Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania ni orodha kuu rasmi ya maeneo mbalimbali nchini Tanzania ambayo yameteuliwa na Wizara ya Maliasili na Utalii ya Tanzania chini katika Kitengo cha Mambo ya Kale.  Orodha hii haijakamilika na inafanyiwa kazi kwa sasa.

Historia 
Historia ya Idara ya Mambo ya Kale na Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa iliundwa na mamlaka ya Waingereza katika eneo la Tanganyika mwaka 1937 kama Sheria ya Uhifadhi wa Maziara ya mwaka wa 1937. Ilipofika mwaka wa 1957, idara hiyo ilikabidhiwa kwa Wizara ya Elimu kama Kitengo cha Mambo ya Kale kilichozinduliwa na ofisi iliyopo Bagamoyo, mkoa wa Pwani. Ofisi ilihamishiwa rasmi kwenda Dar es Salaam mwaka 1960. Ulipofikia mwaka wa 1964, miaka mitatu baada ya uhuru wa taifa, Bunge la taifa la Tanzania lilipitisha Sheria ya Mambo ya Kale Na. 10 ya mwaka 1964 ili kuchukua nafasi ya Sheria ya Uhifadhi wa Makumbusho ya 1937.  Sheria ya 1964 ilirekebishwa mwaka wa 1979 na kuwekwa kwa Sheria ya Mambo ya Kale Na. 22 ya mwaka 1979, kisha hiyo nayo ikabadilishwa na Sheria ya Makumbusho ya Vitu Na. 13 ya mwaka 1981 ambao ndiyo sheria iliyomo mpaka leo.

Orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa 
Ifuatayo hapo chini ni orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya nchi ya Tanzania.  Kuna tovuti za ziada kwa mikoa kwenye hii orodha.

Mkoa wa Tanga
 Magofu ya Tongoni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mapango ya Amboni
 Lushoto (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kisiwa cha Toten (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Pangani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Arusha
 Olduvai Gorge (Mabaki ya zamadamu)
 Laetoli (Mabaki ya zamadamu)
 Mifereji ya Umwagiliaji Engaruka
 Nasera Rockshelter (Makazi ya Zama za Mawe)
 Pango la Mumba (Zama za Mawe na Zama za Chuma)

Mkoa wa Manyara
 Luxmanda (Zama Mpya za Mawe)

Mkoa wa Kilimanjaro
 Pare (Makazi ya Zama za Chuma)
 Bombo Kaburi (Makazi ya Zama za Chuma)
 Usangi (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Manyara
 Naberera (Kazi za Mazishi)

Mkoa wa Pwani
 Mji wa kihistoria wa Bagamoyo
 Magofu ya Kaole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Chole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisimani Malia (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisiju (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mkiu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Morogoro
 Dakawa (Makazi ya Zama za Chuma)
 Milima ya Ngulu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Dodoma
 Michoro ya miambani ya Kondoa Irangi
 Lelesu (Makazi ya Zama za Chuma)
 Michoro ya miambani ya Bahi

Mkoa wa Tabora
 Kwihira Livingstone Memorial Museum

Mkoa wa Mwanza
 Mwanza (Makazi ya Zama za Chuma)
 Ngasamo (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Kigoma
 Makumbusho ya Livingstone ya Ujiji
 Uvinza (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Mbeya
 Kimondo cha Mbozi
 Maporomoko ya Kala (Makazi ya Zama za Mawe)
 Ivuna (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Songwe
 Maporomoko ya Kalambo (Makazi ya Zama za Mawe na ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Rukwa
 Kala (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kirando (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Iringa
 Isimila
 Makumbusho ya Kalenga

Mkoa wa Lindi
 Kilwa Kisiwani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kilwa Kivinje (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Songo Mnara (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Sanje ya Kati (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Tendaguru (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Mtwara
 Mji wa kihistoria wa Mikindani

Mkoa wa Ruvuma
 Bonde la Ruhuhu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Kagera
 Makumbusho ya Bweranyange
 Kemondo KM2 na KM3 (Makazi ya Zama za Chuma)
 Katuruka (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kansyore (Makazi ya Zama za Chuma)
 Nyabusora (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Dar es Salaam
 Magofu ya Kunduchi (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magomeni Makumbusho
 Mbweni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Msasani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Kaskazini
 Tumbatu ((Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
 Mji Mkongwe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Kusini
 Unguja Ukuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Pango la Kuumbi

Mkoa wa Pemba Kusini
 Chake Chake (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Pujini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Maghofu ya Ras Mkumbuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Uongozi na Wizara 
Ifuatayo ni historia ya idara ya mambo ya kale nchini Tanzania; imekuwa chini ya uongozi wa watu wafuatao: 

*1957-1968: Neville Chittick, Mtunza 

*1968-1981: Amin Aza Mutri, Mkurugenzi 

*1981-1985: Simon S.A. Waane, Mkuu wa Sehemu

*1985-1997: Simon SA Waane, Mkurugenzi 

*1997-2000: Donatius M.K.  Kamamba, Ag Mkurugenzi

*2000-Hadi sasa: Donantius M.K. Kamamba, Mkurugenzi

Idara ya Mambo ya Kale ya Tanzania imekuwa chini ya wizara zifuatazo: 

*1957-1962: Wizara ya Elimu 

*1962-1964: Wizara ya Utamaduni wa Taifa na Vijana 

*1964-1967: Ofisi ya Rais 1967-1968: Wizara ya Tawala za Mikoa *1968-1980: Wizara ya Elimu ya Taifa 

*1980 -1984: Wizara ya Habari na Utamaduni 

*1984-1999: Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Utamaduni, Vijana na Michezo 

*1999–Sasa: Wizara ya Maliasili na Utalii.

Tanbihi 

Historia ya Tanzania