LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
C

C ni herufi ya tatu katika alfabeti ya Kilatini. Katika matumizi ya Kiswahili kwa kawaida inatokea tu pamoja na "h" kuwa "ch". C peke yake si kawaida katika maneno ya Kiswahili isipokuwa katika majina ya kigeni.

Maana za C 
 kati ya vipimo ºC ni kifupi cha sentigredi za halijoto
 katika muziki, C ni noti.
 katika fizikia c ni alama ya mkasi wa nuru (E=mc2). 
 kati ya Namba za Kiroma C ni alama ya "mia moja" (100).
 katika Kemia C ni alama ya Kaboni

Historia ya herufi "C" 

Asili ya herufi C ni pamoja na G katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na gimel iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya ngamia wakitumia alama tu kwa sauti ya "g" na kuiita kwa neno lao kwa ngamia "gimel". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "gamma" bila kujali maana asilia ya "ngamia" ilikuwa sauti tu ya "g". 

Waitalia ya kwanza hawakuwa na sauti ya "g" wakatumia alama kwa aina ya "k". Waroma wakaipokea hivyo lakini walikuwa na sauti ya "g" hivyo mwanzoni walitumia "C" kwa sauti zote mbili. Baadaye waliona vema kutofautisha kati ya sauti za "k" na "g" wakaongeza mstari kwenye C kuifanya G. "C" ikabaki kwao kwa kuandika sauti ya "k". Lakini katika lugha ya Kilatini matumizi ya awali bado hukumbkwa katika kifupi cha jina "Gaius" linalofupishwa kwa kuandika "C.".

Alfabeti ya Kilatini
Dekha Abdi

Dekha Ibrahim Abdi ni mfanyakazi wa huduma za jamii na amani nchini Kenya aliyepokea Tuzo Mbadala ya Nobel (Right Livelyhood Award) ya 2007.

Dekha Abdi ni mwenyeji wa Wajir katika Kenya ya Kaskazini alikozaliwa mw. 1964. Tangu 1992 alijishughulisha na matatizo ya kurudisha amani katika mapigano kati ya vikundi vya eneo la Wajir akaanzisha Kamati ya Amani ya Wajir (Wajir Peace Comittee). 

Tangu shuleni Dekha ambaye ni Mwislamu alijenga uhusiano mwema na Wakristo. Uhusiano huo aliimarisha wakati wa fitina za Wajir za mwaka 1998 wakristo mjini waliposhambuliwa na vijana Waislamu. Dekha alishiriki katika kuanzisha kamati ya usaidizi iliyounganisha wakina mama Wakristo na Waislamu waliokutana pamoja kwa sala na majadiliano. Kutoka hapa kamati ya kimadhehebu ya dini zote ikaundwa liliyosaidia kukomesha hasira kati ya waumini wa dini mbalimbali.

Tangu 1996 Dekha amefanya kazi kabisa katika miradi mbalimbali za kujenga amani na maelewano akiweka uzito upande wa ushirikiano kati ya dini na imani katika Kenya ya Kaskazini, kitaifa, kibara na kimataifa.

Juhudi zake zikaheshimiwa sasa kwa kutolewa tuzo ya Right Livelyhood Award inayojullikana zaidi kama Tuzo Mbadala ya Nobel.

Viungo vya Nje
Tovuti ya Right Livelyhood Award kwa Dekha Abdi 
Video fupi juu ya kazi ya Dekha Abdi

Watu wa Kenya
Namba za Kiroma

Namba za Kiroma (kwa Kiingereza: Roman numerals) ni mfumo wa tarakimu kwa kuandika namba jinsi ulivyokuwa kawaida wakati wa Roma ya Kale na katika mwandiko wa Kilatini. Mfumo huu unaendelea kutumika hadi leo kwa namba za pekee, hasa katika muundo wa orodha ambako mgawanyo ni wa ngazi mbalimbali. Ni kawaida kwa kutofautisha watu wenye jina lilelile, kwa mfano wafalme au mapapa: Malkia Elizabeth II (= wa pili) au Papa Benedikto XVI (= wa kumi na sita).

Herufi za alfabeti kama tarakimu 
Jinsi ilivyo katika lugha mbalimbali, hata Waroma walitumia herufi za alfabeti ya Kilatini (ingawa chache) kama tarakimu za kutaja namba pia.

Alama za kimsingi 
Herufi chache zilizotumika kwa namba muhimu zaidi, ambazo ziunganishwe kupata namba zote, ni:

I - 1

V - 5

X - 10

L - 50

C - 100

D - 500

M - 1000

Kuunganisha alama za namba

Kujumlisha alama 
Namba kubwa zaidi huonyeshwa kwa kuandika alama inayotakiwa upande wa kulia lakini kwa kawaida si zaidi ya mara tatu: 
I = 1; II = 2; III = 3, V ni 5 lakini VI ni 6; XX ni 20 lakini XXI ni 21.

Walikuwa na utaratibu wa kutoandika zaidi ya alama tatu ya aina ileile mfululizo. Lakini waliweza kupuuza utaratibu huu pia na kuandika VIIII (9) badala ya IX au XXXX (40) bafala ya XL.

Kupunguza alama 
Namba ndogo zaidi huonyeshwa kwa kuandika alama ndogo upande wa kushoto: 
V ni 5 lakini IV ni 4 badala ya IIII (inayotokea mara chache); X ni 10 lakini IX ni tisa

Hapa walifuata utaratibu ufuatao:
kuweka I moja au X moja au C moja tu kabla ya alama kuwba zaidi; halafu namba hii yatolewa kwenye namba kubwa:
Mfano: IX=9; IXX = 19; IL = 49; LIV=54; XC=90; CD=400; CM=900
 
I pekee huwekwa kabla ya V au X; X pekee kabla ya L au C; C pekee kabla ya D au M.
Mfano: XCIX (99) lakini siyo IC; CMXCIX (999) lakini siyo IM

Namba mfululizo 1-100

Namba
Roma ya Kale
Xenoni

Xenoni (pia: zenoni; kut. kigiriki ξένος ksenos “kigeni” kwa sababu wafumbuzi wa kwanza waliikuta mahali wasipoitegemea) ni elementi yenye namba atomia 54 kwenye mfumo radidia na uzani wa atomi 131.293. Alama yake ni Xe.

Tabia 
Ni gesi adimu inayopatikana  katika angahewa haina rangi wala herufu. Kama gesi adimu zote ni  bwete na kutomenyuka kirahisi na kitu kingine;

Matumizi 
Matumizi yake ni hasa katika aina mbalimbali za taa kwa sababu inasaidia balbu kuwa na mwanga mkali zaidi. Magari ya kisasa mara nyingi hutumia balbu za Xenoni zinatotoa mwanga mkali kwa matumizi madogo ya umeme. 

Xenoni hutumiwa pia kwa vyombo vya angani kama kisukumaji.  Kama gesi bwete haimenyuki na tangi na mapipa; kwa kanieneo kubwa hukaa thabiti kama kiowevu hadi halijoto ya chumbani; inageuzwa rahisi kuwa tena gesi kwa ajili ya injini. 
 

Elementi
Simetali
Gesi adimu
D

D ni herufi ya 4 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Delta ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za D 
 katika muziki D ni noti.
 Kwa magari D ni alama ya gari kutoka Ujerumani.
 Kati ya namba za Kiroma D ni alama ya 500.
 Katika shule za nchi mbalimbali D ni maksi ya duni ya kupita.
 katika ya vipimo sanifu vya kimataifa "d" ni alama ya siku (dies - day)

Historia ya D 

Asili ya herufi D ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "dalet" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya mlango wakitumia alama tu kwa sauti ya "d" na kuiita kwa neno lao kwa mlango "dalet". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "Delta" bila kujali maana asilia ya "mlango" ilikuwa sauti tu ya "d".

Waitalia wa kale kama Waetruski wakapokea herufi kwa umbo lisilokuwa na kona kali. Waroma wakaichukua lakini waligeuza mwelekeo wake kuwa D jinsi ilivyo hadi sasa.

Alfabeti ya Kilatini
Ch

Ch ni alama ya tatu katika alfabeti ya Kiswahili cha kisasa inayofuata menginevyo utaratibu wa alfabeti ya Kilatini.

Ch ni maungano ya herufi mbili za Kilatini ambazo hutazamiwa kama herufi moja katika mwandiko wa Kiswahili. Kilatini chenyewe hakijui umoja huu lakini ni kawaida pia katika lugha mbalimbali 

kama sauti ya "tsh" 
Kihispania
Kicheki
Kislovakia
Kibelarusi (Lacinka)

kama sauti ya (kh)
Kiholanzi
Kijerumani
Kipoland

Kifupi cha CH kwa magari ni alama ya gari kutoka Uswisi (Confoederatio Helvetica)

Alfabeti ya Kilatini
Nembo ya Kenya

Nembo ya Kenya huonyesha simba wawili wanaoshika mishale na ngao ya Maasai. Ngao huoneyesha rangi za taifa zilizogawanyika katika sehemu nne.

 Nyeusi humaanisha watu wazaliwa Kenya
 Kijani humaanisha kilimo na maliasili
 Nyekundu humaanisha mapambano kupata uhuru
 Nyeupe humaanisha umoja na usalama

Sehemu nyekundu huonyesha jogoo anayeshika shoka; hii humaanisha maisha bora.
Ngao na simba wamesimama juu ya Mlima Kenya. Chini ya ngao kimeandikwa Harambee.

Viungo vya Nje 
http://www.kenyarchives.go.ke/emblem.htm 

Kenya
Nembo za Afrika
Lambo la Aswan

Lambo la Aswan liko katika Misri ya Kusini kwenye mto Nile. Ukuta wake uko kilomita 13 kusini kwa mji wa Aswan.

Huko maji ya Nile yazuiliwa na kuunda ziwa la Nasser linaloelekea hadi ndani ya Sudani.

Lambo lilijengwa kati ya miaka 1960 - 1970. Shabaha yake kuu ni kuzuia mafuriko ya mto Nile yaliyohatarisha maisha ya watu kando ya mto. 

Tatizo kubwa lililojitokeza ni kwamba lilivuruga ekolojia ya mto. Mafuriko yalikuwa yakileta pia matope yenye rutuba yanayobaki sasa ziwani na kujaza polepole ziwa lenyewe. Maji mengi hupotea kila siku kwa njia ya uvukizaji kwa sababu uso kubwa la ziwa uko katika nchi yenye joto kali. 

Nile
Misri
Sudan
Malambo
Mradi wa Umoja wa Mataifa Kuhusu Mazingira

Mradi wa Umoja wa Mataifa Kuhusu Mazingira (kifupi: UNEP) ni mojawapo ya mashirika ya UM yaliyo chini ya madaraka ya Baraza la Kiuchumi na Kijamii, yaani ECOSOC . 

Mradi huo una kazi ya kuanzisha na kuendeleza miradi ya kuhifadhi mazingira ya binadamu jinsi yalivyo na hatimaye kuyaboresha. Kwa kufanya hivi, UNEP inaonelea kuwa sote tuna jukumu la kuhifadhi na kuboresha mazingira kwa vizazi vijavyo. 

Makao makuu yako mjini Nairobi, Kenya.

Historia 
UNEP ilianzishwa na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa tarehe 15 Desemba 1972 kupitia sheria ya ishirini na saba.

Mkurugenzi wa UNEP
Mkurugenzi wa UNEP anajulikana kama mkurugenzi-tekelezi (Executive Director). 

Mnamo Disemba 1972 Mkanada Maurice Strong alichaguliwa mkurugenzi tekelezi wa kwanza wa UNEP hadi 1975. Mwandamizi wake alikuwa Mostafa Kamal Tolba kutoka Misri aliyeshika nafasi kwa miaka 17 hadi 1992. 

Chini ya hao wakurugenzi umuhimu wa masuala ya mazingira ulianza kueleweka katika nchi nyingi, hasa baada ya mafanikio ya mapatano ya Montreal ya 1987 kuhusu hifadhi ya tabaka la ozoni kwenye angahewa.

Alifuatwa na Elizabeth Dowdeswell (1992–1998), Klaus Töpfer (1998–2006), Achim Steiner (2006–2016), Erik Solheim (2016-2018), Joyce Msuya (2018-2019) na Inger Andersen (2019–sasa). 

Tangu mwaka 2018 kaimu mkurugenzi tekelezi ni Mtanzania Joyce Msuya. 

UNEP imejihusisha na mpango wa Kyoto kupunguza gesi zinazoongeza joto duniani.

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Tovuti ya UNEP

Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
Hifadhi ya mazingira
Kifupi
Benn Haidari

Benn Haidari ni mpishi na mwanasiasa, aliazaliwa tarehe  6 Machi 1949 katika kijiji cha Mbeni huko Ngazija visiwa vya Komoro. Mjomba wake Maalim Said Ilyas akamchukua Zanzibar mwaka wa 1953. Akamaliza masomo yake Fidel Castro Secondary School na kuhamia Ufini 1968.

Bw. Haidari alisomea mambo ya upishi kwenye visiwa vya Aland huko Ufini na akawa katika mpishi mkubwa na wa mwanzo wa kufanya filamu za mapishi katika Televisheni za Skandinavia mnamo mwaka 1988.

Filamu yake ya kwanza ni Pengine nitakuwa mpishi wa pizza na baadaye akafanya filamu 12 za mapishi ya dunia pamoja na mapishi ya kizanzibari, k.m. Samaki wa kupaka na Mkate wa kusukuma.

Mwaka 2005 Bw. Haidari alialikwa Ujapani Tokyo kuonesha mapishi yake katika television ya ujapani.

Kitabu chake cha kwanza cha mapishi kilitolewa tarehe 25 Januari 2006.

Bw. Haidari aligombania Ubunge katika visiwa vya Åland mwaka wa 2007.

Marejeo
Modern-Zanzibar-Cuisine-Benn-Haidari

Waliozaliwa 1949
Watu wa Komori
Watu wa Ufini
E

E ni herufi ya 11 katika katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Epsilon ya alfabeti ya Kigiriki.

Maama za E 
 Katika shule za nchi mbalimbali E ni maksi ya duni inayoonyesha mtu ameshindwa mtihani. 
 katika muziki E ni noti. 
 Kwa magari E ni alama ya kimataifa ya gari kutoka Hispania ("Espana").
 *katika fizikia E ni alama ya kiwango cha nishati (E=mc2).

Historia ya alama E 

Asili ya herufi E ni katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na he iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya mtu anayeomba wakitumia alama tu kwa sauti ya "h". Wagiriki walipochukua alama za Kifinisia walihitaji zaidi alama za vokali lakini siyo ya "h". Kwa hiyo sauti ya alama ikabadilika kuwa "e" na kuitwa epsilon yaani "e ndogo" tofauti na alama ai zilikuwa na matamshi yaleyale. 

Witalia na Waroma wa Kale walipokea alama vile kwa kutaja sauti ya "e".
Lugha za Afrika

Lugha za Afrika ni zaidi ya 2000.

Baadhi ya lugha hizi zina wasemaji mamilioni kama vile Kiswahili, Kihausa, Kiigbo, au Kiyoruba.
Lugha nyingine zina wasemaji wachache sana hata zinaelekea kupotea.

Vikundi vya lugha
Vikundi vikubwa vya lugha za Kiafrika ni hasa:
 Lugha za Kiafrika-Kiasia - lugha 350 zenye wasemaji milioni 350 katika Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi, hasa Kiarabu na Kiamhara
 Lugha za Kiniger-Kongo - lugha 1,400 zenye wasemaji milioni 370 katika Afrika ya Magharibi, mashariki na kusini Hizi ni pamoja na lugha za Kibantu kama Kiswahili.
 Lugha za Kisudani (Nilo-Sahara) - lugha 200 zenye wasemaji milioni 35 kati ya Sudani hadi Mali na Tanzania. Kati yake kuna Kijaluo na Kimaasai.
 Lugha za Khoisan - lugha 28 zenye wasemaji 355,000 katika Afrika ya Kusini na Tanzania. Wataalamu wanaelekea kuziona kuwa ndizo lugha zinazofanana zaidi na ile ya asili ya binadamu. Kati yake ipo lugha ya Wasandawe wa Tanzania.

Kuna pia maeneo penye wasemaji wa lugha zenye asili nje ya Afrika kama vile:
 lugha za Kiaustronesia katika Madagaska
 lugha za Kihindi-Kiulaya hasa katika Afrika ya Kusini halafu kama lugha rasmi kote Afrika kama vile Kiingereza, Kifaransa, Kireno, Kiafrikaans, Kihispania, Kitamil, Kigujarati, Kipunjabi na Kijerumani.

  
Lugha
Afrika
Jimbo

Jimbo ni eneo fulani lililotengwa kwa ajili ya kurahisisha utawala ndani ya dola au nchi fulani. Neno latumiwa pia kwa vitengo mmndani ya Kanisa.

Jimbo la dola

Majimbo huwa na madaraka mbalimbali, na mazoea katika matumizi ya neno hili ni tofauti kati ya nchi na nchi.

Mara nyingi jimbo ni eneo lenye kiwango kikubwa cha kujitawala hasa majimbo ndani ya muundo wa shirikisho; mifano michache tu ni majimbo ya Afrika Kusini, Nigeria, Marekani au Ujerumani.

Wakati mwingine jimbo ni jina la kihistoria tu hata halina madaraka ya kiutawala tena.

Jimbo la uchaguzi
Jimbo la uchaguzi ni eneo ambako mbunge huchaguliwa. Nchi za Afrika ya Mashariki hugawiwa kwa majimbo ya uchaguzi; katika kila jimbo mwakilishi mmoja huchaguliwa na wananchi kwa njia ya kura atakayekuwa mbunge wa eneo hili katika bunge la kitaifa.

Katika nchi yenye muundo wa shirikisho kina pia majimbo yauchaguzi kwenye ngazi za madola au majimbo ya kujitawala ndani ya taifa.

Jimbo la Kanisa

Vilevile ndani ya Kanisa jina linatumiwa tofauti na madhehebu mbalimbali.

 Jimbo la Kanisa Anglikana ni kitengo cha kujitegemea na kujitawala cha kanisa hili katika nchi fulani kwa mfano Jimbo la Tanzania ambalo linaunganisha dayosisi zote za nchi hiyo. Penye Waanglikana wachache jimbo linaweza kujumlisha wakristo wake katika nchi kadhaa kwa mfano jimbo Anglikana la Afrika ya Kati inaunganisha Botswana, Malawi, Zambia na Zimbabwe.

Kanisa Katoliki linatumia neno jimbo kwa maana ya dayosisi inayoongozwa na askofu pamoja na mapadri wake.

Kwa Walutheri jimbo ni sehemu tu ya dayosisi, ingawa inajumuisha shirika kadhaa.

jimbo la Moravian ni kitengo cha kujitawala ndani ya kanisa la Moravian duniani kinachojumlisha shirika na mitaa; kuna majimbo manne ndani ya Kanisa la Moravian Tanzania.

Ugawaji wa nchi
Ukristo
Angela Fuste

Angela Fuste (, amezaliwa tar. 23 Desemba 1970, Venezuela) ni mwigizaji wa filamu na tamthiliya kutoka nchini Venezuela. Anafahamika zaidi kwa kucheza tamthilia ya "Binti wa Mtunza bustani" (kwa Kihispania "La Hija del Jardinero") alitumia jina la Amelia Alcantara mtoto wa mzee Fernando Alcantara.
Fuste pia ameonekana katika tamthilia kama vile ya "Como en el Cine" na "Machos", zote alicheza akiwa nchini Mexico.

Muhtasari wa Tamthilia Alizoigiz a
 Machos - 2005, Mexico
 La Hija del Jardinero - 2003, Mexico
 Como en el Cine - 2001, Mexico

Waigizaji filamu wa Venezuela
Tamthilia
Telenovelas
Waliozaliwa 1970
Watu walio hai
Maritza Rodriguez

Maritza Rodriguez (amezaliwa tar. 1 Septemba 1975, Colombia) ni muigizaji wa filamu na tamthlia kutoka nchini Colombia.Anafahamika zaidi kama Mercedes Riverol katika tamthilia ya La Revancha ya mwaka 2000, alicheza kama mtoto wa mzee Oscar Riverol (Henry Zakka). Maritza pia ameigiza tamthilia nyingi tu za Mexico, Venezuela-USA, Colombia n.k.

Muhtasari wa Tamthlia Alizoigiza
 Amor Sin Condiciones - 2006, Mexico
 Olvidarte Jamás - 2006, Venezuela-USA
 Angel Rebelde - 2004, USA-Venezuela
 Milagros de Amor - 2002, Colombia
 Amantes del Desierto - 2001, Colombia
 La Revancha - 2000, USA-Venezuela
 La Mujer en el Espejo - 1997, Colombia

Viungo vya Nje
Tovuti Rasmi ya Maritza Rodriguez 

Waigizaji filamu wa Kolombia
Tamthilia
Telenovelas
Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
K-Ci na Jojo

K-Ci na Jojo ni kundi la muziki wa R&B kutoka nchini Marekani, wakiwa ndugu kati ya Cedric Hailey (K-Ci Hailey aliz. 1969) na Joel Hailey (Jojo Hailey aliz. 1971). Wote wawili ni wazaliwa wa Charlotte, North Carolina, Marekani.Pia walikuwa wanachama wa kundi la zamani la muziki wa R&B na Soul "Jodeci" na Ndugu wengine wawili ambao ni Donald Degrate (Devante Swing) na Dalvin Degrate (Mr. Dalvin) kwa pamoja wanaunda kundi la Jodeci.

Historia
Wakiwa bado wadogo K-Ci na Jojo walikuwa waimbaji wa kwaya katika kanisa la Pentekoste, wakawa wanafanya matamasha mbali huku na kule.

Wakiwa katika baadhi ya matamasha wakutana na Devante Swing pamoja na kaka yake Mr. Dalvin Degrate, wakakaa pamoja na kujadilia kuunda kundi la muziki ambalo ndio linaloitwa Jodeci.

Akiwa ana miaka 16 Devante Swing alisafiri kwenda Minneapolis. Alipofika huko hakuwa mbali sana na masuala ya kimuziki hivyo akaamua kujiunga na Prince Organization, moja kati ya wanamuziki wa pop wa Marekani. Pamoja na kujiunga Prince Organization, Devante Swing hakufaulu kimuziki kama alivyokuwa anategemea.

Baadae akamtaka K-Ci na Jojo kujiunga nae huko New York katika duka fulani alilokuwa anafanya kazi ya kuuza kanda, ambalo zilikuwemo pia moja kati ya kazi alizofanya za muziki.

Siku moja wakiwa wanauza kanda za redio alipita msanii mmoja mkubwa (Heavy D) akazitia mkononi zile kanda na kuzipitisha katika Studio ya Uptown Records chini ya mmiliki wa Studio hiyo bwana Andre Harrell, ambaye ndiye aliyefanya maandalizi ya kuingia nao makataba wa kurekodi albamu, ndio hapo walipoanza muziki rasmi na kujiita Jodeci.

Wao kama Wao

Albamu Walizotoa
1997: Love Always (Imesh. Naf. #6 Katika US Billboard 200)
1999: It's Real (Imesh. Naf. #8 Katika US Billboard 200)
2000: X (Imesh. Naf. #20 Katika US Billboard 200)
2002: Emotional (Imesh. Naf. #61 Katika US Billboard 200)
2005: All My Life: Their Greatest Hits (Imesh. Naf. #52 Katika US Billboard 200)
2007: 20th Century Masters  Nyimbo Mchanganyiko za K-Ci na JoJo

Nyimbo Maarufu
1996: "How Could You"
1997: "You Bring Me Up"
1997: "Last Night's Letter"
1998: "All My Life"
1998: "Don't Rush (Take Love Slowly)"
1999: "Tell Me It's Real"
1999: "Girl"
2000: "Life"
2000: "Fee Fie Foe Fum"
2001: "Crazy"
2001: "Wanna Do You Right"
2002: "This Very Moment"
2003: "It's Me"

Viungo vya Nje
Tovuti Rasmi
RockOnTheNet - Jodeci

Wanamuziki wa Marekani
Nasaba ya Shang

Nasaba ya Shang ilikuwa nasaba ya kifalme ya Uchina. Inaangaliwa kuwa nasaba ya kwanza ya kihistoria na kudumu tangu karne ya 16 hadi karne ya 11 KK. 

Baadhi ya Makaisari wa Shang walikuwa:
 Wu-ting
 Ti-i
 Ti-hsin

Angalia pia 
 Orodha ya nasaba za Uchina

Historia ya China
Nasaba ya Chou

Nasaba ya Chou ilikuwa nasaba ya kifalme ya Uchina. Ilidumu kuanzia mwaka wa 1111 KK hadi 255 KK. Baadhi ya Makaisari wa Chou kulikuwa na Wen-wang, Wu-wang, Huan Kung na Wen Kung.

Angalia pia
Orodha ya nasaba za Uchina

Historia ya China
Nasaba ya Qin

Nasaba ya Qin (Ch'in) ilikuwa nasaba ya kwanza ya kifalme ya China yote. Ilidumu kuanzia mwaka 221 KK hadi 206 KK. Nasaba hiyo ilikuwa na Makaisari wawili tu: Qin Shih Huangdi, na Qui Er-Shihdi.

Kiasili ufalme wa Qin ulikuwa moja kati ya milki zilizoshindana katika China kaskazini tangu kudhoofishwa kwa nasaba ya Zhou. Qin ilifaulu kushinda falme nyingine hadi mwaka 221 KK. Kwa hiyo Qin ilikuwa nasaba ya kwanza iliyofaulu kuunganisha Wachina wa Wahan wote.

Baada ya kuunganisha maeneo hayo mfalme Zheng alikuwa mtawala wa kwanza aliyetumia cheo cha "Huangdi" inayolingana na Kaizari akajulikana kama kwa jina la kikaizari Shih huang-ti.

Aliweka misingi iliyodumu kwa milenia: utawala kupitia watumishi walioajiriwa na milki, sensa ya wakazi na ardhi kwa kupanga kodi, ukuta wa ulinzi dhidi ya makabila ya Asia ya Kati, matumizi ya vipimo, sarafu na mwandiko wa pamoja. 

Baada ya kifo cha kaizari wa kwanza milki iliingia katika kipindi cha matatizo na vita ya wenyewe kwa wenyewe. Hatimaye waasi walimwua kaizari wa tatu Ziying kwenye mwaka 207.  

Kaizari wa kwanza Qin Shi Huangdi aliacha kaburi lake kubwa karibu na mji wa Xi-an lenye sanamu elfu nyingi za wanajeshi zinazojulikana kama jeshi la terakota.

Angalia pia 
 Orodha ya nasaba za Uchina

Marejeo

Historia ya China
Madola
Nasaba ya Sui

Nasaba ya Sui ilikuwa nasaba ya kifalme ya Uchina. Ilidumu kuanzia mwaka wa 581 hadi 618. Nasaba hiyo ilikuwa na Makaisari wawili tu: Wen-ti, na Yang-ti.

Angalia pia
Orodha ya nasaba za Uchina

Madola

Historia ya China
Skandi

Skandi ni elementi na metali yenye namba atomia 21 na alama Sc katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali mpito haba yeye rangi nyeupe-kimajivu inayomenyuka haraka na dutu nyingine.

Kutokana na uhaba wake hakuna matumizi mengi yaliyopo ni kama kiungo katika taa za kung'arisha sana. Takriban kg 80 zatumiwa duniani kila mwaka kwa kusudi hii.

Elementi
Metali
F

F ni herufi ya 6 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni alama ya Digamma katika alfabeti ya Kigiriki ya kale.

Maana za F 
 katika muziki F ni noti.
 Kwa magari F ni alama ya gari kutoka Ufaransa.
 Katika shule za nchi mbalimbali F ni maksi ya kushindwa mtihani (=Kiing. "fail").
 katika ya vipimo sanifu vya kimataifa "°F" ni alama ya gredi za joto za Fahrenheit

Historia ya alama F 

Asili ya herufi F ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia. Alama ya F ina historia ambamo maana na matamshi yalibadilika mara kadhaa. 

Wafinisia walikuwa na alama ya "waw" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo wakitumia alama tu kwa sauti ya "w" na kuiita kwa neno lao kwa fimbo "waw". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma kwa sauti ya f au v na umbo la pili kama ipsilon bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i".

Katika mabadiliko ya lugha ya Kigiriki matamshi ya "f/v" kabla ya vokali yalipotea hivyo hata alama ya digamma ilifutwa kama herufi ikabaki kama alama ya namba "6" tu. 

Waetruski walipopokea alfabeti kutoka Wagiriki walikuwa na haja kwa sauti iliyopotea katika Kigiriki kwa hiyo walitumia digamma tena kama herufi. Walihitaji pia alama ya sauti "f" isiyopatikana katika Kigriki cha wakati ule. Waetruski walitumia digamma pamoja na alama ya pili kwa sauti ya F.

Waroma walipoendeleza alfabeti ya Kietruski walitumia tu sehemu ya kwanza ya "f" ya Kietruski yaani alama ya digamma. Kwa sauti ya "u" ma "w" waliwahi kuazima ile u-psilon ya Wagiriki. Kwa hiyo digamma imekuwa F ya Kilatini.

Alfabeti ya Kilatini
Vin Diesel

Vin Diesel (jina la kuzaliwa: Mark Vincent,18 Julai 1967 mjini New York City) ni mwigizaji wa filamu, mtunzi, mwongozaji, na mtayarishaji kutoka nchi ya Marekani.

Anafahamika zaidi kwakuwa na misuli mikubwa, mwili mpana na sauti yake nzito.
Diesel pia ni mwanzilishi wa kampuni za utengenezaji wa filamu.
Miongoni mwa kampuni hizo ni OneRace Films, Tigon Studios, na Racetrack Records. Vin pia amecheza filamu kadha wa kadha zenye kumpa umaarufu na heshima kubwa. Vin vilevile alionekana katika filamu ya XXX na The Fast and the Furious.

Filamu Alizocheza

Filamu Alizotayarisha
 Multi-Facial (1994) (Mtayarisha)
 Strays (1997) (Mtayarishaji Mkuu)
 xXx (2002) (Mtayarishaji Mkuu)
 A Man Apart (2003) (Mtayarishaji Mkuu)
 Chronicles of Riddick (2004) (Mtayarishaji Mkuu)
 Life is a Dream (2004) documentary (Mtayarishaji Mkuu)
 Find Me Guilty (2006) (Mtayarishaji)
 Hannibal (2007) (Mtayarishaji)

Filamu Alizoongoza
 Multi-Facial (1994)
 Strays (1997)
 Hannibal (2008) .... Hannibal Barca - Imetangazwa - Bado inamatengenezo madogo madogo.

Filamu Alizotunga
 Multi-Facial (1994)
 Strays (1997)

Michezo ya Watoto
 The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay
 The Chronicles of Riddick: Assault on Dark Athena
 The Wheelman

Mshahara
 The Chronicles of Riddick (2004) $11,500,000
 A Man Apart (2003) $2,500,000
 xXx (2002) $10,000,000
 The Fast and the Furious (2001) $2,000,000
 Saving Private Ryan (1998) $100,000

Marejeo
 Habari za Diesel kukataa kuwa yeye sio Shoga
 Diesel katika mahojiano kuhusu filamu ya Riddick 
 Filamu mpya Riddick

Viungo vya nje
Vin katika IMDB
Vin katika Dmoz 
VinXperience - The Ultimate Fansite

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Keanu Reeves

Keanu Charles Reeves (amezaliwa Beirut, Lebanon, 2 Septemba 1964) ni mwigizaji wa filamu na tamhiliya kutoka nchini Kanada.

Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Neo kutoka katika mfululizo wa filamu za Matrix. Pia anajulikana kwa kucheza kama Ted kutoka katika filamu ya 'Bill & Ted's Excellent Adventure' na 'Bill and Ted's Bogus Journey.

Anafahamika tena kama Scott Favor katika mchezo wa kuigiza uitwao 'My Own Private Idaho' akiwa na River Phoenix, Kevin Lomax katika filamu ya kichawi iitwayo The Devil's Advocate, Buddha katika filamu iitwayo Little Buddha, Na pia nyota katika filamu ya Speed na Constantine.

Filamu

Filamu za kawaida

Televisheni 
 Night Heat - sehemu ya Crossfire (1985) kacheza kama Mugge
 Night Heat - sehemu ya Necessary Force (1985) kacheza kama Thug #1 Letting Go (1985) kacheza kama Stereo Teen #1 Brotherhood of Justice (1986) kacheza kama Derek Act of Vengeance (1986) kacheza kama Buddy Martin Young Again (1986) kacheza kama Michael Riley, Age 17 (credited kacheza kama K.C. Reeves)
 Under the Influence (1986) kacheza kama Eddie Talbot Babes in Toyland (1986) kacheza kama Jack-Be-Nimble Trying Times - sehemu ya Moving Day (1987) kacheza kama Joey Life Under Water (1989) - Kip The Tracey Ullman Show - sehemu ya Two Lost Souls (1989) kacheza kama Jesse Walker Bill & Ted's Excellent Adventures (1990-93) kacheza kama Ted (voice only) (kacheza kamao ,1990-91)
 |Action 1999 - Pilot (1999) "Keanu Reeves"
 Statler and Waldorf: From the Balcony'' sehemu ya 3 (2005) kacheza kama Keanu

Marejeo

Viungo vya Nje 

 Keanu katika IMDB

Waigizaji filamu wa Kanada
Waliozaliwa 1964
Watu walio hai
Revocatus

Revocatus (kutoka Kilatini "revocare" -  kuita tena) ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211). 

Anaheshimiwa tangu kale kati ya watakatifu wafiadini pamoja na watakatifu Perpetua na Felista wanaojulikana zaidi kama mashahidi Wakristo wa Afrika ya Kaskazini. 

Revocatus alikuwa kati ya watumwa wa familia ya Perpetua sawa na mwenzake Felista. Pamoja na wasichana hao na Saturninus alikuwa mmoja wa wanafunzi wa imani ya kikristo mjini Karthago waliojiandaa kubatizwa. Kundi lote likakamatwa pamoja na kutupwa jela. Jinsi ilivyokuwa kawaida walipewa nafasi ya kuachana na Ukristo lakini wote walisimama imara wakabatiwza gerezani.

Pamoja na akina mama hao vijana na wanaume wengine 3 walikamatwa pamoja na kutupwa jela. Jinsi ilivyokuwa kawaida walipewa nafasi ya kuachana na Ukristo lakini wote walisimama imara wakabatiwza gerezani.

Walihukumiwa adhabu ya kifo katika uwanja wa michezo mbele ya watu wengi. Hukumu ilitekelezwa kwa njia ya wanyamapori. Waliraruliwa na wanyama mbalimbali, wakamalizwa kwa upanga, isipokuwa Sekondinus aliyefariki gerezani.

Revocatus anakumbukwa kwamba alisimama mbele ya umati wa watu waliokuja kuona damu ya wafiadini hao akawakumbusha ya kuwa kila mmoja atawajibika mbele ya Mungu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

Jina la Revocatus limekuwa linatumiwa na Wakatoliki wa Afrika ya Mashariki.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 203
Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Perpetua Mtakatifu

Perpetua (181 - 7 Machi 203) alikuwa mama kijana mjini Karthago (leo nchini Tunisia) wakati wa Dola la Roma alipouawa kama shahidi wa imani ya Kikristo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi, Waanglikana, Walutheri na wengineo kati ya watakatifu wafiadini na sikukuu yake ni tarehe 7 Machi. 
 
Perpetua anakumbukwa pamoja na mtumwa na rafiki yake Felista na wavulana wanne ambao aliuawa pamoja nao: Saturus, Revokatus, Saturninus na Sekondinus.

Maisha
Perpetua alikuwa binti wa familia tajiri. 

Kwenye umri wa miaka 21 aliolewa akapata mtoto. Wakati ule alijiandaa kubatizwa pamoja na watumwa wake Felista na Revocatus na kijana mwingine aliyeitwa Saturninus. Walikamatwa pamoja na mwalimu wao Saturus na wakatekumeni wengine wa kike katika wimbi la dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211). 

Kwanza Perpetua alifungwa ndani na kupewa nafasi ya kuachana na imani yake. Alipokataa alihukumiwa adhabu ya kifo pamoja na wenzake. Gerezani walipokea ubatizo.

Perpetua alibembelezwa sana na babaye Mpagani aachane na Ukristo na kuokoa uhai wake, lakini alikataa.

Pamoja na wenzake aliuawa katika uwanja wa michezo mbele ya watu wengi. Hukumu ilitekelezwa kwa njia ya wanyamapori. Yeye na Felista walitokea gerezani kuingia uwanjani wakiwa wafurahivu kama kwenda mbinguni.

Heshima baada ya kifo
Heshima iliyotolewa mara kwa wafiadini hao ilienea haraka katika Kanisa lote.

Masalia ya Perpetua yalihamishwa mara kadhaa kutoka na matatizo ya kihistoria. Hatimaye yamehifadhiwa huko Vierzon (Ufaransa).

Matendo ya Perpetua na Felista
"Matendo ya Perpetua na Felista" ni maandishi ya pekee kwa sababu kuna kumbukumbu ambazo zinasimulia habari zake gerezani na wataalamu huamini ya kwamba zimeandikwa na Perpetua mwenyewe (sura III-X). Kama hii ni kweli, ni maandiko ya kale kabisa ya mwanamke Mkristo katika historia iliyotunzwa.

Filamu
Perpetua: Early Church Martyr (2009) - documentary.
Torchlighters: The Perpetua Story (2009) - animated DVD for children ages 8–12.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Matendo ya Mt. Perpetua kwa Kilatini, Kigiriki na Kiingereza. Kitabu chote katika www.earlychurchtexts.com.
"Matendo ya Perpetua na Felista" katika tafsiri ya Kiingereza.
Medieval Sourcebook: The Passion of Saints Perpetua and Felicity.   From W.H. Shewring, trans. The Passion of Perpetua and Felicity, (London: 1931), modernized.
Henry Wace, A Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D. 1911

Waliozaliwa 181
Waliofariki 203
Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
G

G ni herufi ya 7 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni katika alfabeti ya Kilatini.

Maana za G 
 katika muziki D ni noti.
 Kwa magari G ni alama ya gari kutoka Gabon.
 katika ya vipimo sanifu vya kimataifa "g" ni alama ya gramu

Historia ya alama G 
Alama ya G ilianzishwa katika alfabeti ya Kilatini kama badiliko la herufi C. 

Asili ya herufi G ni pamoja na C katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na gimel iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya ngamia wakitumia alama tu kwa sauti ya "g" na kuiita kwa neno lao kwa ngamia "gimel". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "gamma" bila kujali maana asilia ya "ngamia" ilikuwa sauti tu ya "g". 

Waitalia ya kwanza hawakuwa na sauti ya "g" wakatumia alama kwa aina ya "k". Waroma wakaipokea hivyo lakini walikuwa na sauti ya "g" hivyo mwanzoni walitumia "C" kwa sauti zote mbili za "G" na "K". Baadaye waliona vema kutofautisha kati ya sauti za "k" na "g" wakaongeza mstari kwenye C kuifanya G. "C" ikabaki kwao kwa kuandika sauti ya "k".
Kifinisia

Kifinisia ilikuwa lugha ya Kisemiti iliyozungumzwa kati ya 1100 KK hadi takriban 600 BK katika maeneo ya pwani la Kanaani na Shamu ya magharibi ambako leo hii kuna nchi za Israeli, Lebanoni na Syria.

Ilikuwa lugha ya Wafinisia ikaenea pamoja nao katika koloni zao hadi Afrika ya Kaskazini kama Karthago na Hispania.

Kifinisia ilikuwa lugha ya kwanza iliyoandikwa kwa aina ya alfabeti iliyoendelezwa baadaye katika alfabeti ya Kigiriki. Hali halisi mwandiko huu ulikuwa abjadi ukawa mama wa miandiko yote ya Kisemiti (kama herufi za Kiarabu na Kiebrania) na pia wa alfabeti zote zilizofuata alfabeti za Kigiriki na Kilatini.

Lugha za Kisemiti
Wafinisia
Shahada (Uislamu)

Shahada ni ungamo wa imani ya Kiislamu. 

Tamko hili lina maneno yafuatayo: لا إله إلا الله محمد رسول الله (Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi). Maana yake ni: "Hakuna mungu ila Allah; Muhammad ni mtume wa Allah". Katika sala maneno haya huanzishwa kwa "أشهد أن‎" (ash-hadu an yaani: Nakiri kwamba...).

Kwa maneno haya Mwislamu hutamka kuwa
 Mungu (Allah) ni mmoja tu hakuna mwingine
 Muhammad ni mtume na rasul wake wa mwisho.

Shahada ni moja ya nguzo tano za Uislamu. Hurudiwa kila siku na Mwislamu akifuata wajibu wake wa sala. 

Kuna Washia kadhaa wanaoongeza maneno "Alīyun wali Allah" (علي ولي الله - "Ali rafiki yake Mungu") wakitaka kukiri ya kwamba katika imani yao Ali ni kiongozi teule wa Waislamu.

Kutamka shahada kwa imani ni tendo la kujiunga na Uislamu na kuwa Mwislamu.

Historia 
Mfano wa kale wa shahada uko kwenye maandiko yaliyopo kwenye ukuta wa nje wa msikiti wa Kubba ya Mwamba mjini Yerusalemu uliojengwa kwa amri ya khalifa Abd al-Malik ibn Marwan mnamo mwaka 691. Hapa ina umbo lifuatalo: 
لا اله إلا الله وحده لا شريك له محمد رسول الله ‎ / la ilaha ila allahu wahdahu la sharika la-hu Muhammadun rasulu ʾllah(i) /„Hakuna mungu ila Allah peke, hana mwenzake, Muhammad ni mtume wa Allah". Sehemu yenye maneno yasiyotazamiwa leo kuwa sehemu ya shahada "lā šarīka la-hu" ni kutoka Kurani sura 6, 163.

Umbo jinsi nilivyo leo ni mapatano kati ya madhehebu ya Kisunni.

Matumizi ya kisiasa 
Kuna bendera ya nchi kadhaa zinazoonyesha shahada:

 Bendera ya Uarabuni wa Saudia
 Somaliland
 Afghanistan kama dola ya Kiislami kati ya 1990-1992, na tena 1997 hadi 2001 chini ya serilkali ya Taliban.
 serikali ya mahakama za Kiislamu nchini Somalia mwaka 2005/2006
 chama cha Hamas kinachotawala kanda la Gaza nchini Palestina kinatumia shahada vilevile kwenye bendera

Uislamu
Gerimani

Gerimani ni elementi yenye namba atomia 32 kwenye jedwali la elementi, uzani atomia ni 72,630. Alama yake ni Ge.

Tabia 
Gerimani ni dutu mango na katika mazingira ya kawaida ni metali ngumu yenye rangi ya kifedha-nyeupe. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 938.3 C°.

Ilitambuliwa mwaka 1886 na Mjerumani Clemens Winkler aliyebuni jina kwa heshima ya nchi yake ya kuzaliwa (lat. Germania)

Upatikanaji
Hupatikana mahali pengi ndani ya madini ya shaba na zinki kwa asilimia ndogo haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Urusi, Kanada, Ufini na Marekani. Uzalishaji kwenye mwaka 2011 ilikuwa mnamo tani 100. Takriban theluthi moja ya uzalishaji wake ni kwa njia ya kurejeleza..

Matumizi 
Ilikuwa muhimu kama nusukipitishi katika vifaa vya elektroniki kama transista hadi silikoni imetumiwa zaidi badala ya Gerimani. Inatumiwa pia kwa kutengeneza vioo kwa ajili ya vifaa vya kuona nuru ya inforedi kama vile hadubini za usiku au kamera za inforedi.

Elementi
Metaloidi
Kimalta

Kimalta ni lugha rasmi kwenye nchi ya kisiwani ya Malta katikati ya Bahari ya Mediteranea. Kimalta huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti ikiwa ni lugha pekee ya familia hiyo katika nchi za Ulaya.

Kimalta ni karibu na Kiarabu cha Tunisia lakini huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. Misingi ya sarufi ni Kiarabu, lakini lugha imepokea maneno mengi kutoka Kiitalia na Kiingereza. Siku hizi takriban nusu ya maneno yana asili ya Kiitalia, na theluthi moja ni Kiarabu. Mengine yameingia kutoka Kiingereza.

Historia 
Asili ya lugha ni funguvisiwa hilo kuvamiwa na Waarabu Waislamu mwaka 870. Hao walitawala hadi mwaka 1091 na katika kipindi hicho lugha ya Kiarabu ilienea visiwani. 

Baada ya Ufalme wa Wanormandi wa Sisilia kupata utawala wa funguvisiwa la Malta, watawala wapya walivumilia lugha ya Kiarabu. 

Katika karne zilizofuata Kimalta kikaendelea kujenga tabia za pekee na maendeleo ya Kiarabu barani.

Tangu karne ya 16 lugha ya kiutawala ilikuwa Kiitalia, lakini wakulima na wavuvi waliendelea kusema Kimalta. 

Mwaka 1936 wakati wa utawala wa Waingereza Kimalta kilipewa hadhi ya lugha rasmi pamoja na Kiingereza badala ya Kiitalia.

Idadi ya wasemaji ni takriban watu 520,000.

Mifano ya maneno ya Kimalta

Asili ya Kiarabu 
 wieħed („moja“) < واحد wāḥid
 kbir („kubwa“) < كبير kabīr
 raġel („mwanaume“) < رجل raǧul
 ħobż („mkate“) < خبز ḫubz
 qamar („mwezi“) < قمر qamar
 belt („mji“) < بلد balad
 id („mkono“) < يد yad
 tajjeb („njema“) < طيب ṭayyib
 saba' („kidole“) < إصبع ʾiṣbaʿ
 sema („anga“) < سماء samāʾ'
 marid („mgonjwa“) < مريض marīḍ
 tqil („nzito“) < ثقيل ṯaqīl
 xahar („mwezi“) < شهر šahr
 tifla („binti“) < طفلة ṭifla
 kelma („neno“) < كلمة kalima
 marsa („bandari“) < مرسى marsan

Asili ya Kiitalia 
 gravi („muhimu“) < grave
 lvant („mashariki“) < levante
 skola („shule“) < scuola
 parti („sehemu“) < parte
 avukat (wakili) < avvocato
 natura („hali asilia“) < natura
 frotta („tunda“) < frutto
 griż („kijivu“) < grigio
 

Lugha za Kisemiti
Lugha za Malta
Jamhuri ya Roma

Jamhuri ya Roma ilikuwa kipindi cha Roma ya Kale ambako mji na milki yake ilitawaliwa kwa mfumo wa jamhuri.

Kipindi hiki kilianzia baada ya kufukuzwa kwa mfalme wa mwisho mwaka 509 KK na kwisha katika mabadiliko ya serikali wakati wa Caesar na Augusto.

Wakati wa jamhuri Waroma walifuata mfumo ufuatao:
 Mtu aliweza kushika cheo chochote kwa muda wa mwaka moja pekee
 Kama ameshika cheo fulani alikataliwa kuwa na kipindi cha pili.
 Vyeo vyote serikalini vilishikwa na watu wawili waliopaswa kukubaliana; kila mmoja alikuwa na haki ya kufuta maazimio ya mwenzake.
 Wanasiasa walipaswa kufuata utaratibu wa kugombea vyeo serikalini katika ufuatano
 Kama mtu ameshika cheo alipaswa kupumzika miaka miwili kabla ya kugombea cheo kilichofuata.

Cheo kimoja cha dikteta pekee kilishikwa na mtu mmoja lakini muda wake kilibanwa kuwa miezi sita tu.

Mfumo huu ulilenga kuzuia kurudi kwa wafalme au kumpa mtu yeyote madaraka yaliyolingana na mfalme.

Roma ya Kale
John Njue

John Njue ni askofu wa kanisa katoliki nchini Kenya aliyekuwa askofu mkuu wa Nairobi tangu 6 Oktoba 2007. Siku chache baada ya kuwa askofu mkuu aliteuliwa na Papa Benedikto XVI kuwa kardinali.

Njue alizaliwa mwaka 1944 katika kijiji cha Kiriari (Embu). Alisoma shule ya Gituri Primary na Sekondari. 

Baada ya kumaliza shule mwaka 1966 aliendelea kusoma theolojia na kumaliza kwenye Chuo Kikuu cha Urbaniana mjini Roma kwa MA ya falsafa.

Tar. 6 Januari 1973 alipadrishwa huko Embu na kuwa kasisi wa parokia ya Kariakomu (Meru) 1974. 1978 akawa mwalimu kwenye seminari ya upadre ya St. Augustine mjini Bungoma.

1986 aliteuliwa kuwa askofu wa dayosisi ya Embu. Kati ya 1987 na 1991 akawa mwenyekiti wa kamati za maendeleo na huduma za jamii , pia ya kamati ya haki na amani chini ya Ofisi Kuu ya Wakatoliki Kenya. 

Mwaka 2002 akawa askofu mkuu msaidizi wa dayosisi kuu ya Nyeri. Baada ya kuondoka kwa askofu mkuu Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki aliyehamishwa Nairobi alishika nafasi ya Askofu Mkuu.

Mwaka 2007 alimfuata Mwana a'Nzeki katika nafasi ya askofu mkuu wa Nairobi. Njue ni kardinali ya pili nchini Kenya baada ya marehemu Maurice Otunga.

Maaskofu wakatoliki wa Kenya
Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki

Raphael S. Ndingi Mwana a'Nzeki (Mwala, Kenya, 25 Desemba 1931 - 31 Machi 2020) alikuwa askofu mkuu wa Jimbo kuu la Nairobi nchini Kenya.

Maisha 
Mwana a'Nzeki alipadrishwa tarehe 31 Januari 1961 na askofu John Joseph McCarthy mjini Nairobi. Tarehe 29 Mei 1969 aliwekwa wakfu kuwa askofu wa Machakos. Tarehe 30 Agosti alikuwa askofu wa Nakuru. 

Mwaka 1996 aliitwa kuwa msaidizi wa askofu mkuu wa Nairobi kardinali Maurice Otunga akamfuata Otunga katika nafasi ya askofu mkuu tarehe 21 Aprili 1997. 

Baada ya kutimiza umri wa miaka 75 alikubaliwa kustaafu na Papa Benedikto XVI akafuatwa madarakani na John Njue aliyewahi kuwa msaidizi wake huko Nakuru.

Viungo vya Nje 
 Mwana a'Nzeki kwa catholic-hierarchy.org (kiing.)

Waliozaliwa 1931
Waliofariki 2020
Maaskofu wakatoliki wa Kenya
H

H ni herufi ya 8 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Eta ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za H 
 katika muziki H ni noti.
 Kwa magari H ni alama ya gari kutoka Hungaria.
 Katika kemia H ni alama ya elementi ya hidrojeni.
 kati ya vipimo sanifu vya kimataifa "h" ni alama ya saa (kilat. hora - kiing. hour)

Historia ya H 

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha fensi. Wafinisia walirahisicha alama na kuitumia kama "khet" yaani h kali yenye matamshi ndani ya shingo. Wagiriki walipokea alama kwa jina "heta" na kuitamka awali kama "h". Katika maendeleo ya lugha waliacha kutamka sauti ya "h" mwanzoni ikabaki sauti ya "e" pekee na alama ikaitwa "Eta" ikiwa na matamshi kama "e" ndefu.

Waetruski walipokea alama kwa umbo la Kifinisia lakini kwa sauti ya "h". Waroma wakaiingiza katika alfabeti ya Kilatini kwa maana ileile yaani kama sauti ya "h" lakini walipendelea umbo la Kigiriki. Hivyo alama yetu ya "H" imepatikana na kubaki hivyo.

Alfabeti ya Kilatini
Maurice Michael Otunga

Maurice Michael Otunga (Januari 1923 - 6 Septemba 2003) alikuwa askofu wa kanisa katoliki na kardinali wa kwanza nchini Kenya.

Otunga alizaliwa mwaka 1923 kwenye kijiji cha Chebukwa katika wilaya ya Bungoma. Babake alikuwa chifu wa koo la Bakhone katika kabila Wabukusu mwenye wake 40.

Maurice alibatizwa kwa umri wa miaka 12 akamaliza masomo yake ya shule Mangu High School. Baadaye akajiunga na seminari ya Kakamega akaendelea masomo ya upadre kwenye semianri ya Gaba (Kampala - Uganda). Masomio ya juu akafuata huko Roma kwenye chuo kikuu cha Papa alipopadrishwa mwaka 1950 pamoja na kupokea cheo cha daktari.

Baada ya kurudi Kenya akawa mwalimu kwenye seminari ya Kisumu hadi 1956 alipoteuliwa kuwa askofu msaidizi wa Kisumu.

1960 alikabidhiwa dayosisi mpya ya Kisii kama askofu wake wa kwanza. 1969 akawa msaidizi wa askofu kuu wa Nairobi na 1971 alikuwa askofu mkuu wa kwanza Mwafrika.

Tar. 5 Machi 1973 Papa Paulo VI akampa cheo cha kardinali.

Otunga akajiuzulu 1997 alipofikia umri wa miaka 75 akachagua nyumba ya wazee maskini kama makao yake ya uzeeni.

Kardinali Maurice Michael Otunga aliaga dunia 6 Septemba 2003 akiwa na umri wa miaka 80.

Mwaka 2005 kulitokea fitina juu ya kaburi lake kati ya kanisa katoliki na jumuiya ya Wabukusu. Askofu Mkuu Mwana a'Nzeki alimua  kuhamisha maiti ya kardinali kutoka makaburi ya mjini kwenda Resurrection Gardens na kumzika katika kanisa dogo huko wakati kanisa la Kenya lafuatilia shughuli za kumtangaza marehemu kuwa mwenye heri. Wasemaji wa Wabukusu walipinga mipango hii kwa hofu ya kwamba tendo litaleta balaa juu ya kabila.

Viungo vya Nje 
 The Standard, 9 Septemba 2007: Kenya still waiting for the Cardinal
 http://www.dacb.org/stories/kenya/otunga_michael.html 
 kuhamishwa kwa maiti ya Kardinali

Maaskofu wakatoliki wa Kenya
Makardinali
Metali

Metali (kutoka Kiingereza metal) ni kundi la elementi zenye tabia za pamoja kama vile
 zinapitisha umeme kwa urahisi
 zinapitisha joto
 zinang'aa
 ni wayaikaji (zinaweza kubabatizwa kuwa wembamba kama waya au kupinduliwa kabla ya kuvunjika)

Kikemia tabia hizo zote zinatokana na muungo metali ya elementi hizo. Kinyume chake simetali kwa kawaida ni kechu kama mangu, hazing'ai na zinahami (hazipitishi umeme).

Idadi kubwa ya elementi katika mfumo radidia huhesabiwa kati ya metali. Kuna pia elementi zinazoonyesha tabia za kati ya metali na simetali kama vile metaloidi au nusumetali. 

Mifano ya metali ni 
 chuma (feri)
 dhahabu (auri)
 fedha (ajenti)
 natiri
 alumini

Historia ya matumizi 
Metali zimetumiwa na binadamu kwa vyombo vyao tangu zamani. Mwanzoni watu walitumia mawe tu kwa vifaa vingi, lakini baadaye walitambua faida ya metali. Hapo ilikuwa lazima kujifunza jinsi ya kutoa metali yenyewe katika hali ya oksidi au michanganyiko ya matapo jinsi zinavyotokea kwa kawaida.

Metali za kwanza zilizotumiwa ni dhahabu na shaba zinazoweza kupatikana kama metali tupu na safi. Ziko laini, hivyo zinaweza kupewa umbo kwa kupigwa kwa nyundo ya jiwe. Kuna mifano ya mapambo ya kale sana.

Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.

Takriban mnamo 1200 KK watu walianza kutumia chuma. Maarifa hayo yalienea katika pande nyingi za dunia.

Katika Afrika watu walianza kutumia moja kwa moja chuma jinsi inavyoonekana kutokana na utafiti wa akiolojia katika Nigeria.

Kupatikana kwa metali 
Metali zinapatikana mara nyingi ndani ya miamba mbalimbali kama mtapo. Kunatokea pia ya kwamba zinapatikana kama metali tupu. Lakini njia ya kawaida ni kuvunja mwamba wenye mtapo ndani yake na kutoa metali kwa njia ya joto au kwa kutumia kemikali.

Mahali pa kuchimba metali huitwa migodi. Mara nyingi ni lazima kuchimba chini ya uso wa ardhi ili kupata mtapo.

Aloi za metali 	 
Vitu vingi vya kimetali ni mchanganyiko au aloi za metali pamoja na metali nyingi au pia simetali. Aloi zinazotumiwa zaidi ni:
 Feleji (feri na Kaboni) (kaboni ni simetali) 	 
 Shaba nyeupe (brasi) (kupri na zinki) 	 
 Bronzi (kupri na stani) 	 
 Duralumin (alumini na kupri)

Tabia ya kimetali za nyota
Katika fani ya astronomia jina "metali" hutumiwa kwa maana tofauti. Hapa nyota ina tabia ya kimetali (metallicity) kama ndani yake ina elementi ambazo ni nzito kuliko hidrojeni na heli. Wakati mwingine wanaangalia tu elementi nzito kuliko kaboni katika makadirio ya "tabia ya kimetali".

 
Fizikia
Kemia
Elementi
Muungo metali

Muungo metali (pia: mbabadi metali, :en:metallic bonding) ni jinsi atomi za metali zinavyoshikana. Kani hii yatokana na elektroni huria zinazotembea kati ya atomi na kuvutwa na ioni za kiini.

Kwa metali elektroni za mzingo elektroni wa nje hazishikwi sana na kiini, hivyo ni rahisi kuachana na atomi asilia na kuzunguka katika metali yote. Viini vya atomi vyenye chaji chanya vinajipanga katika mfumo maalumu unaofanana na fuwele. Elektroni zinazunguka katika mfumo huo kama wingu.   

Hali hiyo ya kuwa na elektroni huria yaeleza tabia za metali kama vile kuwa wayaikaji, kung'aa na kupitisha joto na umeme kwa urahisi. Elektroni huria zinapitisha nishati kama joto au umeme haraka na wepesi ndani ya metali - tofauti na dutu ambamo kila elektroni yashikwa imara katika atomi yake. 

Kemia
Metali
Mhunzi

Mhunzi ni mtu anayechonga vitu vya metali.

Kwa kawaida ashughulika vifaa vya chuma au feleji. Metali hupashwa mto hadi kung'aa nyekundu na kupewa umbo linalotakiwa.

Vyombo vyake ni nyundo, koleo na fuawe.

Siku hizi shughuli nyingi za mhunzi hutekelezwa kwa mashine lakini bado kuna  shughuli zinazohitaji ufundi na ujuzi wa mhunzi. 

Katika historia wahunzi walihitajiwa sana katika jamii kwa sababu vifaa kama silaha au majembe yalitegemea kazi ya wahunzi.

Marejeo ya nje 
 Mhunzi Samburu (Kenya) aeleza kazi yake (video)
 Mhunzi nchini Mali (youtube video)
 Mhunzi Mama huko Uhindini

Kazi
I

I ni herufi ya 9 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Iota ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za I 
 Kwa magari I ni alama ya gari kutoka Italia.
 Katika kemia I ni alama ya elementi ya iodini.
 kati ya namba za Kiroma "I" ni alama ya namba 1

Historia ya I 

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha mkono. Wafinisia walikuwa rahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la mkono "yad" (au: yod). Wakaitumia kama alama ya sauti "y" na pia ya "i" ndefu. Wagiriki wakaipokea kama "Iota" na kurahisisha umbo lake zaidi hadi kuwa mstari tu. Wakaitumia kwa sauti ya "i".

Alama ikaendelea hivyo katika alfabeti za Waetruski na za Kilatini.

Alfabeti ya Kilatini