LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
ISO 8601

ISO 8601 ni mfumo wa kimataifa uliokubaliwa kwa maelewano juu ya namna ya kutaja tarehe na wakati.

Kimetolewa na Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (kwa Kiingereza "International Organization for Standardization (ISO)").

ISO 8601 ni orodha ya mapendekezo namna ya kuandika tarehe na wakati katika mawasiliano ya kimataifa. Jina la kiingereza ni "Data elements and interchange formats -- Information interchange -- Representation of dates and times"

Tarehe 
Pendekezo la kutaja tarehe ni muundo wa YYYY-MM-DD ambako Y ni mwaka (year), M ni mwezi na D ni siku ("day"). Hivyo inapendekezwa kutaja tarehe 7 mwezi wa nane mwaka 2007 kama 2007-08-07 na kutosahau sifuri kama mwezi au siku ina tarakimu moja tu.

Wakati 
Pendekezo la kutaja wakati ni muundo wa kutumia saa 24 kwa siku na kuandika hh:mm:ss ambako h ni saa (hour), m ni dakika na s ni sekonde. Hivyo inapendekezwa kutaja wakati wa saa tatu ya asubuhi na dakika thelathini na sita na sekonde 47 kama 09:36:47. Hivyo 23:59:59 ni sekonde moja kabla ya saa sita usiku.

Saa sita usiku kamili unaweza kuandikwa kwa namna mbili kama 00:00 na 24:00 ingawa ni wakati huohuo. Tofauti yake ni nikitaka kutaja mwisho wa siku naweza kuandika: Muda unakwisha leo kwenye saa 24:00. Nikitaka kutaja mwanzo wa siku naweza kuandika: Nafasi inafunguliwa kuanzia kesho saa 00:00.

Juma 
Juma zahesabiwa katika kila mwaka kuanzia 1 hadi 52 au 53. Kwa sababu juma halianzi pamoja na mwaka mpya azimio ni ya kwamba juma ile lenye Alhamisi ya kwanza katika mwaka mpya itakuwa "juma no. 1". Itakuwa pia juma yenye tarehe 4 Januari ndani yake.

Hesabu ya wiki hutumiwa hasa kiuchumi wakati wa kupanga kazi ofisini au kiwandani na wakati wa kupatana huduma kati ya makampuni kama tarehe inaruhusiwa kubadilika kidogo lakini juma ya kutolewa kwa huduma au bidhaa ni muhimu.

ISO 8601 yapendekeza pia kuhesabu Jumatatu kama siku ya kwanza katika wiki yaani siku ya kwanza ya kazi kamili baada ya wikendi ya kimagharibi. Pendekezo hili halilingani na mapokeo na historia ya juma yenyewe na mafundisho ya kidini hivyo haliangaliwi mahali pengi au kutumiwa pamoja na hesabu ya kiutamaduni ya siku zinazoanza juma kwa Jumapili.

Marejeo
A summary of the international standard date and time notation, by Markus Kuhn, tovuti ya Department of Computer Science and Technology, Chuo Kikuu cha Cambridge, Uingereza, iliangaliwa Oktoba 2017
Ufafanuzi wa istilahi za ISO 8601, tovuti ya iso.org
The Mathematics of the ISO 8601 Calendar, tovuti ya staff.science.uu.nl, iliangaliwa Oktob 2017

Vipimo vya wakati
Wakati
Tombo

{{Uainishaji
| rangi = pink
| jina = Tombo
| picha =Quail.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha =
| himaya = Animalia (Wanyama)
| faila = Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)
| ngeli = Aves (Ndege)
| oda = Galliformes (Ndege kama kuku)
| familia = Phasianidae (Ndege walio na mnasaba na kwale)
| subdivision = Jenasi 4, spishi 16:
 Coturnix Garsault, 1764
 C. coromandelica (Gmelin, 1789)
 C. coturnix (Linnaeus, 1758)
 C. delegorguei Delegorgue. 1847
 C. japonics Temminck & Schlegel, 1848
 C. pectoralis Gould, 1837
 Ophrysia Bonaparte, 1856
 O. superciliosa (Gray, 1846
 Perdicula Hodgson, 1837
 P. argoondah <small>(Sykes, 1832)</small>
 P. asiatica (Latham, 1790)
 P. erythrorhyncha (Sykes, 1832)
 P. manipurensis Hume, 1881
 Synoicus Gould, 1843
 S. adansonii (J. Verreaux & É. Verreaux, 1851)
 S. chinensis (Linnaeus, 1766)
 S. monorthonyx (Van Oort, 1910)
 S. ypsilophorus (Bosc, 1792)
}}
Tombo (pia tomboo au tomboro) ni ndege wadogo wa jenasi kadhaa katika familia ya Phasianidae. Rangi yao ni kahawia na wana michirizi. Spishi nyingine zina rangi nyekundu na buluu. Kabla ya kuruka angani hungoja mpaka mtu ni karibu kuwakanyaga na huenda umbali fupi tu. Hula mbegu hasa lakini pengine hukamata wadudu pia. Hutaga mayai 6-18 ardhini.

Tombo wanatokea Afrika, Australasia na Ulaya. Kuna ndege huko Amerika ambao wana mnasaba na tombo, lakini wanaainishwa ndani ya familia Odontophoridae.

Spishi za Afrika
 Coturnix coturnix, Tombo wa Ulaya (Common Quail)
 Coturnix c. africana, Tombo wa Afrika (African Quail)
 Coturnix c. coturnix, Tombo wa Ulaya (Eurasian Quail)
 Coturnix c. erlangeri, Tombo Habeshi (Abyssinian Quail)
 Coturnix c. inopinata, Tombo wa Kaboverde (Cape Verde Quail)
 Coturnix delegorguei, Tombo Kidari-cheusi (Harlequin Quail)
 Perdicula asiatica, Tombo wa Asia (Jungle Bush-quail) imewasilishwa katika Reunion
 Synoicus adansonii, Tombo Buluu (Blue Quail)

Spishi za mabara mengine
 Coturnix coromandelica (Rain Quail)
 Coturnix japonica (Japanese Quail)
 Coturnix novaezelandiae (New Zealand Quail) imekwisha sasa
 Coturnix pectoralis (Stubble Quail)
 Ophrysia superciliosa (Himalayan Quail) labda imekwisha sasa
 Perdicula argoondah (Rock Bush Quail)
 Perdicula asiatica (Jungle Bush Quail)
 Perdicula erythrorhyncha (Painted Bush Quail)
 Perdicula manipurensis (Manipur Bush Quail)
 Synoicus chinensis (King Quail)
 Synoicus monorthonyx (Snow Mountain Quail)
 Synoicus ypsilophorus'' (Brown Quail)

Picha

Kuku na jamaa
Ijumaa

Ijumaa ni siku ya sita katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Alhamisi na Jumamosi. Katika hesabu ya kimataifa ya ISO 8601 ni siku ya tano.

Nchi kadhaa za Waislamu wengi zimeanza kutumia Ijumaa kama siku ya mapumziko kwa wafanyakazi na sehemu ya wikendi.

Siku ya tano au siku ya sita? 
Katika muundo wa juma wa kibiblia Ijumaa ni siku ya sita. Kanuni ya ISO 8601 ilibadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia na kawaida katika tamaduni nyingi inaendelea hesabu ya kale.

Jina la siku kwa Kiswahili na kwa lugha mbalimbali 
Katika lugha ya Kiswahili jina la siku halina namba ndani yake. Inaitwa kufuatana na lugha ya Kiarabu na utamaduni wa Kiislamu "ijumaa" kutoka neno la Kiarabu الجمعة al-juma'a yaani siku ya "jumuiya" ya Waislamu kukutana pamoja kwa sala kuu ya Ijumaa mchana. Pamoja na Alhamisi ni siku ya pekee ya juma yenye jina la Kiarabu. 

Majina ya siku zingine yameanzishwa upya katika Kiswahili kuanzia Ijumaa kuzitaja kama Juma-mosi, Juma-pili n.k. 

Lugha nyingi za nchi za Waislamu zafuata kawaida ileile zikitumia neno hili la Kiarabu kwa mfano kwa mfano Kiindonesia ni "Jumat" au Kitartari ambayo ni lugha ya Kiturki ni "Comğa" na kwa Kiuzbekistan ni Жұма (juma). 

Katika lugha nyingi za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya miungu iliyoabudiwa zamani za dini za Kiroma au Kigermanik kama vile Kifaransa "Vendredi" (siku ya Veneri /Venus) au Kiingereza "Friday" (siku ya Freya).

Katika Uislamu
Katika mfundisho ya Mtume Muhammad mojawapo ni kuitukuza siku hiyo ya Ijumaa, kwani ni siku tukufu iliyochaguliwa na Mwenyezi Mungu na kupatiwa umma wa mwisho.

Mtume Muhammad alikhusisha baadhi ya vitendo katika siku ya Ijumaa:

Kusoma Surat Sijdah na Surat Insaan katika swala ya Al-Fajiri. Imepokewa na Abu Hureirah {Alikuwa Mtume akisoma katika swala ya Al-Fajri siku ya Ijumaa (Surat Sijdah) katika rakaa ya kwanza. Na katika rakaa ya pili (Surat Insaan)} Muslim.

Kusoma Surat Al-Kahfi. Amesema Mtume. {Mwenye kusoma Surat Al-Kahfi siku ya Ijumaa, Mwenyezi Mungu anampa mwangaza baina ya Ijumaa mpaka Ijumaa nyingine}. Al-Bayhaqi na Haakim.

Kuzidisha kwa wingi kumsalia Mtume Muhammad. Amesema Ibnu-Qayyim: “Mtume wa Mwenyezi Mungu ni Bwana wa viumbe vyote, na siku ya Ijumaa ni bwana wa siku zote. Kumswalia Mtume siku hii ina malipo mengi kushinda siku nyingine”.

Kuzidisha kumuomba Allah katika siku hii. Kwa sababu kuna wakati wa kukubaliwa dua ya Muislamu. Amesema Mtume: [Hakika katika Siku ya Ijumaa kuna wakati, haafikiwi Muislamu na wakati huo hali akiwa anamuomba Allah, ila Mwenyezi Mungu humkubalia Dua yake]

Kalenda
Jumamosi

Jumamosi ni siku ya saba katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Ijumaa na Jumapili. Katika hesabu ya kimataifa ya ISO 8601 ni siku ya sita.

Katika kawaida ya utamaduni wa magharibi Jumamosi imekuwa siku ya kuanza wikendi ikiwa ni siku ambako wafanyakazi wengi hupunzika au hufanya kazi nusu siku tu.

Katika Israeli Jumamosi huheshimiwa kama Sabato ya kibiblia. Wikendi ya Israel inaanza siku ya Ijumaa na kuendelea Jumamosi.

Siku ya saba au siku ya sita? 
Katika muundo wa juma wa kibiblia Jumamosi ni siku ya saba. Kanuni ya ISO 8601 ilibadilisha hesabu ya juma kufuatana na kawaida ya mapumziko ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili. Katika muundo huu Jumatatu hutazamiwa kama siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda hivyo Jumamosi kuwa namba 6. Jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia na kawaida katika tamaduni nyingi inaendelea kutumia hesabu ya kale.

Jina la siku kwa Kiswahili na kwa lugha mbalimbali 
Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "mosi" (moja) ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni wa Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi. Hesabu inaanza baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa ambayo ni siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kuwa siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinatumia jina la Kiyahudi na kuiita siku ya سبت (sabat) yaani Sabato.

Lugha nyingi za nchi za Kiislamu zafuata kawaida ya Kiarabu na kuiita vilevile "Sabato" kwa mfano Kiindonesia (Sabtu) au Kiajemi (Farsi) (شنبه - shanbe, kutoka "shabat"). 

Katika lugha kadhaa za Ulaya jina la siku hutunza kumbukumbu ya mungu aliyeabudiwa zamani za dini ya Kiroma kama vile Kiholanzi "Zaterdag" au Kiingereza "Saturday" (yote: siku ya Saturnus). Lakini lugha zaidi za Ulaya hutumia pia jina la Sabato kwa namna mbalimbali kwa mfano Kifaransa "samedi" (kutoka Kilatini sambati dies - siku ya Sabato), Kihispania "Sábado", Kirusi Суббота (subbota - Sabato).

Kalenda
Tausi

Tausi ni ndege wakubwa wa jenasi Pavo na Afropavo katika familia ya Phasianidae. 

Dume ana rangi ing’aayo ya majani au buluu na mkia wake ni mrefu mwenye rangi nyingi. Jike ana rangi inayofifia pengine kahawia tu. Jinsia zote zina ushungi. Dume hukoga mkia kwa ubembelezi. 

Hula matunda, maua, wadudu na watambazi. Hutaga mayai matatu hadi manane ardhini.

Tausi wa Kongo anatokea Kongo ya Kidemokrasia. Spishi mbili nyingine zinatokea misitu ya Asia, lakini zimewasilishwa katika sehemu nyingine za dunia, hususa tausi mhindi.

Spishi za Afrika 
 Afropavo congensis, Tausi wa Kongo (Congo Peafowl)
 Pavo cristatus, Tausi Mhindi (Indian Peafowl) imewasilishwa

Spishi za Asia 
 Pavo cristatus, Tausi Mhindi (Indian Peafowl)
 Pavo muticus, Tausi Kijani (Green Peafowl)

Picha 

Kuku na jamaa
Wanyama wa Biblia
Wikendi

Wikendi ni kipindi ambapo sehemu kubwa ya wafanyakazi katika nchi nyingi hupata nafasi ya kupumzika.

Desturi tofauti wa wikendi
Katika mfumo wa nchi za magharibi ni siku za Jumamosi na Jumapili. Katika nchi nyingi wa Kiislamu wikendi ni Alhamisi na Ijumaa. Katika nchi ya Israeli ni Ijumaa na Jumamosi.

Utaratibu huo haupo kwa wafanyakazi wote. Katika kilimo, hospitalini, kwenye huduma za umma kama polisi na pia kwenye mahoteli kazi inaendelea tu. 

Vilevile katika nchi nyingi idadi kubwa ya watu hawana ajira wakijitegemea kwa namna fulani bila utaratibu wa saa za kazi. Hivyo katika nchi nyingi za Afrika desturi ya wikendi inahusu hasa watumishi wa serikali na makampuni makubwa.

Sabato - chanzo cha wikendi
Msingi wake ni amri ya dini ya Uyahudi ya kupumzika siku ya Sabato iliyochukuliwa na Wakristo wengi kama utaratibu kwa ajili ya Jumapili (wanayoiita "Dominika" yaani Siku ya Bwana kwa kuwa ndiyo siku ya ufufuko wa Yesu). Muda wa siku hii moja ya mapumziko uliongezwa katika nchi nyingi kuwa wikendi.

Desturi ilisambaa kutoka Ulaya kwa njia ya ukoloni katika nchi nyingi duniani hata kama utamaduni haukujua siku za mapumziko kama vile huko Uhindi na China.

Historia ya wikendi ya kisasa
Desturi ilianzishwa huko Uingereza katika karne ya 19 kama sehemu ya sheria iliyolenga kutunza afya ya wafanyakazi viwandani. Sheria iliunda utaratibu wa kuwapa nafasi ya kupumzika kuanzia Jumamosi mchana.

Nchi mbalimbali zilifuata wakati wa karne ya 20 na ofisi za serikali zilifunga pia kuanzia Jumamosi mchana. Katika nusu ya pili ya karne ya 20 muda wa mapumziko ulipanuliwa kuwa Jumamosi yote.

Kalenda
Kazi
Saturnus

Saturnus ni jina la mungu mmojawapo aliyeabudiwa katika Roma ya Kale. Aliaminiwa kuwa mungu aliyehusika mambo ya kilimo na mavuno. Alitolewa sadaka kwa ajili ya kustawi kwa mazao.

Waroma wa Kale walitumia kuhusu Saturnus masimulizi waliopokea kutoka kwa Wagiriki ilhali walimwona kama jina mbadala kwa mungu wa Kigiriki Kronos; huyu alikuwa mwana wa mungu wa mbingu Urano na mungu wa kike wa ardhi Gaia. Alimpindua babake kwa kukata uume wake. Baadaye alihofia ya kwamba watoto wake watampindua vile hivyo alikula watoto wake wote isipokuwa mwana wa sita Jupiter alifichwa mbele yake. Saturnus alipaswa kukimbia akafikia Italia alipowafundisha wenyeji elimu ya kilimo.

Sikukuu ya Saturnus iliitwa "Saturnalia" ni siku kadhaa kuanzia 17 Desemba zilizokuwa sherehe kubwa huko Roma.

Alama yake angani ilikuwa sayari ya sita yaani Zohali inayoitwa hadi leo kwa jina la "Saturn" katika lugha za Ulaya.

Siku ya Jumamosi huitwa "siku ya Saturnus" yaani Saturday hadi leo kwa Kiingereza na Kiholanzi.

Dini ya Roma ya Kale
Berili

Berili ni elementi na metali ya udongo alkalini yenye namba atomia 4 na uzani atomia 9.01218 kwenye mfumo radidia. Alama yake ni Be. Jina linatokana na neno la Kigiriki βηρυλλος berillos linalotaja aina ya vito ambamo elementi hii iligunduliwa mara ya kwanza mwaka 1798 kama oksidi ya Berili.

Elementi tupu ina valensi mbili na rangi yake ni kijivu feleji. Ni metali ngumu sana na nyepesi. Katika kiwango sanifu cha joto na shindikizo berili haioksidishi kirahisi.

Kiasili inapatikana katika kampaundi mbalimbali. Aina zinazoonekana zaidi ni ndani ya mawe ya kito kama zumaridi. 

Matumizi ya Berili ni hasa katika aloi za metali, hasa pamoja na alumini na shaba.

Picha

Metali za udongo alikalini
Elementi
Kito (madini)

Kito (pia: johari, jiwe la thamani) ni madini adimu na ngumu zinazopendeza kwa sababu ya uangavu na rangi yake. Vito mbalimbali vinapendwa na watu na kutumiwa kama mapambo. Kito chenye ugumu na thamani kubwa ni almasi.

Mara nyingi vinakatwa, kusuguliwa na kung'arishwa kwa namna mbalimbali na kutumiwa pamoja na metali adili kama dhahabu au fedha kuwa mapambo kama pete, hereni, mkufu au bizimu.

Mifano ya vito ni
 almasi
 feruzi 
 yakuti  
 zumaridi 
 tanzanaiti 

Lulu na korali hutajwa wakati mwingine pia kama kito ingawa si minerali asilia lakini dutu inayotengenezwa na wanyama.

 
Uchumi
Hereni

Hereni ni mapambo yanayovaliwa masikioni. 

Kuna aina nyingi za hereni katika tamaduni mbalimbali. Zatengenezwa kwa metali lakini pia kwa kutumia ubao, mfupa au kioo pamoja na vito au lulu. 

Tamaduni zatofautiana kama hereni huvaliwa zaidi na wanawake, wanaume au jinsia zote mbili.

Mapambo ya watu
Pete

Pete ni mapambo yanayovaliwa na watu kwenye vidole ya mkono. Kwa kawaida hutengenezwa kwa metali.

Pete zenye thamani zaidi hutengenezwa kwa metali adili kama vile dhahabu au fedha. Mara nyingi hupambwa na kito.

Pete za arusi zilikuwa desturi ya kikristo ya Ulaya lakini zimesambaa kote duniani.

mapambo ya watu
Bizimu

Bizimu ni mapambo yanayofungwa na watu hasa wanawake kwenye nguo kwa sindano. Kwa kawaida hutengenezwa kwa metali. Mara nyingi ina kazi ya kushika au kufunga nguo.

Bizimu zenye thamani zaidi hutengenezwa kwa metali adili kama vile dhahabu au fedha. Wakati mwingine hupambwa kwa kito.

mapambo ya watu
Mkufu

Mkufu ni mapambo yanayovaliwa na watu shingoni. Hutengenezwa mara nyingi kwa metali au kwa kufunga vito, vipande vya kioo cha rangi au lulu kwenye uzi.

Mikufu ilivaliwa tangu kale ni kati ya mapambo ya kanza yaliyogunduliwa na wanaakiolojia.

Kuna desturi kati ya wafuasi wa dini mbalimbali kufunga alama ya dini yao kwenye mkufu, kwa mfano msalaba kwa wakristo, hilali kwa Waislamu au nyota ya Daudi kwa Wayahudi.

Mapambo ya watu
Almasi

Almasi ni vito adimu vyenye thamani kubwa.

Mara nyingi hazionyeshi rangi lakini kuna pia almasi za njano, buluu au nyekundu. Zinatumiwa kama mapambo na kutokana ugumu wao pia katika teknolojia ya kukata.

Kaboni iliyobadilika 
Kikemia almasi ni umbo moja la kaboni (C) tupu katika hali ya fuwele ni dutu ileile kama makaa. Ila tu kaboni huwa almasi katika mazingira ya joto kali na shindikizo kubwa. Badiliko hili latokea kwa kawaida katika ganda la dunia kwenye kina cha kilomita 150 karibu na volkeno.

Almasi sintetiki 
Kwa matumizi ya kiteknolojia almasi ndogo hutengenezwa kwa kutumia mashine zinazosukuma kaboni kwa shindikizo kubwa na halijoto ya 1,500 °C hadi kuwa almasi sintetiki yenye tabia zote za almasi asilia. Maendeleo ya teknolojia yamewezesha pia kupatikana kwa almasi sintetiki zinazofaa pia kama mapambo.

Madini ngumu duniani 
Almasi ni dutu ngumu kabisa inayopatikana duniani kushinda metali au madini yote. Hii ni sababu ya kwamba almasi zinatumiwa katika teknolojia mbalimbali. Vyombo vya kukata aloi ngumu sana za feleji au keekee za kutoboa mwamba wakati wa kutafuta mafuta ya petroli vyote vyatumia vipande vya almasi.

Almasi yenyewe hukatwa kwa unga wa almasi tu.

Kampuni kubwa duniani ya kuchimba almasi na kufanya biashara nazo ni De Beers wa Afrika Kusini.

madini
Tanzanaiti

Tanzanaiti (kwa Kiingereza: Tanzanite) ni kito chenye rangi ya buluu hadi zambarau na kijani. Inachimbwa kaskazini mwa Tanzania tu.

Kito hicho kinapendwa sana kimataifa; bei zake zilicheza kati ya dola za Marekani 250 na 500 kwa karati moja (=milligramu 200).

Kikemia ni aina ya madini ya Zoiziti ambayo haina thamani kubwa vile katika maumbo mengine. Lakini tanzanaiti bandia inatengenezwa kwa kupasha moto fuwele za zoiziti ya kawaida zinazobadilika rangi motoni.

Tanzanaiti iligunduliwa mara ya kwanza mwaka 1967 katika milima ya Mererani kwenye Wilaya ya Simanjiro, karibu na Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Kilimanjaro na mji wa Arusha. Iligunduliwa na Mtanzania aitwaye Jumanne Mhero Ngoma mkoani Manyara. Manuel D'souza alituma sampuli hiyo kwa mwanajiolojia John Saul ambaye ana cheo cha PhD kutoka chuo cha M.I.T., ambaye alituma sampuli hiyo kwa baba yake, ikapelekwa Havard University kwa wataalamu wa madini na kuthibitishwa kwamba ilikuwa ni kito cha Aina ya Zoizite.

Viungo vya nje

 Time Article of 2007 about the popularity of tanzanite .
 Article in the early stages of tanzanite (1969) 
 Interesting article and documents from the early days: "Something new out of Africa but no one knew what it was". 
 The ICA's tanzanite information page. 
 Gem Slaves - a short film from 2006 on tanzanite's child miners
 A picture of a purported 737.81 carat faceted tanzanite  (No reliable source to corroborate)

Madini
Tanzania
Zumaridi

Zumaridi (kutoka neno la Kiajemi; kwa Kiingereza: emerald) ni kito adimu chenye rangi ya kijani kilichokoza na thamani kubwa.

Inatumiwa kwa mapambo ya kila aina.

Kikemia ni umbo la fuwele la madini ya berili. Ugumu wake kwenye skeli ya Mohs ni 7.5–8.

Zumaridi katika Biblia
Zumaridi katika vitabu mbalimbali vya Biblia ina maana ya madini yenye thamani kubwa (k.mf. kitabu cha Ufunuo 4:3).

Kutokana na thamani yake Mungu amempa jina hilo mtumishi wake wa agano la mwisho yaani agano la saba. 

Madini
P. Funk

Paul Matthysse (maarufu kama P Funk, Halfani, Majani, Kinywele Kimoja, Mkono wa Mungu) ni mtayarishaji wa muziki na pia mmiliki wa Studio ya Bongo Records iliyopo jijini Dar es Salaam, Tanzania. Anaaminiwa  na wengi kuwa ndiye mtayarishaji bora wa muda wote wa muziki wa kizazi kipya nchini Tanzania.

P Funk ambaye ni nusu Mtanzania na nusu Mdachi, kama miaka ishirini iliyopita alikuwa na hisia za kupendelea muziki na pindi hadi kuamua kufanya kweli kuvutiwa kwake kupenda muziki ndio chanzo kikubwa kilichopelekea kufanikiwa katika muziki. 

Kwenye miaka 1991-92 wakati bado yupo shule IST (International School Of Tanganyika). Alikuwa mtundu kwenye studio za pale shule kupigapiga midundo mbalimbali ya hapa na pale na kufoka-foka(Rap music) na pia alikuwa mbele sana kwa kupiga muziki kwenye pati mbalimbali na hapo alikuwa kupenda sana muziki kwa ujumla.

Elimu ya muziki na uzoefu wake 
P-Funk alikwenda kimasomo ya Mlio (sound) engineering kwa miezi 18 pale Amsterdam, Netherland kabla ajaingia kwenye kutayarisha muziki. Alikuwa anajua kitu anachotaka kufanya. Mwaka 1995 akiwa na vifaa vyake vichache alianzisha kampuni yake ya kurekodi muziki nyumbani kwake. Na ni katika kipindi hicho hicho neno ’Bongo’lilipokuwa linatawala katika misemo ya kiswahili cha mitaani na lilikuwa linaelezea hali halisi ya maisha ya Dar es Salaam na ndio kipindi hicho album ya Bongo ilipozinduliwa. 

Akiwa bado ni mtayarishaji muziki mdogo, amefanikiwa kupata umaarufu katika fani ya muziki na hasa katika milipuko ya nyimbo zenye ladha ya Bongo. 

Anakubali kuwa amepata utaalam na mbinu kutokana na kuwafanyia kazi watayarishaji wengine wa muziki wa Kitanzania kama Master J, Bonny Love na Rico. Mawazo yake na namna ya kuyaoainisha na muziki ndio hasa ambacho kinafanya muziki wake ufanikiwe.

Wasanii aliowainua 

Kwanza alianza kwa kumpandisha chati Juma Nature, ambaye ndio nyota wa nyimbo za Bongo Flava, akaendelea kwa kutayarisha santuri ya Solo Thang, AY, Zay B, Sista P, Mike T, Ze Pungu, Jay Mo, Chege, Temba, na baadhi ya wasanii wa TMK, pia alishawahi kufanya kazi na Professor Jay alipotoa santuri yake mwenyewe. Pia amefanya kazi ya kutoa midundo kwa msanii Afande Sele au Selemani Msindi wa Morogoro mfano Nyimbo ya Simba Dume aliyoshirikishwa Feruz. Amefanya kazi na wasanii wengi wa Bongo wakiwamo Wakongwe Mr.II (2 Proud) a.k.a. SUGU, Monduli Mobb, Gangwe Mobb, Hop Pot Family akiongozwa na Soggy Doggy, Manyema Family. Mwaka 2019, P funk Majani alimuibua Rapcha , msanii anayechipukia katika muziki wa Afrika Mashariki akiwa na uwezo wa ku-rap pamoja na kuimba: ndiye msanii pekee aliyepo chini ya nembo ya Pfunk Majani kwa sasa.

Tarehe 20 Desemba 2019 P funk Majani aliachia wimbo chini ya Bongo Records unaoitwa "Moto Unawaka" akimshirikisha Rapcha, TkiLLA na Msamiati.

Tuzo alizopata 
 1 Kili Music Awards (2003)
 2 Kili Music Awards (2005)
 3 Kili Music Awards (2006)

 
Waandaaji wa Muziki Tanzania
Watu walio hai
Mad Ice

Ahmed Mohamed Kakoyi (Mad Ice) ni mwanamUzIki wa 'Raga Mufin' nchini Uganda-Tanzania. Mad Ice amezaliwa nchini Uganda tarehe 8 Oktoba ya mwaka wa 1980, na kukulia katika mji wa Mwanza, Tanzania.

Mad Ice ambae ni Mganda anae fanya shughuli zake za kimuziki nchini Tanzania, amejibebea umaarufu mkubwa nchini Tanzania na Afrika Mashariki kwa ujumla.

Mad Ice ambaye kwa sasa anaishi nchini Finland kwasababu ya shughuli za kimuziki.

Safari ya Finland 
Uwezo wake katika sanaa ulimvutia prodyuza wake Miikka Mwamba, raia wa Finland aliye wahi kuweka makazi yake nchini Tanzania. Na wakati mkataba wake katika studio ya FM ulipomalizika, Miikka alirejea kwao na ndipo alipomualika Mad Ice Ulaya kwa mara ya kwanza.
Hiyo ilikuwa mwaka 2004 wakati Miikka alipomualika Mad Ice Finland. Alimualika kwa ajili ya kumfanyia promosheni albam yake ya `Baby Gal` katika soko la Ulaya.

mwaliko wake wa kwanza ulizaa matunda alifanya vizuri jambo lililopelekea  aalikwe tena na tena katika matamasha mbalimbali makubwa ya nchini hapo na hata Sweden,

Ushirkiano wake na Prodyuza Miikka Mwamba 
Ushirikiano wake na Miikka nchini Finland ukaleta matunda mapya mwaka 2005 wakati alipokamilisha albam yake ya pili aliyoiita `Mad Ice` na kuitawanya katika soko la Ulaya huku ikiuzwa pia kupitia tovuti yake.
Albam hiyo iliyosambazwa na lebo ya Edel Records ya Finland, ilijumuisha pia wimbo uliomtoa Mad Ice wa `Baby Gal` uliokuwemo katika albam yake ya kwanza yenye jina hilo aliyoitoa Afrika Mashariki mwaka 2003.

Agosti 2005 Mad Ice akaachia single mpya ya `Wange` Afrika Mashariki iliyomrejesha katika chati za muziki wa kizazi kipya.
wimbo wake ambao aliuimba nchini Finland ulirushwa kwa mara ya kwanza Agosti 15 kupitia kituo cha radio cha huko cha Power FM, aliuimba akizungumzia upendo wake kwa mkewe mzungu aliyezaa naye mtoto mmoja wa kiume.

Maisha Binafsi 
Mad Ice alikutana na mwanamke Mzungu amabaye ni raia wa Finland na kufunga naye ndoa huko huko nchini Finland, Mad Ice sasa ana mke na Mtoto Mmoja na pia Mad Ice ana watoto wengine wawili aliowapata katika mahusiano yake yaliyopita, Wa kwanza ana miaka saba allimpata akiwa shule ya sekondari nchini Uganda na wa pili ana miaka mitatu... huyo alimpata nchini Tanzania, kama unavyojua tena vijana wanakuwa na mambo mengi, lakini baadaye akamua kuoa, msanii huyu Mad Ice aliyeweka kambi yake nchini Finland.

Nyimbo maarufu 
 1 Wanadamu
 2 Baby Gal
 3 Wange
 4 Ni Wewe

Tovuti binafsi 
Tovuti Binafsi ya Mad Ice 

Wanamuziki wa Tanzania
Bongo Flava
Muziki wa kizazi kipya
Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Boroni

Boroni ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 5 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 10.811. Alama yake ni B.

Tabia 
Boroni ni nusumetali au metaloidi; ina valensi tatu. Elementi peke yake haipatikani katika mazingira asilia duniani ila tu katika kampaundi kama vile borasi (Na2B4O7·10H2O ).

Umbo hobela au la fuwele 
Inapotapaswa kutoka kwa kampaundi zake hupatikana katika umbo hobela kama unga wa rangi ya kahawia au la fuwele nyeusi na ngumu isiyohami umeme. Boroni ni dutu ngumu kuliko zote duniani baada ya almasi na kati ya elementi zote ni imara dhidi ya nguvu ya mvuto.

Matumizi kiteknolojia 
Matumizi ya boroni ni katika teknolojia ya kihami na katika dawa za kupausha au kung'arisha. Inatumiwa pia kama nyongeza katika aloi kwa ajili ya sehemu za eropleni zinazotakiwa imara ma nyepesi. Katika teknolojia ya kinyuklia hutumiwa kama kinga dhidi ya nyutroni katika matanuri ya nyuklia.

Nafasi ya kibiolojia 
Kwa kiasi kidogokidogo boroni ina kazi katika miili ya wanyama: haijaeleweka ni kazi gani, isipokuwa imeonekana ni muhimu. Asidi ya boroni ni  kiuawadudu (insecticide), hasa dhidi ya sisimizi, viroboto na mende, lakini haiudhi wanyama wenye uti wa mgongo.

Picha

Tanbihi

Viungo vya nje

Elementi
Simetali
Djemila

Djemila (kar.: جميلة "mzuri, unaopendeza") ni kijiji katika Algeria ya kaskazini penye maghofu ya Curculum (pia: Cuicul) uliokuwa mji wa Roma ya Kale katika jimbo la Numidia. Maghofu yamepokelewa katika orodha ya urithi wa dunia tangu 1982. 

Curculum iliundwa mnamo mwaka 97 BK kama koloni ya Kiroma wakati wa Kaisari Nerva. Mji ulistawi vizuri hadi kuvamiwa na Wavandali 431. Baadaye ilitekwa na jeshi la Bizanti lakini iliendelea kupungua. Iliachwa tayari kabla ya kufika kwa Waarabu katika karne ya 7.

Tazama pia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya UNESCO
 Habari na picha za ziada  (kifaransa)
 Tovuti ya makumbusho ya Djemila 

Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Miji ya Algeria
Miji ya Dola la Roma
Osmani I

Osmani I (1258–1326) alikuwa mwanzilishaji wa Waosmani aliyeweka msingi kwa Milki ya Osmani iliyoendelea kwa karne sita hadi 1922 katika eneo la Uturuki, Balkani, Shamu na Misri.

Chanzo chake ilikuwa kama chifu au mtemi wa kabila la Kiturki mpakani wa Ufalme wa Bizanti katika Anatolia. Awali utemi wake ilikuwa chini ya Waturki Waselchuki lakini baada ya uvamizi wa Wamongolia mnamo 1258 uwezo wa Waselchuki ulipungua na Osman alijitangaza kuwa Sultani wa dola huru mwaka 1299.

Aliendelea kuwashambulia hasa Wabizanti kwa msaada wa maghazi wengi waliojiunga naye kutoka nchi mbalimbali za Waislamu kwa kusudi la kuendesha vita ya jihadi.

Alipoaga dunia eneo lake lilikuwa limepanuka kutoka kilomita za mraba 4,800 kuwa 16,000.

Tazama pia 
 Orodha ya Masultani Waosmani

Waosmani
Sultani wa Milki ya Osmani
Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kikirgizi

Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kikirgizi ( Kirusi: Киргизская Советская Социалистическая Республика) ilikuwa kati ya jamhuri wanachama 15 za Umoja wa Kisovyeti hadi 1991. Jina lake liliandikwa kwa Kikirili katika lugha ya Kikirgizi: "Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы" (Kirgiz Sovyettik Sotsialistik Respublikasi). Leo hii imekuwa nchi huru ya Kirgizia.

Ilikuwa jamhuri kubwa ya saba yenye eneo la 198,500 km² ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Mji mkuu ulikuwa Frunse inayoitwa leo Bishkek. Tangu Agosti 1991 imekuwa nchi huria ya Kirgizia katika Asia ya Kati.

Historia 
Eneo la Kirgizia halikuwa na dola lenyewe linalojulikana likatawaliwa kihistoria na Wamongolia halafu na China. Katika karne ya 19 Urusi ulienea katika Asia ya Kati na Kirgizia kuwa sehemu ya milki ya Urusi. 

Baada ya mapinduzi ya kikomunisti ya 1917/18 eneo hili liliendelea katika Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi imekuwa Urusi likapewa cheo cha Mkoa wa kujitawala wa Kara Kirgiz halafu kuwa jamhuri ya Kisovyeti ya kujitawala ya Kirgizia ndani ya Jamhuri ya Kirusi. Tangu 1936 ilikuwa jamhuri mwanachama kamili ya Umoja wa Kisovyeti.

Nchi ikaondoka katika Umoja wa Kisovyeti ulipoporomoka mwaka 1991 na kuwa nchi ya Kirgizia.

Umoja wa Kisovyeti
Kirgizia
Fuwele

Fuwele ni muundo wa gimba mango ambako atomi au molekuli zake zimepangwa kwa mpangilio maalumu unaorudia na kuendelea pande zote.

Chumvi hupatikana kama fuwele. Theluji ni maji katika umbo fuwele.

Dutu isiyopangwa kwa fuwele huitwa hobela yaani isiyo na umbo. Mfano wake ni umbo la unga au pia kioo. Viowewu vyote ni hobela.

Kemia
Shenazi Salum

Shenazi Salum (1972 -  8 Septemba 2007 ) alikuwa muigizaji, mchezaji wa muziki wa kujitegemea na pia kungwi yaani mtu anayefundisha waakina mama namna ya kukaa na mume (Kitchen Paty). 

Shenazi alizaliwa jijini Dar es Salaam, Tanzania na kufariki dunia katika ajali ya gari iliyotokea Tunduma karibu kidogo na mji wa Mbeya, Tanzania.

Kwa mara ya mwisho alishiriki katika filamu ya "Kitchen Party" akiwa kama kungwi pamoja na rafiki yake wa karibu aiitwaye "Mwajuma Thabiti" maarufu kama "Rose Jimama". Ni filamu yenye kuonyesha namna ya kuishi vizuri na mume na mambo mengine mengi tu yenye faida kwa walengwa hususani akina mama.
Malkia wa kunengua miondoko ya Taarab na Mduara nchini, Shenazi Salum pichani ni miongoni mwa watu 27, waliokufa kwenye ajali ya basi, iliyotokea juzi kwenye Kijiji cha Majenje, Mbarali, Mbeya.

Kwa mujibu wa mdogo wa mwanamuziki huyo aitwaye Hanifa Salum, Shenazi alifariki dunia, muda mfupi baada ya kutokea ajali hiyo, iliyohusisha magari matatu....

alisema, Shenazi alipata ajali hiyo, alipokuwa akirejea nyumbani kwake Dar es Salaam na alikuwa akitoka Tunduma, Mbeya kwenye shughuli zake za muziki “Alituaga kwamba anakwenda Mbeya kufanya ‘shoo’, hatukujua kama ndiyo kifo kilikuwa kinamwita, lakini ndiyo hivyo Mungu kamchukua,” alisema Hanifa huku akitokwa na machozi.

Rafiki wa Shenazi ambaye naye ni mnenguaji maarufu, Mwajuma Thabit ‘Rose Jimama’, anasema kuwa marehemu alikwenda Mbeya na mwanamke aliyemtaja kwa jina moja la Tuki.

Rose alisema: “Nilipata taarifa kama Shenazi amepata ajali, nikapiga namba yake, ikapokelewa na polisi mmoja huko Mbeya, nikamuomba nataka kuongea na Shenazi, akanijibu, unataka kuongea na maiti? “Nilichanganyikiwa, yule polisi aliniambia rafiki yangu Shenazi amekufa na Tuki hali yake ni mbaya, nidhani utani, lakini yote ni mipango ya Mungu.”

Habari zaidi zilisema kuwa rafiki huyo wa Shenazi, Tuki, amevunjika miguu yote na alikuwa amelazwa katika Hospitali ya Misheni ya Chimala, Mbarali. Shenazi alikuwa kwenye basi la SABCO aina ya Scania, T443 APF ambalo liligongana na lori pamoja na magari mawili yanayomilikiwa na Halmashauri ya Mbarali.

Ajali hiyo iliyoua watu 27, ilisababisha majeruhi 33. Shenazi alitarajiwa kuzikwa jana ambapo mwandishi wetu walifika nyumbani kwao, Ilala, Dar es Salaam na kukuta taratibu za mazishi zikiwa zimeshaanza kufanywa. Mbali na kunengua, malkia huyo atakumbukwa kama kungwi, aliyekuwa akiwafunda watu kabla ya ndoa, pia ni mwigizaji ambapo enzi za uhai wake aliwahi kucheza Filamu ya Kitchen Party ambayo ilipata umaarufu mkubwa.]]

Waigizaji filamu wa Tanzania
Wanamuziki wa Tanzania
Waliozaliwa 1972
Waliofariki 2007
Fredinah Peyton

Fredinah Peyton (anajulikana na Watanzania wengi kwa jina la Rah P ambalo limetokana na herufi chache za jina lake) ni mwanamuziki wa Rap na Hip Hop kutoka nchini Tanzania.

Rah P alizaliwa mwaka 1986 mkoani Shinyanga akiwa mtoto wa pili kati ya watoto wanne wa mzee Peyton, akiwa amepatia elimu yake ya msingi nchini Kenya na kuhitimu kidato cha nne huko nchini Uganda, na kuendelea na A level huko huko nchini Uganda.

Maisha ya Muziki 
Mwanadada huyu asiyekuwa na historia kubwa katika ulimwengu wa muziki alianza kuimba baada ya kuwa mpenzi mkubwa wa wanamuziki wa kutoka nchini Marekani kama vile  akina Mc Lyte,Queen Pen na Destiny Child, mara nyingi alikuwa akiigiza nyimbo za wanadada hawa na kuzicheza kwenye matamasha mbalimbali ya kishule jambo lililomuongezea umaarufu mkubwa huku mama yake mzazi akipinga vikali kitendo cha mwanae kujishughulisha na muziki akiwa shuleni lakini wakati huohuo akipata msukumo kutoka kwa Dada yake mkubwa Georgia.

Mwaka 2003 mwanzoni nyota ya kuwa mwanamuziki ilianza kung’ara baada ya kupata nafasi ya kuimba kwenye tamasha moja huko Butiama,Shinyanga huku kukiwa na Wanamuziki wengine kama wakina Mr Nice na Benjamin wa Mambo Jambo waliokuwa ziarani mkoani humo, baada ya hapo ndipo mama yake alipoanza kumruhusu kufanya muziki ila kwa masharti ya kumaliza shule kwanza au kufanya wakati wa kipindi cha likizo.

Waliozaliwa 1986
Watu walio hai
Wanamuziki wa Tanzania
Bongo Flava
Hip Hop ya Bongo
Muziki wa kizazi kipya
Neoni

Neoni (kutoka Kigiriki νέος neos - "mpya") ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 10 na uzani wa atomi 20.1797. Alama yake ni Ne. 

Duniani yapatikana katika angahewa kama gesi adimu na bwete isiyo na rangi wala ladha. Kwa sababu ya tabia yake ya ubwete kampaundi zake hazijulikani.

Lakini pia Neoni ni elementi iliyo imara na isiyochanganyikana kikemikali na elementi nyingine katika hali ya kawaida. 

Neoni yapatikana kwa wingi katika anga la ulimwengu lakini ni haba duniani. Ni gesi adimu, nyepesi zaidi duniani baada ya heli.

Matumizi 
Neoni ikipitishwa na umeme yatoa mwanga mwekundu, hivyo yatumiwa katika taa memetevu na matangazo memetevu. 
 
Inatumiwa pia katika teknolojia ya friji kama kizizimshi.

Elementi
Simetali
Gesi adimu
Tabata

Tabata ni kata katika mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba 12103 . Kata hiyo ipo jijini, katika wilaya ya Ilala, mtaa wa Mandela.

Kata ya Tabata imegawanyika katika maeneo mengi; baadhi ya hayo ni kama Tabata Bima, Tabata Kimanga, Tabata Shule, Tenge, Tabata, Segerea, Mandela na Msimbazi.

Baadae ikaja kugawanyika na kuzaliwa kata kama Kimanga, Liwiti, Segerea na Kinyerezi. 

Tabata Kimanga ni eneo ambalo lina watu wengi, wakiwemo wafanyabiashara, na shule za serikali zipatazo nne ambazo ni: Kimanga, Tumaini, Kisukuru na Makoka.

Pia katika sehemu hiyo kuna kituo kikubwa kimoja (stendi ya daladala).

Marejeo

Dar es Salaam
Wilaya ya Ilala
Kili Music Awards

Kilimanjaro Music Awards ni tuzo zinazotolewa kila mwaka kwa wasanii wote nchini Tanzania na Afrika Mashariki kwa ujumla.

Tuzo huwa zinatolewa kila mwaka kwa dhumuni la kuwapa mwamko wasanii wa Afrika Mashariki, kundeleza vipaji na usia kwa jamii ya Kiafrika kwa ujumla, hivyo hutolewa kama pongezi kwa kazi walioifanya kwa kuelimisha jamii katika kipindi cha mwaka mzima.

Vipengele vya Tuzo kwa sasa 

Msanii Bora wa Kiume
Msanii Bora wa Kike
Mwimbaji Bora wa Kiume
Mwimbaji Bora wa Kike
Mwandishi Bora wa Wimbo
Msanii Bora Anayekuja
Msanii Bora wa Hip Hop
Rapr Bora (kutoka Bendi)
Wimbo Bora
Video Bora ya Muziki
Mkurugenzi Bora wa Video ya Muziki
Wimbo Bora wa Afro Pop
Wimbo Bora wa R&B
Wimbo Bora wa Zouk/Rhumba
Wimbo Bora wa Hip Hop
Wimbo Bora wa Ushirikiano
Wimbo Bora wa Kiswahili (kutoka kwa Bendi)
Wimbo Bora wa Ragga/Dancehall
Wimbo Bora wa Reggae
Wimbo Bora wa Taarab
Wimbo Bora wa Afrika Mashariki
Wimbo Bora wa Jadi
Mtayarishaji Bora Jim Beam

Marejeo 

Muziki wa Tanzania
Arusha Editathon Muziki
Muziki wa Afrika
Muziki nchi kwa nchi
Tuzo
Natiri

Natiri (pia: sodiamu) ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 11 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 22.98976928. Alama yake ni Na. Jina latokana na chumvi asilia ya natroni alimotambuliwa. Natiri inapatikana duniani ndani ya chumvi cha kawaida cha NaCl (kloridi ya natiri) kinachopatikana kwa wingi katika maji ya bahari.

Kiini cha atomi chake kina nyutroni 11. Kuna isotopi moja tu ya kudumi ni 23Na. Peke yake ni metali laini nyeupe inayotunzwa katika mafuta kwa sababu inameyuka haraka.

Metali alikali
Elementi
Tsavo (mto)

Tsavo ni jina la mto mmojawapo wa Kenya kusini ambao unatiririka kutoka magharibi hadi mashariki na uko mpakani mwa mbuga ya kitaifa ya milima ya Chyulu, na hifadhi ya Mkomazi nchini Tanzania. 

Chanzo chake ni karibu na mpaka wa Tanzania, mguuni pa mlima Kilimanjaro. Unapita Mbuga wa Wanyama wa Tsavo Mashariki na kuishia katika mto Athi karibu na Maporomoko ya maji ya Lugard. Kuanzia hapa mto huitwa Galana. 

Mto Tsavo ulijengewa daraja mara ya kwanza wakati wa reli ya Uganda na daraja lile lilikuwa mahali ambako simba waliua wafanyakazi 135.

Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Mashariki ni moja ya hifadhi kubwa na kongwe zaidi nchini Kenya iliyotambaa eneo la kilomita za mraba 11,747. Ilifunguliwa mnamo Aprili1948, na iko karibu na kijiji cha Voi katika Wilaya ya Taita-Taveta. Hifadhi hii imetengwa na sehemu ya magharibi na barabara na reli ya A109. Jina lake linatokana na mto Tsavo.

Tazama pia
 Mito ya Kenya

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org
Tsavo National Park Fact Sheet 
Freshwater Fish Species in Athi-Galana-Sabaki River Drainage System

Mito ya Kenya
mto Galana
Bahari ya Hindi
Mto Tsavo
Magnesi

Magnesi (pia magnesiamu) ni elementi  na metali ya udongo alkalini yenye namba atomia 12 kwenye mfumo radidia ina uzani atomia 24.3050. Alama yake ni Mg. Jina linahusiana na neno la Kigiriki μαγνησιη (magnesia - sumaku) hata kama Mg haina tabia za kisumaku. 

Elementi tupu ina valensi mbili na rangi yake ni nyeupe-fedha. Mg ni kati ya elementi zinazopatikana kwa wingi duniani ikiwa na nafasi ya nane na asilimia 1.4 za ganda la dunia ni magnesi. 

Inamenyuka kwa urahisi kikemia, hivyo haitokei kama elementi tupu lakini kwa kampaundi mbalimbali, hasa katika magnesiti, dolomiti na madini mengine. Katika maji ya bahari iko kwa kiwango cha kg 1 kwa kila m³.

Unga wa magnesi au vipande vidogo vya metali huungua moto mkali mweupe, unga hata bila kuwashwa hewani tu. 

Magnesi ni muhimu kwa miili ya wanadamu na wanyama, pia kwa mimea. Wanamichezo hutumia mara nyingi dawa ya magnesi wakitaka kuboresha mbio au kuongezewa nguvu.

Picha

Metali za udongo alikalini
Elementi
Anna Valerian Komu

Anna Valerian Komu (Bi. Komu) anatokea chama pinzani (CHADEMA), pia ni Kaimu Mkurugenzi wa taifa wa idara ya wanawake ya Chadema.
Bi. Komu alizaliwa tarehe 15 Januari 1950 katika wilaya ya Mjini Magharibi, Zanzibar, Tanzania.

Tazama pia
 Wabunge wa Tanzania

Wanasiasa wa Tanzania
Wanasiasa wa Zanzibar
Watu walio hai
Waliozaliwa 1950Wanasiasa wanawake Tanzania
Halima James Mdee

Halima James Mdee (alizaliwa Makanya, Wilaya ya Same, mkoa wa Kilimanjaro, 18 Machi 1978) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la Tanzania, lakini si tena kupitia chama pinzani cha CHADEMA.

Maisha
Halima James Mdee ni mtoto wa mwisho katika familia ya Profesa James Mdee ambaye alikuwa mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Kikabila ni Mpare.

Mdee alizaliwa katika familia ya Wakristo na alibatizwa kwa kuitwa Theodosia, hata hivyo anatumia zaidi jina alilorithi kutoka kwa bibi yake mzaa baba, Halima. Ukoo wake ni waumini wa dini ya Kiislamu, isipokuwa baba yake na kaka yake ambao walibatizwa na familia yao ikaridhia wawe Wakatoliki.

Elimu 
Alianza kusoma elimu ya msingi katika Shule ya Msingi Mlimani jijini Dar es Salaam mwaka 1985 na kuhitimu mwaka 1991. Alichaguliwa kujiunga na Shule ya Sekondari ya Wasichana Zanaki mwaka 1992 na kuhitimu kidato cha nne mwaka 1995.

Mwaka 1996 hadi 1998 alisoma kidato cha tano na sita katika Shule ya Sekondari ya Wasichana Kilakala mkoani Morogoro na 1999 alijiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam ambako alisomea sheria na kuhitimu mwaka 2003. Aliendelea kusoma shahada ya uzamili ya sheria katika chuo kikuu cha Pretoria (Afrika Kusini)  mwaka 2006 hadi 2007.

Kazi na siasa 
Alipata ajira katika Wizara ya Kazi na Maendeleo ya Vijana mwaka 2004 akiwa Ofisa Maendeleo kama mwanasheria mpaka mwaka 2005 alipoamua kuacha kazi na kuingia katika kinyang’anyiro cha uchaguzi mkuu wa mwaka 2005, ambako alishiriki kuwapigia kampeni wagombea mbalimbali wa CHADEMA kabla ya kuchaguliwa kuwa mbunge wa viti maalumu.

Vyeo vya chama 
Mbali na ubunge, pia alikuwa Mjumbe wa Baraza Kuu la Taifa la CHADEMA, Mwenyekiti wa Baraza la Wanawake la CHADEMA na ofisa katika kurugenzi ya sheria.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Tovuti ya Chadema 
 Bunge la Tanzania

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Wanasiasa wa Tanzania
Bunge la Tanzania
Wanasiasa wanawake Tanzania
Richa Adhia

Maandishi ya kooze[[Image:Miss Tanzania 07 Richa Maria Adhia.jpg|thumb|right|360px|Miss Tanzania 2Richa Maria Adhia alikuwa Miss Tanzania wa mwaka 2007. 

Alizaliwa jijini Dar es Salaam tarehe 1 Mei, 1988 na kukulia mjini Mwanza, Tanzania. 
Maandishi ya kooze
Mama yake ni mtu wa Kisiwani Pemba, na Baba yake ni mtu wa Morogoro, Tanzania.

Marejeo

Watu wa Tanzania
Warembo wa Tanzania
Wanawake wa Tanzania
Watu walio hai
Waliozaliwa 1988
Kizulu

Kizulu (isiZulu) ni lugha ya Wazulu inayoongelewa hasa nchini Afrika Kusini, hasa katika jimbo la KwaZulu-Natal. Kizulu huhesabiwa kati ya lugha za Kinguni ndani ya kundi kubwa zaidi la lugha za Kibantu.

Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kizulu nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu 9,980,000. Pia kuna wasemaji nchini Botswana, Lesotho, Malawi, Msumbiji na Eswatini. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kizulu iko katika kundi la S40.

Wakati wa Mfecane katika karne ya 19 wasemaji wa lugha ya Kizulu walihama hadi Zimbabwe, Zambia, Msumbiji na Tanzania ambapo lugha imebadilika kiasi kikubwa na kuwa, kwa mfano, Kindebele au Kingoni.

Tafsiri ya ukurasa katika Kizulu

"IsiZulu (isiZulu) siwulimi lwesiZulu olukhulunywa eNingizimu Afrika, lunabantu abalinganiselwa ezigidini eziyisi-9-10 ikakhulukazi esifundazweni saKwaZulu-Natal. IsiZulu sibalwa phakathi kwezilimi zamaKinguni ezilimini zesiNtu.

Iqhawe lamaZulu

Ngo-2006 isibalo sabakhuluma isiZulu eNingizimu Afrika sasilinganiselwa ku-9,980,000. Kukhona nezikhulumi eBotswana, Lesotho, Malawi, Mozambique naseSwazini. Ngokwesigaba sikaMalcolm Guthrie sezilimi zesiNtu isiZulu siseqenjini le-S40.

Ngekhulunyaka le-19 abakhuluma ulimi lwesiZulu bafudukela eZimbabwe, eZambia, eMozambique naseTanzania lapho ulimi seluguquke kakhulu ngokwesibonelo isiKindebele noma iKingoni"

Viungo vya nje
lugha ya Kizulu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kizulu
lugha ya Kizulu katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/zul

Lugha za Afrika Kusini
Lugha za Kibantu
Lugha za Botswana
Lugha za Lesotho 
Lugha za Malawi
Lugha za Msumbiji
Lugha za Eswatini
Lugha
Posferi

Posferi (pia: fosferi, posiforasi, fosforasi) ni elementi simetali yenye namba atomia 15 katika mfumo radidia na uzani atomia 30.973762 . Alama yake ni P. Jina latokana na kigiriki φως-φορος (foos-foros - "yenye nuru") kwa sababu posfori nyeupe hung'aa ikijibutika na oksijeni. 

Posferi inamenyuka haraka na elementi nyingine hivyo haitokei dunaini peke yake katika hali asilia bali katika kampaundi mbalimbali hasa katika miamba na madini. Kampaundi zake ziko hasa katika fosfati na mata hai. 
Matumizi yake ni katika aloi, viberiti na mbolea wa chumvichumvi.

Tazama pia 
 Mfumo radidia
 Orodha ya elementi

Elementi
Simetali
Mfululizo safu wa kikemia katika mfumo radidia

Mfululizo safu wa kikemia katika mfumo radidia (:en:chemical series) humjumlisha kundi la elementi za kikemia zenye tabia za pamoja. Tabia hizo huendelea kubadilika ndani ya mfululizo huo hatua kwa hatua.

Kwa mfano: Kiwango cha kuyeyuka kinapungua na ukali wa mmenyuko unaongezeka katika mfululizo wa  metali alkali.

Mifululizo kadhaa ni sawa na makundi ya mfumo radidia kwa mfano metali alkali ni sawa na kundi 1.

Kemia
Fizikia
Elektroni

Elektroni ni chembe ndani ya atomi yenye chaji hasi. Iko nje ya kiini cha atomi na kukizunguka kwa njia yake katika ganda la atomi. Njia hizi zaitwa mizingo elektroni.

Masi ya elektroni ni ndogo sana imekadiriwa kuwa sehemu ya 1/1836 ya protoni. Jumla ya elektroni zote haifikii asilimia moja ya masi ya atomi yote mengine ni kiini. Idadi ya elektroni katika atomi hulingana idadi ya 

Elektroni hukaa ndani ya atomi lakini kuna pia elektroni zilizotoka kwenye atomi yao.

Mwendo wa elektroni kutoka atomi mmoja kwenda nyingine unasababisha umeme.

Tazama pia 
 protoni
 neutroni

Umeme
atomi
Butiama

Butiama ni mji ulio makao makuu ya wilaya ya Butiama katika Mkoa wa Mara (Tanzania) yenye postikodi namba 31201. Uko karibu na Ziwa Viktoria.

Wenyeji asilia ni kabila la Wazanaki. Kwa mujibu wa  sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  19,217 waishio humo.

Wilaya ya Butiama ilianzishwa rasmi mnamo Machi 2012.

Butiama imejulikana kimataifa kwa sababu ni mahali ambako alizaliwa rais wa kwanza wa Tanganyika halafu wa Tanzania Julius Nyerere. Aliendelea kuwa na nyumba kijijini alikorudi baada ya kustaafu kama rais na baadaye pia kama mwenyekiti wa chama tawala cha CCM. Baada ya kufariki kwake (London 14 Oktoba 1999), makazi yake yamekuwa nyumba ya makumbusho. Pia nyumba ya kaburi lake iko katika kijiji cha Butiama.

Kuna pia meli inayoitwa "Butiama" inayozunguka ziwani kati ya Mwanza na Ukerewe.

Marejeo

 

Wilaya ya Butiama
Mkoa wa Mara
Zanj

Zanj (Kiarabu na Kifarsi زنج) ni neno lililotumiwa na waandishi Waislamu wa zamani kutaja watu weusi kutoka Afrika ya Mashariki na pia kwa maana ya kijiografia kutaja eneo la Afrika ya Mashariki.

Zanj kijiografia
Wanajiografia Waislamu walihesabu pwani takriban kati ya Mogadishu na kisiwa cha Pemba kuwa "Zanj". Kusini yake waliita nchji ya Sofala  na kaskazini yake nchi ya Berbera kufuatana na mabandari ya nyakati ziule zilizojulikana kwao. 

Uwezekano mkubwa ni neno hili Zanj latokana na jina la kijiografia la awali "Azania" likatumiwa baadaye kutaja hasa kisiwa cha  Zanzibar. 

Baadaye Zanj imejulikana kama nchi ya Waswahili.

Zanj kama watu
Waandishi Waarabu wa kale waliita hasa watu weusi kutoka Afrika ya Mashariki kwa jina hili la "Zanj". Waliwatofautiana na Waafrika weusi wengine kama Wanubia (taz. Nubia) au Wahabash (taz. Uhabeshi). Walitazamiwa kuwa watu wenye hali na maendeleo ya duni kulingana na wenyeji wengine wa Afrika iliyojulikana kwa Waarabu.

Watu wa Zanji walipelekwa kama watumwa kaskazini katika nchi za Waislamu.

Watumwa wa Zanj katika Iraki 
Katika historia ya Kiislamu jina la Zanj lajulikana hasa kutokana na watumwa wa Zanj katika Iraki ya kusini.

Katika karne ya 9 BK watumwa wengi Waafrika walipatikana katika mazingira ya mji wa Basra. Waarabu walianza kubadilisha maeneo ya kinamasi katika kusini kuwa mashamba makubwa ya miwa. Maeneo haya yalifunikwa na ganda la chumvi. Chumvi hii ilipaswa kundolewa hadi ardhi yenyewe ilipatikana. Kazi ilifanywa na watumwa weusi waliopaswa pia kuchimba mifereji ya kuondoa maji na kulima.  

Watumwa hawa waliitwa kwa ujumla "Zanj" kwa maana walikuwa hasa Waafrika hata kama wengine walikuwa Wanubia au Wahabeshi. Idadi kubwa ya wakazi wa Irak kusini walikuwa watumwa weusi wakati ule.

Uasi wa Zanj 869 - 883
Maisha ya watumwa yalikuwa ngumu mno wakitendewa vibaya na mabwana na kuanzia Septemba 869 BK walianza kuasi dhidi ya hali hiyo.

Wakiongozwa na Mwajemi Ali bin Muhammad walichukua silaha na kupigania uhuru wao. Huyu Ali alidai ya kwamba alitoka katika ukoo wa Ali ibn Abu Talib akajitangaza kuwa mahdi na kudai ni yeye atakayekamilisha Uislamu wa kweli.

Wazanj walifaulu mara kadhaa kushinda jeshi za Khalifa wa Baghdad wakateka mji wa Basra mwaka 871. Wakajenga miji yao na Mukhtara ikawa mji mkuu wa mahdi.
 
Mwishowe Baadaye jeshi la khalifa lililoimarishwa kwa vikosi kutoka Misri likafaulu katika mwezi wa Agosti 883 kuteka al-Mukhtara na kumaliza uasi. Ali alikatwa kichwa na Wazanj wasiouawa wakarudishwa utumwani.

Baadaye Waarabu hawakuweka tena watumwa wengi hivi mahali pamoja kwa hofu ya uasi mpya.

Viungo vya Nje
 Tovuti kuhusu uasi wa Wazanj na Ali 

Utumwa
Afrika ya Mashariki
Historia ya Uislamu
Historia ya Iraq