Bunzi-buibui

Bunzi-buibui ni nyigu wa familia Pompilidae walio na kiuno chembemba na kirefu sana (petiole). Ingawa spishi fulani za bunzi wengine hukamata buibui, Pompilidae ni familia pekee ambayo spishi zote wanatumia buibui kama chakula cha mabuu yao.

Nyigu wa  familia Sphecidae na wa nusufamilia Eumeninae katika familia Vespidae huitwa bunzi pia.

Maelezo
Bunzi-buibui wana kiuno chembamba na kirefu. Spishi kadhaa ni kubwa kabisa ya oda ya Hymenoptera na hufikia zaidi ya sm 5. Urefu wa spishi nyingine ni sm 1-2.5. Metatoraksi imeunganishwa kwa pronoto na mesotoraksi, ili nyigu hao huruka hewani vizuri sana. Juu ya hayo, protoraksi ni imara sana, kwa sababu huchimba na miguu yao ya mbele. Wana miguu mirefu yenye miiba na tibia za nyuma ni ndefu, mara nyingi mpaka kutosha kupitia ncha ya fumbatio. Tibia za nyuma huwa na mwiba unaoonekana vizuri kwenye ncha ya nyuma. Takriban spishi zote zina mabawa marefu, lakini spishi chache zinajulikana ambazo zina mabawa mafupi au hazina mabawa. Kwa kawaida bunzi-buibui ni weusi au buluu iliyoiva, mara nyingi wenye mng'ao wa metali. Walakini, kuna spishi nyingi zilizo rangi kali.

Mwenendo
Wapevu wa bunzi-buibui hula mbochi ya mimea mbalimbali. Maua fulani hutegemea sana uchavushaji na bunzi-buibui, k.m. gugu-maziwa Pachycarpus asperifolius (jamaa ya mkoe) wa Afrika Kusini. Kulingana na jenasi na spishi bunzi-buibui hukamata spishi nyingi za buibui kama chakula cha mabuu yao wakifunika karibu familia zote za buibui, pamoja na tarantula, bui-nyani, buibui-mbweha, buibui wawindaji na buibui warukaji, ingawa kila mmoja wa bunzi-buibui hushambulia idadi ndogo tu ya spishi za buibui.

Nyigu wa kike akipata buibui humdunga na kumpoozesha. Kwa kawaida buibui aliyelengwa hawezi kuua nyigu, kwa sababu nyigu anaweza kuruka ili kuzuia miguu na kelisera za buibui, kwa hivyo huyu hupambana vikali ili kutoroka. Bunzi-tarantula hawashambulii wakati tarantula wapevu wako karibu na au ndani ya vishimo vyao. Badala ya hiyo nyigu hutafuta madume wapevu ambao wameacha vishimo vyao kutafuta majike kwa kupandana nao. Kwa wazi nyigu kwanza hutumia mabawa yake kupiga hewa juu ya tarantula akimdanganya kufikiria kuwa analengwa na ndege na kwa hivyo tarantula huitika kwa kujikunja ili kuwa mdogo zaidi na kutokuonekana sana, ambayo halafu hufanya tarantula asiweze kujitetea dhidi ya shambulio la nyigu.

Mara tu buibui amepooza, jike hufanya kishimo na hubeba au kuvuta buibui kuelekea hiki au kwenye kishimo kilichofanywa hapo awali. Takriban nyigu hao wote huishi peke yao na kwa hivyo majike hawachimbi vishimo karibu na kila kimoja. Kwa sababu ya saizi kubwa ya mwili wa mawindo yao, bunzi-tarantula hutengeneza vishimbo karibu na mahali pa shambulio au kutumia kishimo au handaki la mawindo. Kwa kawaida bunzi-buibui huwapatia kila mmoja wa mabuu yao mawindo / kidusiwa mmoja ambaye lazima iwe mkubwa ili kutosha kutumika kama chanzo cha chakula wakati wote wa ukuaji wa buu. Kwa kawaida yai moja hutagwa juu ya fumbatio ya buibui na kishimo kufungwa ili buu akue bila kuvurugwa na vidusia au matopasi. Nyigu wa kike anaweza sasa kueneza mchanga au kufanya mabadiliko mengine kwa eneo hilo akiacha mahali pa kishimbo hakionekani.
 
Yai hutoa buu na huyu hula buibui akivunja kiwambo cha nje kwa mandibuli yake. Buu akila kidusiwa wake huokoa mpaka mwishowe ogani muhimu kama vile moyo na mfumo mkuu wa neva. Kwa kungojea hadi hatua ya mwisho ya ukuaji anahakikisha buibui haitaoza kabla ya buu hajakua kikamilifu. Mabuu wana hatua tano kabla ya kuwa bundo. Tofauti kubwa ya mofolojia hazibainika kati ya hatua nne za kwanza isipokuwa saizi. Hatua ya mwisho ikikamilishwa mabuu husuka kifukofuko cha hariri cha kudumu na huibuka kama wapevu baadaye katika msimu huo huo au kukaa ndani wakati wa msimu wa baridi kulingana na spishi na wakati wa mwaka buu awe bundo.

Ceropalinae fulani hutaga mayai yao kwenye buibui anayokiakia bado. wakimpoozesha kwa muda mfupi, na baada ya kutoka katika mayai mabuu ya nyigu hujilisha nje kwa kufyonza hemolimfi. Baada ya muda buibui atakufa na kisha buu aliyekomaa atakuwa bundo. Spishi nyingine hutaga mayai kwenye buibui waliopoozeshwa na bunzi-buibui wengine (kleptoparasitism au udusio baada ya wizi).

Ukubwa wa kidusiwa anaweza kuathiri kama yai la nyigu litaendelea kuwa dume au jike. Mawindo makubwa mara nyingi hutoa majike. Pepsis thisbe wa kusini magharibi mwa Merikani anaonyesha uwiano wa moja kwa moja kati ya urefu wa mwili wa nyigu mpevu na uzito wa buibui kidusiwa, Aphonopelma echina. Kwa sababu saizi ya mpevu wa P. thisbe imedhamiriwa na saizi ya kidusiwa aliyepewa na mama yake, marudio ya saizi za vidusiwa kupitia misimu yataamua ubadilifu wa ukubwa baina ya nyigu wapevu.

Kuhusu tabia ya kupandana, madume hupata maeneo ya kukaa ili kutafuta majike walio tayari kwa kupandana na wanaopita. Katika utafiti juu ya bunzi-tarantula Hemipepsis ustulata, madume wakubwa wana uwezekano mkubwa zaidi wa kupata maeneo ya kukaa na madume walio na eneo kama hili wanaonekana kuongeza nafasi zao za kupandana kwa sababu majike walio tayari huruka kuelekea mahali pa kukaa panaposhikiliwa na madume hao.

Spishi za Afrika ya Mashariki

 Anoplius aethiopicus
 Anoplius bifasciatus
 Anoplius fuscus
 Anoplius subfasciatus
 Anoplius successor
 Arachnospila consobrina
 Arpactomorpha pulchella
 Atopopompilus jacens
 Auplopus aenescens
 Auplopus anomalus
 Auplopus basilewskyi
 Auplopus brownei
 Auplopus cameronis
 Auplopus carinigenus
 Auplopus cinnamomeus
 Auplopus commendabilis
 Auplopus demissus
 Auplopus domesticus
 Auplopus enodans
 Auplopus gemella
 Auplopus gowdeyi
 Auplopus imperfectus
 Auplopus ineptus
 Auplopus infantulus
 Auplopus kilimandjaroensis
 Auplopus lacustris
 Auplopus laevigatus
 Auplopus nigeriensis
 Auplopus ondontocephalus
 Auplopus perplexus
 Auplopus planiusculus
 Auplopus ruficoxa
 Auplopus ruficinctus
 Auplopus sansibaricus
 Auplopus seminitidus
 Auplopus stigmalis
 Auplopus subpetiolatus
 Auplopus sylviculus
 Auplopus ugandensis
 Auplopus xanthospilus
 Batozonellus gowdeyi
 Batozonus capensis
 Ceropales africana
 Ceropales cribrata
 Ceropales dayi
 Ceropales ferrugo
 Ceropales kriechbaumeri
 Cordyloscelis ugandensis
 Cryptocheilus rhodesianus
 Cryptocheilus vittatus
 Cyemagenia imitatrix
 Cyemagenia rubrozonata
 Cyemagenia ugandensis
 Cyphononyx anguliferus
 Cyphononyx antennata
 Cyphononyx optimus
 Cyphononyx pan
 Cyphononyx usambarensis
 Dichragenia pulchricoma
 Dipogon ugandensis
 Elaphrosyron multipictus
 Episyron crassicornis
 Hemipepsis ascensoi
 Hemipepsis commixta
 Hemipepsis dedjas
 Hemipepsis gestroi
 Hemipepsis heros
 Hemipepsis heteroneura
 Hemipepsis iodoptera
 Hemipepsis latirostris
 Hemipepsis mashonae
 Hemipepsis obscurus
 Hemipepsis refulgens
 Hemipepsis rufofemoratus
 Hemipepsis tamisieri
 Hemipepsis variabilis
 Hemipepsis vespertilio
 Hemipepsis vestitipennis
 Hemipepsis viridipennis
 Homonotus aegyptiacus
 Homonotus rukwaensis
 Homonotus sansibaricus
 Java atropos
 Java caroliwaterhousi
 Java nigricornis
 Marimba elgonensis
 Masisia fasciatipennis
 Micragenia nubilipennis
 Paraclavelia anomala
 Paraclavelia brevipennis
 Paraclavelia somalica
 Paracyphononyx affinis
 Paracyphononyx africanus
 Paracyphononyx difficilis
 Paracyphononyx diversus
 Paracyphononyx frustratus
 Paracyphononyx lukombensis
 Paracyphononyx mombassicus
 Paracyphononyx rotundinervis
 Parapompilus angustiventris
 Paraspilotelus fasciatipennis
 Pezopompilus truncatipennis
 Platyderes chalybeus
 Poecilagenia braunsi
 Poecilagenia nigeriensis
 Priocnemis albolineatus
 Priocnemis angustiventris
 Priocnemis connectens
 Priocnemis fuscofasciatus
 Priocnemis inermis
 Priocnemis iterabilis
 Pseudopedinaspis marshalli
 Pygmachus umbratus
 Tachypompilus praepotens

Picha

Marejeo

Nyigu na jamaa