LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Eusebi wa Milano

Eusebi wa Milano (alifariki Milano, Italia Kaskazini, 8 Agosti 462) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 449. 

Inasemekana alikuwa Mgiriki.

Papa Leo I alimuandikia barua (451).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Giuseppe Antonio Sassi, Baldassarre Oltrocchi, Archiepiscoporum Mediolanensium series historico-chronologica, vol. I, Milano 1755, pp. 122-125
 De S. Eusebio episc. confess. Mediolani in Insubria sylloge, Acta Sanctorum augusti, tomo II, Parigi-Roma 1867, pp. 724-725
 Francesco Lanzoni, Le diocesi d'Italia dalle origini al principio del secolo VII (an. 604), vol. II, Faenza 1927, p. 1020
 Élisabeth Paoli, Les notices sur les évêques de Milan (IVe-VIe siècle), in « Mélanges de l'Ecole française de Rome. Moyen-Age, Temps modernes », tomo 100, nº1 (1988), pp. 218-219
 Charles Pietri, Luce Pietri (ed.), Prosopographie chrétienne du Bas-Empire. 2. Prosopographie de l'Italie chrétienne (313-604), École française de Rome, vol. I, Roma 1999, p. 704
 Cesare Pasini, Eusebio di Milano, santo, in « Dizionario della Chiesa Ambrosiana », vol. I, Milano 1988, pp. 1151-1154
 Antonio Rimoldi, Eusebio, vescovo di Milano, santo, in Bibliotheca Sanctorum, vol. V, coll. 257-258

Waliofariki 462
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Severo wa Vienne

Severo wa Vienne (alifariki Vienne, leo nchini Ufaransa, karne ya 5) alikuwa padri. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 5
Mapadri
Watakatifu wa Ufaransa
Emiliani wa Kuziko

Emiliani wa Kuziko (alifariki uhamishoni Kuziko, leo nchini Uturuki, 815 hivi) alikuwa askofu aliyedhulumiwa na kaisari Leo V wa Bizanti kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 8
Waliofariki 815
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Leonid Brezhnyev

Leonid Ilyich Brezhnyev (kwa Kirusi: Леонид Ильич Брежнев; 19 Desemba 1906 - 10 Novemba 1982) alikuwa mwanasiasa wa Urusi ambaye aliongoza Umoja wa Kisovyeti kama Katibu Mkuu wa Chama cha Kikomunisti kinachotawala (1964-1982) na kama Mwenyekiti wa Uenezi wa Sovie Kuu (1977-1982). Muhula wake wa miaka 18 kama katibu mkuu ulikuwa wa pili baada ya Josef Stalin kwa muda. Wakati utawala wa Brezhnyev ulikuwa na sifa ya utulivu wa kisiasa na mafanikio makubwa ya sera za kigeni, ilikuwa pia na alama ya rushwa, kutokuwa na uwezo, na mapungufu ya kiteknolojia yaliyokua haraka na Magharibi.

Maisha
Brezhnyev alizaliwa katika familia ya mfanyakazi wa Urusi huko Kamenskoye, Gavana wa Yekaterinoslav, Dola la Urusi. 

Baada ya Mapinduzi ya Oktoba 1917, Brezhnev alijiunga na chama cha vijana cha Kikomunisti mnamo 1923 Akawa mwanachama rasmi wa chama mnamo 1929. Wakati Ujerumani ya Unazi ilipovamia Umoja wa Kisovyeti mnamo Juni 1941, alijiunga na Jeshi la Soko commissar na alipanda haraka kupitia safu kuwa mkuu wakati wa Vita vya pili vya Dunia. Brezhnyev alipandishwa katika Kamati Kuu mnamo 1952 na kuwa mwanachama kamili wa Politburo mnamo 1957. Mnamo 1964 alimwondoa Nikita Krushchov na kuwa Katibu wa Kwanza wa CPSU, nafasi ya nguvu zaidi huko Kremlin.

Mbinu ya kihafidhina ya Brezhnyev, pragmatic kwa uongozi imetulia sana msimamo wa Umoja wa Kisovieti na chama chake tawala. Wakati Khrushchev alitunga sera mara kwa mara bila kushauriana na Politburo iliyobaki, Brezhnev alikuwa mwangalifu kupunguza ubishi kati ya wanachama wa Chama hicho kwa kufikia maamuzi kupitia makubaliano. Kwa kuongezea, wakati akisisitiza makubaliano kati ya nguvu mbili za Vita Kuu, alifanikisha usawa wa nyuklia na Marekani na kuhalalisha msimamo wake wa nchi yake kuwa juu ya Ulaya Mashariki. Kwa kuongezea, nguvu kubwa ya kujengea mikono na uingiliaji mkubwa wa kijeshi chini ya serikali ya Brezhnev ilipanua sana ushawishi wa kimataifa wa Kisovyeti (haswa katika Mashariki ya Kati na Afrika).

Kinyume chake, uadui wa Brezhnyev kwa mageuzi ya kisiasa ulioletwa katika enzi ya kuporomoka kwa jamii inayojulikana kama Vilio vya Brezhnyev. Mbali na ufisadi ulioenea na uchumi ulioanguka, kipindi hicho kilionekana na pengo la kiteknolojia lililoongezeka kati ya Umoja wa Kisovyeti na Marekani. Alipokuja madarakani mnamo 1985, Mikhail Gorbachev alishtumu serikali ya Brezhnyev kwa kutokuwa na uwezo na kufanya uzembe kabla ya kutekeleza sera za kukomboa Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya mwaka 1975, afya ya Brezhnyev ilizidi kupotea akazidi kuhama mambo ya kimataifa. Kufuatia miaka ya kupungua kwa afya, alikufa mnamo Novemba 10, 1982 na kurithiwa kama katibu mkuu na Yuri Andropov.

Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1982
Wanasiasa wa Urusi
Yuri Andropov

Yuri Vladimirovich Andropov (kwa Kirusi: Юрий Владимирович Андропов; 15 Juni 1914 - 9 Februari 1984) alikuwa kiongozi wa sita wa Umoja wa Sovyeti na Katibu Mkuu wa nne wa Chama cha Kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti. Kufuatia utawala wa miaka 18 ya Leonid Brezhnev, Andropov alihudumu katika wadhifa huo kutoka Novemba 1982 hadi kifo chake mnamo Februari 1984.

Hapo awali katika kazi yake, Andropov alihudumu kama balozi wa Soviet hadi Hungaria kutoka mwaka 1954 hadi 1957, wakati huo alihusika katika kukandamiza Mapinduzi ya Hungaria ya mwaka 1956. Alipewa kuwa Mwenyekiti wa KGB mnamo Mei 10, 1967. Katika nafasi hiyo, alisimamia uporaji mkubwa na kukamatwa kwa watu wengi waliochukuliwa kuwa "hawafai kijamii". 

Baada ya Brezhnev kupigwa na kiharusi mnamo 1975, Andropov aliunda kikosi pamoja na Waziri wa Mambo ya nje, Andrei Gromyko na Waziri wa Ulinzi Dmitry Ustinov ambaye alitetea vyema sera ya Soviet wakati wa miaka ya mwisho ya utawala wa Brezhnev.

Baada ya kifo cha Brezhnev mnamo 10 Novemba 1982, Yuri Andropov alifaulu kama Katibu Mkuu na (kwa kuongeza) kiongozi wa Umoja wa Soviet. Wakati wa utawala wake mfupi, Andropov alitafuta kuondoa ufisadi na ukosefu wa usawa ndani ya mfumo wa Soviet kwa kuwachunguza maafisa wa muda mrefu kwa kukiuka nidhamu ya chama na kuhalalisha uhalifu katika eneo la kazi. Vita Baridi ilizidi, na alikuwa na hasara kwa jinsi ya kushughulikia mzozo unaokua katika uchumi wa Soviet. Athari yake kuu ya muda mrefu ilikuwa kuleta mbele kizazi kipya cha wabadilishaji vijana, na nguvu kama yeye, pamoja na Yegor Ligachyov, Nikolai Ryzhkov, na muhimu zaidi, Mikhail Gorbachev. 

Walakini, baada ya kuteseka kwa figo kushindwa kufanya kazi mnamo Februari 1983, afya ya Andropov ilianza kuzorota haraka. Mnamo 9 Februari 1984, alikufa baada ya kuongoza nchi kwa miezi 15 tu.

Waliozaliwa 1914
Waliofariki 1984
Wanasiasa wa Urusi
Konstantin Chernenko

Konstantin Ustinovich Chernenko (kwa Kirusi: Константин Устинович Черненко; 24 Septemba 1911 - 10 Machi 1985) alikuwa mwanasiasa wa Urusi na Katibu Mkuu wa tano wa Chama cha Kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti. Aliongoza Umoja huo kutoka tarehe 13 Februari 1984 hadi kifo chake.

Maisha
Mzaliwa wa familia duni kutoka Siberia, Chernenko alijiunga na Komsomol (timu ya vijana ya Chama cha Kikomunisti) mnamo 1929 na kuwa mwanachama kamili wa chama hicho mnamo 1931. Baada ya kushikilia safu ya propaganda, mnamo 1948 alikuwa mkuu wa idara ya uenezi huko Moldavia, akihudumu chini ya Leonid Brezhnev. 

Baada ya Brezhnev kuchukua kama Katibu wa Kwanza wa CPSU mnamo 1964, Chernenko alisimama kuongoza Idara Kuu ya Kamati Kuu, iliyokuwa na jukumu la kuweka ajenda ya Politburo na kuandaa amri ya Kamati Kuu. Mnamo 1971 Chernenko alikua mwanachama kamili wa Kamati Kuu, na mnamo 1978 alifanywa mwanachama kamili wa Politburo.

Baada ya kifo cha Brezhnev na mrithi wake Yuri Andropov, Chernenko alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu mnamo Februari 1984 na kumfanya Mwenyekiti wa Presidium ya Soviet Soviet mnamo Aprili 1984. Kwa sababu ya afya yake iliyofifia haraka, mara nyingi hakuweza kutekeleza majukumu yake rasmi. 

Alifariki dunia mnamo Machi 1985 baada ya kuongoza nchi kwa miezi 13 tu, akarithiwa kama Katibu Mkuu na Mikhail Gorbachev.

Waliozaliwa 1911
Waliofariki 1985
Wanasiasa wa Urusi
Dmitry Medvedev

Dmitry Anatolyevich Medvedev (kwa Kirusi: Дмитрий Анатольевич Медведев; amezaliwa 14 Septemba 1965) ni mwanasiasa wa Urusi ambaye anafanya kazi kama Naibu Mwenyekiti wa Baraza la Usalama la Urusi, akiongozwa na Vladimir Putin. 

Alihudumu kama waziri mkuu wa Urusi kati ya mwaka 2012 na 2020. Kuanzia 2008 hadi 2012, Medvedev aliwahi kuwa rais wa Urusi. Medvedev alijiuzulu pamoja na serikali yote mnamo 15 Januari 2020 ili kumruhusu Rais Putin kufanya mabadiliko ya katiba yanayojitokeza; alirithiwa na Mikhail Mishustin mnamo 16 Januari 2020. Siku hiyo hiyo, Vladimir Putin alimteua kuwa naibu mwenyekiti wa Baraza la Usalama.

Ikizingatiwa kuwa aliye huru zaidi kuliko mtangulizi wake na mrithi kama rais, Vladimir Putin (ambaye pia alikuwa waziri mkuu wakati wa urais wa Medvedev), ajenda ya juu ya Medvedev kama rais ilikuwa mpango wa kisasa, unaolenga kukuza uchumi wa Urusi na jamii yake, na kupunguza utegemezi wa nchi kuhusu mafuta na gesi. Wakati wa utawala wa Medvedev, mkataba mpya wa kupunguza silaha za nyuklia ulitiwa saini na Urusi na Marekani, Urusi iliibuka mshindi katika Vita vya Urusi-Georgia, na ikapona kutoka Mdororo Mkuu mpya. Medvedev alianzisha marekebisho makubwa ya utekelezaji wa sheria na alizindua kampeni ya kuzuia rushwa, licha ya kuwa ameshtumiwa kwa ufisadi mwenyewe.

Waliozaliwa 1965
Watu walio hai
Marais wa Urusi
Mikhail Mishustin

Mikhail Vladimirovich Mishustin (kwa Kirusi: Михаил Владимирович Мишустин; amezaliwa 3 Machi 1966) ni mwanasiasa na mchumi wa Urusi anayehudumu kama Waziri Mkuu wa Urusi tangu 16 Januari 2020. Hapo awali aliwahi kuwa Mkurugenzi wa Huduma ya Ushuru wa Shirikisho kutoka 2010 hadi 2020.

Aliteuliwa na Rais Vladimir Putin kuwa Mwenyekiti wa Serikali ya Shirikisho la Urusi mnamo 15 Januari 2020, kufuatia kujiuzulu kwa Dmitry Medvedev. Usikilizaji wa miadi yake ulifanyika bunge la Duma mnamo Januari 16, na alithibitishwa ofisini siku hiyo.

Mnamo tarehe 30 Aprili 2020, Mishustin alitangaza kwamba alipatwa na Covid-19, na hivyo kuwa afisa wa juu wa Urusi na mkuu wa pili wa serikali ulimwenguni baada ya Waziri Mkuu wa Uingereza Boris Johnson kuambukizwa virusi hivyo. Mnamo Mei 19, Mishustin alirudi kwenye matumizi ya nguvu zake baada ya kupona.
Waliozaliwa 1966
Watu walio hai
Wanasiasa wa Urusi
Tume ya Taifa ya Uchaguzi

Tume ya Taifa ya Uchaguzi Tanzania (kwa Kiingereza National Electoral Commission au NEC) ni tume ya uchaguzi nchini Tanzania.

Tume ya Taifa ya Uchaguzi Tanzania ilianzishwa mwaka 1993 na Ali Hassan Mwinyi, rais wa pili wa Tanzania baada ya kuundwa kwa tume ya kukusanya maoni ya Tanzania kubaki katika mfumo wa chama kimoja au kuingia katika mfumo wa vyama vingi, tume iliyokuwa ikiongozwa na jaji Francis Nyalali mwaka 1991.

Tume ya Taifa ya Uchaguzi ilianzishwa chini ya ibara ya 74 (1) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977. Wajumbe wa Tume waliteuliwa kwa mara ya kwanza tarehe 14 Januari 1993.

Marejeo

Uchaguzi nchini Tanzania
Abdalla Haji Shaibu

Abdullah Haji Shaibu (alizaliwa 4 Oktoba 1998) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania, pia anajulikana kwa jina la Abdullah Shaibu Ninja . Anacheza nafasi ya beki wa kati. Pia anamudu nafasi ya kiungo.

Anachezea klabu ya Yanga Sc nchini Tanzania.

Marejeo

Wachezaji mpira wa Tanzania
Kim Jong-il

Kim Jong-il au Kim Jong Il (kwa Kikorea: 김정일; 16 Februari 1941 au 1942 - 17 Desemba 2011) alikuwa mwanasiasa wa Korea Kaskazini ambaye aliwahi kuwa Kiongozi Mkuu wa pili wa Korea Kaskazini kutoka mwaka 1994 hadi 2011. 

Aliongoza Korea Kaskazini kutoka kifo cha baba yake Kim Il-Sung, Kiongozi Mkuu wa kwanza wa Korea Kaskazini, hadi kifo chake mwenyewe mnamo 2011, wakati aliporithiwa na mtoto wa mwanawe, Kim Jong-un.

Maisha
Mnamo miaka ya 1980 Kim alikuwa mrithi dhahiri kwa uongozi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea (DPRK) na alichukua nafasi muhimu katika chama na vyombo vya jeshi. Kim alimpokea baba yake na mwanzilishi wa DPRK Kim Il-sung, kufuatia kifo cha mzee Kim mnamo 1994. Kim alikuwa Katibu Mkuu wa Chama cha Wafanyakazi wa Korea (WPK), WPK Presidium, Mwenyekiti wa Tume ya Kitaifa ya Ulinzi (NDC) Korea ya Kaskazini na Kamanda Mkuu wa Jeshi la Watu wa Kikorea (KPA), jeshi la nne kwa ukubwa ulimwenguni.

Kim alitawala kwa udikteta na ukandamizwaji wa Korea Kaskazini. Alidhani kuwa kiongozi mkuu wakati wa msiba wa janga la kiuchumi wakati wa kufutwa kwa Umoja wa Kisovieti, ambao ulitegemea sana biashara katika chakula na vifaa vingine, ambavyo vilileta njaa. Wakati njaa ilikuwa imemalizika mwishoni mwa miaka ya 1990, uhaba wa chakula uliendelea kuwa shida wakati wote wa umiliki wake. 

Kim aliimarisha jukumu la kijeshi na sera zake za Songun ("kwanza-jeshi"), na kufanya jeshi kuwa mratibu mkuu wa asasi za kiraia. Utawala wa Kim uliona pia mabadiliko madhubuti ya kiuchumi, pamoja na ufunguzi wa Hifadhi ya Viwanda ya Kaesong mnamo 2003. Mnamo Aprili 2009, katiba ya Korea Kaskazini ilirekebishwa ili kumrejelea yeye na waliomfuata kama "kiongozi mkuu wa DPRK".

Jina la kawaida la upendeleo alilopewa Kim lilikuwa "Kiongozi Mpendwa" ili kumtofautisha na baba yake Kim Il-sung, "Kiongozi Mkuu". 

Mnamo 19 Desemba 2011 serikali ya Korea Kaskazini ilitangaza kwamba amekufa siku mbili mapema, na baadaye mtoto wake wa tatu, Kim Jong-un, alipandishwa cheo cha juu katika WPK tawala akafaulu. 

Baada ya kifo chake, Kim aliteuliwa kuwa "Katibu Mkuu wa Milele" wa WPK na "Mwenyekiti wa milele wa Tume ya Ulinzi ya Kitaifa", kwa kuambatana na jadi ya kuanzisha machapisho ya milele kwa washiriki wa nasaba ya Kim.

Waliozaliwa 1941
Waliofariki 2011
Wanasiasa wa Korea Kaskazini
Romano wa Roma

Romano wa Roma (alifariki Roma, Italia, 9 Agosti 258) alikuwa askari, labda kutoka Corsica (leo nchini Ufaransa) aliyeongokea Ukristo akishuhudia kifodini cha shemasi Laurenti alipouawa kwa kubanikwa kutokana na imani yake katika Yesu.

Romano alipoungama imani hiyohiyo alikatwa kichwa.

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu mfiadini, hasa siku ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 

Colonnade Statue in St Peter's Square

Waliofariki 258
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Italia
Watu wa Roma ya Kale
Kandida Maria wa Yesu

Kandida Maria wa Yesu (Andoáin, Gipúzkoa, Hispania, 31 Mei 1845 - Salamanca, Hispania, 9 Agosti 1912) ni jina la kitawa la Juana Josefa Cipitria y Barriol.

Mwaka 1871 alianzisha shirika la Mabinti wa Yesu lililowajibika kulea wasichana .

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 12 Mei 1996, na Papa Benedikto XVI kuwa mtakatifu tarehe 17 Oktoba 2010.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Hagiography Circle
 Saints SQPN
 Stella Maris Academy of Davao

Waliozaliwa 1845
Waliofariki 1912
Mabikira
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Hispania
Wafiadini wa Mlango wa Shaba

(walifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 730 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa na kaisari Leo III wa Bizanti kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu na kutaka kuzuia isivunjwe ile ya Mwokozi kwenye Mlango wa Shaba. 

Walikuwa wengi, lakini kati yao wanatajwa kwa jina Juliani, Machani, Yohane, Yakobo, Alesi, Demetri, Fosyo, Petro, Leonsi, Maria na Gregori tu
. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 730
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uturuki
Pascal Mulegwa

Pascal Mulegwa (alizaliwa Goma, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 13 Aprili 1993) ni mwandishi wa habari wa Kongo anayefanya kazi kwa Radio France Internationale (RFI) na Agence France Presse (AFP), zamani kwa jarida la pan-Afrika Jeune Afrique na wakala wa vyombo vya habari vya serikali ya Uturuki Anadolu Agency.

Wasifu na kazi 
Pascal Mulegwa alihitimu kutoka Shule ya Uandishi wa Habari ya Lille (ESJ-Lille), akaanza kazi ya uandishi wa habari wa Anadolu Agency katika eneo la Maziwa Makuu ya Afrika, hususani mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambayo imekuwa katika vurugu kwa zaidi ya miongo miwili.

Mnamo mwaka 2015, Pascal Mulegwa alihama mji wake wa Goma, huko Kivu Kaskazini, kwenda Kinshasa - mji mkuu wa nchi - ambapo alifanya kazi kwa jarida la Jeune Afrique, Vatican Radio, Medi1 Radio na Deutsche Presse-Agentur (DPA), na alijiunga na Timu ya Actualite.cd mnamo 2017. 

Miaka miwili baadaye, aliandaliwa na Radio France Internationale kama mwandishi na anashiriki maoni ya Kongo-Kinshasa kwenye mabaraza ya RFI kando ya Sonia Rolley, Kamanda Wa Kamanda Muzembe na Mgonjwa Ligodi.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Nakala za Pascal Mulegwa kwenye Muckrack 
 Pascal Mulegwa juu ya Jeune Afrique 
 Pascal Mulegwa kwenye RFI 

Waliozaliwa 1993
Watu walio hai
Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Utitiri-mahameli mkubwa

Utitiri-mahameli mkubwa (Dinothrombium tinctorium) ni utitiri mkubwa wa familia Trombidiidae katika oda Trombidiformes ambaye ni baini ya spishi kubwa kabisa za matitiri (hadi mm 12).

Maelezo
Utitiri huyu ni mkubwa: mm 10-12, na ana rangi ya nyekundu kali. Ana miguu minane kama arakinida wote. Mwili umegawanywa katika gnathosoma na idiosoma kama matitiri wengine na pia umefunikwa kwa manyoya mengi kama mahameli.

Makazi
Spishi hii hutokea maeneo ya jangwa na nusujangwa. Hatua zote za spishi hii huishi katika mchanga au ndani ya takataka za mimea na huonekana nadra. Wapevu hutokea baada ya mvua kubwa na kwa hivyo huitwa “rain bugs” (wadudu-mvua) kwa Kiingereza.

Mzunguko wa maisha
Jike anaweza kutaga mayai 100,000. Hatua ya kwanza inayotoka katika yai inaitwa pre-larva (hatua kabla ya lava), kisha kuna hatua moja ya lava, hatua tatu za tunutu (protonymph, deutonymph na tritonymph) na hatua ya mpevu. Pre-larva, protonymph na tritonymph hawana kinywa na miguu ni midogo sana au haiko. Lava ni vidusia wa nje juu ya arithropodi kama panzi, mbawakawa, vipepeo, buibui na buingamia. Deutonymph na wapevu ni mbuai wa arithropodi. Mbuawa wanaopendelewa na wapevu ni kumbikumbi.

Utetezi dhidi ya maadui
Rangi ya matitiri hao ni nyekundu kali kama onyo kwa maadui. Yaani wana ladha mbaya.

Matitiri
Tibursi wa Roma

Tibursi wa Roma (alifariki Roma, Italia, mwishoni mwa karne ya 3 au mwanzoni mwa karne ya 4) alikuwa Mkristo aliyeuawa kutokana na imani yake katika Yesu.

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Rufino wa Asizi

Rufino wa Asizi (alifariki Costano, karibu na Bastia Umbra, 238 au 239 BK) anakumbukwa kama askofu wa kwanza wa Assisi (Umbria, Italia ya Kati).

Inasemekana alitokea Amasya, leo nchini Uturuki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Bibliotheca hagiographica latina, II, 1068; Elisei 
 Studio sulla chiesa cattedrale di S. Rufino (Assisi, 1893) 
 D. de Vincentiis, Notizie di S. Rufino (Avezzano, 1885) 
 Ekkart Sauser, Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon, vol. XXI (2003) pp 1284f 

Waliozaliwa karne ya 2
Waliofariki 238
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Uturuki
Taurini wa Evreux

Taurini wa Evreux (alifariki 411 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo, leo nchini Ufaransa, kwa miaka 25 hivi hadi alipouawa kwa kupinga Upagani wa wenyeji.

Inasemekana alizaliwa Roma, Italia.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 La Légende de saint Taurin - A.M. Baudot - 1929
 Les Saints du diocèse d'Évreux - Abbé de Bouclon
 Histoire du diocèse d'Évreux - Chanoine Bonnenfant - Paris - 1933
 Histoire et géographie du département de l'Eure - Rateau et Pinet - 1870 - Réédition 1988
 Connaissance de l'Eure - Juillet 1991 - Numéro 81 - pages 26–27 - Jacques Charles
 Connaissance de l'Eure - 1988 - Jacques Charles

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 411
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Italia
Oprah Winfrey

Oprah Winfrey (jina la kuzaliwa Orpah Gail Winfrey; alizaliwa 29 Januari 1954) ni mjasiriamali wa media,  mwigizaji, mtayarishaji, na mfadhili nchini Marekani. Winfrey anajulikana zaidi kwa kipindi chake cha runinga anapoongea na wageni wake kinachojulikana kama Oprah Winfrey Show chenye watazamaji wengi.  

Pia aliigiza katika filamu kadhaa zikiwa ni pamoja na The Colour Purple, The Butler na A wrinkle in time.

Maisha ya awali 
Winfrey alizaliwa mnamo Januari 29, 1954 huko Kosciusko, Mississippi. Aliitwa "Orpah" kwa jina la mhusika katika Kitabu cha Ruthu. Watu walimwita "Oprah" kwa kosa, akaamua kukubali jina hilo na kulitumia. 

Mama yake, Vernita Lee, aliyefanya kazi ya mtumishi kwenye nyumba za watu, alimzaa wakati hajiolewa. Vernita alishindwa kumlea, kwa hiyo aliishi miaka kadhaa kwa bibi yake na baadaye aliishi kwa muda na baba yake, Vernon Winfrey. 

Alipata mimba alipokuwa na miaka 14 lakini mtoto wa kiume alizaliwa mapema akafa mara moja. Aliposoma shule ya sekondari alianza tayari kusoma habari kwenye kituo cha redio. Mwaka 1971 alipokewa katika mradi wa msaada wa masomo kwenye Chuo Kikuu cha Tennessee aliposoma mawasiliano. 

Alianza kufanya kazi katika redio na runinga huko Nashville. Alishiriki vipindi vya runinga huko Baltimore na Chicago.

Onyesho la Oprah Winfrey 
Mnamo 1986, alipata kipindi chake cha pekee cha Oprah Winfrey Show. Watazamaji walimpenda kwa utu alioonyesha akiongea na wageni wake kuhusu maisha yao. Idadi ya watazamaji ilikuwa kubwa na hatimaye Oprah aliweza kununa haki za kipindi hicho.

Mtandao wa Oprah Winfrey 
Winfrey sasa anaendesha Mtandao wa Oprah Winfrey. Mnamo Januari 15, 2008, Mawasiliano ya Winfrey na Ugunduzi yalitangaza mipango ya kubadilisha Channel ya Afya ya Ugunduzi kuwa chaneli mpya inayoitwa OWN: Oprah Winfrey Network. Ilipangwa kuzinduliwa mnamo 2009, lakini ilichelewa, na ilizinduliwa mnamo Januari 1, 2011. Yeye pia mwenyeji wa onyesho Sura ijayo ya Oprah kwenye mtandao.

Maisha binafsi 
Winfrey alikuwa na mahusiano mbalimbali wa kimapenzi lakini hakuolewa. Tangu mwaka 1986 ameendelea na Stedman Graham. Kutokana na biashara yake ya media na mauzo ya vitabu ametajirika. Mwaka 2013, alitajwa kuwa mmoja wa watu tajiri 400 katika Marekani. Ndiye Mmarekani mweusi pekee katika kundi hilo.  Winfrey hufadhili miradi mingi, kwa mfano amegharimia elimu wasichana nchini Afrika Kusini. Kwa ajili ya uhisani wake alitunukiwa medali ya Uhuru wa Rais na Barack Obama mnamo 2013 na digrii ya heshima kutoka kwa Harvard . 

Alimkubali Barack Obama mnamo 2006 kwa uchaguzi wa 2008. Makadirio fulani yalisema yalipiga kura milioni moja katika mbio za msingi za kidemokrasia za 2008.

Marejeo

Tovuti nyingine 
  
 Oprah Winfrey   
 Oprah Winfrey   
 NPR "Oprah: Kila Mkazi wa Bilionea". Faili ya sauti, video na wasifu . Kupatikana Septemba 17, 2010 
 Works by Oprah Winfrey   
 Video ya Oprah Winfrey  iliyotengenezwa na Watunga: Wanawake Wanaotengeneza Amerika 
 Winfrey Appearances   

Waliozaliwa 1954
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Marekani
Fantacy Westward Journey

Fantacy Westward Journey (kwa Kichina kilichorahisishwa: 梦幻 西游; Kichina cha jadi: 夢幻 西遊; pinyin: Mamang Huàn Xī Yóu) ni MMORPG iliyotengenezwa na kuendeshwa na NetEase. Iliachiliwa kwa jukwaa la Microsoft Windows mnamo Desemba 2001. 

Ni mchezo maarufu mtandaoni nchini China kuanzia Mei 2007 na watumiaji wa kilele (PCU), na hesabu kubwa ya milioni 1.5.  Watumiaji waliosajiliwa walifikia milioni 25 ifikapo Aprili 2005, ikiwa na wachezaji 576,000 wa kilele kwenye seva za mchezo 198, walizingatia mchezo unaokua kwa kasi zaidi mtandaoni nchini China wakati huo. Watumiaji wastani wa wakati huo waliripotiwa mnamo Agosti 2006 kuwa karibu 400,000. 

Mchezo hutumia injini sawa na safari ya pili ya Magharibi na mtindo tofauti wa picha. Michezo yote miwili imehamasishwa na riwaya ya Kichina ya safari ya Magharibi. Pamoja na safari ya pili ya Westward, ni moja ya michezo ya video inayokithiri zaidi kwa wakati wote, ikiwa imepata jumla ya dola bilioni 6.5 katika mapato ya maisha, kufikia mwaka wa 2019 na kuwa na watumiaji milioni 400 ifikapo mwaka 2015.

Michezo
Aleksanda wa Makaa

Aleksanda wa Makaa (alifariki Gumenek, leo nchini Uturuki, 251 hivi) alikuwa askofu wa mji huo maarufu kwa unyenyekevu wake uliomfanya apende kudharauliwa. Njia mojawapo ilikuwa kufanya kazi ya kuchoma makaa na kuwa mchafu.

Hatimaye aliuawa kwa ajili ya imani wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Santiebeati: Alexander of Comana
August 12th in the "Prologue of Ohrid" - includes the life of Saint Alexander of Comana and a hymn of praise

Waliofariki 251
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Ekwisi

Ekwisi (Italia ya Kati, 490 hivi - Amiterno, L'Aquila, Italia, 570 hivi) alikuwa mmonaki aliyeeneza sana maisha ya kitawa sambamba na Benedikto wa Nursia .

Papa Gregori I alitangaza sifa zake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tazama pia

Waliozaliwa 490
Waliofariki 570
Wamonaki
Watakatifu wa Italia
Gaugeriki wa Cambrai

Gaugeriki wa Cambrai (pia: Gery, Gorik, Gau; Carignan, 550 hivi - 11 Agosti 619) alikuwa askofu wa mji huo, leo nchini Ufaransa, kwa miaka 35 hivi.

Alianzisha monasteri na kukomboa watumwa pamoja na kuinjilisha hata vijijini.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa 550
Waliofariki 619
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Igeleke

Igeleke ni mtaa uliopo katika kata ya Kambarage, wilaya ya Njombe, mkoa wa Njombe. 

Wakazi wake kwa asilimia kubwa ni Wabena na kwa uchache makabila mengine kama vile Wakinga, Wahehe, Wawanji pamoja na makabila kutoka mikoa mbalimbali kote nchini Tanzania.

Wakazi wake wanajishughulisha na shughuli mbalimbali zikiwemo za Biashara kama vile mbao, kokoto na mazao, kilimo cha Viazi Mbatata na Viazi Vitamu, Mahindi, Njegere, maharage na uvunjaji wa mawe (kokoto) katika mwamba mkubwa wa matalawe (Ganga lya ndefu).

Wilaya ya Njombe
Pointi

Katika uchapaji, pointi (kwa Kiingereza: point) ni kipimo kidogo zaidi. Watu hutumia pointi ili kupima ukubwa wa fonti na vitu vingine kwenye kurasa zilizochapishwa.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Uchapaji
Kompyuta
Sebastián Piñera

Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique (amezaliwa 1 Disemba 1949) ni mfanyabiashara na bilionea wa Chile, kwa sasa ni Rais wa Chile tangu mwaka 2018, hapo awali alikuwa akihudumu kutoka mwaka 2010 hadi 2014.

Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Marais wa Chile
Martín Vizcarra

Martín Alberto Vizcarra Cornejo (amezaliwa 22 Machi 1963) ni mhandisi na mwanasiasa wa Peru ambaye ni Rais wa sasa wa Peru.

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Marais wa Peru
Euplo

Euplo (alifariki Catania, Italia, 12 Agosti 304) alikuwa shemasi aliyefia Ukristo kwa kukatwa kichwa wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini, hasa tarehe 12 Agosti ambayo ndiyo sikukuu yake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Catholic Online: St. Euplius
 OCA.org: Life of St. Euplus  OCA.org: Life of St. Euplus
 http://files.oca.org/service-texts/2013-0811-texts.doc Service honoring St. Euplus
 Sant' Euplo (Euplio) di Catania
 Trevico –Le reliquie di Sant’Euplio al centro del turismo religioso

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Aniseti na Fosyo

Aniseti na Fosyo (walifariki 305) ni Wakristo wa Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki, ambao waliuawa kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian kwa sababu walikataa kuabudu miungu.

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka hasa tarehe 12 Agosti lakini pia 11 Agosti na 8 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 305
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Erkolani wa Brescia

Erkolani wa Brescia (alifariki Campione del Garda, Italia, karne ya 6 BK) anakumbukwa kama askofu wa 18 wa Brescia (Italia Kaskazini).

Baada ya kuongoza jimbo inasemekana alikwenda kuishi upwekeni huko alikofariki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi 

Waliofariki karne ya 6
Maaskofu Wakatoliki
Wakaapweke
Watakatifu wa Italia
Porkari na wenzake

Porkari na wenzake (walifariki Lerins, leo nchini Ufaransa, 739 hivi) walikuwa abati na wamonaki wenzake, inasemekana 500, walioishi katika visiwa vya Lerins au waliokimbilia usalama huko na ambao waliuawa na maharamia Waislamu.  

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 739
Wamonaki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Mlengo

Katika utarakilishi, mlengo (kwa Kiingereza: focus) ni kitendo cha kuchagua elementi moja katika kiolesura michoro cha mtumiaji ili matini yanayoingizwa kwenye baobonye yatumwe katika dirisha amilifu. 

Katika Windows, mlengo unafanyika kwa kubofya dirisha. Mlengo ni dhana sawa ya kionyeshi kwenye mazingira ya kichakata matini.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Kipeperushi

Kipeperushi (kutoka kitenzi "kupeperusha"; kwa Kiingereza: flyer) ni aina ya tangazo la karatasi linalosambazwa barabarani au ni aina ya maelezo yanayoambatanishwa na dawa au bidhaa nyingine kuhusu matumizi yake.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Biashara
Chati mtiririko

Chati mtiririko au chati tiriri (kwa Kiingereza: Flowchart) ni aina ya mchoro unaowakilisha mtiririko au mchakato wa kazi.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Ramani
Lee Hsien Loong

Lee Hsien Loong (amezaliwa 10 Februari 1952) ni mwanasiasa wa Singapore ambaye ametumikia kama Waziri Mkuu wa 3 wa Singapore tangu Agosti 2004.

Lee ni mtoto wa kwanza wa waziri mkuu wa kwanza, Lee Kuan Yew.

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Wanasiasa wa Singapore
Hassanal Bolkiah

Hassanal Bolkiah (jina kamili: Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien Sultan na Yang di-Pertuan wa Brunei Darussalam; amezaliwa 15 Julai 1946) ni Sultani na Yang di-Pertuan wa sasa wa Brunei, na pia Waziri Mkuu wa Brunei. 

Mwana mkubwa wa Sultan Omar Ali Saifuddien III na Raja Isteri (Malkia) Pengiran Anak Damit, alirithi kiti cha enzi kama Sultan wa Brunei, kufuatia kujiuzulu kwa baba yake tarehe 5 Oktoba 1967.

Sultani ametajwa kuwa miongoni mwa watu tajiri zaidi ulimwenguni. Mnamo 2008, Forbes ilikadiria jumla ya mali yake kuwa dola bilioni 20 za Kimarekani. Baada ya Malkia Elizabeth II, Mfalme huyo ndiye Mfalme wa pili kwa urefu wa utawala ulimwenguni. Mnamo tarehe 5 Oktoba 2017, Mfalme huyo alisherehekea Jubilei yake ya Dhahabu kuashiria mwaka wa 50 wa utawala wake katika kiti cha enzi.

Waliozaliwa 1946
Watu walio hai
Wanasiasa wa Brunei
Kichujio

Katika utarakilishi na lugha ya programu, kichujio (kwa Kiingereza: filter) ni fomula saidizi inayoamrisha orodha ili kuumbwa muundo wa data mpya.

Mfano 
Kwa Python mfano wa kichujio ni :# Orodha wa herufi
herufi = ['a', 'b', 'd', 'e', 'i', 'j', 'o']

# fomula saidizi inayochuja vokali
def chujaVokali(herufi):
    vokali = ['a', 'e', 'i', 'o', 'u']

    if(vokali in herufi):
        return True
    else:
        return False

chujwaVokali = filter(chujaVokali, herufi)

print('Vokali zichujwa ni:')
for vokali in chujwaVokali:
    print(vokali)

Tanbihi

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Lugha za programu
Sheikh Hasina

Sheikh Hasina (kwa Kibengali: শেখ হাসিনা ওয়াজেদ; anajulikana pia kwa jina lake la ndoa Sheikh Hasina Wazed; amezaliwa 28 Septemba 1947) ni mwanasiasa wa Bangladeshi anayehudumu kama Waziri Mkuu wa 10 wa Bangladesh, akiwa ameshika madaraka tangu Januari 2009. Baada ya hapo awali kutumika kama Waziri Mkuu kwa miaka mitano, ndiye Waziri Mkuu anayetumikia kwa muda mrefu zaidi katika historia ya Bangladesh.

Hasina ni binti ya Rais wa kwanza wa Bangladesh Sheikh Mujibur Rahman, mkubwa wa watoto wake watano.

Waliozaliwa 1947
Watu walio hai
Wanasiasa wa Bangladesh
Imran Khan

Imran Ahmed Khan Niazi (kwa Kiurdu: عمران احمد خان نیازی‎; amezaliwa 5 Oktoba 1952) ni Waziri Mkuu wa 22 na wa sasa wa Pakistan na mwenyekiti wa chama cha Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI). 

Imran Ahmed Khan alipita kwa kupigwa kura 176 ambapo mshindani wake kutoka chama cha Kiislamu cha Pakistan PML, Shahbaz Sharif alipata kura 96 katika uchaguzi uliofanyika mwaka 2018.  

Kabla ya kuingia katika siasa, Khan alikuwa mchezaji wa kimataifa wa kriketi na nahodha wa timu ya taifa ya kriketi ya Pakistan, ambaye alisaidia timu yake ushindi kwenye Kombe la Dunia la Kriketi la mwaka 1992.

Marejeo

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Wanasiasa wa Pakistan
Wachezaji wa Pakistan
Nduni

Katika utarakilishi na programu tete, nduni (kwa Kiingereza: feature) kwa mujibu wa "Institute of Electrical and Electronics Engineers" (kwa Kiswahili: Chuo cha wahandisi wa umeme na elektroniki) ni sifa bainifu ya programu; kwa mfano, utendaji, vitu vinavyoweza kubebwa (uwezo), au utumizi.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Uchopoaji

Katika utarakilishi, uchopoaji (kutoka kitenzi cha kibantu kuchopoa; kwa Kiingereza: data extraction) ni kitendo cha kuitisha data kutoka vyanzo data ambavyo haviundwi vizuri.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Ubadilishaji data

Katika utarakilishi, uongofu data (kwa Kiingereza: data conversion) ni kitendo cha kubadilisha umbizo wa data ya tarakilishi kutoka umbizo mmoja hadi mwingine. Kwa mfano, uongofu data kutoka JPEG hadi PNG kwenye picha.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Leta na hamisha data

Katika utarakilishi, leta na hamisha data au uletaji na uhamishaji data (kwa Kiingereza: import and export of data) ni uingizaji na utoaji wa data kati ya programu mbalimbali.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Nguyễn Phú Trọng

Nguyễn Phú Trọng (amezaliwa 14 Aprili 1944) ni mwanasiasa wa Vietnam ambaye ni Katibu Mkuu wa sasa wa Chama cha Kikomunisti cha Vietnam, hivyo ni kiongozi mkuu wa Vietnam tangu tarehe 19 Januari 2011. Tangu mwaka 2018 ni pia Rais wa Vietnam, akiwa mtu wa tatu kuongoza kwa wakati mmoja chama na nchi baada ya Ho Chi Minh na Trường Chinh.

Alikuwa Mwenyekiti wa Bunge la Kitaifa kutoka mwaka 2006 hadi 2011, akiwakilisha Hanoi. Alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa Chama cha Kikomunisti cha Vietnam kwenye mkutano wa 11 wa Bunge la Kitaifa mnamo 2011 na kujadiliwa tena katika Mkutano wa 12 wa Kitaifa mnamo 2016.

Kama Katibu Mkuu, Trọng anaongoza Sekretarieti ya chama na ndiye Katibu wa Tume kuu ya Jeshi pamoja na kuwa mkuu wa Politburo, chombo cha juu zaidi cha maamuzi nchini Vietnam, ambacho kwa sasa kinamfanya kuwa mtu mwenye nguvu zaidi huko Vietnam.

Mnamo Oktoba 3, 2018, Kamati Kuu ya Chama cha Kikomunisti cha Vietnam ilimteua Trọng kuwa Rais ujao wa Vietnam kupigwa kura kwenye kikao kijacho cha Bunge la Kitaifa ambapo chama hicho kinashikilia idadi kubwa. Basi, tarehe 23 Oktoba 2018, alichaguliwa kama Rais wa 9 wa Vietnam katika mkutano wa kikao cha sita cha Bunge la Kitaifa.

Waliozaliwa 1944
Watu walio hai
Marais wa Vietnam
Nguyễn Xuân Phúc

Nguyễn Xuân Phúc (amezaliwa 20 Julai 1954) ni mwanasiasa wa Vietnam anayekuwa Waziri Mkuu wa Vietnam kwenye mwaka 2016. Katika kamati kuu ya chama cha kikomunisti kinachotawala nchi hiyo ana nafasi ya 3. Nguyễn Xuân Phúc pia ni mbunge wa Bunge la Kitaifa, akichaguliwa katika awamu la 11, 12, 13 na 14 la bunge hiyo. Alichaguliwa kuwa waziri mkuu na bunge mnamo tarehe 7 Aprili 2016 baada ya kustaafu wa mtangulizi wake, Nguyễn Tấn Dũng. Nguyễn Xuân Phúc alipata kuwa mwanachama wa Chama cha Kikomunisti cha Vietnam mnamo 12 Novemba 1983.

Nguyễn Xuân Phúc alisoma katika Chuo Kikuu cha Uchumi cha Hanoi katika usimamizi wa uchumi kati ya miaka 1973 na 1978, baada ya hapo alisoma usimamizi wa utawala katika Chuo cha Usimamizi cha Tawala cha Vietnam. Kuanzia 1978 hadi 1979 aliajiriwa na Bodi ya Uchumi ya Quảng Nam-Dà Nang. Kuanzia 1980-1993, Phúc hapo awali alifanya kazi kabla ya kupandishwa cheo kuwa naibu mkuu wa Kamati ya Watu ya Quảng Nam - ẵà Nẵng. Phúc basi alihudumu katika majukumu anuwai ikiwa ni pamoja na ile ya rais wa mkoa, mkurugenzi wa ofisi za serikali, kabla ya kuwa naibu waziri mkuu (2011-2016).

Marejeo

Waliozaliwa 1954
Watu walio hai
Wanasiasa wa Vietnam
Hun Sen

Hun Sen (kwa Kikhmer: ហ៊ុន សែន; amezaliwa 5 Agosti 1952) ni mwanasiasa wa Cambodia ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Kamboja tangu mwaka 1985. Serikali yake ilikuwa na sifa ya kamili na alijiweka madarakani kupitia vurugu za maneno na vitisho vya kifo.

Marejeo

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Wanasiasa wa Kamboja
Norodom Sihamoni

Norodom Sihamoni (kwa Kikhmer: នរោត្តម សីហមុនី; amezaliwa 14 Mei 1953) ni Mfalme wa Kamboja. Alipata kuwa Mfalme mnamo 14 Oktoba 2004, wiki moja baada ya kujiuzulu kwa baba yake, Norodom Sihanouk. 

Yeye ndiye mtoto mkubwa wa Mfalme Sihanouk na Malkia Norodom Monineath. Alikuwa balozi wa Kamboj a kwa UNESCO. Aliteuliwa na baraza la kifalme kumfuata babake Norodom Sihanouk wakati huyu alipojiuzulu mnamo 2004. 

Sihamoni alisoma shule na chuo cha dansi huko Chekoslovakia na alijulikana kwa kazi yake kama balozi wa kitamaduni huko Ulaya na kama mwalimu wa dansi. Yeye hajaoa.

Marejeo

Waliozaliwa 1953
Watu walio hai
Wafalme wa Kamboja
Ursichini wa Iliriko

Ursicino wa Iliriko (aliuawa Iliriko, leo nchini Korasya, 304) alifia Ukristo katika dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 304
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Korasya
Marselo wa Apamea

Marselo wa Apamea (alifariki Apamea, Siria, 390 hivi) alikuwa askofu wa mji huo anayeheshimiwa tangu kale kama mtakatifu mfiadini kwa kuwa aliuawa na Wapagani kwa ajili ya imani yake baada ya yeye kubomoa mahekalu kadhaa ya miungu kama ilivyoagizwa na kaisari Theodosi Mkuu.. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 390
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Siria
Eusebi wa Roma

Eusebi wa Roma (319 hivi - 14 Agosti 353) alikuwa padri wa Roma anayeheshimiwa tangu kale kama mtakatifu mfiadini kwa sababu alikaa jela miezi saba hadi alipofariki kwa kumlaumu papa Liberius kutokana na udhaifu mbele ya uzushi wa Ario ulioungwa mkono na kaisari Constantius II. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 St. Eusebius

Waliozaliwa 319
Waliofariki 353
Mapadri
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Arnulfi wa Soissons

(pia: Arnoul, Arnulf, Arnold wa Oudenburg; Tiegern, leo nchini Ubelgiji, 1040 - alifariki 1087) alikuwa mkaapweke, halafu abati, padri na hatimaye askofu wa Soissons kuanzia mwaka 1080.

Alipojitokeza mwingine kama askofu wa mji huo, aliona afadhali kurudi utawani badala ya kushindana naye. Hivyo akaanzisha monasteri.

Papa Kalisti II alimtangaza kuwa mtakatifu tarehe 6 Januari 1120.

Sikukuu yake ni tarehe 14 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
H. Claeys, Saint Arnold. Évêque de Soissons Apôtre de la Flandre. Fondateur de l`Abbaye d`Oudenbourg. 1889.
 R.I.A. Nip (ed.), Lisiardus, Hariulfus. Vitae, Miracula, Translatio et alia Hagiographica sancti Arnulphi episcopi Suessionensis (= Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis 285), Turnhout: Brepols Publishers, 2015 (ISBN 978-2-503-05301-1)

Viungo vya nje
Anneke B. Mulder-Bakker, The Invention of Saintliness, p. 58
"St. Arnoul, or Arnulphus, Bishop of Soissons, Confessor", Butler's Lives of the Saints
Arnold and other patron saints of beer

Waliozaliwa 1040
Waliofariki 1087
Wakaapweke
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ubelgiji
Data chanzo

Katika utarakilishi, data chanzo (kwa Kiingereza: source data) ni data isiyo kamili na haijachakatishwa (kutoka mchakato na uchakatishaji data) ili kuwa taarifa sahihi.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Uchakatishaji data

Katika utarakilishi, uchakatishaji data (kwa Kiingereza: data processing) ni utumizi wa kipengee cha data ili kutoa taarifa yenye maana.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Funduku

Funduku (Sarcoptes scabiei) ni utitiri mdogo sana wa familia Sarcoptidae katika oda Sarcoptiformes anayesababisha ugonjwa au hali ya ngozi iitwayo upele wa funduku. Utitiri huyu huishi katika ngozi ya watu na wanyama mbalimbali.

Maelezo
Wapevu wana umbo la duaradufu. Urefu wa majike ni mm 0.3-0.45 na upana wao ni mm 0.25-0.35. Ukubwa wa madume ni nusu ya ule wa majike. Hawana macho lakini wana jozi nne za miguu, mbili mbele na mbili nyuma. Ncha za miguu ya mbele ya majike zina mibenuko mirefu kwa umbo la vineli inayoweza kumung'unya, na ncha za miguu ya nyuma zina manyoya magumu. Funduku hutumia miundo hiyo kujianga ndani ya upenyo akichimba. Madume wana miundo ya kumung'unyia kwenye miguu yote isipokuwa jozi ya tatu, ambayo inawatofautiana na majike.

Majike huchimba penyo katika ngozi ambamo wanataga mayai mawili au matatu kila siku moja hadi tatu. Kuchimba na kutaga kunaendelea wiki 2-3 na baada ya kutaga mayai 30 jike anakufa mwishoni kwa upenyo. Penyo zina umbo la S mara nyingi.

Mayai hutoa lava wenye miguu sita baada ya siku 3-10. Hao huenda juu ya ngozi na kutafuta folikali za nywele au mahali pengine pazuri kupenya. Wanachimba upenyo mfupi ambamo wanakula. Baada ya siku 3 au 4 wanajibua na kubadilika katika tunutu wenye miguu minane. Kutoka hatua hii madume hujibua ili kuwa wapevu. Majike wana hatua moja nyingine ya tunutu kabla kuwa wapevu. Kwa sababu ya hiyo majike ni wakubwa kuliko madume. Madume huingia penyo za majike ili kupandana. Kisha majike wanaondoka na kutafuta mahali pa kuchimba upenyo wa kujilisha na kutaga mayai.

Dalili
Uwepo wa funduku hugunduliwa wakati majike wanaanza kuchimba ndani ya ngozi. Hii husababisha kuwasha sana na upele wa vipele vidogo. Mayai na kinyesi katika penyo vinaweza kusababisha athari kali ya mzio, ambayo husababisha kuwasha zaidi. Ngozi huharibiwa mara nyingi kwa sababu ya kujikuna, ambayo inaweza pia kuleta maambukizo ya sekondari. Katika visa vibaya, ngozi inaweza kufunikwa kwa vigaga. Sehemu za mwili zinazoathiriwa mara nyingi sana ni mikono na vifundo vyao, lakini sehemu nyingine ni tumbo, makombe ya mabega, makwapa, viwiko, magoti, matako na sehemu za mbeleni.

Watu wengine huendeleza athari za wepesi kupita kiasi kuhisi zinazachelewa ambazo huanza siku 30 baada ya uvamizi wa kwanza. Wakivamiwa tena, watu kama hao wanaweza kuonyesha dalili ndani ya masaa.

Wanadamu sio mamalia wa pekee ambao ni vidusiwa wa funduku. Mbwa na paka wa porini na wa kufugwa wanaweza kuathiriwa, ambayo ni sababu moja ya upele wao. Wanyama wengine ni ng'ombe, kondoo, nguruwe-mwitu, wombati, koala na masokwe. Wanyama hawa wana vigaga mara nyingi kuliko watu, labda kwa sababu ya ngozi zao zenye manyoya.

Funduku huenea kwa kugusana ngozi mara kwa mara, kwa wanadamu na kwa wanyama. Aina za Sarcoptes scabiei kutoka wanyama na spishi nyingine za Sarcoptes zinaweza kusababisha dalili za muda mfupi kwa wanadamu, lakini funduku hawa hawazaani katika kidusiwa wa kibinadamu.

Matitiri
Tarsisi wa Roma

Tarsisi wa Roma (kwa Kilatini: Tarsicius au Tarcisius; alifariki Roma, Italia, karne ya 3) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa sababu ya imani yake wakati wa kupeleka ekaristi nje ya katakombu palipofanyika ibada
. 

Anajulikana kutokana na shairi la Papa Damaso I aliyemfananisha na Stefano mfiadini.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Pope Benedict XVI, General Audience, August 4, 2010 
True Stories for First Communicants, Neumann Press, (1919)
San Tarsicio
San Tarcisio

Watu wa Roma ya Kale
Waliofariki karne ya 3
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Stratoni, Filipo na Eutikiani

Stratoni, Filipo na Eutikiani walikuwa Wakristo wa Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki, ambao waliuawa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma, labda mwaka 301.

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 15 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Simplisiani

Simplisiani wa Milano (Brivio, Lombardia, Italia, 320 hivi - Milano, 401) alikuwa Askofu wa mji huo tangu mwaka 397 hadi kifo chake.

Alichaguliwa na Ambrosi wa Milano kuwa mwandamizi wake. Augustino wa Hippo alimsifu pia. Ni kwamba Simplisiani alipokuwa padri aliwasaidia wote wawili kujiandaa kwa ubatizo kama alivyofanya kwa mwanafalsafa Viktorino.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Agosti ila Milano ni 14 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa 320
Waliofariki 401
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia