LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Christopher Mtikila

Christopher Mtikila (1950-2015) alikuwa mchungaji wa Kikristo na mwanasiasa nchini Tanzania kama  kiongozi wa chama cha upinzani cha Democratic Party (DP).

Maisha
Mtikila alizaliwa Iringa, kusini mwa Tanzania, mwaka 1950.
  
Mwanzoni mwa miaka ya 1990, mchungaji Mtikila alijipatia umaarufu mkubwa katika siasa za Tanzania kutokana na uwezo wake mkubwa wa kuongea, upinzani wake dhidi ya muundo wa muungano kati ya Tanganyika na Zanzibar, madai yake kuhusu hujuma za uchumi zinazofanywa na Wahindi (ambao aliwaita Magabacholi), na kesi mbalimbali za kikatiba alizokuwa akizifungua katika mahakama za Tanzania. 

Kesi za kikatiba ambazo aliwahi kuzifungua ni pamoja na kesi ya kutaka wagombea binafsi kuruhusiwa katika uchaguzi Tanzania, wananchi wa Tanzania Bara kuruhusiwa kwenda Zanzibar bila pasipoti, na vyama vya siasa kuruhusiwa kufanya mikutano bila kuomba kibali toka kwa Mkuu wa Wilaya na polisi. 

Mtikila alifungwa kwa mwaka mmoja mnamo 1999 baada ya kupatikana na hatia ya kutoa maneno ya kashfa dhidi ya aliyekuwa katibu mkuu wa CCM, marehemu Horace Kolimba. 

Mwaka 2004 alihukumiwa kifungo kilichosimamishwa cha miezi sita kwa kutoa maneno ya kashfa dhidi ya mkuu wa polisi wa wilaya ya Ilala.  

Kwa muda mrefu chama chake cha DP hakikuweza kupata usajili wa kudumu kutokana na kukataa kwake kutambua Zanzibar. Alikuwa akisisitiza kuwa chama chake ni cha Tanganyika na si Tanzania. Hata hivyo Mtikila alibadili msimamo wake katika miaka iliyofuata kwa kukubali kutafuta wanachama toka Zanzibar (kama sheria ya uchaguzi inavyotaka) na hivyo chama chake kuweza kupata usajili wa kudumu.  

Mtikila alikuwa ni kati ya wagombea 10 wa nafasi ya urais katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2005. Katika uchaguzi huo alipata kura asilimia 0.27. 

Pamoja na shughuli za siasa, Mchungaji Mtikila alikuwa mwanzilishi na mkuu wa kanisa la Kipentekoste la Full Salvation Church. 

Mchungaji Mtikila alijihusisha pia na harakati za haki za binadamu kwa kupitia kitengo cha haki za binadamu cha kanisa hilo kiitwacho Liberty Desk. 

Mchungaji Mtikali amefariki alfajiri ya Jumapili 4 Oktoba 2015 kwa ajali ya gari kwenye kijiji cha Msolwa karibu na Chalinze.

Marejeo

Viungo vya nje
Rev.Christopher Mtikila Vs. The Attorney General, Civil Case No. 5 of 1993, High Court of Tanzania
CHRISTOPHER MTIKILA INTERVIEW , tovuti ya filamu Heaven on Earth (2005), iliangaliwa Desemba 2018

Waliozaliwa 1950
Waliofariki 2015
Wanasiasa wa Tanzania
Barafu

Barafu ni maji yaliyoganda. Maji huganda yakishikwa na baridi na kufikia 0 °C. 

Barafu inaeleweka ni maji ya mgando. Hata kiowevu kingine kinaweza kushika baridi na kuganda kuwa barafu, ila kama maziwa yanaganda tunayaita "barafu ya maziwa". Pia hewa ya kaboni inaweza kugandishwa na kuwa barafu kavu. 

Inapatikana katika hali na ukubwa mbalimbali. Kama ni ndogo ni fuweli kadhaa tu; kubwa zaidi ni vipande vya mvua ya mawe. Barafu inaweza kuwa ganda kubwa kama bapa nene sana kama lile linalofunika bara la Antaktiki.

Barafu ina kazi muhimu katika hali ya hewa duniani. Hasa maganda ya barafu kwenye ncha za dunia yanatunza sehemu kubwa ya maji matamu yaliyopo.

Maji yakiganda hupanuka. Hivyo barafu yake inahitaji nafasi kubwa kuliko maji ya kiowevu kiasi cha 9%. Mfano wake ni: chupa ya soda katika friji inaweza kupasuka. Sababu yake ni: maji ndani ya soda inahitaji nafasi kubwa kuliko soda ya majimaji, hivyo kupasua chupa yenyewe. 

Kutokana na hali hiyohiyo, barafu ni nyepesi kuliko maji, hivyo hubaki juu ya maji. Vipande vikubwa vya barafu vikiyeyuka na barafu ya Antaktiki au Aktiki vinaelea baharini kama siwa barafu vinaweza kuharibu hata meli kubwa, jinsi ilivyoonyesha mfano wa meli Titanic.

Kwenye mtelemko wa milima barafu inaweza kutambaa kama mto ikiitwa barafuto.

marejeo

Metorolojia
Kemia
maji
Botswana

Botswana (yaani: Utswana) ni nchi huru iliyoko Kusini mwa Afrika. Jina rasmi ni Jamhuri ya Botswana. 

Mji mkuu wa Botswana ni Gaborone.

Jiografia 

Botswana haina pwani kwenye bahari yoyote. Imepakana na Zambia, Zimbabwe, Afrika Kusini na Namibia. Mpaka baina ya taifa la Botswana na Zambia ni meta 700 tu na ndio mfupi kuliko mipaka yote ulimwenguni. 

Kuna pia feri ya moja kwa moja kati ya Botswana na Zambia kuvukia mto Zambezi.

Jangwa la Kalahari linafunika theluthi mbili za eneo la Botswana. 

Moja ya maeneo muhimu nchini Botswana ni delta ya mto Okavango. Ndiyo delta kubwa kabisa duniani, maana yake mdomo wa mto si baharini bali kwenye nchi kavu, maji yakiishia jangwani.

Historia

Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji-wakusanyaji wa jamii ya Wasani. 

Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Siasa
Botswana imekuwa na mfumo wa demokrasia kwa miaka mingi, ikiwa na viongozi ambao huchaguliwa kwa kura ya wananchi wote.

Rais wa jamhuri ni Mokgweetsi Masisi.

Watu 

Watu wa Botswana hujiita Batswana kutokana na jina la kabila kubwa kabisa nchini (79%). Kuna wakazi takriban milioni 2.3. Kwa sababu nchi ni kubwa msongamano wa watu kwa kilometa za mraba ni 3.7 pekee. Idadi hiyo ndogo imetokana na sehemu kubwa ya nchi hiyo kuwa jangwa.

Lugha inayotumiwa na wakazi walio wengi ni Setswana (Kitswana) pamoja na Kiingereza.

Upande wa dini, wakazi wengi (73%) ni Wakristo, wakiwemo Waprotestanti (66%) na Wakatoliki (7%). Wafuasi wa dini asilia ya Kiafrika ni 6%. Asilimia 20 haina dini yoyote.

Uchumi 
Uchumi wa Botswana umekuwa imara kwa miaka mingi na hali ya maisha imeendelea kuwa bora kila mwaka tangu uhuru.

Utajiri wa nchi unatokana hasa na migodi ya almasi, pamoja na machimbo ya shaba na minerali kama vile chumvi. 

Watalii wanaongeza pato la taifa hasa kwa sababu ya uzuri wa delta ya Okavango.

Fedha ya Botswana huitwa Pula (yaani mvua). Ina thebe (="ngao") 100.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Viungo vya nje 
 Tovuti ya Serikali ya Botswana
 Bunge la Botswana

 
Nchi za Afrika
Jumuiya ya Madola
Umoja wa Afrika
Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika
Bendera

Bendera ni kitambaa chenye rangi mbalimbali. Mara nyingi ina  umbo la pembenne, pia la mraba au pembetatu. Ina kazi ya kitambulisho au alama ya mawasiliano.

Bendera kama kitambulisho 
Mara nyingi bendera ni alama ya kitambulisho cha taifa au jumuiya nyingine. 

Nchi inweka bendera yake kwa kuonyesha: hapa eneo letu linaanza; au: leo tunaonyesha bendera kwa sababu ni sikukuu ya taifa. Serikali zinaweza kuweka bendera mbele ya majengo rasmi ikonyesha: hapa ndipo jengo rasmi kama kituo cha polisi, shule, nyumba ya wizara na kadhalika.

Mji una bendera ukiitumia kama serikali ya nchi katika eneo lake. 

Klabu ya soka inaweza kuwa na bendera. Bendera ya klabu inaonyeshwa na wafuasi wake uwanjani kwa kusidi la kuwaonyesha wachezaji kuwa wenzao wako.

Bendera vitani 
Bendera zilikuwa kati ya alama muhimu vitani. Vikosi mbalimbali vilikuwa na bendera zao zilizowasaidia wanajeshi kutambua jeshi lao liko sehemu gani kama walitengwa na wenzao wengine katika mapigano ya watu maelfu.

Bendera kama alama ya mawasiliano 
Matumizi ya kale kabisa ya mabendera ni kuwasilisha habari. Matumizi haya yanahitaji uelewano kuhusu maana ya rangi zinazoonyeshwa. Rangi mbalimbali pamoja zinaweza kumaanisha maneno, herufi au amri. Bendera zenye rangi hizi zinaonekana kwa umbali wa wastani unaotegemea ukubwa wa bendera. Utaratibu huu uliwahi kutumika kati ya meli baharini tangu karne nyingi. 

Hadi leo meli zinatumia mawasiliano ya bendera hata siku hizi za simu na redio. Lakini bendera zinasaidia kama mitambo imeharibika au kama meli mbili zinakutana zisizojua marudio ya redio ya meli nyingine.

Matumizi haya ni kawaida pia katika michezo fulani, kwa mfano mshika bendera kwenye soka au alama ya mwanzo mbioni.

Bendera
Alama za kitaifa
Lesotho

Ufalme wa Lesotho, au Lesotho, ni nchi ndogo inayozungukwa na Afrika Kusini pande zote. Haina pwani kwenye bahari yoyote.

Jina Lesotho lamaanisha eneo la Basotho (wakazi 99.7%), watu ambao wanaongea lugha ya Kisotho, ambayo ni lugha rasmi pamoja na Kiingereza. Wakati wa ukoloni ilijulikana kama Basutoland.

Sasa ni nchi mwanachama wa Umoja wa Mataifa. 

Ina wakazi milioni 2 hivi. 

Mji mkuu ni Maseru.

Jiografia 

Ukweli wa kijiografia ambao wajulikana zaidi kuhusu Lesotho ni kwamba ni nchi inayozungukwa na Afrika ya Kusini, na ni nchi huru pekee duniani ambayo yote iko juu ya mita 1,000 juu ya usawa wa bahari (UB) (ft 3,281). Eneo la chini zaidi liko mita 1,400 (futi 4,593), na zaidi ya asilimia 80 za nchi ziko juu ya mita 1,800 (futi 5,906).

Historia 

Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani. 

Katika karne za kwanza BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Lesotho ya sasa ilianza kupatikana mwaka 1822 chini ya chifu Moshoeshoe I aliyeungana na makabila mengine dhidi ya Shaka Zulu (1818-1828).

Baadaye nchi iliathiriwa na mahusiano na Waingereza na Makaburu wa .
Koloni la Rasi (leo Afrika Kusini), yakiwemo mapigano ya mara kwa mara. 

Wamisionari walioalikwa na Mfalme Moshoeshoe I walianza kuandika na kuchapa kwa lugha ya Kisotho kati ya miaka 1837 na 1855. 

Mwaka 1867 nchi ikawa chini ya malkia wa Uingereza kwa jina la Basutoland lakini mwaka 1869, Waingereza waliwaachia Makaburu nusu ya eneo la Basutoland.

Uhuru ulipatikana tena mwaka 1966, na nchi ikaitwa ufalme wa Lesotho.

Siasa

Wilaya 

Kwa usimamizi wa serikali, Lesotho imegawiwa katika wilaya 10, kila moja ikiongozwa na Karani wa wilaya. 

Kila wilaya ina mji unaoitwa mji wa kambi (camptown).
{| border=0
|
 1 Berea
 2 Butha-Buthe
 3 Leribe
 4 Mafeteng
 5 Maseru

 6 Mohale's Hoek
 7 Mokhotlong
 8 Qacha's Nek
 9 Quthing
 10 Thaba-Tseka
|
|}

Watu na koo 

Wakazi kwa asilimia 90 ni Wakristo, wakigawanyika karibu sawa kati ya Wakatoliki na Waprotestanti wa madhehebu mbalimbali.

Utamaduni 

 Muziki wa Lesotho
 Orodha ya Waandishi kutoka Lesotho

Uchumi

Tazama pia 
 Mawasiliano nchini Lesotho
 Mambo ya kigeni ya Lesotho
 Orodha ya kampuni za Lesotho
 Jeshi la Lesotho
 Chuo kikuu cha Lesotho
 Usafirishaji nchini Lesotho
 Wanaskauti wa Lesotho
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Viungo vya nje

Serikali 
 Lesotho Government Online  makala maalum ya serikali
 Benki kuu ya Lesotho

Habari 
 allAfrica - Lesotho taarifa ya habari ya Lesotho
 Haikona! Lesotho Daily News Blog  makala ya uandishi wa interneti

Uchambuzi 
 BBC News - Country Profile: Lesotho (kuhusu Lesotho)
 CIA World Factbook - Lesotho  (kitabu cha wadadisi wa marekani)
 Open Directory Project - Lesotho  (Maelekezo ya Lesotho)
 US State Department - Lesotho (hii makala ya husu ustadi wa Lesotho na idara ya mabo ya kigeni ya Marekani)

 
Nchi za Afrika
Umoja wa Afrika
Jumuiya ya Madola
Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika
Diego Garcia

Diego Garcia ni atolli ya Kiingereza katika Bahari Hindi, kati ya Tanzania na Indonesia. Ni sehemu ya funguvisiwa la Chagos na leo kisiwa pekee chenye wakazi ambao ni wanajeshi wa Marekani. Ni kituo kikubwa cha kijeshi cha Marekani katika Bahari Hindi.

Kati ya miaka 1850 na 1965 kisiwa kilikuwa sehemu ya koloni la Morisi. Mwaka 1965 kilitengwa na Morisi pamoja na funguvisiwa lote. Mwaka 1971 Uingereza ilikodisha Diego Gracia kwa jeshi la Marekani ambao walitaka kuwa na kituo cha kijeshi kwenye Bahari Hindi katika mashindano yao na Umoja wa Kisovyeti.

Katika miaka miwili iliyofuata wenyeji wote wa funguvisiwa waliondolewa visiwani, wakahamishiwa na watoto wao huko Mauritius, Shelisheli na Uingereza. Wengi wao wanapigania haki ya kurudi. Mahakama ya Uingereza iliwaruhusu mwaka 2000 warudi tena lakini serikali imekataa mwaka 2004.

Diego Garcia ilikuwa kituo muhimu katika vita vya Marekani huko Afghanistan na Irak. Ndege za kijeshi za aina B-52 zinatoka hapa pamoja na ndege za kubeba petroli.

Marekani ina pia kituo cha manowari zake kisiwani.

Viungo vya nje 

Official website
British Indian Ocean Territory on UK government site
 The Chagos Conservation Trust – A non-political charity whose aims are to promote conservation, scientific and historical research, and to advance education concerning the archipelago.
 Diego Garcia Online: Information for the Diego Garcia, BIOT population 
 UK Foreign Office- profile
 
 Diego Garcia , timeline posted at the History Commons.
 Christian Nauvel, "A Return from Exile in Sight? The Chagossians and their Struggle" (2006) 5 Northwestern Journal of International Human Rights 96–126  (retrieved 9 May 2011).
 EU Relations with British Indian Ocean Territory
 Chagos Islands (B.I.O.T.) at Britlink – British Islands & Territories
 http://www.letusreturnusa.org/ 

Visiwa vya Afrika
Eneo la ng'ambo la Uingereza
Visiwa vya Bahari ya Hindi
Ol Doinyo Lengai

Ol Doinyo Lengai (maana kwa Kimaasai ni "Mlima wa Mungu") ni mlima wenye asili ya volkeno katika Tanzania ya Kaskazini. Iko takriban km 120 kaskazini-magharibi kwa Arusha na km 25 kusini kwa Ziwa Natron.

Mlima una kimo cha m 2690 juu ya UB. 

Ni volkeno ya pekee duniani kutokana na aina ya lava yake inayotoka hali ya kiowevu (majimaji) lakini si moto sana (mnamo 500° - 600 °C).

Ol Doinyo Lengai ililipuka tena kuanzia Machi 2006. Katika mwaka 2007 mlima umesababisha mitetemeko ya ardhi ya mara kwa mara kuanzia tarehe 12 Julai. Tetemeko la tarehe 18 Julai lilisikika hadi Nairobi.

Tazama pia
 Orodha ya volkeno nchini Tanzania
 Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
 Orodha ya milima ya Tanzania
 Orodha ya milima ya Afrika
 Orodha ya milima

Tanbihi

Viungo vya nje
 Mlima katika tovuti ya Geonames
 Michael Greshko: 'Mountain of God' Volcano Preparing to Erupt, tovuti ya National geographic, 13 Julai 2017, iliangaliwa Julai 2017

Milima ya Tanzania
Milima ya Afrika
Volkeno za Tanzania
Volkeno za Afrika
Mkoa wa Arusha
M

M ni herufi ya 13 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Mi ya alfabeti ya Kigiriki.

Maana za M 
 Kama kipimo sanifu cha kimataifa m humaanisha mita kama kiwango cha umbali.
 Kati ya namba za Kiroma M ni alama ya 1,000
 Kwenye gari M ni alama ya kimataifa ya gari kutoka Malta
 Katika fizikia m ni alama ya masi (ling. E=mc2)
 Katika astronomia majina ya nyota na magimba mengine ya angani hutajwa kwa M pamoja na namba ya Orodha ya Messier
 Katika filamu za James Bond M ni kifupi cha mkubwa wa upelelezi wa Uingereza

Historia ya alama M 

Asili ya herufi M ni katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki waliipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na alama ya "Mem" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya maji wakitumia alama tu kwa sauti ya "m" na kuiita kwa neno lao kwa maji "mem". Kwa kurahisisha kazi ya kuandika waliongeza mstari mrefu upande walipoanza kuandika. 

Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "Mi" bila kujali maana asilia ya "maji", ilikuwa sauti tu ya "m". Waligeuza alama kulingana na mwendo wao wa kuandika kuanzia upande wa kushoto na kufikia umbo lililokaa hivyo.

Waitalia wa kwanza wakaipokea ilivyo hata kama walirudia mara nyingi umbo la awali. 

Waroma wakaendeleza alama hiyo katika alfabeti yao kwa maana hiyohiyo.

Alfabeti ya Kilatini
Herufi za Kiarabu

Herufi za Kiarabu ni maandishi maalumu ya lugha ya Kiarabu. Nje ya Kiarabu lugha mbalimbali zinaandikwa kwa herufi za Kiarabu, hasa lugha za nchi zenye Waislamu wengi, ingawa herufi hizo zilibuniwa kabla ya dini hiyo kuenea. Kati ya lugha hizo kuna Kiajemi, Kikurdi, Kimalay na Urdu. Pengine katika lugha hizo herufi kadhaa zinaongezwa au kupunguzwa, kulingana na lugha ilivyo. 

Kihistoria hata Kiswahili na Kituruki ziliwahi kuandikwa kwa herufi za Kiarabu.

Kuna herufi 28 za Kiarabu zinazoandikwa kutoka kulia kwenda kushoto. Herufi zote isipokuwa sita zinaunganishwa wakati wa kuandika. Kutokana na tabia hiyo kila herufi inaweza kuonekana kwa maumbo tofautitofauti kiasi kutegemeana na mahali pake mwanzoni, katikati au mwishoni mwa neno.

Kwa kawaida maandishi ya Kiarabu ni ya konsonanti tu bila vokali. Vokali zikiandikwa zinaonekana kama mstari au nukta chini au juu ya herufi zinazoanzisha silabi.

Herufi kuu

Viungo vya nje
 Quranic Arabic Lessons for Kids 
 Test yourself on the Arabic alphabet 
 A YouTube video about learning Arabic by Br. Wisam Sharieff
 Interactive audio lesson for learning the Arabic alphabet 
 Named Entity Recognition – for a discussion of inconsistencies and variations of Arabic written text.
 Arabetics – for a discussion of consistency and uniformization of Arabic written text.
Arabic alphabet course videos guide 
Open Source fonts for Arabic script
Arabic Keyboard (in French) 
Why the right side of your brain doesn't like Arabic

Kiarabu
A
Jibuti (mji)

Jibuti (kwa Kiarabu جيبوتي) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Jibuti ukiwa na wakazi 400,000. 

Mji wenyewe uko kwenye rasi inayogawa Ghuba ya Aden kutoka Ghuba ya Tadjoura. Yenyewe iko 11°36' kaskazini, 43°10' mashariki (11.60, 43.1667).

Historia
Mji huo ulianzishwa na Ufaransa kama bandari mwaka wa 1888, ukawa mji mkuu mwaka wa 1891, ukiandamwa na Tadjourah.

Msafiri mmoja mwandishi alielezea mji Jibuti kama mji ulio na shida ya kujitambulisha, alisema ya kwamba "mji wa kudumu kwa taifa la wahamiaji, ni mji wa Kiafrika uliotengenezwa kama makao ya Kiulaya na pia kama Hong Kong wa Kifaransa kwa Bahari ya Shamu."

Mji pamoja na bandari ulianzishwa kwa sababu mahali pake pana umuhimu wa kijeshi kwa kuwa uko karibu na mlango wa bahari wa Bab el Mandeb ulio njia ya kuingia Bahari ya Shamu kutoka Bahari Hindi na kuelekea mfereji wa Suez. 

Wakati wa ukoloni ulikuwa muhimu kwa Ufaransa kwa sababu meli zake ziliweza kupumzika hapa na kuongeza maji na makaa njiani kati ya Mediteranea na makoloni ya Kifaransa huko Vietnam na kandokando yake.

Hali ya sasa
Mji umepangwa na Wafaransa na sehemu mbili: moja kwa ajili ya maafisa Wafaransa na nyingine kama makazi kwa ajili ya Waafrika. 

Kaskazini mashariki kuna bandari inayotumika kwa biashara za kimataifa, uvuvi wa samaki na feri inayoenda Obock na Tadjoura.

Hulka za mji wa Jibuti ni mapwa kwa pwani ya magharibi na soko kubwa la kati, na uwanja wa michezo wa taifa, Jumba la Rais na Msikiti Hamouli. 

Gari la moshi laenda hadi Addis Ababa, na pia mji huu, wasafiri wa ndege hushukia Uwanja wa Ndege wa Jibuti-Ambouli

Viungo vya nje 
 Satellite picture by Google Maps (ramani na picha za makala ya google (kiswa* g/u/g/u/l)

Jibuti
Miji Mikuu Afrika
Miji ya Afrika
Miji ya Jibuti
Asmara

Asmara (pia Asmera) ni mji mkuu na makazi makubwa nchini Eritrea, watu 579,000 wakiwa wanaishi mjini humu. 

Nguo, nyama, pombe, viatu na seramiki ni mojawapo ya vifaa vinavyotoka mji wa Asmara. 

Asmara yenyewe kijiografia iko 15°20' kaskazini, 38°55' mashariki (15.333, 38.91667).

Mji umo katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.

Historia 
Asmara ilianza kutoka vijiji vinne karne ya 12 kama eneo la biashara na baadaye kama mji wa Ras Alula. 

Ilitawaliwa na Waitalia tangu mwaka 1889 na kuwa Mji Mkuu 1897 wa koloni la Eritrea. 

Miaka ya 1930 Waitalia waligeuza mji kwa majengo mapya; Asmara iliitwa na Waitalia "Piccola Roma" (Roma mdogo). Siku hizi majengo makubwa zaidi ya Asmara ni ya Kiitalia, na maduka bado yana majina ya Kiitalia, mfano - "Bar Vittoria", "Pasticceria moderna", "Casa del formaggio", "Ferramenta".

Siku za vita vya uhuru wa Eritrea kutoka Ethiopia, Uwanja wa ndege wa Asmara ulikuwa mhimu sana, Waethiopia walitumia uwanja huo kupata silaha kutoka ng'ambo. Mji wa mwisho kuanguka kwa Jeshi ya ukombozi wa Eritrea ulitekwa mwaka 1990 na kusalimishwa na Jeshi ya Ethiopian bila vita mnamo 24 Mei 1991.

Hulka 
Mji wenyewe una makumbusho na unajulikana kwa majengo ya karne ya 20, sanaa ya Deco, sinema Impero, Kubisti, Pensheni Afrika, Kanisa kuu la  Tewahedo, Nyumba ya Opera, ujenzi wa umbele, jengo la Fiat Tagliero, jengo la neo-Romanesque, kanisa kuu la Kanisa Katoliki na ujenzi wa kupendeza.

Asmara pia ni nyumbani kwa Chuo kikuu cha Asmara na gome ya karne ya 19. Kituo cha ndege, Uwanja wa Kimataifa wa Asmara, kimeungana pia na bandari ya Massawa kwa Reli ya Eritrea.

Asmara ni makao makuu ya Patriarki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, lililokubaliwa na Patriarki wa Aleksandria (Misri) kuwa linajitegemea tangu mwaka 1993 na kuongozwa na Patriarki wake tangu mwaka 1998, sawa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia ambalo pia linakiri umoja wa nafsi wa Yesu Kristo (Tewahedo).

Uchambuzi 
 Edward Denison, Guang Yu Ren, Naigzy Gebremedhin and Guang Yu Ren - Asmara: Africa's Secret Modernist City (2003) ISBN 1-85894-209-8 (Siri ya Afrika Mji wa kisasa)

Viungo via nnje 

 History of Asmara (makala mazuri ya eritrea kwa interneti)
 HolmeInAfrica  wawili wa VSO wajitoi waliishi mwaka mmoja Asmara, Eritrea

Miji Mikuu Afrika
Miji ya Eritrea
Eritrea
 
Urithi wa Dunia
Saint Helena

Saint Helena (maana kwa Kiingereza: Mtakatifu Helena) ni kisiwa cha bahari ya Atlantiki ya kusini chenye eneo la km² 122. 

Umbali na Angola ni km 1.868, ni km 3.290 hadi Brazil (Amerika ya Kusini). 

Kisiwa, chenye asili ya kivolkeno, kimo ndani ya beseni la Angola la Atlantiki, hivyo huhesabiwa kuwa kisiwa cha Afrika. 

Kiutawala ni eneo la ng'ambo la Uingereza na makao makuu ya kundi la visiwa vidogo pamoja na kisiwa cha Ascension na funguvisiwa la Tristan da Cunha. 

Mji mkuu ni Jamestown, wenye wakazi 900.

Historia ya Wakazi 
Wakazi 4,897 (2018) ni wa asili ya Ulaya, Afrika na China. Wote wana uraia wa Uingereza wakitumia lugha ya Kiingereza. 
 
Kihistoria Saint Helena haikuwahi kuwa na wakazi kabla ya kufika kwa Wareno mwaka 1502 BK: ndio waliojenga nyumba za kwanza bila kuacha wakazi wa kudumu. 

Katika miaka iliyofuata palikuwa na mvutano kati ya Wareno, Waholanzi na Waingereza.

Tangu mwaka 1673 Kampuni ya Kiingereza ya India ya Mashariki ilitawala kisiwa kama kituo cha safari za merikebu ya matanga kubwa kati ya Uingereza, Afrika ya Kusini na India. Kampuni ilianzisha mji wa Jamestown na mashamba makubwa ya mboga kwa ajili ya mabaharia waliopita huko. Kwa ajili hiyo watumwa Waafrika walipelekwa Saint Helena; baada ya mwisho wa utumwa katika karne ya 19 pia wafanyakazi Wahindi, Wamadagaska na Wachina.

Napoleon 
Jina la Saint Helena lilipata kujulikana kote duniani kutokana na kuwa mahali pa kufungwa kwa Kaisari Napoleon I. wa Ufaransa. Napoleon alikuwa kiongozi aliyeogopwa sana na kutawala sehemu kubwa ya Ulaya kwa miaka kadhaa mwanzoni wa karne ya 19. 

Baada ya kushindwa mwaka 1814 huko Lipsia alitakiwa kubaki kwenye kisiwa cha Elba (Italia), lakini alitoroka na kuanza vita upya. 

Baada ya kushindwa mara ya pili huko Waterloo, Waingereza walimpeleka mahali pa mbali iwezekanavyo, St. Helena, mwaka 1815. Hapo aliishi katika hali ya kufungwa akiwa na nyumba yake na watumishi wake, lakini alipaswa kuongozana kisiwani na maafisa Waingereza waliomfuata kila alikokwenda. Kwa ujumla Waingereza walipeleka St. Helena wanajeshi 2,000 pamoja na mabaharia wa kijeshi 500 ili wamlinde Napoleon wakiogopa majaribio ya Wafaransa kumwondoa na kumrudisha katika hali ya uhuru.

Napoleon alikufa mwaka 1821 akazikwa kisiwani, lakini mwili wake ulihamishwa baadaye kwenda Ufaransa alikopewa kaburi la heshima Paris mjini. 

Ufaransa ilinunua baadaye nyumba alimoishi kutoka kwa Uingereza kama makumbusho ya kitaifa pa Ufaransa hadi leo.

Hali ya St. Helena leo 
Kisiwa kinafikiwa kwa meli tu, haina kiwanja cha ndege kikubwa. Lakini hakuna meli za tanga tena zinazohitaji kusimama St. Helena na kuchukua maji pamoja na chakula. Hivyo hali ya uchumi ni duni. 

Kuna uvuvi kidogo na utalii unaotegemea kumbukumbu ya Napoleon. Kuna meli moja tu ya kuhudumia St. Helena na visiwa vingine: inafika takriban mara mbili kwa mwezi. Muda wa safari kati ya St. Helena na Namibia au Afrika Kusini ni siku 4 au 5.

Kwa ujumla kisiwa kinategemea misaada ya serikali ya Uingereza.

Maeneo ya ng'ambo ya Ufalme wa Muungano
Visiwa vya Atlantiki
Visiwa vya Afrika
Jamestown (St. Helena)

Jamestown ni bandari na mji mkuu wa eneo la ng'ambo la Uingereza linaloundwa na visiwa vidogo vya Saint Helena, Ascension na funguvisiwa la Tristan da Cunha. Mji uko kisiwani St. Helena katika bahari ya Atlantiki takriban km 1.868 kutoka pwani ya Angola. Idadi ya wakazi inakaribia 1,000. 

Mji wenyewe ni hasa barabara moja yenye nyumba za aina ya ujenzi wa kikoloni cha Kiingereza.

Historia
Jamestown ilianzishwa mwaka 1659 na Kampuni ya Kiingereza ya India ya Mashariki. Miaka ya nyuma bandari ya Jamestown ilikuwa kituo muhimu cha safari za jahazi kubwa kati ya Uingereza, Afrika Kusini na India. Jina limetokana na jina la mfalme James II wa Uingereza na Uskoti (James VII kama mfalme wa Uskoti). 

Zamani wafanyabiashara wengi walipeleka dhahabu yao hadi St. Helena kwa sababu kisiwa kilikuwa na sifa ya kuwa mahali pa usalama kwa kutunza dhahabu. Haya yote imepungua hadi kupotea kabisa kwa sababu za mabadiliko ya teknolojia za benki na pia ya usafiri. Leo hii kuna meli tu ya RMS St Helena inayofika takriban mara 2 kwa mwezi ikitumia siku 4-5 kwa ajili ya safari hadi Afrika Kusini. Idadi ya wakazi wa Jamestown imeendelea kupungua.

Viungo vya Nje 
 

Saint Helena
Miji Mikuu Afrika
Pasifiki

Pasifiki ni bahari kubwa kuliko zote duniani.

Pasifiki iko kati ya Bara la Amerika upande wa mashariki na Bara la Asia / Australia upande wa magharibi. 

Eneo lake ni kilometa za mraba milioni 179.7 ambayo si bahari kubwa tu bali pia ni eneo kubwa kuliko nchi kavu yote duniani: ni karibu nusu ya uso wa dunia.

Kuna visiwa zaidi ya 25,000 katika Pasifiki; vingi ni vidogo sana. Visiwa hivyo huhesabiwa mara nyingi pamoja na Australia kama "Australia na Pasifiki".

Pasifiki ina kina cha wastani wa mita 4,028; kina kirefu katika mfereji wa Mariana kinafikia mita 11,034.

Bahari za pembeni ziko hasa upande wa Asia / Australia. Kati ya hizo ni: Bahari ya Celebes, Bahari ya Kusini ya China na Bahari ya Mashariki ya China.

Jina la Pasifiki (kwa Kilatini: yenye amani, yaani kimya) limetokana na Wazungu wa kwanza waliovuka bahari hii mwaka 1520 BK kutoka Amerika ya Kusini hadi Ufilipino wakaikuta kuwa ni bahari tulivu. ù

Lakini Pasifiki inaweza kuwa na dhoruba kali sana. Ni eneo lenye matetemeko ya ardhi mengi yanayosababisha mawimbi haribifu ya tsunami ambayo yalimaliza miji na vijiji ufukoni.

Bahari
Pasifiki
Kibarabara

Vibarabara au bendera ni ndege wadogo wa familia ya Emberizidae. Wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu. Kichwa chao kina bombwe bainifu kwa kawaida. Vibarabara wanatokea Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingine za familia hii zinatokea Amerika. Vibarabara hula mbegu lakini hulisha makinda wadudu. Hulijenga tago lao kwa manyasi na nyuzinyuzi ardhini au katika kichaka kifupi. Jike huyataga mayai 3-5.

Spishi za Afrika
 Emberiza affinis, Kibarabara Tumbo-njano (Brown-rumped Bunting)
 Emberiza cabanisi, Kibarabara wa Cabanis (Cabanis's Bunting)
 Emberiza caesia, Kibarabara Kidari-kijivu (Cretzschmar's Bunting)
 Emberiza calandra, Kibarabara-shamba (Corn Bunting)
 Emberiza capensis, Kibarabara Kusi (Cape Bunting)
 Emberiza cia, Kibarabara-mawe (Rock Bunting)
 Emberiza cineracea, Kibarabara Kijivu (Cinereous Bunting)
 Emberiza cirlus, Kibarabara Mgongo-kahawiachekundu (Cirl Bunting)
 Emberiza flaviventris, Kibarabara Kidari-machungwa (Golden-breasted Bunting)
 Emberiza hortulana, Kibarabara Kichwa-kijivu (Ortolan Bunting)
 Emberiza impetuani, Kibarabara Kipozamataza (Lark-like Bunting)
 Emberiza poliopleura, Kibarabara Somali (Somali Bunting)
 Emberiza sahari, Kibarabara-kaya (House Bunting)
 Emberiza schoeniclus, Kibarabara-matete (Common Reed Bunting)
 Emberiza socotrana, Kibarabara wa Sokotra (Socotra Bunting)
 Emberiza tahapisi, Kibarabara Tumbo-marungi (Cinnamon-breasted Bunting)
 Emberiza vincenti, Kibarabara wa Vincent (Vincent's Bunting)

Spishi za Ulaya na Asia
 Emberiza aureola (Yellow-breasted Bunting)
 Emberiza bruniceps (Red-headed Bunting)
 Emberiza buchanani (Grey-hooded Bunting)
 Emberiza chrysophrys (Yellow-browed Bunting)
 Emberiza cioides (Meadow Bunting)
 Emberiza citrinella, (Yellowhammer)
 Emberiza elegans (Yellow-throated Bunting)
 Emberiza fucata (Chestnut-eared Bunting)
 Emberiza godlewskii (Godlewski's Bunting)
 Emberiza jankowskii (Jankowski's au Rufous-backed Bunting)
 Emberiza koslowi (Tibetan Bunting)
 Emberiza lathami (Crested Bunting)
 Emberiza leucocephalos, (Pine Bunting)
 Emberiza melanocephala (Black-headed Bunting)
 Emberiza pallasi (Pallas's Reed Bunting)
 Emberiza pusilla (Little Bunting)
 Emberiza rustica (Rustic Bunting)
 Emberiza rutila (Chestnut Bunting)
 Emberiza siemsseni (Slaty Bunting)
 Emberiza spodocephala (Black-faced Bunting)
 Emberiza stewarti (White-capped au Chestnut-breasted Bunting)
 Emberiza striolata (Striolated Bunting)
 Emberiza sulphurata (Yellow Bunting)
 Emberiza tristrami (Tristram's Bunting)
 Emberiza variabilis (Grey Bunting)
 Emberiza yessoensis (Japanese Reed au Ochre-rumped Bunting)

Picha

Shomoro na jamaa
Polisario

Polisario ni vuguvugu la harakati za wenyeji asilia ya Sahara ya Magharibi kuipatia nchi yao uhuru. 

"Polisario" ni kifupi cha jina la Kihispania Frente Popular de Liberación de Saguía el Hamra y Río de Oro ("Harakati ya watu kwa aijili ya Uhuru wa Saguia el Hamra na Rio de Oro") (Kiarabu:: الجبهة الشعبية لتحرير الساقية الحمراء ووادي الذهب ''al-jabHa ash-sha'biya litaHrir as-saaqiya al-Hamra wa wadi ad-dhaHab")

Kiongozi wa Polisario ni Katibu Mkuu Mohamed Abdelaziz aliyechaguliwa 1976. Ndiye pia mkuu wa jeshi la ukombozi wa Sahara lenye askari wa kiume na kike takriban 6000-7000. Anawajibika kama kiongozi wa chama mbele ya Kamati Kuu na Mkutano Mkuu unaofanyika kila baada ya miaka minne. Mkutano una wawakilishi waliochaguliwa katika makambi ya wakimbizi na wajumbe kutoka shirika za wanawake, vijana na wafanyakazi pia ktuoka vikosi vya jeshi. Kamati Kuu ina wajumbe 44; 12 kati ya hawa ni wajumbe wa siri kutoka Sahara ya Magharibi iliyoko chini ya utawala wa Maroko.

Polisario ilianza vita dhidi ya wakoloni Wahispania mwaka 1973 baada ya Hispania kuua viongozi wengi waliotafuta uhuru kwa njia za amani bila silaha.

Wahispania waliondoka Sahara ya Magharibi mwaka 1975 lakini Mauretania na Moroko walivamia nchi. Polisario ilifaulu dhidi ya Wamauretania lakini ilishindwa kuwaondoa Wamoroko. Ilipigana na jeshi la Moroko kati ya 1976 na 1991.

Polisario inatawala makambi ya wakimbizi katika Sahara ndani ya Algeria pamoja na kanda la jangwa nje ya ukuta uliojengwa na Maroko katika Sahara ya Magharibi. Wakazi wa makambi ni wakimbizi 100.000 walioondoka wakati wa vita; pamoja na watoto wao wamekuwa watu 155,000.

Kura ya wananchi katika Sahara ya Magharibi na makambi ya wakimbizi ilipataniwa mwaka 1990 kati ya Polisario na Maroko lakini haikufanyiwa hadi leo.

Viungo vya nje 
 Chama cha Kura ya Maoni ya Haki na Huru Sahara Magharibi (Kiing.)
 Tovuti inayounga mkono harakati za kukomboa Sahara Magharibi (Kiing.)  
 Tovuti inayopinga harakati za kuikomboa Sahara Magharibi (Kiing.) 

Sahara ya Magharibi
Mauritania

Mauritania ni nchi ya Afrika kaskazini-magharibi. Upande wa magharibi kuna pwani ya bahari ya Atlantiki, upande wa kusini imepakana na Senegal, upande wa mashariki na Mali na Algeria, upande wa kaskazini na Sahara ya Magharibi inayotawaliwa na Moroko. 

Jina limeteuliwa kutokana na Mauritania ya kale iliyokuwa ufalme wa Waberber kusini kwa Mediteranea katika eneo la Algeria na Moroko ya leo.

Mji mkuu ni Nouakchott. Mji wa pili na kitovu cha uchumi ni bandari ya Nouadhibou karibu na mpaka wa Sahara Magharibi.

Wilaya za Mauritania 
Mauritania ina wilaya 12 (zinaitwa "wilāyah").

Siasa ya Mauritania 
Mnamo Machi 2007 wananchi walipata nafasi ya kumchagua rais mara ya kwanza katika historia ya nchi tangu uhuru. Sidi Ould Cheikh Abdallahi alishinda katika duru ya pili kwa 53% za kura zote akaapishwa tarehe 20 Aprili 2007.

Watu
Wakazi wengi (70%) ni Wamori, mchanganyiko wa Waarabu, Waberber na Waafrika waliotokana na watumwa kutoka kusini kwa Sahara. Asilimia 30 zilizobaki ni makabila ya Kiafrika yasiyoongea Kiarabu, ambacho ndicho lugha rasmi.

Upande wa dini, karibu wote ni Waislamu (hasa Wasuni). Uhuru wa dini unabanwa sana kwa nyingine zote.

Pamoja na hayo, hadi leo asilimia 4 za wakazi ni watumwa, ingawa mwaka 2007 ilifutwa haki ya kuwamiliki.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Marejeo

Viungo vya nje 

    Serikali ya Mauritania
 
 
 Mauritania profile from the BBC News.
 
 Forecasts for Mauritania Development
 US State Department
 Encyclopædia Britannica, Mauritania – Country Page

 
Nchi za Afrika
Umoja wa Afrika
Nchi za Kiarabu
Visiwa vya Madeira

Visiwa vya Madeira ni funguvisiwa la Ureno katika bahari ya Atlantiki mbele ya pwani ya Afrika. Iko takriban km 1000 kusini kwa Lisbon na 600 magharibi kwa Moroko. 

Jina la Madeira lamaanisha "ubao" kwa Kireno. 

Kisiwa kikubwa kinaitwa Madeira vilevile. Karibu nacho ni kisiwa kidogo cha Porto Santo na visiwa vidogo visivyo na wakazi vya Ilhas Desertas na Ilhas Selvagens. 

Madeira ina hali ya jimbo la kujitawala ndani ya Ureno.

Wakazi ni 289,000; karibu wote ni wa asili ya Ureno na kwa dini ni Wakristo Wakatoliki (96%).
 
Mji mkuu ni Funchal.

Picha za Madeira 

Ureno
Visiwa vya Afrika
Visiwa vya Atlantiki
!
Dodoma (mji)

Dodoma ni mji mkuu wa Tanzania na pia ni Jiji. 

Ilitangazwa kuwa mji mkuu wa Tanzania mwaka 1973, lakini mnamo tarehe 26 Aprili 2018 katika maadhimisho ya miaka 54 ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar, rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wa awamu ya tano John Magufuli aliupandisha hadhi na kutangaza rasmi kuwa Dodoma ni Jiji.  Ofisi kuu za wizara na taasisi nyingi za serikali hatimaye zilihamia Dodoma katika miaka 2016 - 2019.

Jiji hili pia ni makao makuu ya Mkoa wa Dodoma na eneo lake linahesabiwa kama Wilaya ya Dodoma yenye postikodi namba 41100.

Eneo la mji liko mita 1135 juu ya usawa wa bahari UB. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, mji wa Dodoma ulikuwa na wakazi wapatao 410,956 waishio humo.

Asili ya jina 
Neno "Dodoma" linasemekana kumetokana na neno la Kigogo "dodomia" kufuatilia historia kwamba zamani kuna tembo alikuja pale mjini akakita nyayo zake ardhini akiacha alama ya nyayo zake zimedidimia.

Historia 
Dodoma ilianzishwa mwaka 1910 wakati wa ukoloni wa Kijerumani kama kituo kwenye reli ya kati penye karahana ya reli. Tangu mwaka 1912 imekuwa makao makuu ya Mkoa wa Dodoma wa D.O.A.. 

Mwaka 1913 Dodoma ilikuwa na posta, simu, hoteli na maduka 26 (moja ya Mzungu, mengine ya Wahindi na Waarabu). Kikosi cha polisi kilikuwa na askari 59.

Dodoma imeendelea kuwa mji mdogo mpaka kutangazwa kuwa mji mkuu. Azimio hili lilileta ujenzi wa maofisi kadhaa ya serikali. 

Kwa ujumla uhamisho ulichelewa kwa sababu mbalimbali; sababu muhimu ni ya kwamba watumishi wa serikali na wanasiasa walio wengi hawakupenda kuondoka katika jiji halisi na kuhamia mji ambao ni mbali sana na mazingira waliyoyazoea. Pia matatizo ya kifedha yalisaidia kutangaza nia ya kuhamia lakini kubaki palepale. 

Hali halisi bunge lilikuwa linakutana Dodoma lakini makao ya kikazi ya serikali ya Tanzania yalibaki Dar Es Salaam pamoja na ikulu ya rais hadi mwaka 2016. Ndipo kwa amri ya rais mpya, John Magufuli, sehemu kubwa ya ofisi za wizara zimepelekwa Dodoma. Ofisi nyingi zimejengwa katika kata ya Mtumba, takriban kilomita 30 utoka kitovu cha jiji.

Uchumi
Kiuchumi ni kitovu cha kilimo na biashara ya karanga, maharagwe, alizeti na mizabibu, pamoja na mifugo na kuku. Pia Dodoma ni mji unaosifika kwa ulimaji wa zabibu na uvunaji wa ubuyu.

Elimu
Elimu inahitaji kuboreshwa, hasa maeneo ya vijijini, maana ndio mji mkuu: hivyo kunahitajika kuboreshwe zaidi.

Mawasiliano 
Mawasiliano ni mazuri kwa barabara ya lami kuanzia mji wa Dodoma kwenda Morogoro - Dar Es Salaam, pamoja na njia kuu kuelekea Tanzania ya Magharibi - Rwanda - Kongo na barabara ya kale ya "Cape Town - Cairo" inayopitia Dodoma kutoka kaskazini (Arusha - Kondoa) kwenda kusini (Iringa). Barabara nyingine ni za udongo tu. 

Kuna pia njia ya reli ya kati kutoka Dar es Salaam kwenda Kigoma yenye matatizo ya mara kwa mara. 

Dodoma ina uwanja wa ndege wa kitaifa na vyuo vikuu, kikiwemo kile kikubwa zaidi Afrika Mashariki.

Dodoma kuna makao makuu ya Kanisa la Biblia Publishers pamoja na Emmaus Shule ya Biblia.

Picha

Tazama pia 

 Chuo Kikuu cha Dodoma

Marejeo

Miji ya Tanzania
Miji Mikuu Afrika
Kong'oli

Kong'oli ni neno litumikalo katika mtandao. Linatumika kuashiria kitendo cha kufungua tovuti tofauti kwa kubonyeza puku ya tarakishi. Watu wengi zaidi hutumia neno la kubofya kwa tendo hilohilo. Kwa upande mwingine neno la kong'oli si rasmi sana.

Historia ya Kongo'li
Mara ya kwanza, neno la kong'oli lilitokea katika kipindi cha televisheni kilichokuwa kinaitwa "RADI" kilchokuwa na wasanii wa Kaole Sanaa Group. Katika moja kati ya maigizo yao kulikuwa na mwigizaji mmoja aitwaye Jackson Makweta maarufu kama "Bambo". Huyu bwana ndiye aliyekuwa anasema "Kong'oli" akimaanisha "kupiga". 
huyu bwana bambo alikua akiigiza lafudhi ya kiswahili iliyoathirika na lugha za watu wa kusini hasa songea, mfano, kabila la wanyasa, wangoni, wamatengo hata na wapogoro wa kusini mwa morogoro, wao wanakawaida ya kutamka kwa kubadlisha silabi ya mwisho ya neno lolote kuwa "li". hivyo basi neno kong'oli lina asili ya neno "kong'ota", (kt [ele] 1 tap lightly, beat lightly. 2 punish (by beating);)hivyo bwana bambo yeye alikua akitamka hivyo lakini akimaanisha kong'ota.
Akiwa anataka kusema "nitakupiga" yeye husema "Nitakukong'oli", k.m. na rungu au chupa. Mara nyingi akisema hivyo huwa anatumia silaha. Mazoea yaliendelea hadi ikawa ni kawaida kwa wananchi kusema "nitakukong'oli" mara tu wanafanyapo utani. Baadaye watu wa mtandao wakaanza kutumia maneno haya kwa ajili ya maana maalumu ilivyoelezwa hapo juu, hasa watu wa mtandao wa "Darhotwire", mtandao wenye kuzungumzia maisha ya vijana wa Tanzania hasa katika nyanja za sanaa n.k.

Kompyuta
Tripoli (Libya)

Kwa miji mingine inayoitwa "Tripoli" tazama makala ya maana Tripoli

Tripoli ni mji mkuu wa Libya. 

Jina la Kiarabu ni طرابلس (tarāblus) au طرابلس الغربية (tarābulus al-gharbiyya - Tripoli ya Magharibi kwa sababu ya Tripoli ya mashariki huko Lebanon) lina asili ya lugha ya Kigiriki (Τρίπολη) likimaanisha "miji mitatu". 

Tripoli ina wakazi 1,150,990 ambayo ni zaidi ya robo moja ya wakazi wote wa Libya na inaendelea kukua haraka. 

Jiji hilo liko ufukoni mwa bahari ya Mediteranea likiwa na hali ya hewa ya wastani. Mwezi Agosti inafika halijoto ya sentigredi 28,1°, Januari sentigredi 12,1°. Miezi ya baridi kuna mvua, Juni hadi Agosti ni majira ya kiangazi.

Tripoli ina bandari kubwa kabisa ya Libya na pia ni kitovu cha serikali, biashara na viwanda. 

Tripoli ni mji wa kale ambao bado historia yake imetunzwa ikionyesha mabaki ya historia yake ndefu tangu enzi za Wafinisia, Waroma, Waarabu, Wahispania, Waturuki na Waitalia.

Picha za Tripoli

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Libya

Libya
Miji ya Libya
Miji Mikuu Afrika
Miji ya pwani ya Mediteranea
Niger (maana)

Niger ni neno linaloweza kumaanisha:

 Niger nchi ya Afrika ya Magharibi
 Niger (mto) ni mto mkuwa wa Afrika ya magharibi
 Niger (Nigeria) ni dola mojawapo wa Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria
 Niger (meli) ilikuwa jina la meli za kivita za Uingereza
 "niger" ni neno la lugha ya Kilatini linalomaanisha "nyeusi"

Makala zinazotofautisha maana
Niger

Kwa maana nyingine ya neno "Niger" tazama Niger (maana)

Niger (pia Nijeri) ni nchi kubwa zaidi ya Afrika ya Magharibi kwa eneo, lakini 80% ni katika jangwa la Sahara. 

Imepakana na Algeria na Libya upande wa kaskazini,  Mali na Burkina Faso upande wa magharibi, Chad upande wa mashariki na Nigeria pamoja na Benin upande wa kusini. 

Mji mkuu ni Niamey, kusini mwa nchi.

Jiografia
Niger haina pwani kwenye bahari yoyote. 

Ni sehemu ya kanda la Sahel, yaani sehemu kubwa ya nchi ni yabisi, kaskazini mwake ni yabisi sana ikiwa jangwa la Sahara. 

Ardhi yenye rutuba iko kusini kabisa, karibu na mto wa Niger.

Historia
Jaribio la mapinduzi lilifanyika usiku wa kuamkia Machi 31, 2021, siku chache kabla ya kuapishwa kwa Mohamed Bazoum, rais mteule.

Mnamo Aprili 2, 2021, Mohamed Bazoum aliapishwa na kuchukua madaraka.

Watu
Mipaka ilichorwa wakati wa ukoloni wa Ufaransa, ikiunganisha watu wenye utamaduni tofautitofauti, kama vile Watuareg (9.3% za wakazi wote) wa Sahara, wahamaji Wafula (8.5%) na Wakanuri (4.7%) wa eneo la Sahel na wakulima wa kusini kama Wasonghai (21%) na Wahausa: hawa wa mwisho ni 55.4% . 

Tofauti hizo kubwa zilileta kipindi cha ugomvi kati ya makabila uliopoa tena baada ya mwaka 2000. Tatizo kubwa la nchi ni vipindi vya ukame na njaa vinavyorudiarudia mara kwa mara.

Wakazi walikuwa zaidi ya milioni 17 katika sensa ya mwaka 2012. Kwa sasa ni 22.4 kutokana na ongezeko la haraka. Idadi kubwa wako kusini. 

Kadiri ya utafiti wa mwaka 2005, asilimia 8 walikuwa watumwa. 

Tangu wakati wa ukoloni, lugha rasmi ni Kifaransa. Lakini kuna lugha 10 za taifa kati ya lugha kuu za makabila asili. Muhimu zaidi ni Kihausa na Kizarma-Sonrai.

Walio wengi kabisa (99.3%) ni wafuasi wa Uislamu; baadhi yao wanasemekana kuchanganya Uislamu na dini asilia za Kiafrika. Wakristo ni 0.3% tu. Hata hivyo Niger ni nchi isiyo na dini rasmi.

Tazama pia
 Orodha ya lugha za Niger
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
 Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
 Demografia ya Afrika

Viungo vya nje 

  Rais wa Niger tovuti rasmi

Niger  from UCB Libraries GovPubs

Niger profile from the BBC News

 Key Development Forecasts for Niger from International Futures
2012 Niger Trade Summary Statistics

 
Nchi za Afrika
Umoja wa Afrika
Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Sahara
Mogadishu

Mogadishu (kwa Kisomali Muqdisho; kwa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi milioni 2.590 (2017).

Historia
Mogadishu imeundwa mnamo mwaka 900 BK ikawa mji wa kaskazini kabisa wa utamaduni wa Waswahili kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki. Ilikuwa sehemu ya biashara ya kimataifa ya Waswahili jinsi inavyonekana kutokana na sarafu za kale za Uchina, Sri Lanka na Vietnam zilizokutwa na wanaakiolojia katika ardhi yake.

Msafiri Mwarabu Ibn Battuta alitembelea Mogadishu mnamo mwaka 1300 akaona matajiri akataja "watu wanene wengi". 

Mji ulikuwa na vipindi vya kujitegemea na vipindi vya kutawaliwa na nchi za nje katika historia yake. Mnamo mwaka 1500 Wareno walikuwa mabwana wake. Tangu katikati ya karne ya 19 Mogadishu ilikuwa chini ya sultani wa Zanzibar.

Mwaka 1892 sultani alikodisha mji kwa Italia iliyoinunua kutoka kwake mwaka 1905 ukawa mji mkuu wa koloni la Somalia ya Kiitalia. 

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ulivamiwa na Waingereza mwaka 1941 waliourudisha kwa Italia mwaka 1954.

Tangu uhuru (1960) Mogadishu ikawa mji mkuu wa Somalia.

Mwaka 1990 dikteta Siad Barre alipinduliwa halafu Mogadishu pamoja na nchi yote iliingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe. Wanajeshi wa Marekani walijaribu mwaka 1993 kurudisha hali ya usalama kwa niaba ya Umoja wa Mataifa lakini walikuta upinzani mkali kutoka kwa vikundi vya wanamgambo Wasomalia. Baada ya kupoteza askari Marekani iliondoka tena.

Hali ya vita imeendelea hadi mwaka 2012, na kwa muda mrefu nchi ikiwa haina serikali wala bunge na uharamia ulishamiri.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Somalia

Somalia
Miji ya Somalia
Miji Mikuu Afrika
Kitenduli

Vitenduli ni ndege wadogo wa jenasi Uraeginthus katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi buluu. Kuna spishi mbili zingine kwa jenasi hii ambazo zinaitwa tunguhina na zina rangi kahawianyekundu, lakini wataalamu wengine wanaziweka katika jenasi Granatina. Vitenduli wanatokea Afrika chini ya Sahara tu. Hupenda kuwa karibu na makazi ya watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi juu ya mti au ndani ya paa; limefunikika juu na mwingilio kando.

Spishi 
 Uraeginthus angolensis, Kitenduli Mashavu-buluu (Southern au Blue-breasted Cordon-bleu au Blue Waxbill)
 Uraeginthus bengalus, Kitenduli Mashavu-mekundu (Red-cheeked Cordon-bleu)
 Uraeginthus cyanocephalus, Kitenduli Kichwa-buluu (Blue-capped Cordon-bleu)

Picha 

Shomoro na jamaa
Tunguhina

Tunguhina ni ndege wadogo wa jenasi Uraeginthus katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi kahawianyekundu na viraka buluu au zambarau. Kuna spishi tatu zingine kwa jenasi hii ambazo zinaitwa vitenduli na zina rangi buluu. Wataalamu wengine wanaweka spishi mbili za tunguhina ndani ya jenasi Granatina. Spishi hizi zinatokea Afrika chini ya Sahara tu. Tunguhina ni ndege waoga, lakini kwa bustani ya hoteli na nyumba wanazoea watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi ndani ya magugu; limefunikika juu na lina mwingilio kando.

Spishi
 Uraeginthus granatinus, Tunguhina Kusi (Common Grenadier or Violet-eared Waxbill)
 Uraeginthus ianthinogaster, Tunguhina Kaskazi (Purple Grenadier)

Picha

Shomoro na jamaa
Victoria (Shelisheli)

Victoria ni mji mkuu wa Shelisheli. Iko kwenye kisiwa cha Mahe ikiwa na wakazi 24,702. 

Bandari ya Victoria ni kitovu cha biashara ya kimataifa cha nchi.

Miji Mikuu Afrika
Shelisheli
Port Louis

Port Louis ni mji mkuu wa jamhuri ya Morisi. Ikiwa na wakazi 170,000 ni mji mkubwa wa taifa hili la visiwani katika Bahari Hindi. 

Kiwanja  cha ndege cha kimataifacha Sir Seewoosagur Ramgoolam kipo 30 km kusini ya mji. Kutoka Port Louis kuna feri kwenda Saint Denis mji mkuu wa Réunion. 

Kuna viwanda vya nguo na vitambaa pia vya kemikali na madawa. Benki ziko nyingi. Kwa jumla Port Louis ni mji wa Afrika ambako wenyeji wana hali ya maisha iliyo juu kushinda miji mingine ya Afrika.

Viungo vya nje
  

Miji Mikuu Afrika
Morisi
Maskarena

Maskarena ni funguvisiwa katika Bahari Hindi takriban 900 km mashariki ya Madagaska. Kwa jumla ni visiwa vya dola la Morisi pamoja na kisiwa cha Kifaransa cha Réunion.

Visiwa muhimu ni Morisi, Réunion, Rodrigues na Cargados Carajos. 

Asili ya jina ni nahodha Mreno Pedro Mascarenhas aliyekuwa Mzungu wa kwanza wa kuzitembelea. Havikuwa na wakazi lakini Mascarenhas alitoa taarifa ya kwamba alikuta mabaki ya meli iliyowahi kuharibika kitambo.

Kwa hiyo inaaminika ya kwamba mabaharia Waarabu labda pia Wahindi waliwahi kufika mara kwa visiwani bila kuanzisha makao ya kudumu. Lakini visiwa vilisaidia wasafiri baharini kupata chakula na maji na kupumzika kabla ya kuendelea na safari zao.

Visiwa vya Afrika
Visiwa vya Bahari ya Hindi
Shomoro

Shomoro ni ndege wadogo wa jenasi Passer katika familia ya Passeridae ambao wana rangi ya nyeusi, nyeupe, majivu na kahawia. Ndege hawa huitwa korobindo pia, lakini jina hili litumike afadhali kwa kuita ndege wa jenasi Petronia. Shomoro wenye kichwa kijivu huitwa jurawa. Ndege hawa wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu, lakini hula wadudu wadogo pia hasa wanapokuwa vifaranga. Kwa asili shomoro wanatokea Ulaya, Afrika na Asia, lakini watu wamewaletea Australia na Marekani.

Spishi za Afrika 
 Passer castanopterus, Shomoro Somali (Somali Sparrow)
 Passer cordofanicus, Shomoro wa Kordofani (Kordofan Rufous Sparrow)
 Passer diffusus, Shomoro Kusi au Jurawa Kusi (Southern Grey-headed Sparrow)
 Passer domesticus, Shomoro-kaya (House Sparrow)
 Passer eminibey, Shomoro Kahawianyekundu (Chestnut Sparrow)
 Passer euchlorus, Shomoro Manjano Arabi (Arabian Golden Sparrow)
 Passer gongonensis, Jurawa Domo-nene (Parrot-billed Sparrow)
 Passer griseus, Shomoro Jurawa au Jurawa (Grey-headed Sparrow)
 P. g. ugandae, Jurawa wa Uganda (Uganda Sparrow)
 Passer hemileucus, Shomoro wa Abdel Kuri (Abd al-Kuri Sparrow)
 Passer hispaniolensis, Shomoro wa Hispania (Spanish Sparrow)
 Passer iagoensis, Shomoro wa Cabo Verde (Iago or Cape Verde Sparrow)
 Passer insularis, Shomoro wa Socotra (Socotra Sparrow)
 Passer luteus, Shomoro Manjano (Sudan Golden Sparrow)
 Passer melanurus, Shomoro Uso-mweusi (Cape Sparrow or Mossie)
 Passer motitensis, Shomoro Mkubwa (Great Sparrow)
 Passer rufocinctus, Shomoro Mwekundu (Kenya Sparrow)
 Passer shelleyi, Shomoro wa Shelley (Shelley's Sparrow)
 Passer simplex, Shomoro-jangwa (Desert Sparrow)
 Passer suahelicus, Jurawa Swahili (Swahili Sparrow)
 Passer swainsonii, Jurawa wa Swainson (Swainson's Sparrow)

Spishi za Ulaya na Asia 
 Passer ammodendri (Saxaul Sparrow)
 Passer cinnamomeus (Cinnamon or Russet Sparrow)
 Passer flaveolus (Pegu or Plain-backed Sparrow)
 Passer italiae (Italian Sparrow) - kwa asili chotara ya P. domesticus na P. hispaniolensis
 Passer moabiticus (Dead Sea Sparrow)
 Passer montanus (Tree Sparrow)
 Passer pyrrhonotus (Sind Sparrow)
 Passer zarudnyi (Asian Desert Sparrow) - huainishwa pia kama nususpishi ya P. simplex

Picha 

Shomoro na jamaa
Wanyama wa Biblia