LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kikwerba

Kikwerba ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwerba. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikwerba imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwerba iko katika kundi la Kwerba.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwerba kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwerba 
lugha ya Kikwerba katika Glottolog
lugha ya Kikwerba kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kikwerba-Mamberamo

Kikwerba-Mamberamo ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwerba. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikwerba-Mamberamo imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwerba-Mamberamo iko katika kundi la Kwerba.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwerba-Mamberamo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwerba-Mamberamo 
lugha ya Kikwerba-Mamberamo katika Glottolog
lugha ya Kikwerba-Mamberamo kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kikwesten

Kikwesten ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwesten. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikwesten imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwesten iko katika kundi la Tor.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwesten kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwesten 
lugha ya Kikwesten katika Glottolog
lugha ya Kikwesten kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kikwinsu

Kikwinsu ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwinsu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikwinsu imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwinsu iko katika kundi la Kwerba.

Viungo vya nje
lugha ya Kikwinsu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikwinsu 
lugha ya Kikwinsu katika Glottolog
lugha ya Kikwinsu kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimander

Kimander ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamander. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimander imehesabiwa kuwa watu 20 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimander iko katika kundi la Tor.

Viungo vya nje
lugha ya Kimander kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimander 
lugha ya Kimander katika Glottolog
lugha ya Kimander kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kimawes

Kimawes ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamawes. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimawes imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimawes iko katika kundi lake lenyewe la Kimawes.

Viungo vya nje
lugha ya Kimawes kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimawes 
lugha ya Kimawes katika Glottolog
lugha ya Kimawes kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiorya

Kiorya ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Waorya. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kiorya imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiorya iko katika kundi lake lenyewe la Kiorya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiorya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiorya
lugha ya Kiorya katika Glottolog
lugha ya Kiorya kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kisamarokena

Kisamarokena ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasamarokena. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kisamarokena imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisamarokena iko katika kundi la Kwerba.

Viungo vya nje
lugha ya Kisamarokena kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisamarokena
lugha ya Kisamarokena katika Glottolog
lugha ya Kisamarokena kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kisause

Kisause ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasause. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisause imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisause iko katika kundi lake lenyewe la Sause.

Viungo vya nje
lugha ya Kisause kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisause
lugha ya Kisause katika Glottolog
lugha ya Kisause kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kitrimuris

Kitrimuris ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Watrimuris. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kitrimuris imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitrimuris iko katika kundi la Kwerba.

Viungo vya nje
lugha ya Kitrimuris kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitrimuris
lugha ya Kitrimuris katika Glottolog
lugha ya Kitrimuris kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kivitou

Kivitou ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wavitou. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kivitou imehesabiwa kuwa watu 630. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivitou iko katika kundi la Tor.

Viungo vya nje
lugha ya Kivitou kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivitou
lugha ya Kivitou katika Glottolog
lugha ya Kivitou kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Kiwares

Kiwares ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawares. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiwares imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwares iko katika kundi la Tor.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwares kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwares
lugha ya Kiwares katika Glottolog
lugha ya Kiwares kwenye Ethnologue

Lugha za Indonesia
Simoni wa Lipnica

Simoni wa Lipnica, O.F.M., kwa Kipolandi Szymon z Lipnicy (Lipnica Murowana, 1437 hivi – Krakov, 18 Julai 1482), alikuwa padri wa shirika la Ndugu Wadogo nchini Polandi. 

Alitangazwa na Papa Innocent XI kuwa mwenye heri tarehe 24 Februari 1685 akatangazwa mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 3 Juni 2007.

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya kifo chake, tarehe 18 Julai.

Maisha
Alizaliwa katika familia yenye imani na maadili ya Ukristo huko Lipnica Murowana, kusini mwa Poland. 

Baada ya kusoma katika shule ya parokia, mwaka 1454 alihamia Kraków ili kusoma katika chuo kikuu maarufu, jina lake Jagiellonian Academy. 

Kisha kusikiliza hotuba ya Yohane wa Capestrano, alimuomba shauri ili kujiunga na urekebisho wa Wafransisko wa Observansya. 

Aliambiwa amalize kwanza masomo, na ndivyo alivyofanya.

Kisha kupata digrii mwaka 1457 aliingia konventi ya Mt. Bernardino kwa ajili ya unovisi.

Alipomaliza masomo ya teolojia, alipata upadirisho mwaka 1465.

Baadaye alijulikana kama mhubiri hodari. 

Alifariki akiwa anahudumia waliopatwa na tauni. Inasemekana alikuwa amemuomba Mungu afe yeye wasife wengine. Kwa vyovyote, alipofariki mwenyewe, ugonjwa huo ulikoma.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Saint Simon of Lipnicza  at Patron Saints Index
 Szymon of Lipnica  
 Biography from the Vatican website

Waliozaliwa 1437
Waliofariki 1482
Wafransisko
Mapadri
Watakatifu wa Poland
Kiajie

Kiajie ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waajie. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiajie imehesabiwa kuwa watu 5360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiajie iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiajie kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiajie 
lugha ya Kiajie katika Glottolog
lugha ya Kiajie kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiarhâ

Kiarha ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waarha. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiarha imehesabiwa kuwa watu 170, na lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarha iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiarha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiarha 
lugha ya Kiarha katika Glottolog
lugha ya Kiarha kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiarhö

Kiarhö ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waarhö. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiarhö imehesabiwa kuwa watu kumi inagawa kuna Waarhö 350, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarhö iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiarhö kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiarhö 
lugha ya Kiarhö katika Glottolog
lugha ya Kiarhö kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kibwatoo

Kibwatoo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wabwatoo. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibwatoo imehesabiwa kuwa watu 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibwatoo iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibwatoo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibwatoo 
lugha ya Kibwatoo katika Glottolog
lugha ya Kibwatoo kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kicaac

Kicaac ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wacaac. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kicaac imehesabiwa kuwa watu 1170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicaac iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kicaac kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicaac 
lugha ya Kicaac katika Glottolog
lugha ya Kicaac kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kicemuhi

Kicemuhi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wacemuhi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kicemuhi imehesabiwa kuwa watu 2600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicemuhi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kicemuhi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kicemuhi 
lugha ya Kicemuhi katika Glottolog
lugha ya Kicemuhi kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kidrehu

Kidrehu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wadrehu. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kidrehu imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidrehu iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kidrehu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidrehu 
lugha ya Kidrehu katika Glottolog
lugha ya Kidrehu kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kidrubea

Kidrubea ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wadrubea. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kidrubea imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidrubea iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kidrubea kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidrubea 
lugha ya Kidrubea katika Glottolog
lugha ya Kidrubea kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kifagauvea

Kifagauvea ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wafagauvea. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kifagauvea imehesabiwa kuwa watu 2220. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifagauvea iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifagauvea kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifagauvea 
lugha ya Kifagauvea katika Glottolog
lugha ya Kifagauvea kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kifutuna-Mashariki

Kifutuna-Mashariki ni lugha ya Kiaustronesia nchini Wallis na Futuna na Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wafutuna. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kifutuna-Mashariki nchini Wallis na Futuna imehesabiwa kuwa watu 3600. Pia kuna wasemaji 2900 nchini Kaledonia Mpya (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifutuna-Mashariki iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifutuna-Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifutuna-Mashariki
lugha ya Kifutuna-Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kifutuna-Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Wallis na Futuna
Lugha za Kaledonia Mpya
Lea

Lea (לֵאָה|Le'a|Lēʼā) ni jina la mzizi wa kibiblia lenye maana ya ng'ombe pori katika lugha ya Kiebrania katika kitabu cha Mwanzo katika Biblia. 

Lea ni dada wa Raheli. 

Lea aliolewa na Yakobo Israeli na kuwa mama wa watoto sita wa kiume: Reubeni, Simeoni, Lawi, Yuda, Isakari, Zebuluni, pamoja na binti, jina lake Dina.

Watu wa Biblia
Milioni

Milioni (1,000,000) au elfu elfu, ni namba ambayo inafuata 999,999 na kutangulia 1,000,001. Inaandikwa pia 106.

Jina linatokana na lugha ya Kiitalia asili ambapo millione (milione katika Kiitalia cha kisasa) lina mzizi katika neno mille, "1000", likiongezea mnyambuliko -one unaodokeza ukubwa.

Kwa wingi wa milioni kuna kawaida tofauti ya kuzitaja baada ya milioni 999 yaani kuanzia milioni elfu moja au 109. Katika Afrika ya Mashariki wengi hufuata "skeli fupi" inayoita namba hii bilioni moja. Lakini katika vitabu vingi vya Kiingereza vya miaka iliyopita, pamoja na lugha nyingi za Ulaya ,namba hii huitwa "miliardi" na bilioni ni 1012.

Tazama pia
Bilioni
Trilioni

Tanbihi

Namba
Hisabati
Elfu

Elfu ni namba inayoandikwa 1000 (moja sifuri sifuri sifuri) kwa tarakimu za kawaida, ila kwa namba za Kirumi M tu (kutokana na neno la Kilatini mille, yaani elfu moja). Miaka elfu inaitwa milenia, kutokana na Kilatini millennium (ambapo mille ni elfu na annus ni mwaka).

Ni namba ambayo inafuata 999 na kutangulia 1001. Jina linatokana na Kiarabu na kutamkwa pia alfu.

Ni namba asilia inayofuata 999 na kutangulia 1001.

Inaweza kuandikwa pia 103.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 5 x 5 x 5 (au 23 x 53).

Matumizi
 Namba hurejea miaka 1000 KK na 1000 BK.

Tanbihi

 Wells, D. The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers London: Penguin Group. (1987): 133

Viungo vya nje 

 On the Number 1000

Namba asilia
Hisabati
Dina

Dina katika Biblia ya Kiebrania alikuwa binti wa Yakobo Israeli, babu wa Waisraeli, na Lea, mke wake wa kwanza. 

Sehemu ya magombano kwa Shekemu, mtoto wa kiume wa Kanaani au Viongozi wa Wahivi, ilifuatana na kisasi kutoka kwa kaka zake Dina Simeoni na Lawi dhidi ya  ubakaji wa Dina unaosimuliwa katika kitabu cha Mwanzo sura ya 34.

Watu wa Biblia
Kifwai

Kifwai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wafwai. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kifwai imehesabiwa kuwa watu 1860. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifwai iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifwai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifwai 
lugha ya Kifwai katika Glottolog
lugha ya Kifwai kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kihaeke

Kihaeke ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wahaeke. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kihaeke imehesabiwa kuwa watu 300, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihaeke iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihaeke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihaeke 
lugha ya Kihaeke katika Glottolog
lugha ya Kihaeke kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kihaveke

Kihaveke ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wahaveke. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kihaveke imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihaveke iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihaveke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihaveke 
lugha ya Kihaveke katika Glottolog
lugha ya Kihaveke kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kihmwaveke

Kihmwaveke ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wahmwaveke. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kihmwaveke imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihmwaveke iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kihmwaveke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihmwaveke 
lugha ya Kihmwaveke katika Glottolog
lugha ya Kihmwaveke kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiiaai

Kiiaai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waiaai. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiiaai imehesabiwa kuwa watu 4080. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiaai iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiiaai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiiaai 
lugha ya Kiiaai katika Glottolog
lugha ya Kiiaai kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kijava cha Kaledonia Mpya

Kijava ya Kaledonia Mpya ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wajava waliohamia nchini Kaledonia Mpya kati ya miaka 1900 na 1938. Idadi ya wasemaji wa Kijava ya Kaledonia Mpya imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijava ya Kaledonia Mpya iko katika kundi la Kijava.

Viungo vya nje
lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijava ya Kaledonia Mpya 
lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya katika Glottolog
lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kijawe

Kijawe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wajawe. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kijawe imehesabiwa kuwa watu 990. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijawe iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kijawe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijawe 
lugha ya Kijawe katika Glottolog
lugha ya Kijawe kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kineku

Kineku ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waneku. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kineku imehesabiwa kuwa watu 130, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kineku iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kineku kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kineku 
lugha ya Kineku katika Glottolog
lugha ya Kineku kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kinelemwa-Nixumwak

Kinêlêmwa-Nixumwak (au Kikumak) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanêlêmwa na Wanixumwak. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinêlêmwa-Nixumwak imehesabiwa kuwa watu 1090. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinêlêmwa-Nixumwak iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinêlêmwa-Nixumwak 
lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak katika Glottolog
lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kinemi

Kinemi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanemi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinemi imehesabiwa kuwa watu 910. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinemi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinemi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinemi 
lugha ya Kinemi katika Glottolog
lugha ya Kinemi kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kinengone

Kinengone ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanengone. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinengone imehesabiwa kuwa watu 8720. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinengone iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinengone kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinengone 
lugha ya Kinengone katika Glottolog
lugha ya Kinengone kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kinumee

Kinumee ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanumee. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinumee imehesabiwa kuwa watu 2180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinumee iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinumee kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinumee
lugha ya Kinumee katika Glottolog
lugha ya Kinumee kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kinyelayu

Kinyelayu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanyelayu. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinyelayu imehesabiwa kuwa watu 1960. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyelayu iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinyelayu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinyelayu
lugha ya Kinyelayu katika Glottolog
lugha ya Kinyelayu kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiorowe

Kiorowe ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waorowe. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiorowe imehesabiwa kuwa watu 490. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiorowe iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiorowe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiorowe
lugha ya Kiorowe katika Glottolog
lugha ya Kiorowe kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kipaici

Kipaici ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wapaici. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipaici imehesabiwa kuwa watu 7250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaici iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipaici kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipaici
lugha ya Kipaici katika Glottolog
lugha ya Kipaici kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kipije

Kipije ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wapije. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipije imehesabiwa kuwa watu 180, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipije iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipije kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipije
lugha ya Kipije katika Glottolog
lugha ya Kipije kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kipwaamei

Kipwaamei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wapwaamei. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipwaamei imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipwaamei iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipwaamei kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipwaamei
lugha ya Kipwaamei katika Glottolog
lugha ya Kipwaamei kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kipwapwa

Kipwapwa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wapwapwa. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipwapwa imehesabiwa kuwa watu 40 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipwapwa iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kipwapwa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipwapwa
lugha ya Kipwapwa katika Glottolog
lugha ya Kipwapwa kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kisishee

Kisishee (au Kizire) ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya iliyozungumzwa na Wasishee. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kisishee, msemaji wa mwisho amefariki miaka ya 1990, yaani lugha imtoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisishee iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisishee kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisishee
lugha ya Kisishee katika Glottolog
lugha ya Kisishee kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kitayo

Kitayo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Watayo. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kitayo imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitayo iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kitayo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitayo
lugha ya Kitayo katika Glottolog
lugha ya Kitayo kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kitiri

Kitiri ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Watiri. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kitiri imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitiri iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kitiri kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitiri
lugha ya Kitiri katika Glottolog
lugha ya Kitiri kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kivamale

Kivamale ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wavamale. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kivamale imehesabiwa kuwa watu 100 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivamale iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kivamale kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kivamale
lugha ya Kivamale katika Glottolog
lugha ya Kivamale kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiwaamwang

Kiwaamwang ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya iliyozungumzwa na Wawaamwang. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiwaamwang, yaani lugha imtoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaamwang iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaamwang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaamwang
lugha ya Kiwaamwang katika Glottolog
lugha ya Kiwaamwang kwenye Ethnologue

Lugha za Kaledonia Mpya
Kiarem

Kiarem ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Waarem. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiarem imehesabiwa kuwa watu 20 nchini Vietnam na watu 20 tena nchini Laos, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarem iko katika kundi la Kichut.

Viungo vya nje
lugha ya Kiarem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiarem 
lugha ya Kiarem katika Glottolog
lugha ya Kiarem kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Lugha za Laos
Kibahnar

Kibahnar ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wabahnar. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibahnar imehesabiwa kuwa watu 158,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibahnar iko katika kundi lake lenyewe la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibahnar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibahnar 
lugha ya Kibahnar katika Glottolog
lugha ya Kibahnar kwenye Ethnologue

Lugha za Vietnam
Kibrao

Kilave (au Kibrao) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Laos, Kamboja na Vietnam inayozungumzwa na Wabrao. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibrao nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 22,800. Pia kuna wasemaji 9030 nchini Kamboja (2008) na wasemaji 310 nchini Vietnam (1999). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibrao iko katika kundi lake lenyewe la Kibahnariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kibrao kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibrao 
lugha ya Kibrao katika Glottolog
lugha ya Kibrao kwenye Ethnologue

Lugha za Laos
Lugha za Kamboja
Lugha za Vietnam
Makonde (maana)

Makonde inaweza kumaanisha

Watu wa kabila la Wamakonde wanaoishi Tanzania na Msumbiji karibu na mpaka kati ya nchi hizi walio mashuhuri kama wachongaji wa ubao.

 Makonde ni kata ya Wilaya ya Lindi Mjini

 Makonde (Ludewa) ni kata ya Wilaya ya Ludewa katika Mkoa wa Iringa.

Makala zinazotofautisha maana
Edmond Debeaumarché

Edmond Debeaumarché (Dijon, 15 Desemba 1906 - Suresnes, 28 Machi 1959) alikuwa Mfaransa mzalendo, shujaa wa kupinga uvamizi wa nchi yake wakati wa Vita Kuu ya Pili.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1959
Watu wa Ufaransa
Kaligrafia

Kaligrafia ni sanaa ya kuandika vizuri na kurembisha maandishi.
Neno latokana na lugha ya Kigiriki (καλλιγραφία (kalligrafía) inayounganisha κάλλος (kállos, uzuri, urembo) na γράφειν (gráfein, kuandika)) kupitia Kiingereza calligraphy.

Asili ya kaligrafia iko katika kazi ya kunakili maandiko matakatifu kama vile Korani au Biblia au kutoa hati rasmi. Kabla ya kuanzishwa kwa uchapishaji vitabu vyote viliandikwa kwa mkono kwa kutumia kalamu au burashi.

Katika utamaduni ya Wakristo wa Ulaya waandishi walilenga kutumia herufi nzuri kwa matini kwa jumla waliponakili sehemu za Biblia zilizotumiwa kwa masomo katika makanisa au monasteri. Herufi za kwanza za milango au sehemu maalumu mara nyigi zilipambwa kwa namna ya pekee. Njia nyingine ilikuwa kuongeza picha kando la maneno.

Katika utamaduni wa Uislamu kaligrafia ilipata nafasi ya pekee kwa mapambo ya muswada au majengo kama msikiti na madrasa.  Kufuatana na mafundisho ya walimu Waislamu wengi hairuhusiwi kuchora picha ya viumbe na hata kama kuna mifano mingi ya uchoraji picha katika utamaduni wa Kiislamu kwa jumla hautumiwi katika muswada ya kidini na kwenye majengo ya kidini. Badala yake wasanii wa Kiislamu walitumia ayat za Qurani, maneno ya basmala (=bismillah), takbir, majina ya Allah, Muhamad,  makhalifa rashidun au maimamu ya Shi'a yanayoandikwa kwa uzuri na kuwa pambo la ukuta au muswada.

Utamaduni wa Asia ya Mashariki hasa China, Korea na Japani inaheshimu sana kaligrafia tangu zamani hadi leo. Maneno au sentensi ya wanafalsafa au ya kidini yanachorwa na kuwekwa kama mapambo katika mabustani nyumbani, kwenye mahekalu au majengo ya umma. Watoto hufundishwa sanaa hii nyumbani na pia shuleni.

References

Tazama pia
 https://www.dmoz.org/Arts/Visual_Arts/Calligraphy Kaligrafia kwenye Open Directory Project DMOZ
 Kaligrafos - The Dallas Calligraphy Society, a non-profit guild promoting the calligraphic arts
Friends of Calligraphy, San Francisco, California
New Zealand Calligraphers , a national network of affiliated calligraphy guilds
The Edward Johnston Foundation - Research centre for calligraphy and lettering arts
Tovuti kuhusu kaligrafia ya Kiislamu 

Mwandiko
sanaa
Basmala

Basmala (Ar. بسملة‎ basmala) ni jina kwa maneno ya Bismillah (بسم الله‎ "Kwa jina la Mungu/Allah", kamili "b-ismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi") ambayo ni maneno ya ufunguzi kwa sura za Qurani. Ar-rahman („mwenye rehema“) na Ar-rahim („mwenye neema“) ni pia kati ya majina 99 ya Allah. 

Waislamu hutumia maneno haya mara nyingi kwa mfano kila wanapoanza sala au kazi muhimu kama vile kabla ya kula chakula, kabla ya safari, wakati wa kuingia katika msikiti, wakati wa kuzika maiti.

Katika sanaa ya Kiislamu basmala hutumiwa mara nyingi kama kaligrafia.

Picha

Marejeo

Viungo vya Nje 

Bismillah Samples, a collection of bismillah art-forms.
Bismallah  in Tadabbur-i-Qur'an.
Meaning of Bismillah
Beyond Probability, God's Message in Mathematics. Series 1: The Opening Statement of the Quran (The Basmalah).

Uislamu
Misahafu
Mwandiko
Go (mchezo)

Go (kutoka Kijapani 囲碁 i-go) ni mchezo wa ubao kwa wachezaji wawili.

Ubao wa Go
Ubao wa Go unafanywa kwa kuchora mistari ya wima 19 na mistari ya mlalo 19. Wakati mwingine, hasa kwa mchezo mfupi zaidi, hutumiwa pia ubao mdogo wa mistari 13x 13 au 9x9. Vipimo vya ubao ni baina sentimita 45 hadi 48 kwa urefu na sentimta 42 hadi 44 kwa upana.

Mchezo unafanywa kwa kutumia mikingamano ya mistari hii, si kwa kutumia miraba kati ya mistari. 

Kuna aina 2 za ubao: ama ubao mbapa (jinsi ilivyo kwa sataranji au chesi) au ubao mwenye umbo la meza ndogo.

Kete za Go
Wachezaji hutumia kete ndogo, mmoja za rangi nyeusi na mwenzake za rangi nyeupe. Idadi ni kete nyeusi 181 na kete nyeupe 180, maana nyeusi inaanza. Jumla ya kete ni 361 ilhali ubao huwa na mikingamano 360 na zinatosha kufunika kila mkingamano wa ubao.

Nchini Japani wanapenda kutumia jiwe la grife kwa kete nyeusi na simbi za wakombe kwa kete nyeupe. Kuna pia kete za plastiki, za kauri au za mawe yenye rangi ya kufaa. Katika China walitumia pia mawe ya thamani.

Mchezo

Mchezo huanza bila kete yoyote kwenye ubao. Mchezaji mweusi anaanza kwa kuweka kete ya kwanza juu ya mkingamano anaochagua. Mwenzake anafuata. Kila mchazaji anaweka kete moja-moja kwa zamu.

Shabaha ya mchezo ni kutawala sehemu kubwa ya ubao iwezekanavyo na kukamata kete za mpinzani. Kete inakamatwa kama inazungukwa kabisa na kete za rangi nyingine hadi kukosa nafasi ya kuongeza kete kando lake. 

Kete zilizokamatwa zinaondolewa na kutunzwa kama "wafungwa". Kila "mfungwa" huhesabiwa kama pointi moja. Pointi zinahesabiwa mwishoni mwa mchezo kumgundua mshindi.

Pointi nyingine zinapatikana kwa kuhesabu mikingamano isiyo na kete katika eneo lililofungwa na kete za rangi moja.

Historia
Mchezo ulianzishwa nchini China unapojulikana kwa jina 围棋 "weiqi" tangu miaka 2000 au zaidi. Kutoka China mchezo wa Go ulisambaa hadi Korea na Japani. Leo hii kuna wachezaji kote duniani.  

Go inapatikana pia kwenye intaneti kama mchezo wa online.

Marejeo

Tovuti za Nje 
 Sensei's Library, the largest Wiki about Go
 Go Citizendium

Michezo
Ufinyanzi

Ufinyanzi ni teknolojia na ufundi wa kutengeneza vyombo kwa matumizi ya binadamu kwa kutumia udongo wa mfinyanzi au kauri. 

Udongo wa ufinyanzi unapewa umbo unaotakiwa, kukaushwa, kupambwa na kuchomwa kwa moto na kwa njia hii vyombo vigumu vinatokea kwa matumizi yanayotakiwa kama vile sahani, bakuli, chungu, kikombe au birika.

Udongo unaofaa
Udongo wa aina ya ufinyanzi ni udongo wa pekee ambao una chembechembe ndogo sana. Chembe zake ni ndogo kuliko mikromita 2. Unapokea maji na kuyashika ndani yake na katika hali ya unyevu ni laini sana una tabia ya kushikamana. Tabia hii inamruhusu mfinyanzi kuupa maumbo mbalimbali.  

Lakini baada ya kukauka unakuwa mgumu. Ukichomwa motoni ugumu unaongezeka pia uwezo wake wa kuvumilia kanieneo.

Mbinu za kufinyanga udongo
Kuna mbinu mbalimbali za kufinyanga vyombo.

 vipande bapa vya udongo wa mfinyazi vinatandikwa kwa umbo kama chapati, kukatwa na kuunganishwa katika hali bichi halafu kusawazishwa.
 koili ambazo ni vipande virefu vyembamba vinabingirishwa na kupewa umbo kama kamba halafu kuviringishwa rusu juu ya rusu, halafu uso unasawazishwa.
 wafinyanzi wengi hutumia gurudumu la mfinyanzi. Kipande cha udongo wa mfinyanzi kinaviringishwa na gurudumu halafu uwazi wa ndani unatengenezwa kwa mkono au kifaa chenye umbo na umbo la nje vilevile.
 leo hii vyombo vingi vya kufinyangwa vinatengenezwa viwadani wa kutumia mashine na kalibu.

Kukausha vyombo

Kupamba vyombo

Kutia kioo

Kuchoma

Historia

Viungo vya nje

Ancient pottery in Canada
Ceramic Collection at the Royal Military College of Canada Museum 
Pottery manufacture in recent past
Stoke-on-Trent Museums - Ceramics Collections Online 

Teknolojia
Malkoha

Malkoha (kutoka Kisinhala: mal-koha au kekeo-maua) ni ndege wakubwa kiasi wa nusufamilia Phaenicophaeinae katika familia Cuculidae. Spishi za malkoha zinazotokea Afrika zinaitwa ukiki (Ceuthmochares) na kua (Coua) kwa Kiswahili. Lakini hivi karibuni wataalamu wengine wameainisha kua katika nusufamilia yao, Couinae, pamoja na kekeo-ardhi (Carpococcyx). Nje ya Afrika spishi zote zinatokea misitu ya Asia ya Kusini na ya Mashariki. Rangi za ndege hawa ni kijivu, kahawia au buluu, pengine nyeupe chini, na spishi nyingi zina nyekundu kwa tumbo, koo, uso, kishungi na/au domo. Spishi zinazotafuta chakula ardhini zina miguu yenye nguvu na zinaweza kukimbia. Zile zinazokaa mitini huenda kutoka tawi hadi tawi na kuruka kama dudumizi. Hula wadudu na vertebrata wadogo kama mijusi hasa lakini mbegu na beri pia. Kinyume na kekeo (Cuculinae) malkoha hutengeneza tago lao lenyewe katika mti kwa kawaida. Jike hutaga mayai 1-5 kufuatana na spishi.

Spishi za Afrika
 Ceuthmochares aereus, Ukiki Buluu (Chattering yellowbill)
 Ceuthmochares a. aereus, Ukiki buluu
 Ceuthmochares a. flavirostris, Ukiki Magharibi
 Ceuthmochares australis, Ukiki Kijani (Whistling yellowbill)
 Coua caerulea, Kua Buluu (Blue Coua)
 Coua coquereli, Kua wa Coquerel (Coquerel's Coua)
 Coua cristata, Kua Kishungi (Crested Coua)
 Coua c. maxima – inajulikana kutoka ndege mmoja tu, pengine imekwisha mwisho wa karne ya 20 au ndege hawa alikuwa chotara
 Coua cursor, Kua Mkimbiaji (Running Coua)
 Coua delalandei, Kua wa Delalande (Delalande's Coua) imekwisha sasa (mwisho wa karne ya 19)
 Coua gigas, Kua Mkubwa (Giant Coua)
 Coua olivaceiceps, Kua Utosi-zeituni (Olive-capped Coua)
 Coua reynaudii, Kua Paji-jekundu (Red-fronted Coua)
 Coua ruficeps, Kua Utosi-mwekundu (Red-capped Coua)
 Coua serriana, Kua Kidari-chekundu (Red-breasted Coua)
 Coua verreauxi, Kua wa Verreaux (Verreaux's Coua)

Spishi za Asia
 Carpococcyx radiceus (Bornean ground cuckoo)
 Carpococcyx renauldi (Coral-billed ground cuckoo)
 Carpococcyx viridis (Sumatran ground cuckoo)
 Dasylophus cumingi (Scale-feathered malkoha)
 Dasylophus superciliosus (Rough-crested malkoha)
 Phaenicophaeus curvirostris (Chestnut-breasted malkoha)
 Phaenicophaeus diardi (Black-bellied malkoha)
 Phaenicophaeus pyrrhocephalus (Red-faced malkoha)
 Phaenicophaeus sumatranus (Chestnut-bellied malkoha)
 Phaenicophaeus tristis (Green-bellied malkoha)
 Phaenicophaeus viridirostris (Blue-faced malkoha)
 Rhinortha chlorophaea (Raffles's malkoha)
 Taccocua leschenaultii (Sirkeer malkoha)
 Zanclostomus javanicus (Red-billed malkoha)

Picha

Kekeo na jamaa
Ukiki

Ukiki au pundamakaa ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi Ceuthmochares katika nusufamilia Phaenicophaeinae ya familia Cuculidae wanaofanana na kekeo. Wana mnasaba na malkoha wa Asia. Wanatokea misitu wa Afrika kusini kwa Sahara. Rangi yao ni buluu au kijani na wana domo njano (kwa sababu ya hii huitwa yellowbill kwa Kiingereza). Hula wadudu wakubwa hasa lakini konokono, vertebrata wadogo, matunda na mbegu pia. Kinyume na kekeo hutengeneza tago lao lenyewe katika mti. Jike hutaga mayai meupe mawili.

Spishi
 Ceuthmocharis aereus, Ukiki Buluu (Chattering yellowbill)
 Ceuthmocharis a. aereus, Ukiki buluu
 Ceuthmocharis a. flavirostris, Ukiki Magharibi
 Ceuthmocharis australis, Ukiki Kijani (Whistling yellowbill)

Picha

Kekeo na jamaa
Harun ar-Rashid

Harun ar-Rashid (kwa Kiarabu ‏ هارون الرشيد‎) alikuwa khalifa wa tano wa nasaba ya Waabbasi aliyetawala milki kubwa ya Kiislamu (zaidi ya Iran, Iraq, Saudi Arabia, Syria na Afrika Kaskazini) kati ya miaka 786 hadi 809 BK.

Maisha
Alizaliwa mjini Ray (Uajemi) akafariki mjini Tus (Uajemi) wakati wa vita dhidi ya waasi. 

Kipindi chake cha utawala kilikuwa na maendeleo makubwa ya elimu na utamaduni. Sanaa ya Kiislamu (ikiwa pamoja na muziki) ilistawi. 

Maktaba yake ilikuwa msingi kwa taasisi ya Nyumba ya hekima (Dar-al-Hikma) mjini Baghdad iliyokuwa kama chuo kikuu ambako vitabu vingi vilitafsiriwa kwa lugha ya Kiarabu kutoka Kigiriki, Kichina, Kisanskrit, Kiajemi na Kiaramu (Syriac). Kwa njia hiyo Baghdad ilikuwa kitovu cha elimu cha kimataifa wakati huo.

Harun alituma mabalozi kwenda hadi China na pia kwa Kaisari Karolo Mkuu wa Dola Takatifu la Kiroma. 

Mwaka 796 Harun ar-Rashid alihamisha mji mkuu wake kutoka Baghdad kwenda Raqqa katika Syria.

Anakumbukwa kama mtu wa hekima kubwa, akionekana hivyo katika hadithi za Alfu Lela U Lela.

Vitabu juu ya Harun ar-Rashid
al-Masudi, The Meadows of Gold, The Abbasids, transl. Paul Lunde and Caroline Stone, Kegan paul, London and New York, 1989
al-Tabari "The History of al-Tabari" volume XXX "The 'Abbasid Caliphate in Equilibrium" transl. C.E. Bosworth, SUNY, Albany, 1989.

Harry St John Bridger Philby. Harun al Rashid (London: P. Davies) 1933.
Einhard and Notker the Stammerer, "Two Lives of Charlemagne," transl. Lewis Thorpe, Penguin, Harmondsworth, 1977 (1969)
 John H. Haaren, Famous Men of the Middle Ages 
 William Muir, K.C.S.I., The Caliphate, its rise, decline, and fall 
Theophanes, "The Chronicle of Theophanes," transl. Harry Turtledove, University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 1982

 

Khalifa
Watu wa Iran
Historia ya Uislamu
Historia ya Uajemi
Zelda Williams

Zelda Rae Williams (amezaliwa tarehe 31 Julai 1989) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia nchini Marekani.

Viungo vya nje
 

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1989
Watu walio hai
New York City
New York
Paradise Cay

Paradise Cay ni eneo la jimbo la California nchini Marekani.

Umaarufu wake hasa ni kama mahali pa kufariki kwa Robin Williams (1951-2014).

Marejeo

California
Tiburon

Paradise Cay ni mji wa jimbo la California nchini Marekani.

Viungo vya Nje
 Tovuti ya Tiburon

Miji ya Marekani
California
Marin County

Marin County ni wilaya ya jimbo la California nchini Marekani.

Viungo vya Nje
 Tovuti ya Marin County

Miji ya Marekani
California
Ngagi

{{Uainishaji
| rangi = pink
| jina = Ngagi
| picha = Gorilla 019.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| domeni = Eukaryota (Viumbe walio na seli zenye kiini)
| himaya = Animalia </small>(Wanyama)</small>
| faila = Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)
| ngeli = Mamalia (Wanyama wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao)
| oda = Primates (Wanyama wanaofanana kiasi na binadamu)
| nusuoda = Haplorrhini (Wanyama wanaofanana zaidi na kima)
| oda_ya_chini = Simiiformes (Wanyama kama kima)
| oda_ndogo = Catarrhini (Kima wa Dunia ya Kale)
| familia_ya_juu = Hominoidea (Masokwe)
| familia = Hominidae (Masokwe wakubwa)
| nusufamilia = Homininae
| kabila = Gorillini
| jenasi = Gorilla (Ngagi)
| bingwa_wa_jenasi = I. Geoffroy, 1852
| subdivision = Spishi 2:
 G. beringei Matschie, 1903
 G. gorilla Savage, 1847
| ramani = ZL Gorilla (genus).png
| maelezo_ya_ramani = Msambao wa spishi za ngagi: nyekundu - G. gorilla, njano - G. beringei}}
Ngagi ni wanyama wakubwa wa jenasi Gorilla katika familia Hominidae. Ngagi wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika.

Spishi
 Gorilla beringei, Ngagi Mashariki au Gorila Mashariki (Eastern Gorilla)
 Gorilla b. beringei, Ngagi-milima (Mountain Gorilla: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda na Uganda)
 Gorilla b. graueri, Ngagi wa Uwanda wa Chini Mashariki (Eastern Lowland Gorilla: Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo)
 Gorilla gorilla, Ngagi Magharibi au Gorila Magharibi (Western Gorilla)
 Gorilla g. diehli, Ngagi wa Nijeria (Cross River Gorilla: Nijeria na Kameruni)
 Gorilla g. gorilla'', Ngagi wa Uwanda wa Chini Magharibi (Western Lowland Gorilla: Kameruni, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Gaboni, Ginekweta, Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo na Angola)

Picha 

Kima na jamaa
Wanyama wa Afrika
Sokwe Mtu

{{Uainishaji
| rangi = pink
| jina = Sokwe Mtu
| picha = Schimpanse Zoo Leipzig.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Sokwe mtu wa kawaida (Pan troglodytes) katika bustani ya wanyama
| domeni = Eukaryota (Viumbe walio na seli zenye kiini)
| himaya = Animalia (Wanyama)
| faila = Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)
| ngeli = Mamalia (Wanyama wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao)
| oda = Primates (Wanyama wanaofanana kiasi na binadamu)
| nusuoda = Haplorrhini (Wanyama wanaofanana zaidi na kima)
| oda_ya_chini = Simiiformes (Wanyama kama kima)
| oda_ndogo = Catarrhini (Kima wa Dunia ya Kale)
| familia_ya_juu = Hominoidea (Masokwe)
| familia = Hominidae (Masokwe wakubwa)
| nusufamilia = Homininae
| kabila = Hominini
| jenasi = Pan
| subdivision = Spishi 2:
 P. paniscus Schwartz, 1927
 P. troglodytes (Blumenbach, 1775)
| ramani = Pan (genus) distribution map.png
| maelezo_ya_ramani = Msambao wa (nusu)spishi za sokwe mtu: nyekundu - P. paniscus, buluu - P. t. schweinfurthii, zambarau - P.t. troglodytes, kijani - P.t. vellerosus, njano - P.t. verus.
}}
Masokwe mtu ni wanyama wakubwa wa jenasi Pan katika familia Hominidae (masokwe wakubwa). Masokwe hawa wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika.

Spishi
 Pan paniscus, Bonobo au Sokwe Mtu Mdogo (Bonobo au Pygmy Chimpanzee: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)
 Pan troglodytes, Sokwe Mtu wa Kawaida (Common Chimpanzee)
 Pan t. schweinfurthii, Sokwe Mtu Mashariki (Eastern Chimpanzee: Jamhuri ya Afrika ya Kati, Sudani, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania na Zambia)
 Pan t. troglodytes, Sokwe Mtu wa Kati (Central Chimpanzee: Kameruni, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Ginekweta, Gaboni, Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo)
 Pan t. vellerosus, Sokwe Mtu wa Nijeria (Nigerian Chimpanzee: Nijeria na Kameruni)
 Pan t. verus'', Sokwe Mtu Magharibi (Western Chimpanzee: Senegali, Mali, Gine, Sierra Leone, Liberia, Kodivaa na Ghana)

Picha 

Kima na jamaa
Wanyama wa Afrika
Chawa

Chawa ni wadudu wadogo wa oda ndogo Phthiraptera katika nusuoda Troctomorpha wa oda Psocodea. Wahenga wao ni chawa-vitabu na kama hawa chawa hawana mabawa. Wadudu hawa wote ni vidusia wa nje juu ya ndege na mamalia isipokuwa Monotremata (kinyamadege na mhanganungu), popo, nyangumi, pomboo na kakakuona. Kuna aina mbili za chawa: wanaokula nywele, manyoya na seli za ngozi zilizokufa, na wanaofyunza damu ya mwenyeji. Chawa wa aina ya kwanza wana vipande vya mdomo vya kutafuna, wale wengine wana mdomo wa kufyunza. Miguu inabeba aina za magando madogo ili kushika nywele au manyoya ya mwenyeji. Kwa kawaida mayai ya chawa yamegandia nywele au manyoya, au pengine yamewekwa ndani ya shina la unyoya.

Uharibifu wa chawa na jinsi ya kumuangamiza 
Chawa wanaopatikana kichwani hawana magonjwa yoyote wanayosababisha lakini waliye mwilini huwa wanasababisha magonjwa. Hata hivyo, katika jamii nyingi, chawa huonekana kana kwamba huwasumbua walio wachafu ama wanaoishi kwa uchafu. Pia hufanya mtu adhoofike kwa sababu ya kunyonywa na vidusia hawa. 

Kuna dawa kadhaa za kupuliza ili kuwaua wadudu hawa. Usafi pia ni muhimu kama wataka kuwakwepa.

Picha

Viungo vya nje 

Chawa
Yasinta Marescotti

Yasinta Marescotti, T.O.R. (Vignanello, Dola la Papa, leo Wilaya ya Viterbo, 1585 - Viterbo, 30 Januari 1640), alikuwa mwanamke mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko maarufu kwa vipaji vyake nchini Italia. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira. Kwanza alitangazwa mwenye heri na Papa Benedikto XIII mwaka 1726, halafu mtakatifu na Papa Pius VII tarehe 14 Mei 1807. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Maisha
Mtoto wa wazazi wa koo mashuhuri, Marcantonio Marescotti na Ottavia Orsini, alipobatizwa aliitwa Clarice. 

Tangu utotoni alitumwa pamoja na dada yake Ginevra na mdogo wake Ortensia kwenye monasteri ya Mt. Bernardino ili kulelewa na masista Wafransisko wa Utawa wa Tatu. 

Walipomaliza masomo yao, Ginevra, aliamua kujiunga na utawa, lakini Clarice alikuwa anavutwa na malimwengu kiasi cha kutofaidika na malezi ya kimonaki wala na muujiza uliomuokoa na kifo akiwa na umri wa miaka 17.

Alipofikia miaka 20 Clarice alitamani kuolewa na sharifu Capizucchi, lakini huyo alimchagua Ortensia. Hapo alizira, akajiunga na umonaki kwa jina jipya la Yasinta bila nia ya kuachana kweli na anasa. 

Hivyo alikuwa na akiba binafsi ya chakula, alivaa kanzu ya gharama kubwa na kutembeleana na watu alivyotaka,kinyume cha nadhiri, ingawa alifuata ratiba ya sala kwa imani, akimheshimu Bikira Maria.

Aliishi hivyo miaka 15, mpaka alipougua sana akatembelewa na padri muungamishi ili kupewa Ekaristi. Mgeni wake alipoona wingi wa vitu alivyokuwanavyo chumbani, alimkaripia na kumtisha kwamba atakwenda motoni mwa milele.

Yasinta alitubu akaungama makosa yake mbele ya jumuia nzima mezani, aligawa nguo zake maridadi, alivaa kanzu kuukuu, alivua viatu, alifunga mara nyingi akila mkate na maji tu, alikesha usiku na kujichapa vikali, na kufanya malipizi mengine hata kuhatarisha uhai wake. 

Tauni ilipotokea mjini, alihudumia waathirika kwa bidii kubwa.

Yasinta alianzisha vyama viwili (wanachama waliitwa "Sacconi"): kimoja ili kuchangishia walionusurika, fukara walioona aibu kuombaomba na wafungwa; kingine ili kuwapatia nyumba wazee. Pia alihamasisha ibada kwa Yesu Ekaristi.

Tanbihi

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia "St. Hyacintha Mariscotti"
Hyacinth at Patron Saints Index 
Saints of January 30: Hyacintha Mariscotti 
Santi e beati: Giacinta Mariscotti  

Waliozaliwa 1585
Waliofariki 1640
Mabikira
Wafransisko
Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Kiabadi

Kiabadi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabadi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiabadi imehesabiwa kuwa watu 4300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabadi iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiabadi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiabadi 
lugha ya Kiabadi katika Glottolog
lugha ya Kiabadi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiadzera

Kiadzera ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waadzera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiadzera imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiadzera iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiadzera kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiadzera 
lugha ya Kiadzera katika Glottolog
lugha ya Kiadzera kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiaighon

Kiaighon ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaighon. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiaighon imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaighon iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaighon kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaighon 
lugha ya Kiaighon katika Glottolog
lugha ya Kiaighon kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiaiklep

Kiaiklep ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaiklep. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiaiklep imehesabiwa kuwa watu 3700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaiklep iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiaiklep kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiaiklep 
lugha ya Kiaiklep katika Glottolog
lugha ya Kiaiklep kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiakolet

Kiakolet ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waakolet. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiakolet imehesabiwa kuwa watu 950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakolet iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiakolet kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiakolet 
lugha ya Kiakolet katika Glottolog
lugha ya Kiakolet kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiamara

Kiamara ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamara. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiamara imehesabiwa kuwa watu 230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamara iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamara 
lugha ya Kiamara katika Glottolog
lugha ya Kiamara kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya