LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Injili Ndugu

Injili Ndugu (zinaitwa pia Injili sinoptiki) ni Injili 3 za kwanza katika Agano Jipya ya Biblia ya Kikristo ambazo ni:
Injili ya Mathayo, 
Injili ya Marko na 
Injili ya Luka.

Injili hizo tatu zinafanana katika lugha na yaliyomo zikitofautishwa na Injili ya Yohane inayoonekana kutumia lugha kiasi tofauti na kufuata muundo tofauti katika taarifa yake juu ya Yesu kuliko zile za sinoptiki.

Historia
Kwa muda wa miaka 30 na zaidi Mitume wa Yesu na Wakristo wa kwanza kwa jumla walitangaza habari za Yesu Kristo hasa kwa midomo, halafu kwa barua na maandishi mengineyo.

Lakini wakati huohuo (miaka ya 50 BK?) baadhi yao walianza kukusanya kwa maandishi ushuhuda wa mitume na wengineo kuhusu mafundisho na maisha ya Yesu, kama vile mifano aliyoitoa, mabishano yake na Mafarisayo, na hasa mateso yake.

Kati yao tunaambiwa Mathayo aliandika kwa Kiaramu, ingawa hatuna hata kipande cha kitabu chake asilia na cha vinginevyo.

Ila Wainjili wetu walivisoma na kuvitumia kwa kutunga vya kwao.

Baada ya Injili zao nne kupatikana, Kanisa likaacha vitabu vya kwanzakwanza hata vikapotea.

Wataalamu wengi wanakubaliana kusema Marko ndiye aliyetangulia kuandika kitabu kamili juu ya maisha na mafundisho ya Yesu kuanzia utume wa Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.

Ndiye aliyekiita kitabu cha namna hiyo Injili, hata neno hilo, lililokuwa na maana ya ujumbe kuhusu Yesu, likaja kuwa na maana mpya ya kitabu cha habari za Yesu.

Marko aliandika akiwa Roma miaka 65-70 hivi, mara baada ya serikali kuanza kuwatesa Wakristo, na akiwa na nia ya kuwaimarisha katika dhuluma.

Baada ya Marko, watu wawili tena waliandika vitabu kama cha kwake, wakikitegemea kwa kiasi kikubwa na kukipanua kwa habari za utoto wa Yesu, mafundisho mengi zaidi n.k. 

Wataalamu wanaona Injili hizo za Mathayo na Luka ziliandikwa kati ya miaka 80 na 90, hata hatujui ipi imetangulia.

Mazingira ni yaleyale ya Mashariki ya Kati, labda Antiokia, ila walengwa ni tofauti.

Injili ya Mathayo iliandikwa kwa ajili ya Wakristo wa Kiyahudi wakati mabishano kati ya Kanisa na Israeli yalipozidi, na ina lengo la kuwaimarisha katika imani yao kuwa Yesu ndiye Masiya, ndiye Musa mpya.

Kumbe Luka ambaye alikuwa Mpagani kwanza aliwaandikia hasa Wakristo wa mataifa akisisitiza upendo wa Yesu kwa wote, na kwa namna ya pekee kwa maskini, wakosefu na wengine waliodharauliwa.

Injili hizo tatu zinaitwa “ndugu” kwa jinsi zinavyofanana katika mpangilio, katika habari na pengine katika maneno yenyewe; kwa Kigiriki zinaitwa “sunoptiki”, yaani zinazotazamika kwa pamoja.

Luka aliiongezea Injili yake kitabu cha pili, yaani Matendo ya Mitume, kama mwendelezo wake, kwa kuwa aliona kazi ya Kristo inakamilishwa na Roho Mtakatifu katika ile ya Kanisa.

 
Vitabu vya Agano Jipya
Waraka wa Yakobo

Waraka wa Yakobo ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Mazingira 
Kitabu hiki labda kiliandikwa miaka ya 80 B.K. kikitumia jina la Yakobo, lakini wataalamu hawapatani kuhusu huyo ni nani, aliandika wapi na lini.

Kwa hakika walengwa wa kitabu ni Wakristo wa Kiyahudi wenzake, lakini si barua halisi, bali ni mchanganyiko wa mawaidha yanayofuata mtindo wa vitabu vya hekima vya Agano la Kale lakini ujumbe wake ni kama mwangwi wa hotuba ya mlimani ya Yesu.

Lengo lake ni kuhakikisha Ukristo usiishie katika mawazo mazuri, bali imani ijitokeze katika matendo mema.

Lengo lingine ni kuwakuza mafukara na kuwakemea matajiri, kadiri ya mwelekeo wa Kanisa la Yerusalemu (Yak 1:1-2:26; 4:1-5:6).

Kiungo cha nje 
  Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Yak
Waraka wa Yuda

Waraka wa Yuda ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Mwandishi 
Hatujui vizuri mwandishi ni nani (ingawa anajiita ndugu wa Yakobo), wala aliandika lini (wengi wanakisia miaka ya 80 B.K.), wala aliwaandikia akina nani (barua ni kwa wote, ingawa baadhi wanahisi walengwa kuwa ni Wakristo wa Kiyahudi walio nje ya Israeli).

Mada 
Ujumbe ni kujihadhari na wazushi wanaobunibuni mafundisho mapya badala ya kushika imani ile iliyofunuliwa mara moja na ikatosha kwa nyakati zote; ujumbe huo ulitolewa kwa kuwatukana na kuwalaani wazushi hao (Yuda 1-4, 17-25).

Viungo vya nje 
  Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili
 Catholic Encyclopedia
 Comprehensive study the Epistle of Jude
 An Exegesis of Jude by Michael Quandt 
 A reaction to the apparent regarding of Enoch and the Assumption of Moses as canonical by Jude

Yud
Waraka wa pili wa Petro

Waraka wa pili wa Petro ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Mwandishi 
Siku hizi wataalamu wanakubaliana kukanusha barua hiyo kuwa imeandikwa kweli na Mtume Petro, wakisema ni kitabu cha mwisho kuandikwa katika Agano Jipya (labda huko Roma mwaka 100 hivi B.K.).

Kwa hakika iliandikwa baada ya waraka wa Yuda, kwa sababu inatumia maneno yake mengi.

Inawezekana mwandishi alitumia vilevile maneno ya Petro ambayo sasa yamepotea; kwa vyovyote aliandika kwa mamlaka yake kwa makanisa yote ili kuthibitisha mapokeo.

Mada 
Pamoja na kupinga uzushi, lengo la barua ni kueleza sababu gani Bwana anachelewa kurudi.

Mafundisho mengine muhimu yaliyomo yanahusu uvuvio wa Roho Mtakatifu juu ya waandishi wa Biblia (Paulo mmojawao), wito wetu wa kushiriki umungu, uwepo wa ulimwengu mpya baada ya huu wa sasa kuangamizwa (2Pet 1:3-11,19 21; 3:8-18).

Marejeo
 Adams, Thomas B. "A Commentary on the Second Epistle General of Second Peter" Soli Deo Gloria Ministries, 1990. ISBN 978-1-877611-24-7
 Green, Michael. "The Second Epistle of Peter and The Epistle of Jude: An Introduction and Commentary" Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 2007. ISBN 978-0-8308-2997-2
 Leithart, Peter J. "The Promise Of His Appearing: An Exposition Of Second Peter" Canon Press, 2004. ISBN 978-1-59128-026-2
 Lillie, John. "Lectures on the First and Second Epistles of Peter" Klock & Klock Christian Pub, 1978. ISBN 978-0-86524-116-9
 Seton, Bernard E. "Meet Pastor Peter: Studies in Peter's second epistle" Review and Herald Pub. Association, 1985. ISBN 978-0-8280-0290-5

Viungo vya nje

Tafsiri ya Kiswahili
  Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Vinginevyo
Christian Classics Ethereal Library
A sizeable article giving an overview of the problems with, and ultimately a defense of, the authenticity of 2 Peter 

Pet 2
Mtume Petro
Waraka wa kwanza wa Yohane

Waraka wa kwanza wa Yohane ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Barua tatu za Yohane ziliandikwa kati ya mwaka 90 na 100 B.K., wakati ambapo jumuia za wafuasi wa Mtume Yohane zilianza kusambaratika.

Mafundisho na lugha vinalingana na vile vya Injili ya nne (Injili ya Yohane).

Barua ya tatu na ya pili hazina mafundisho muhimu, tofauti na ile ya kwanza inayodai imani sahihi na maisha matakatifu ili mtu astahili kuitwa Mkristo kweli.

Inakaza umwilisho wa Mwana wa Mungu na haja ya kuishi kwa uadilifu, na hasa kwa upendo (1Yoh 1:1-4; 2:3-11; 3:11-4:21; 2Yoh 7-13).

Marejeo
 Robert Dabney, "The Doctrinal Various Readings of the New Testament Greek", 1894: p. 32.

Kiungo cha nje
  Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Mtume Yohane
Yoh 1
Amosi

Amosi (kwa Kiebrania עָמוֹס, Amos) ni mmojawapo kati ya manabii wa Israeli. Kitabu chake, kutokana na ufupi wake, ni kati ya vile 12 vya Manabii Wadogo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 15 Juni.

Maisha na kazi
Baada ya unabii wa Eliya na Elisha, Mungu aliendelea kukazania ufalme wa kaskazini kabla haujaangamizwa kabisa: tahadhari kabla ya hatari. 

Ndiyo sababu, ili kuthibitisha haki yake na utakatifu wake dhidi ya maovu ya Waisraeli, alimtuma huko Amosi kutoka Tekoa (ufalme wa kusini), alipokuwa mfugaji na mtunzaji wa mibuyu karibu na jangwa. 

Amosi aliona maendeleo makubwa ya kaskazini chini ya mfalme Yeroboamu II, lakini hakudanganywa nayo, bali alitabiri yatakoma mapema.

Aliona Waisraeli wanaoshika sabato na sikukuu, pamoja na ibada na sadaka mbalimbali, lakini wananyanyasa wenzao maskini: hapo akapiga kelele kudai kwanza haki itiririke kama maji ya mto ili ibada ziwe na maana. 

Hatimaye alikatazwa asiendelee kuhubiri, pia kwa sababu alikuwa mtu wa kusini, hivyo walifikiri anasema kwa kijicho tu. 

Habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Amosi ndani ya Tanakh (Biblia ya Kiebrania), kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo.

Ni kwamba, tofauti na manabii Eliya na Elisha waliomtangulia wasiache maandishi, nabii Amos (786 - 746 hivi K.K.) ana kitabu chenye mafundisho yake aliyoyatoa katika ufalme wa Israeli (Kaskazini) ingawa alikuwa mtu wa ufalme wa Yuda (Kusini).

Hakutarajia kutumwa na Mungu, ila ilimbidi akubali kutabiri kwa niaba yake (7:10-17), hasa kuwa Israeli itaangamizwa na kutekwa na Waashuru utumwani kwa makosa dhidi ya imani na ya haki pamoja na anasa (5-6).

Waisraeli wakakataa maneno yake hata wakatendwa alivyowatabiria kwa ukali wote (2Fal 17:5-23).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Anderson, Bernhard W. & Foster R. McCurley The Eighth Century Prophets: Amos, Hosea, Isaiah, Micah Wipf and Stock: 2003. ISBN 1592443540
Rosenbaum, Stanley Ned Amos of Israel: A New Interpretation Georgia: Mercer University Press: 1990. ISBN 0865543550

Viungo vya nje
The Holy Prophet Amos Orthodox icon and synaxarion
Hypertext bible commentary: Amos 

waliofariki karne ya 8 KK
Watu wa Biblia
Watakatifu wa Israeli
Manabii wa Agano la Kale
Manabii katika Uislamu
Habakuki

Habakuki alikuwa nabii wa Israeli ya Kale aliyeishi na kufanya kazi wakati mmoja na nabii Yeremia (karne ya 7 KK)

Hababuki aliandika kitabu kifupi ambamo alithubutu kumuuliza Mungu kwa nini anaadhibu Israeli vikali kwa mikono ya watu wabaya kuliko wao.

Jibu ni kwamba Mwenyezi Mungu ana njia zake ambazo anaandaa ushindi wa haki: hivyo mwadilifu ataishi kwa imani yake (1:12-2:4). 

Usemi huo ukaja kutumika sana katika Agano Jipya. Mtume Paulo ameufanya msingi wa msimamo wake kuwa wokovu unapatikana kwa imani, si kwa kujitahidi kutekeleza masharti yote ya Torati.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje
 The Commentary on Habakkuk Scroll, The Digital Dead Sea Scrolls, hosted by the Israel Museum, Jerusalem.
 A Brief Introduction to The Prophecy of Habakkuk for Contemporary Readers  (Christian Perspective)
 Introduction to the book of Habakkuk  from the NIV Study Bible

Watakatifu wa Israeli
Manabii wa Agano la Kale
Raimond Aumann

Raimond Aumann (amezaliwa 12 Oktoba 1963) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa golikipa wa Bundesliga kati ya mwaka 1982 na 1994. Kwa miaka miwili ya mwanzo alikuwa golikipa msaidizi wa FC Bayern Munich (wa kwanza  kuchaguliwa alikuwa Bw. Jean-Marie Pfaff).

Mnamo mwaka wa 1984 akaja kuwa namba moja kwa mara ya kwanza mpaka alipokuja kuumia mnamo mwezi Novemba katika mwaka wa 1985. Pale Bw. Jean-Marie Pfaff alipoondoka katika kikosi cha Bayern Munich mnamo mwaka 1988, Raimond Aumann akawa ndiyo golikipa wa kwanza. Raimond pia
alifirika kuwa ndiyo golikipa bora wa Ujerumani kwa kipindi hicho.

Viungo vya nje
 Career stats at fussballdaten.de

Waliozaliwa 1963
Wachezaji mpira wa Ujerumani
Wachezaji wa FC Bayern Munich
Watu walio hai
Elluz Peraza

Elluz Peraza (amezaliwa tar. 26 Januari 1958) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Venezuela. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Emperatriz Azcarraga kutoka katika tamthilia ya La Revancha, vilevile Teresa kutoka tamthilia ya Secreto de Amor.

Tamthilia alizoshiriki 
 Quiero Contigo - 2007, Mexico-USA
 Tierra de Pasiones - 2006, Colombia-USA
 Anita: No Te Rajes! - 2004, Colombia-USA
 Rebeca - 2003, USA-Venezuela
 Lejana Como el Viento - 2002, Venezuela
 Secreto de Amor - 2001, Venezuela-USA
 La Revancha - 2000, USA-Venezuela
 Carita Pintada - 1999, Venezuela
 Quirpa de Tres Mujeres - 1996, Venezuela
 El Perdon de los Pecados - 1996, Venezuela
 Peligrosa - 1994, Venezuela
 Mundo de Fieras - 1991, Venezuela
 Pasionaria - 1990, Venezuela

Viungo vya nje 
Elluz Peraza  Katika Serials.RU

Waliozaliwa 1958
Waigizaji filamu wa Venezuela
Tamthilia
Telenovelas
Watu walio hai
Ninga-bahari

Ninga-bahari ni ndege wa familia Hydrobatidae na Oceanitidae. Wana mnasaba na walinzi lakini ni wadogo kuliko hawa. Spishi za Hydrobatidae ni weusi au kijivucheusi na weupe kwa kiasi mbalimbali. Spishi za Oceanitidae ni weusi juu na weupe chini. Huruka kwa kupapatika. Hula gegereka wa planktoni na samaki wadogo wakiangama hewani na kukanyaga maji.

Kwa kawaida ninga-bahari huzaa kwa visiwa vya mbali visipokaa watu wala mamalia wengine. Huyatembelea makoloni yao usiku kuzuia ndege au wanyama mbua. Jike hulitaga yai moja tu kwa kawaida ndani ya kishimo au mwanya wa mwamba.

Spishi za Afrika 
 Hydrobatidae
 Hydrobates pelagicus, Ninga-bahari wa Ulaya (European storm petrel)
 Oceanodroma castro, Ninga-bahari wa Madeira (Madeiran storm petrel)
 Oceanodroma jabejabe, Ninga-bahari wa Kaboverde (Cape Verde storm petrel)
 Oceanodroma leucorhoa, Ninga-bahari Tako-jeupe (Leach’s storm petrel)
 Oceanodroma matsudairae, Ninga-bahari wa Matsudaira (Matsudaira’s storm petrel)
 Oceanodroma monorhis, Ninga-bahari wa Swinhoe (Swinhoe’s storm petrel)
 Oceanodroma monteiroi, Ninga-bahari wa Azori (Monteiro’s storm petrel)
 Oceanitidae
 Fregetta grallaria, Ninga-bahari Tumbo-jeupe (White-bellied storm petrel)
 Fregetta tropica, Ninga-bahari Tumbo-jeusi (Black-bellied storm petrel)
 Oceanites oceanicus, Ninga-bahari wa Wilson (Wilson’s storm petrel)
 Pelagodroma marina, Ninga-bahari Uso-mweupe (White-faced storm petrel)

Spishi za mabara mengine 
 Hydrobatidae
 Oceanodroma cheimomnestes (Ainley's storm petrel)
 Oceanodroma furcata (Fork-tailed storm petrel)
 Oceanodroma homochroa (Ashy storm petrel)
 Oceanodroma hornbyi (Hornby's storm petrel)
 Oceanodroma macrodactyla (Guadalupe storm petrel) labda imekwisha sasa
 Oceanodroma markhami (Markham's storm petrel)
 Oceanodroma melania (Black storm petrel)
 Oceanodroma microsoma (Least storm petrel)
 Oceanodroma socorroensis (Townsend's storm petrel)
 Oceanodroma tethys (Wedge-rumped storm petrel)
 Oceanodroma tristrami (Tristram's storm petrel)
 Oceanitidae
 Fregetta maoriana (New Zealand storm petrel)
 Garrodia nereis (Grey-backed storm petrel)
 Nesofregetta fuliginosa (Polynesian storm petrel) (pamoja na “White-throated storm petrel”)
 Oceanites gracilis (Elliot's storm petrel)
 Oceanites pincoyae (Pincoya storm petrel)

Picha 

Walinzi na jamaa
Johnny Tri Nguyen

Johnny Tri Nguyen (kwa Kivietnam: Nguyễn Chánh Minh Trí, amezaliwa 16 Februari 1974 katika mkoa wa Binh Duong, Vietnam ya Kusini) ni mwigizaji wa filamu, tamthilia, "stunt" na vilevile sanaa ya mapigano wa Kivietnam-Kimarekani.

Maisha ya awali kwa ufupi
Johnny aliondoka nchini Vietnam akiwa na umri wa miaka 8 akiwa pamoja na familia yake, mama, baba, kaka, na dada: wote wakaelekea zao jijini Los Angeles. Johnny ni nusu Mchina kwa kuwa mama yake ni Mchina.

Familia na filamu
Johnny Nguyen ametoka katika familia yenye asili ya uigizaji. Mjomba wake ni Nguyen Chanh Tin, mwigizaji filamu wa zamani wa Kivietnam, wakati kaka yake ni Charlie Nguyen, ambaye amewahi kuongoza filamu nyingi maarufu za kampuni ya Van Son Entertainment videos.

Shughuli za filamu kwa ufupi
Filamu alizocheza Johnny ni kama vile Tom-Yum-Goong (ya Tony Jaa) na Cradle 2 the Grave. Kazi za ustant kacheza katika filamu ya Spider-Man sehemu ya pili na alicheza kama Green Goblin katika sehemu za mwanzomwanzo. Johnny ni mtaalamu wa kupambana kwa Kung fu, Wushu , Tai chi, Aikido, na vovinam.

Filamu alizoigiza

Filamu alizocheza kama mwigizaji
 Nu Hon Than Chet (2008)
 Saigon Eclipse (2007)
 The Rebel (2006)
 Adventures of Johnny Tao: Rock Around the Dragon (2006)
 Hon Truong Ba Da Hang Thit (2006)
 House of the Dead 2: Dead Aim (2005)
 Tom-Yum-Goong (2005, released as The Protector in 2006)
 Demon Hunter (2005)
 House of the Dead 2: Dead Aim (2005)
 Color Blind (2005)
 Sledge: The Untold Story (2005)
 Max Havoc: Curse of the Dragon (2004)
 First Morning (2004)
 Ella Enchanted (2004)
 XMA (2004)
 The Shield (2004)
 Alias (2003)
 Cradle 2 the Grave (2003)
 The Master of Disguise (2002)
 Martial Law (1998)

Filamu alizocheza kama stant
 The Perfect Sleep (2005)
 Jarhead (2005)
 Serenity (2005)
 Color Blind (2005)
 Ella Enchanted (2004)
 Spider-Man 2 (2004)
 Collateral (2004)
 Starship Troopers 2 (2004)
 Nudity Required (2002)
 Spider-Man (2002)
 We Were Soldiers (2002)
 Angel (1999)
 Charmed (1998)
 Mortal Kombat: Conquest (1998)
 Buffy the Vampire Slayer (1997)

Marejeo
 Akizungumzia kabila lake  kwenye mahojiano na Tom-Yum-Go  (WMV file))

Viungo vya nje
 
 World of Action profile

Waliozaliwa 1974
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Marekani
Waigizaji filamu wa Vietnam
Safari Tripers

Safari Tripers ni moja ya bendi za muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Kwa sasa bendi hii haipo tena katika ulimwengu wa muziki. Bendi hii ilikuwa na maskani yake jijini Dar es salaam.

Mwanamuziki mahili ambaye kwa sasa ni marehemu Rajab Marijani aliwahi kuwa kiongozi wa benndi hii.

Bendi za muziki wa Tanzania
Farasi

Kwa habari kuhusu nyota angalia Farasi (kundinyota)

Farasi  (kutoka neno la Kiarabu فرس, faras) ni mnyama mkubwa katika ngeli ya mamalia. Wamefugwa na binadamu kwa maelfu ya miaka iliyopita. Matumizi yao ni kubeba watu au mizigo au kufanya kazi ya kuvuta magari na plau. Wamefugwa pia kwa ajili ya nyama na maziwa yao.

Aina za farasi 
Farasi afugwaye au Farasi-kaya ni nususpishi moja ya tatu za spishi Equus ferus. Nususpishi moja nyingine inabaki sasa na hii ni farasi pekee wa porini wa kweli inayobaki (Farasi wa Pzrewalski). Farasi wa Ulaya au Tarpani amekwisha duniani. Kuna farasi wengine porini mahali pengi duniani, lakini hawa ni farasi waliofugwa zamani na walitoroka kwenye pori. Familia ya Equidae ina spishi saba nyingine, kujumuisha punda na punda milia. 

Ufugaji umeleta aina nyingi za farasi; aina kubwa sana huwa na kilogramu 1,000 wakitumiwa kwa kazi nzitonzito za mashambani au msituni. 

Aina nyingi zatumiwa kwa usafiri kama farasi za kupanda. Aina za pekee zimefugwa kwa michezo, kwa mfano mashindano ya mbio, mchezo wa polo, au kuruka juu ya vizuizi.

Farasi wadogo wasiofikia urefu wa 1.48 m mbegani huitwa "poni"; asili yao ni mazingira baridi na ya mlimani penye uhaba wa chakula. Hao poni walifugwa kiasili kwa kazi za kubeba watu au mizigo na siku hizi wanafugwa mara nyingi kama farasi wa burudani kwa watoto hata nje ya maeneo yao ya asili. Maarufu ni kwa mfano poni wa Shetland.

Historia 
Asili ya farasi wote ni aina za farasi mwitu wa porini. Wataalamu huamini ya kwamba ufugaji ulianza wakati wa milenia ya tatu KK katika Asia. Utafiti wa genetiki unadokeza kuwa chanzo cha ufugaji wa farasi mwitu kilitokea mahali mbalimbali, si mahali pamoja tu. 

Mnamo mwaka 2000 KK matumizi ya farasi yameshasambaa kwenye sehemu kubwa ya mabara ya Asia na Ulaya. 

Makabila na mataifa waliotumia farasi walikuwa na faida katika shughuli za usafiri na vita. Baadaye iligunduliwa pia kwamba farasi anaweza kusaidia kwenye shughuli za kilimo kama kuvuta plau. 

Farasi waliwezesha watu kuvuka haraka maeneo makubwa ya savana za Asia. Makabila ya wahamiaji walitumia farasi. 

Wanyama hawa walibadilisha pia uso wa vita. Picha kwenye majengo ya Babeli, Mesopotamia na Misri ya Kale zinaonyesha jinsi gani magari yaliyovutwa na farasi yalivyobeba wanajeshi wawili au watatu. Magari haya yalihofiwa sana. Baadaye maendeleo ya teknolojia ya viti ya farasi yalisababisha kutokea kwa wanajeshi wa kupanda walioweza kushambulia kwa vikosi vikubwa.

Mahitaji ya vita yalisababisha pia ufugaji wa aina nzito sana za farasi walioweza kumbeba askari aliyevaa kinga ya feleji mwilini pamoja na silaha zake. 

Farasi walikuwa usafiri mkuu wa wanajeshi hadi karne ya 19. Kutokea kwa reli kuliwezesha usafiri wa haraka wa askari wengi katika nchi za Ulaya na Amerika ya Kaskazini. Hata hivyo katika maeneo mengi ya dunia ni farasi waliobeba watu na mizigo ya jeshi. 

Kilimo cha Ulaya kilitegemea hasa farasi tangu zama za kati na kugunduliwa kwa mbinu za kufunga plau kwenye mabega ya mnyama bila ya kukaza shingo lake. Kugunduliwa kwa teknolojia hii kulisababisha kupanda kwa mazao Ulaya na kuongezeka kwa watu.

Farasi na jamaa
Wanyama wa Biblia
Paka

Paka ni wanyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Spishi nyingine zinaitwa duma, simbamangu na mondo. Nyingi ni ndogo kama paka-kaya lakini spishi kama duma, linksi na puma ni kubwa zaidi sana. Isipokuwa simbamangu, Asian golden cat, puma na pengine paka-msitu, paka wote wana milia na/au madoa. Paka hukamata mawindo aina yo yote lakini ukubwa wa mawindo unafuatana na ukubwa wa spishi ya paka. Spishi nyingine zinatokea msitu na nyingine zinatokea maeneo wazi.

Spishi za Afrika 
 Acinonyx jubatus Duma (Cheetah)
 Caracal caracal Simbamangu (Caracal)
 Felis chaus (Jungle Cat)
 Felis c. nilotica, Paka-maji (Swamp Lynx)
 Felis margarita, Paka-mchanga (Sand Cat)
 Felis nigripes, Paka Miguu-myeusi (Black-footed Cat)
 Felis silvestris, Paka-pori (Wild Cat)
 Felis s. cafra, Kimburu au Paka-pori wa Afrika (Eastern and Southern African Wild Cat)
 Felis s. catus, Paka-kaya (Domestic Cat) – pia Felis catus
 Felis s. lybica, Paka-jangwa (North African Wild Cat)
 Leptailurus serval, Mondo au Kisongo (Serval)
 Profelis aurata, Paka Dhahabu au Paka-msitu (African Golden Cat)

Spishi za mabara mengine 
 Felis chaus, Paka-mwitu (Jungle Cat)
 Felis manul, Paka wa Pallas (Pallas' Cat)
 Felis silvestris, Paka-pori (Wild Cat)
 Felis s. bieti, Paka-pori wa Uchina (Chinese Mountain Cat)
 Felis s. ornata Paka-pori wa Asia (Asiatic Wild Cat)
 Felis s. silvestris Paka-pori wa Ulaya (European Wild Cat)
 Leopardus braccatus, Paka wa Pantanal (Pantanal Cat)
 Leopardus colocolo, Kolokolo (Colocolo)
 Leopardus geoffroyi, Paka wa Geoffroy (Geoffroy's Cat)
 Leopardus guigna, Kodikodi (Kodkod)
 Leopardus guttulus, Onisila (Oncilla)
 Leopardus jacobitus, Paka wa Milima Andes (Andean Mountain Cat)
 Leopardus pajeros, Paka wa Pampas (Pampas Cat)
 Leopardus pardalis, Oseloti (Ocelot)
 Leopardus tigrinus, Tigrina (Tigrina)
 Leopardus wiedii, Marakaya (Margay)
 Lynx canadensis, Linksi wa Kanada (Canadian Lynx)
 Lynx lynx, Linksi wa Ulaya (Eurasian Lynx)
 Lynx pardinus, Linksi wa Hispania (Iberian Lynx)
 Lynx rufus, Linksi-nyika (Bobcat)
 Pardofelis badia, Paka wa Borneo (Bay Cat)
 Pardofelis marmorata,  Paka-madoa (Marbled Cat)
 Pardofelis temminckii, Paka-msitu wa Asia (Asian Golden Cat)
 Prionailurus bengalensis, Paka-chui (Leopard Cat)
 Prionailurus iriomotensis, Paka wa Iriomote (Iriomote Cat)
 Prionailurus planiceps, Paka Kichwa-kipana (Flat-headed Cat)
 Prionailurus rubiginosus, Paka madoa-mekundu (Rusty-spotted Cat)
 Prionailurus viverrinus, Paka-mvuvi (Fishing Cat)
 Puma concolor, Simba-milima (Puma)
 Puma yagouaroundi, Jaguarundi (Jaguarundi)

Picha

Viungo vya nje 
https://en.wikipedia.org/wiki/Cat

Paka na jamaa
Ndegejinga

Ndegejinga ni ndege wakubwa wa bahari wa familia Sulidae. Wana domo refu na mabawa marefu yaliyochongoka. Takriban spishi zote wana mwili mweupe na viasi mbalimbali vya nyeusi kwa mabawa na mkia. Spishi kadhaa zina namna kahawia na ndegejinga tumbo-jeupe ana rangi ya kahawa nzito na tumbo jeupe. Ndege hawa hupiga mbizi kutoka urefu mkubwa ili kukamata samaki au ngisi. Huzaa ndani ya makoloni makubwa. Jike hutaga yai moja au mayai mawili, lakini kinda atokaye kwanza katika yai lake amsukuma ndugu wake mdogo nje ya tundu. Huyu afa kwa njaa au aliwa na ndege wa aina nyingine.

Spishi za Afrika
 Morus bassanus, Ndegejinga Kaskazi (Northern Gannet)
 Morus capensis, Ndegejinga Kusi (Cape Gannet)
 Sula dactylatra, Ndegejinga Kinyago (Masked Booby)
 Sula leucogaster, Ndegejinga Tumbo-jeupe (Brown Booby)
 Sula sula, Ndegejinga Miguu-myekundu (Red-footed Booby)

Spishi za mabara mengine
 Morus serrator (Australasian Gannet)
 Papasula abbotti (Abbott’s Booby)
 Sula granti (Nazca Booby)
 Sula nebouxii (Blue-footed Booby)
 Sula variegata (Peruvian Booby)

Spishi za kabla ya historia
 Sula humeralis (kati ya Pliocene)
 Sula sulita (Peru, mwisho wa Miocene)
 Sula magna (Peru, mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene)

Picha

Ndegejinga na jamaa
Mtaguso

Mtaguso ni mkutano wa viongozi wa Kanisa hasa maaskofu pamoja na Wakristo wengine kadhaa.

Wa kwanza ulikuwa ule wa Mitume uliofanyika Yerusalemu ili kujadili suala la waongofu wa mataifa, kama walazimishwe kutahiriwa na kufuata Torati yote au sivyo.

Waliohudhuria ni pamoja na Mtume Petro, Yakobo Mdogo, Mtume Paulo, Barnaba n.k. (Mdo 15:1-29).

Mtaguso unaweza kufanyika katika ngazi mbalimbali, kuanzia kanda, taifa hadi Mtaguso mkuu wa kimataifa.

Mitaguso saba ya kwanza ya kanisa lisilogawiwa bado inakubaliwa na Wakristo wengi kama Wakatoliki, Waorthodoksi na Waprotestanti kama mitaguso ya kiekumene. 

Tangu kutokea kwa mafarakano urithi wa mitaguso umedumu hasa ndani ya Kanisa Katoliki lililoendelea kuendesha mitaguso mbalimbali.

Kati yake, mtaguso muhimu wa siku za karibuni ulikuwa Mtaguso wa pili wa Vatikano uliofanyika Roma kati ya 1962 na 1965 na kuleta hali mpya hata katika uhusiano wa Wakatoliki na Wakristo wenzao wa madhehebu tofauti, tena kati yao na ulimwengu wote.

Ukristo
Historia ya Ukristo
sheria za Kanisa
Kanisa Katoliki
Precious Blood Secondary School Riruta

Precious Blood Secondary School Riruta ni shule ya upili ya wasichana. Shule hii iko katika eneo la Nairobi, upande wa Kawangware. 

Shule ya Precious Blood ni shule ya serikali, na inapata usaidizi wa Kanisa Katoliki. 

Mavazi ya wanafunzi ni ya rangi ya kijani kibichi na nyeupe, na wanavaa viatu nyeusi. 

Kwa miaka mingi, shule ya upili ya Precious Blood imepata matokeo bora kwenye mtihani wa KCSE. Mara nyingi shule hii huwa kati ya shule kumi ambazo zinaongoza nchi katika mtihani huu. Wasichana wa Precious Blood wameendelea kujiunganisha na Vyuo vikuu bora, Kenya na pia ng'ambo.

Shule nchini Kenya
Shule ya Upili
Elimu jijini Nairobi
Kitu Gani

Kitu Gani ni nyimbo ya Dknob akimshirikisha Q Jay. Inatoka katika albamu ya "Bomoa Mipango". Nyimbo ilirekodiwa katika studio ya Mwamba Production ya Dar es Salaam, Tanzania. Nyimbo hii imekuwa kama utambulisho wa albamu hiyo ya Bomoa Mipango, ingawaje si wengi waliotegemea albamu itakwenda kwa jina hilo. Albamu imetolewa mnamo tarehe 1 Julai ya mwaka wa 2008.

Tazama pia
 Make It Rain
 21 Questions
 We Takin Over
 With You

Viungo vya nje
 

Nyimbo za 2007
Nyimbo za Tanzania
Nyimbo za Dknob
Nyimbo zilizotayarishwa na Miikka Mwamba
With You (nyimbo ya Chris Brown)

"With You"  ni wimbo wa pop na R&B ya mwanamuziki Chris Brown, imetungwa na Johntá Austin, Tor Erik Hermansen, Mikkel Eriksen, Espen Lind na mwisho kabisa Amund Bjørklund.

Wimbo ulitayarishwa na Bw. Stargate ambaye pia alitayarisha wimbo wa "Unfaithful" na "Hate That I Love You"  ya Rihanna na "Irreplaceable" ya Beyonce Knowles. Wimbo umetoka ukiwa kama single ya tatu kutoka katika albamu ya pili ya Brown ijulikanayo kwa jina la Exclusive ya mwaka wa 2007.

Wapenzi wengi wa muziki walikuwa wakiponda wimbo huu kwa madai ya kwamba eti unafanana sana na ule wimbo wa Beyonce (Irreplaceable), ingawaje Chris na Stargate hawajapata pigo lolote juu ya wimbo huu.

Kufuatia kutofanya vizuri katika chati wimbo wake wa "Wall To Wall" na "Kiss Kiss", "With You" ikatoka mnamo tar. 4 Desemba 2007  katika albamu zake za Marekani, na ikawa wimbo wake wa pili kupata mafanikio katika soko la muziki la kimataifa.

Marejeo
 United World Chart Media Traffic. Accessed 27 Machi 2008. 
 Chris Brown With You review  About.com. Accessed 20 Januari 2008.

Viungo vya nje
 Chris Brown With You Official Music Video

Nyimbo za 2007
Nyimbo za Chris Brown
Mnandi-pwani

Minandi-pwani ni ndege wa bahari wa jenasi Fregata, jenasi pekee ya familia Fregatidae. Wana domo refu lenye ncha kwa kulabu, mabawa marefu na mkia wenye panda. Rangi yao ni nyeusi; jike ana tumbo jeupe na dume ana mfuko wa koo mwekundu ambao anaweza kumvimbisha ili kumvutia jike. Ndege hawa hawaogelei na watembea kwa shida, kwa hivyo wako hewani takriban saa zote. Wanaweza kukaa hewani hata zaidi ya wiki moja. Kama shakwe-waporaji, huonekana mara nyingi wakipora mateka kwa ndege wengine, lakini chakula chao hasa ni samaki, ambao huwakamata wakiruka, na kwa kiasi kidogo zaidi makinda ya ndege. Jike hutaga yai moja au mayai mawili juu ya mti au ardhini au juu ya mwamba wa pwani.

Spishi za Afrika 
 Fregata aquila, Mnandi-pwani Tai-bahari (Ascension Frigatebird)
 Fregata ariel, Mnandi-pwani Mdogo (Lesser Frigatebird)
 Fregata a. iredalei, Mnandi-pwani wa Aldabra (Aldabra Frigatebird)
 Fregata magnificens, Mnandi-pwani wa Amerika (Magnificent Frigatebird)
 Fregata minor, Mnandi-pwani Mkubwa (Great Frigatebird)
 Fregata m. aldabrensis, Mnandi-pwani wa Komori (Comoros Frigatebird)

Spishi ya bara jingine 
 Fregata andrewsi (Christmas Frigatebird)

Picha 

Ndegejinga na jamaa
Soprano

Francis Xavery Ndumbaro au Soprano (amezaliwa 2 Mei 1984) ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania. 

Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo za Kausha na Pamoja Nawe ambazo alimshirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava, Dknob.

Wanamuziki wa Tanzania
Waliozaliwa 1984
Muziki wa kizazi kipya
Watu walio hai
Inter Mirifica

Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano mapema (4 Desemba 1963) ili kukabili jambo ambalo siku hizi ni zito sana kwa jinsi linavyochangia maisha na utamaduni wa watu duniani kote, yaani vyombo vya upashanaji habari vilivyoendelea hasa katika karne ya 20 na kuwafikia karibu watu wote vikieneza habari, mawazo, maadili n.k.

Hati hiyo maalumu, iliyopata kura 1960 dhidi ya 164 kati ya washiriki wa mtaguso huo, inaitwa kwa Kilatini "Inter Mirifica" (maana yake, "Kati ya Maajabu").

Kwa njia yake Kanisa Katoliki limetamka kuwa linavipokea kwa shukrani kwa Mungu aliyempa binadamu akili ya kuvumbua na kubuni njia hizo zinazoweza kumuinua hata kidini.

Lakini kwa ubaya wa moyo wake anaweza pia kuzitumia kwa uharibifu wake na wa wengine wengi, hasa watoto na vijana wasio na kinga.

Kwa hiyo Kanisa linapaswa kushughulika ili vyombo hivyo vyote vitumike vema kwa kueneza habari njema, maadili na taarifa za kweli ili watu wakabili maisha vizuri na kuokoka.

Pia liwaelimishe wote kuhusu namna ya kuchuja na kutumia vilivyo magazeti, vitabu, filamu, redio, televisheni n.k., wakielewa urahisi wa kudanganywa na kupotoshwa na vyombo hivyo.

Hiyo ni kazi ya wachungaji, wazazi na walezi, lakini serikali pia isaidie kutunza mazingira safi.

Mtaguso umeagiza shughuli hizo ziratibiwe kijimbo, kitaifa hata kimataifa.

Kwa kuwa shughuli hizo zina gharama kubwa, Wakristo wanahimizwa kujitolea kwa ukarimu hasa Jumapili maalumu moja kwa mwaka.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo KIswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Orientalium Ecclesiarum

Mtaguso wa pili wa Vatikano ulizingatia hali duni ya Makanisa Katoliki ya Mashariki ukaamua kuiboresha.

Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 ulitoa hati maalumu kwa kura 2110 dhidi ya 39. Jina lake kwa Kilatini ni "Orientalium Ecclesiarum" (maana yake, "Ya Makanisa ya Mashariki").

Kwanza ulitamka kuwa hayo yanastahili kuheshimiwa sana pamoja na mambo yao yote (liturujia, teolojia, sheria za Kanisa, miundo n.k.) kama sehemu ya hazina ya Kimungu iliyokabidhiwa kwa Kanisa.

Liturujia zao ziliagizwa zitunzwe kiaminifu na kurekebishwa kama zimeachana na mapokeo ya Mashariki; hasa sakramenti zirudi kufuata taratibu asili.

Mashirika ya kitawa ya Kilatini yajitahidi kuanzisha jumuia za Mashariki.

Hati inatamka wazi kwa mara ya kwanza kuwa madhehebu yote ya Kikatoliki (yaani ya mashariki na ya magharibi) yana haki na wajibu sawa hata kuhusu uenezaji Injili duniani kote.

Wachungaji wa hayo yote wazoee kushirikiana, na wanaojiandaa kupata upadri waelimishwe juu ya uhusiano kati ya madhehebu hayo mbalimbali ya Kanisa moja.

Waamini wa Mashariki wapatiwe mapadri na maaskofu wao popote wanapohitaji.

Waortodoksi wakijiunga na Kanisa Katoliki waendelee kufuata madhehebu yao, na wenye daraja kati yao waendelee kuitumia.

Kutokana na umuhimu wa patriarki kwao, hadhi na haki zake zirudishwe kama zilivyokuwa kabla ya utengano na Waortodoksi, na Makanisa yasiyo naye yafikiriwe.

Hatimaye hati hiyo inahimiza Wakatoliki wa Mashariki kushughulikia ekumeni hasa upande wa Waortodoksi, ikiruhusu kutoleana nao sakramenti kadhaa na mengineyo.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Unitatis Redintegratio

Kurudisha umoja kati ya Wakristo wote ni lengo kuu mojawapo la Mtaguso wa pili wa Vatikano.

Matengano yaliyokata vipandevipande mwili wa Kristo ni kinyume cha matakwa yake na yanakwaza ulimwengu usiweze kuamini.

Mtaguso uliona siku hizi Mungu amewahurumia Wakristo na kuwatia hamu ya umoja hata ukatokea tapo la ekumeni.

Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 (kwa kura 2137 dhidi ya 11) ilitolewa hati maalumu inayoitwa kwa Kilatini "Unitatis Redintegratio" (yaani "Urudishaji wa Umoja").

Kwa hati hiyo Kanisa Katoliki linawajibika kushirikiana na madhehebu yoyote ya Kikristo lisije likazuia kazi hiyo ya Roho Mtakatifu.

Sura ya kwanza 

Sura ya kwanza inaeleza msimamo wa Kanisa Katoliki kuhusu ekumeni.

Imani yake ni kwamba Kanisa ni moja tu, nalo limekabidhiwa kwa waandamizi wa mitume chini ya waandamizi wa Petro.

Mtaguso unakiri kuwa mafarakano yaliyotokea kati ya Wakristo yalisababishwa na makosa ya pande zote.

Waliolelewa Kikristo nje ya Kanisa Katoliki hawawezi kulaumiwa, tena ni Wakristo halisi na ndugu za Wakatoliki, ingawa ushirika wao si kamili.

Wakatoliki wawaheshimu pamoja na mema yao mengi ambayo yanatokana na Mungu na kuelekea ujenzi wa Kanisa.

Makanisa yao au jumuia zao vinatumiwa na Mungu kama vyombo vya wokovu, ila katika Kanisa Katoliki tu unapatikana ukweli mzima na vifaa vyote vya wokovu.

Hata hivyo Mtaguso ulikiri kwamba Wakatoliki hawatumii vizuri neema hizo hata wanawakwaza wenzao; basi, wanapaswa kulenga ukamilifu wa Kikristo ili Kanisa ling’ae mbele ya wote.

Mbali ya matendo ya kupendana ni muhimu pia majadiliano ya kiteolojia na mikutano ya sala ya pamoja.

Sura ya pili 

Sura ya pili inaeleza utekelezaji ikisisitiza kuwa unawapasa waamini wote, kwa njia ya kurekebisha Kanisa, kuongoka, kusali, kushirikishana sakramenti, kufahamiana, kueleza imani kwa usahihi na bila ya kudharau madhehebu mengine, kushirikiana katika kutetea haki na amani na kuleta maendeleo.

Sura ya tatu 

Sura ya tatu inaeleza kifupi historia ya mafarakano kwa kutofautisha sana yale yanayohusu Waortodoksi na yale yanayohusu Waprotestanti, hasa kutokana na makundi hayo mawili kudumu kuwa au kutokuwa na daraja halisi na hivyo kuwa au kutokuwa na sakramenti ya ekaristi. Kwa msingi huo kiteolojia baadhi yanastahili kuitwa "Makanisa", baadhi "jumuia za Kikanisa" tu.

Uhusiano wa Wakatoliki na makundi hayo ni tofauti, na uwezekano wa kushirikiana katika sakramenti ni mkubwa kwa Waortodoksi, bali ni mdogo kwa Waprotestanti.

Mwishoni hati hii inakiri kuwa ekumeni inapita uwezo wa binadamu, kwa hiyo tegemeo lote ni katika sala ya Yesu kwa Kanisa, katika upendo wa Baba na katika uwezo wa Roho Mtakatifu.

Viungo vya nje 
 Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Christus Dominus

Christus Dominus ni maneno mawili ya kwanza ya hati iliyotolewa kwa Kilatini na Mtaguso wa pili wa Vatikano kuhusu kazi ya maaskofu. Maneno hayo yana maana ya "Kristo Bwana".

Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2319 dhidi ya 2 tu. 

Baada ya kufundisha juu ya daraja ya uaskofu katika hati "Lumen Gentium" mtaguso mkuu ulitunga hati hii kuhusu kazi ya maaskofu katika ngazi tatu: 
ngazi ya kanisa katoliki duniani
ngazi ya jimbo (dayosisi)
uhusiano kati ya maaskofu wa majimbo jirani (kanda na nchi)

Kwanza kila askofu atazamiwa kuwa kiungo cha kundi la maaskofu ambalo linaongozwa na askofu wa Roma na kuwajibika kulichunga Kanisa zima. Wajibu huo unatimizwa kwa kushiriki katika mtaguso mkuu, ambako ni haki ya maaskofu wote, kuchangia muundo mpya wa sinodi ya maaskofu, kushughulikia kwa hali na mali misheni na majimbo yasiyo na mapadri au mali za kutosha, kuwaombea maaskofu wafungwa na wanaodhulumiwa, kuchangia katika ofisi za papa.

Pili, ni wajibu wa baadhi ya maaskofu kuchunga kwa jina la Bwana sehemu fulani ya taifa la Mungu wakitimiza kazi za kufundisha, kutakasa na kuongoza kama wachungaji halisi, ingawa wanapaswa kuheshimu mamlaka ya papa, patriarki na maaskofu wakuu. Chini ya askofu wake jimbo ni Kanisa maalumu ambamo Kanisa pekee linaishi na kutenda. Hati hiyo inaelekeza namna ya kutimiza wajibu huo (pamoja na kuagiza utungwe mwongozo maalumu ambao ufafanue zaidi), inaagiza mipaka ya majimbo irekebishwe yasiwe makubwa mno wala madogo mno, na inaratibu uhusiano na maaskofu waandamizi na wasaidizi, nafasi ya makamu na halmashauri za askofu, uhusiano na maparoko na mapadri wengine. Suala lingine gumu ni uhusiano na watawa hasa walio mapadri, ambao wamehimizwa sana kuishi kweli kama viungo vya jimbo na kujihusisha na maendeleo yake ya Kiroho na ya kitume kwa kushirikiana na askofu, mapadri na walei pamoja na watawa wengine. Pia maaskofu wazee au wenye shida nyingine wanahimizwa kujiuzulu.

Tatu, maaskofu wanahimizwa kuchangia ustawi wa Kanisa katika maeneo yao kupitia sinodi, mtaguso wa kanda au wa nchi, baraza la maaskofu, ushirikiano katika kanda, pia na maaskofu waliopewa kazi tofauti na jimbo (k.mf. uchungaji wa askari wote wa nchi yao).
Maagizo yote ya hati hiyo yalikusudiwa kuongoza marekebisho ya sheria za Kanisa.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Optatam Totius

Siku ileile (28-10-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano uliyotoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu na kuhusu urekebisho wa watawa, ilitolewa nyingine tena inayohusu malezi ya kipadri: toka mwanzo hayo yanatiwa maanani sana kwa kusema urekebisho unaotumainiwa wa Kanisa lote unategemea kwa kiasi kikubwa upadri ukitimizwa kwa roho ya Yesu Kristo.

Hati hiyo ilipata kura 2318 dhidi ya 3 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo, ikatolewa na Papa Paulo VI. Jina lake kwa Kilatini ni "Optatam Totius", yaani "Kuchagua Yaliyo Bora".

Kuhusu malezi hayo mtaguso mkuu ulikusudia kulinganisha mang’amuzi ya karne zilizopita na mahitaji mapya.

Kwa kuwa malezi yanapaswa kuwa tofauti kwa kila mtu na kila aina ya watu, basi maagizo ya hati hiyo yanayolenga kulinda umoja wa upadri, yatekelezwe kwa namna tofauti kadiri ya mazingira, madhehebu na aina ya mapadri (watawa, wanajimbo waseja na wenye ndoa).

Kwanza jumuia nzima inapaswa kuwajibika kwa malezi ya vijana na ustawi wa miito hasa kwa njia ya sala. Wakurugenzi wa miito wasishindanie vijana, bali tujifunze wote kuwa na mtazamo wa Kikanisa na wa kimataifa. Njia ya kawaida ya kuotesha mbegu za miito ni seminari ndogo. Hizo si za lazima, kinyume na seminari kuu ambapo malezi yote yanalenga upadri moja kwa moja. Walezi wachaguliwe kati ya mapadri bora, kwa kuwa malezi yanawategemea hasa wao. Waseminari waendelee kuchambuliwa kwa imani ya kwamba Mungu hatakubali Kanisa likose wahudumu ikiwa wasiofaa wanaelekezwa kwingine.

Namba nyingine zinahusu malezi ya kiroho, upendo kwa Kanisa, malezi ya kijinsia, ukomavu wa kiutu na uwezekano wa marekebisho ya sheria. Yanafuata maagizo kuhusu masomo yenyewe ambayo moyo wake uwe ni Biblia, na masomo ya juu. Pia inasisitizwa kuwa masomo na malezi hayo yote yanalenga uchungaji katika nyanja zote.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Mwari

Wari (pia miari au wali) au wendambize ni ndege wakubwa wa maji wa jenasi Pelecanus, jenasi pekee ya familia Pelecanidae, wenye domo kubwa na rangi nyeupe au kijivu. Ndege hawa huvua samaki kwa makundi. Domo lao la chini ni ngozi inayoweza kunyoka na kuumba mfuko ili kuuwekea samaki kwa kitambo. Jike huyataga mayai mawili ardhini au kwa tago la matete na matawi kati ya matete, juu ya mti mrefu au juu ya mwamba wa bahari.

Spishi za Afrika 
 Pelecanus crispus, Mwari wa Ulaya (Dalmatian Pelican)
 Pelecanus onocrotalus, Mwari Mweupe (Great White Pelican)
 Pelecanus rufescens, Mwari Mgongo-pinki (Pink-backed Pelican)

Spishi za mabara mengine 
 Pelecanus conspicillatus (Australian Pelican)
 Pelecanus erythrorhynchos (American White Pelican)
 Pelecanus occidentalis (Brown Pelican)
 Pelecanus philippensis (Spot-billed Pelican)
 Pelecanus thagus (Peruvian Pelican)

Picha 

Wari na jamaa
Apostolicam Actuositatem

Mtaguso wa pili wa Vatikano uliwaongelea walei katika hati mbalimbali ukionyesha nafasi yao katika maisha ya Kanisa (liturujia, upashanaji habari, ekumeni n.k.). 

Hata hivyo uliona umuhimu wa kuwaandikia hati maalumu iwaongoze hasa katika utume ili watimize wajibu wao kwa wokovu wa ulimwengu.

Karibu waamini wote wa Yesu ni walei, tena ndio wanaoshirikiana zaidi na watu wowote katika yote: hivyo wasipotoa mchango wao, utume wa Kanisa utakuwa mlemavu, hasa siku hizi. 

Si kwamba wanapaswa kufanya utume kutokana na uhaba wa mapadri na watawa, bali kutokana na wito walioupata katika ubatizo na kipaimara.

Hati hiyo, ilitolewa tarehe 18 Novemba 1965 kwa kura 2340 dhidi ya 2 tu, inaanza na maneno "Apostolicam Actuositatem" (katika Kilatini yana maana ya "Utendaji wa Kitume").

Sura ya kwanza

Sura ya kwanza inaeleza wito huo katika Kanisa na roho itakayowawezesha kuutimiza kitakatifu, kwa sababu wito wao ni tofauti na ule wa mapadri na watawa, hivyo maisha ya Kiroho pia yanapaswa kuwa tofauti.

Sura ya pili

Sura ya pili inaeleza malengo makuu ya utume wa walei, kwamba sio tu kueneza ujumbe wa Yesu Kristo, bali pia kuratibu malimwengu yafuate matakwa ya Mungu, kutimiza matendo ya huruma na kushuhudia upendo.

Sura ya tatu

Sura ya tatu inafafanua zaidi nafasi mbalimbali za utume wao: jumuia za Kikanisa, familia, vijana, jamii, taratibu za kitaifa na za kimataifa.

Sura ya nne

Sura ya nne inaeleza namna za kutimiza utume, kuanzia ule wa mtu mmojammoja hadi ule wa pamoja katika vyama mbalimbali ambavyo walei wana haki ya kujiundia, na katika miundo maalumu iliyoanzishwa na wachungaji wao.

Sura ya tano

Sura ya tano inaeleza utaratibu wa kufuatwa katika utume ili ufanyike si kwa wivu na mashindano bali kwa upendo na ushirikiano, kwanza na maaskofu, mapadri na wahudumu wengine mpaka na Wakristo wa madhehebu tofauti na wasio Wakristo. Kwa ajili hiyo katika ngazi zote iwepo halmashauri.

Sura ya sita

Hatimaye sura ya sita inasisitiza haja ya [[malezi bora kuanzia utoto na ujana na katika nyanja zote zinazohusu utu na Ukristo. Halafu yawepo malezi maalumu kwa ajili ya shughuli maalumu.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Presbyterorum Ordinis

Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe 7-12-1965, siku ya mwisho kabla ya kufunga, kwa kura 2390 dhidi ya 4 tu. 

Jina lake kwa Kilatini ni "Presbyterorum Ordinis", maana yake "Daraja ya Mapadri".

Lengo lake ni kufafanua tena mambo kadhaa yaliyokwishaelezwa katika hati nyingine kuhusu viongozi wa daraja ya pili wa Kanisa Katoliki.

Sura ya kwanza

Sura ya kwanza inahusu upadri katika utume wa Kanisa, jinsi unavyounganisha mapadri na maaskofu kwa ajili ya taifa la Mungu.

Sura ya pili

Sura ya pili inaeleza kwanza zile kazi tatu za mapadri, yaani kufundisha, kutakasa na kuongoza.

Halafu inasisitiza uhusiano wao na askofu, kati yao, tena na walei.

Mwishowe inafikiria la kufanya ili kuwe na mapadri wa kutosha: hiyo haitegemei tu bidii kwa ajili ya miito, bali pia ugawaji mzuri wa watenda kazi katika shamba la Bwana.

Sura ya tatu

Sura ya tatu inaingia zaidi katika maisha yao ikisisitiza wanavyopaswa kwa namna ya pekee kulenga utakatifu, na kuutafuta hasa kwa kutekeleza vema huduma zao na kuziunganisha katika kutimiza matakwa ya Baba kama Yesu alivyofanya.

Kati ya maadili wanayoyahitaji, hati inaeleza hasa mashauri ya Kiinjili ya utiifu, useja na ufukara ambayo kwao yanalenga ubora wa huduma za kipadri (tofauti na watawa wanaoyashika kwanza ili kujipatia utakatifu).

Kwa sababu hiyo, la kwanza kwa mapadri ni utiifu, kumbe useja si wa lazima (tunavyoona katika Kanisa la mwanzoni na katika Makanisa ya Mashariki mpaka leo).

Baada ya hapo hati inakabili suala la kuwasaidia kwa namna mbalimbali: kwanza katika maisha ya Kiroho, halafu kuhusu elimu hasa ya kidini, lakini pia kuhusu malipo ya haki na bima wasije wakahangaika.

Mwishoni mapadri wanatiwa moyo katika magumu yanayowakabili siku hizi, kwa kukumbusha kinachojulikana kwa imani tu, kwamba Mungu na Kanisa wapo pamoja nao.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II
Gravissimum Educationis

Gravissimum Educationis ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI pamoja na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2290 dhidi ya 35) tarehe 28 Oktoba 1965. Tafsiri ya jina hilo ni "Uzito wa Malezi".

Hilo ni la kwanza kati ya "matamko" matatu ya mtaguso huo, nalo linazingatia umuhimu wa malezi kwa mtu binafsi, kwa jumuia zake, kwa nchi yake na kwa Kanisa lenyewe.

Watu wa leo wanaelewa zaidi umuhimu huo kwa watoto, vijana na hata watu wazima; ndiyo maana wanafanya mipango mingi wakitumia pia njia mpya zilizoletwa na maendeleo.

Kanisa Katoliki linataka kuchangia juhudi hizo kufuatana na wajibu wake kwa watu wote na kwa mtu mzima (mwili na roho).

Hati hiyo inasisitiza haki ya kila mtu kupata malezi ya kumfaa; halafu waamini wote wana haki ya kupata malezi ya Kikristo, hasa vijana, tumaini la Kanisa.

Wazazi ndio walezi wakuu kwa watoto wao: wasipoutimiza wajibu huo mkubwa, si rahisi kujaza pengo hilo. Familia isaidiwe na jamii na Kanisa kwa njia mbalimbali, hasa shule: walimu waone kazi yao kuwa ni wito. Ni juu ya wazazi kuchagua kwa hiari aina ya shule inayohakikisha watoto wao walelewe wanavyopenda wazazi wenyewe.

Serikali haina haki ya kulazimisha wote kupata malezi ya aina moja, bali inapaswa kusaidia shule huru za wazazi na za kidini.

Kanisa liwashughulikie Wakristo wanaosomea shule zozote, lakini lijitahidi kuwaanzishia shule za kwake likiwahimiza wazazi kuwaandikisha watoto wao katika shule hizo. Katika shule katoliki elimu ya kawaida itolewe katika mazingira ya imani ili kijana alelewe bila ya mgawanyiko wa ndani. Shule katoliki zinaweza kupokea pia wanafunzi wasio wa dini hiyo na kuwa za namna mbalimbali na za ngazi zote, kuanzia za chekechea hadi vyuo vikuu, pamoja na vyuo vya kufundishia dini tu. Kati ya shule hizo zote ushirikiano ni muhimu.

Viungo vya nje
Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano 

Kanisa Katoliki
Hati za Vatikano II