa wa Vologda Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Surgut

Surgut (Kirusi: Сургут) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 285.027. Iko katika mkoa wa Mkoa Huru wa Hanty-Mansi.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Taganrog

Taganrog (kwa Kirusi: Таганрог) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 285.027. Iko katika mkoa wa Rostov Oblast.

Vivutio

Makumbusho 
Makumbusho Tchaikovsky;
Makumbusho Alferaki Palace;
Makumbusho Vasilenko; 
Durov Makumbusho; 
Makumbusho Faina Ranevskaya; 
Makumbusho ya fine art; 
Polytechnic Makumbusho Makumbusho; 
Makumbusho Alexander I; 
Makumbusho ya teknolojia ya anga.

Majengo 
Nyumba ya Rafailovich;
Nyumba Sharonov; 
Nyumba ya Tchaikovsky;
Pande zote nyumba;
Jiwe ngazi;
Chini ya ardhi ya mji ;
Ya Alferaki Ikulu;
Maduka ya dawa Ya Idel ranter;
Nyumba Halibawa;
Nyumba Halizova; 
Nyumba Khanzhonkov;
Nyumba Mitaani; 
Nyumba Tsesarenko; 
Nyumba Chebanenko; 
Nyumba Chebonenko;
Nyumba Chernoyarov; 
Nyumba Sharonov;
Nyumba Szymanowski; 
Nyumba Ya Stahlberg; 
Nyumba Polyakov; 
Nyumba Yankelevich;
Nyumbani Varvaci;
Nyumbani Tretyakov.

Makanisa 
 Kanisa la St. George;
 Kanisa la St. Nicholas;
 Kanisa la St Mary;
 Kanisa la St. Sergius Gereja;
 Kanisa la Utatu Mtakatifu Kanisa;
 Kanisa la St. Paulus Taganrog;
 Kanisa la Alexander Nevsky; 
 Kanisa la St. Panteleimon ;
 Kanisa la picha takatifu ya Mama wa Mungu ya Kazan ; 
 Kanisa la Utatu Mtakatifu.

Sanamu 
 Sanamu ya Garibaldi (1961);
 Sanamu ya Peter I (1903). Kipar Antokolsky ;
 Sanamu ya Chekhov (1831). Kipar Martos;
 Sanamu ya Pushkin (1986). Kipar Neroda; 
 Sanamu ya Lenin (1970). Kipar Tomsk; 
 Sanamu ya Gagarin (1979). Kipar Oleg Komov;
 Sanamu ya Monumen Untuk Maxim Gorky (1950). Kipar Valentina Russo;
 Sanamu ya Faina Ranevskaya (2008). Pematung David Begalov.

Marejeo
 Филевский П. П. История города Таганрога. — М.: Типо-лит. К. Ф. Александрова, 1898. — 376 с.
 Краснознамённый Киевский: Очерки истории Краснознамённого Киевского военного округа (1919—1979). — 2-е изд., испр. и доп. — Киев, Политиздат Украины, 1979.
 Военный энциклопедический словарь. — М.: Воениздат, 1984.
 М. Л. Дударенко, Ю. Г. Перечнев, В. Т. Елисеев и др. Освобождение городов: Справочник по освобождению городов в период Великой Отечественной войны 1941—1945. — М.: Воениздат, 1985. — 598 с.
 Михайлова М.Б., Решетников В. К.. О градостроительной истории Таганрога (конец XVII—начало XX веков) // Архитектурное наследство. — № 36. — М.: Стройиздат, 1986. — С.203—218.
 Берман В. Д. Таганрог. Фотоальбом / Под общ. ред. Е. П. Коноплёвой. — М.: Планета, 1987. — 192 с.
 Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
 Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с.
 Гаврюшкин О. П. Из прошлого старого Таганрога. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2003. — 408 с.
 Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
 Исаев А. В. От Дубно до Ростова. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004. — ISBN 5-9578-0755-9 ; 5-17-022744-2.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Komsomolsk-na-Amure

Komsomolsk-na-Amure (Kirusi: Таганрог) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 281.035. Iko katika mkoa wa Habarovsk Krai.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Kostroma

Kostroma (Kirusi: Кострома) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 281.035. Iko katika mkoa wa Kostroma Oblast.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi
Nalchik

Nalchik (Kirusi: Нальчик) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 274.974. Iko katika mkoa wa Kabardino-Balkaria.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Urusi

Miji ya Urusi