LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Korentino

Korentino (375 hivi - 12 Desemba 453), kadiri ya mapokeo, alikuwa askofu wa Quimper (Bretagne. 

Habari zake zinapatikana katika Maisha ya Mtakatifu Korentino yaliyoandikwa miaka 1220-1235.

Baada ya kuwa mkaapweke huko Plomodiern, mfalme Gradlon aliamua kuanzisha jimbo huko Quimper akamteua Korentino awe askofu wa kwanza. Hivyo akamtuma Tours apewe daraja takatifu na Martino.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Dom Plaine, Vie inédite de saint Corentin (avec traduction), in "Bulletin de la Société archéologique du Finistère", XIII (1886), p. 118-153 (dal ms. Bruxelles, Bibliothèque royale, n°3472)
 E. C. Fawtier-Jones, La vita ancienne de saint Corentin, in "Mémoires de la Société d'histoire et d'archéologie de Bretagne", VI (1925), p. 8
 André-Yves Bourgès, À propos de la Vita de saint Corentin (consultabile http://www.scribd.com/doc/2348350/A-propos-de-la-vita-de-saint-Corentin )
 André-Yves Bourgès, La chanson d'Aiquin et saint Corentin, Hagiohistoriographie médiévale, 2009 (consultabile http://andreyvesbourges.blogspot.com/2009/05/la-chanson-daiquin-et-saint-corentin.html )

Viungo vya nje 

Waliozaliwa 375
Waliofariki 453
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Valeriano wa Avensano

Valeriano wa Avensano (377 hivi - 457) alikuwa askofu wa Avensa, leo Bordj-Hamdouna, Tunisia, katika karne V, ambaye pamoja na maaskofu wenzake 8 alifukuzwa na mfalme Genseriko wa Wavandali kwa amri ya kwamba mtu yeyote asimkaribishe nyumbani wala shambani.

Kwa hiyo alilala barabarani ingawa alikuwa na umri wa miaka 80. 	
 
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 15 Desemba, lakini pia 28 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki karne ya 5
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Jean-Pierre Sauvage

Jean-Pierre Sauvage (amezaliwa 21 Oktoba, 1944) ni mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na James Fraser Stoddart na Bernard Feringa alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

Marejeo

Viungo vya Nje
5 Things to Know About ‘Molecular Machines’ , Time Magazine Oct. 5, 2016, iliangaliwa 23.10.2016

Waliozaliwa 1944
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Kemia
James Fraser Stoddart

James Fraser Stoddart (amezaliwa 24 Mei 1942) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uskoti. Alifanya kazi katika Uskoti, Uingereza, Kanada na tangu mwaka 2002 Marekani. Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na Jean-Pierre Sauvage na Bernard Feringa  alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

Marejeo

Viungo vya Nje
5 Things to Know About ‘Molecular Machines’ , Time Magazine Oct. 5, 2016, iliangaliwa 23.10.2016

Waliozaliwa 1942
Wanasayansi wa Uskoti
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Bernard Feringa

Bernard Lucas „Ben“ Feringa (amezaliwa 18 Mei 1951) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uholanzi. 

Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na Jean-Pierre Sauvage na James Fraser Stoddart  alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

Marejeo

Viungo vya Nje
5 Things to Know About ‘Molecular Machines’ , Time Magazine Oct. 5, 2016, iliangaliwa 23.10.2016

Waliozaliwa 1951
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Kemia
Yoshinori Ohsumi

Yoshinori Ohsumi (amezaliwa 9 Februari, 1945) ni mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Anajulikana hasa kwa utafiti wake katika mchakato wa autofagia ambako mwili unavunja seli zisizotakiwa au zisizohitajika tena na kutumia molekuli zake kwa kujenga seli mpya.

Mwaka wa 2016 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Marejeo

Viungo vya Nje
What is Autophagy? , By Dr Ananya Mandal, MD, tovuti ya medical-news.net 7 Oktoba 2014, iliangaliwa 23.10.2016

Waliozaliwa 1945
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Grasyano wa Tours

Grasyano (kwa Kilatini: Catianus, Gatianus, Gratianus; kwa Kifaransa: Cassien, Gatien, Gratien) (karne ya 3 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Tours (Ufaransa).

Maisha
Kadiri ya wanahistoria Wakristo. chini ya kaisari Decius (250 BK), Papa Fabian alituma maaskofu 7 kutoka Roma kwenda Gallia (Ufaransa wa leo) wakahubiri Injili: Grasyano huko Tours, Trofimo huko Arles, Paulo huko Narbonne, Saturnini huko Toulouse, Denis huko Paris, Austremoni huko Clermont na Martial huko Limoges. 

Grasyano aliinjilisha kwa nusu karne dhidi ya upinzani wa wenyeji. Hata hivyo, kadiri ya Catholic Encyclopedia, alifaulu kukusanya waamini na kuwatuma kuanzisha makanisa, hivi kwamba alipofariki jimbo la Tours lilikuwa imara.

Baada ya kifo chake 
Baada ya kifo cha Grasyano, dhuluma dhidi ya Wakristo zilianza tena, hivyo jimbo lilibaki bila askofu kwa muda wa miaka 36, waamini walitawanywa kiasi cha kupoteza uhusiano na kazi ya mwanzilishi. Gregori wa Tours aliandika kwamba askofu wa pili aliitwa Lidorius na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371.

Martino alikuta Wakristo wachache mjini, lakini kumbukumbu ya Grasyano ilikuwa hai. Martino mwenyewe aliona kaburi la Grasyano na kumheshimu daima.

Tangu kale Grasyano anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Catholic Encyclopedia: Saint Gatianus
 Abbé L. Jaud, Vie des Saints pour tous les jours de l'année, Tours, 1950.  (French)
 Henry James, A Little Tour in France , chapter III
  San Graziano (Gaziano) di Tours

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki karne ya 3
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Kimuji cha Kaskazini

Kimuji ya Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimuji ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuji ya Kaskazini iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuji ya Kaskazini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuji ya Kaskazini 
lugha ya Kimuji ya Kaskazini katika Glottolog
lugha ya Kimuji ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kimuji cha Kusini

Kimuji ya Kusini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimuji ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuji ya Kusini iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuji ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuji ya Kusini 
lugha ya Kimuji ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kimuji ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kimuji cha Qila

Kimuji ya Qila ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kimuji ya Qila imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuji ya Qila iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuji ya Qila kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuji ya Qila 
lugha ya Kimuji ya Qila katika Glottolog
lugha ya Kimuji ya Qila kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kimulam

Kimulam ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wamulao. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimulam imehesabiwa kuwa watu 86,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimulam iko katika kundi la Kikam-Sui.

Viungo vya nje
lugha ya Kimulam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimulam
lugha ya Kimulam katika Glottolog
lugha ya Kimulam kwenye Ethnologue

Lugha za China
Flaviano wa Roma

Flaviano wa Roma (aliuawa Montefiascone, 22 Desemba 361) alifia dini ya Ukristo katika dhuluma ya kaisari Juliano mwasi mwaka 361].

Inasemekana kwamba alikuwa mkuu wa jiji la Roma, lakini dhuluma ilipoanza tena alipaswa kumuachia cheo Aproniano, adui yake mkubwa na mfuasi wa dini ya jadi.

Kwa kuwa alikamatwa akizika wafiadini 3, alitiwa kwa moto alama ya watumwa na kupelekwa Aquas Taurinas (labda Montefiascone ya leo) afanye kazi ya shokoa, mpaka alipouawa tarehe 22 Desemba 361.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Alban - Butler | Il primo grande dizionario dei santi secondo il calendario| 2001| Edizioni PIEMME S.p.A | Casale Monferrato|isbn= 88-384-6913-X
 A. Cattabiani | Santi d'Italia, Volume secondo | Rizzoli| Milano | 2004 | isbn=88-17-00335-2
 T. Vitaliano | La basilica di San Flaviano a Montefiascone. Restauri di affreschi: ipotesi | Ediart| 1987
 M. Mari | Le reliquie del martire Flaviano | Centro iniziativeculturali| Montefiascone| 1991

Viungo vya nje 
[]

Waliofariki karne ya 4
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Harakati ya Mazungumzo ya Kitaifa ya Tunisia

Wanne kwa Mazungumzo ya Kitaifa (ar. الرباعي التونسي للحوار الوطني, far. Quartet du dialogue national) ni maungano ya taasisi nne nchini Tunisia zilizounga mkono kujenga demokrasia na amani nchini baada ya mapinduzi ya mwaka 2011. 

Baada ya mapinduzi hii na uchaguzi huru ya kwanza kulikuwa na kipindi cha mvurugo na mashambulio ya kigaidi kilichoelekea kuingiza Tunisia katika vita ya wenyewe kwa wenyewe au udikteta mpya.

Katika hali hii taasisi nne ziliungana kwa shabaha ya kutunza demokratia na kuongoza mabadiliko kwa njia ya amani na haki. Taasisi hizi ni 
 Chama cha Wafanyakazi wa Tunisia (UGTT, Union Générale Tunisienne du Travail)
 Umoja wa Makampuni ya Tasnia na Biashara ya Tunisia (UTICA, Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat)
 Shirika ya Kutetea Haki za Binadamu Tunisia (LTDH, La Ligue Tunisienne pour la Défense des Droits de l'Homme)
 Umoja wa Wanasharia wa Tunisia (Ordre National des Avocats de Tunisie)

Harakati hii iliweza kukusanya wadau kutoka pande zote za siasa, uchumi na jamii kwenye mikutano ya majadiliano ya kitaifa.

Mwaka 2015 2015 harakati ya taasisi nne ilipewa Tuzo ya Nobel ya Amani kwa "michango muhimu katika ujenzi wa demokrasia ya kushirikisha pande zote nchini Tunisia baada ya mapinduzi ya 2011".

Kaci Kullmann Five, mwenyekiti wa kamati ya Nobel alsema: "Walileta mchakato ya kisiasa na ya amani wakati taifa lilikuwa karibu na vita ya wenyewe kwa wenyewe."

Marejeo

Tunisia
Yohane wa Kety

Yohane wa Kety (kwa Kipolandi Jan z Kęt au Jan Kanty) (23 Juni 1390 - 24 Desemba 1473) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki, mwanafalsafa, mwanafizikia na mwanateolojia kutoka Poland.

Papa Klementi X alimtangaza mwenye heri tarehe 28 Machi 1676. Halafu Papa Klementi XIII alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Julai 1767.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Desemba, lakini pia 20 Oktoba.

Maisha
Alizaliwa Kęty, karibu na Oświęcim, Poland. 

Baada ya kusoma chuo kikuu cha Kraków alipopata digrii mbili, mwaka 1418 alifikia udaktari wa falsafa. 

Miaka 3 iliyofuata alifundisha falsafa na kujiandaa kwa upadrisho. 

Baadaye akawa gombera katika shule ya Wakanoni huko Miechow, akarudi Krakow kufundisha Sacrae Scripturae (Maandiko Matakatifu). Pia alipata udaktari wa teolojia na kuwa mkuu wa idara hiyo. 

Yohane alitumia muda mrefu kunakili vitabu vya Biblia, teolojia n.k.

Katika fizikia, alisaidia kuendeleza theory of impetus ya Jean Buridan, akitangulia michango ya Galileo Galilei na Isaac Newton.

Huko Kraków, alijulikana sana kwa huruma na ukarimu wake kwa maskini, hasa wanafunzi wa chuo kikuu wenye shida. Alijipatia mahitaji halisi tu, ili kugawa mara kwa mara misaada kwa mafukara. 

Mara moja alihiji hadi Yerusalemu na mara nne alihiji kwa miguu hadi Roma.

Aliendelea kufundisha hadi kifo chake mwaka 1473, alipokuwa na umri wa miaka 83.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Biography from the Canons Regular of Saint John Cantius 
Bull of Canonization (1767) by Pope Clement XIII 
Novena to Saint John Cantius 
Biography at The Catholic Forum 
Patron Saints Index: Saint John Cantius 
The Saints: A concise Biographical Dictionary, (ed. John Coulson), Hawthorn Books, Inc. 1960 

Waliozaliwa 1390
Waliofariki 1473
Mapadri
Watakatifu wa Poland
Wanafalsafa wa Poland
Wanateolojia wa Poland
Wanafizikia wa Poland
Juan Manuel Santos

Juan Manuel Santos Calderón (alizaliwa 10 Agosti 1951) ni mwanasiasa nchini Kolombia. Mwaka 2010 alikuwa rais  akifuatana na mtangulizi wake Álvaro Uribe. Katika serikali ya Uribe alishika ofisi ya waziri wa ulinzi.

Tangu kuwa mkuu wa serikali Calderon alijaribu kusaidia maskini na hasa kumaliza vita ya wenyewe kwa wenyewe katika sehemu kubwa za nchi yake. Alianza majadiliano na kundi la wanamgambo ya FARC na kufikia mapatano ambako wanachama FARC watasamehewa makosa na mashtaki yote, wanahidiwa viti 10 bungeni na kukabidhi silaha kwa serikali.

Mapatano haya yalipowekwa mbele ya wananchi katika kura yalikataliwa kwa kura 50,000 kitaifa kwa sababu upinzani dhidi ya msamaha kwa jinai zilizotekelezwa na FARC.

Hata hivyo kazi ya Santos iliwahi kuangaliwa na kamati ya Nobel. Kamati ya Tuzo ya Nobel ya Amani iliamua kumkabidhi rais Santos tuzo ya amani hata baada ya kujua matokeo ya kura.

Marejeo

Wanasiasa wa Kolombia
Waliozaliwa 1951
Watu walio hai
Watoto wa Bethlehemu

Watoto wa Bethlehemu (waliuawa 5 KK hivi) ni watoto wa kiume wa chini ya miaka 2 waliopatikana Bethlehemu na kuuawa kwa agizo la mfalme Herode Mkuu (Math 2:16-18).

Sababu ni kwamba mamajusi kutoka mashariki walikuwa wamefika Yerusalemu ili kumtafuta mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa na hatimaye kumzawadia. Habari hiyo ilimshtusha Herode na kumfanya atake kumuua.

Aliposikia kwamba mamajusi walirudi kwao kutoka Bethlehemu bila kumpa taarifa kamili juu ya mtoto, aliagiza wauawe watoto wote wa kiume wa kijiji hicho wenye umri chini ya miaka 2.

Imekadiriwa kwamba watoto hao waliweza kuwa 20-40 hivi. 

Hata hivyo, mlengwa mwenyewe, Yesu, alinusurika kwa wazee wake kutoroka naye hadi Misri, waliposhi kama wakimbizi mpaka baada ya kifo cha Herode.

Kwa kuwa watoto hao waliuawa kwa niaba ya Yesu, wanaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mengi kama wafiadini.

Sikukuu yao inaadhimishwa tangu karne ya 5, hasa tarehe 27 Desemba na 28 Desemba.

Ingawa habari hiyo haipatikani nje ya Injili, tabia ya Herode ilikuwa ya namna hiyo, hata aliua watoto wake 3, mke wake mmojawapo na mama-mkwe.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Albright, W. F. and C. S. Mann. "Matthew." The Anchor Bible Series. New York: Doubleday & Company, 1971.
Clarke, Howard W. The Gospel of Matthew and its Readers: A Historical Introduction to the First Gospel. Bloomington: Indiana University Press, 2003.
Robert Eisenman, 1997. James the Brother of Jesus: The Key to Unlocking the Secrets of Early Christianity and the Dead Sea Scrolls. Viking/Penguin.
Goulder, M. D. Midrash and Lection in Matthew. London: SPCK, 1974.
Jones, Alexander. The Gospel According to St. Matthew. London: Geoffrey Chapman, 1965.
Schweizer, Eduard. The Good News According to Matthew. Atlanta: John Knox Press, 1975.

Viungo vya nje

Catholic Encyclopedia: "Holy Innocents"
Images of the "Massacre of the Innocents"
The Holy Martyred 14,000 Infants
The Massacre of the Innocents by H. Colombo from the De Verda Collection

Waliofariki 5 KK
Watu wa Biblia
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Israeli
Yesu Kristo
Jina takatifu la Yesu

Jina takatifu la Yesu (kwa Kiebrania יֵשׁוּעַ, Yēšū́aʿ, Yeshua'; yaani "YHWH anaokoa", hivyo "Mungu Mwokozi") ni namna jina la Yesu linavyotajwa na wafuasi wake kwa heshima kubwa zaidi ya Mungu Baba.

Historia
Katika Kanisa Katoliki ibada hiyo ilistawi hasa mwishoni mwa karne za kati, sambamba na ile kwa Moyo mtakatifu wa Yesu.

Litania ya Jina Takatifu ilitungwa na Wafransisko wa karne ya 15 (Bernardino wa Siena na Yohane wa Capistrano) walioeneza sana ibada hiyo. 

Sikukuu ya Jina Takatifu ilikubaliwa mwaka 1530. Siku hizi inaadhimishwa na Kanisa la Kilatini kama kumbukumbu tarehe 3 Januari.

Hata hivyo heshima kwa jina hilo takatifu ilianza na Ukristo wenyewe (taz. Mdo 4:10). Karne hata karne, Wakristo wamelitumia wakiamini lina uwezo wa pekee sana.

Heshima hiyo ilisisitizwa na Mtume Paulo kwa ajili ya wokovu (Fil 2:10; taz. Rom 10:3). Kwa kuwa yeye alidai kwa jina la Yesu kila goti lipigwe mbinguni, duniani na kuzimu, imekuwa desturi ya wengi walau kuinamisha kichwa katika kulitaja, kama anavyotakiwa kufanya padri wa Kanisa la Kilatini wakati wa Misa.

Ibada ya namna hiyo ipo katika Ukristo wa mashariki pia (k.mf. Sala ya Yesu). Vilevile madhehebu mbalimbali yanaadhimisha sikukuu hiyo kwa jina lilelile la Wakatoliki au kama Tohara ya Yesu, kwa kuwa ndipo alipopatiwa jina, siku ya nane baada ya kuzaliwa.

Tanbihi

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia: Feast of the Holy Name

Yesu Kristo
Liturujia
"Weird Al" Yankovic

Alfred Matthew "Weird Al" Yankovic (amezaliwa 23 Oktoba 1959) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

Marejeo

Viungo vya Nje
 

waigizaji filamu wa Marekani
Imhotep

Imhotep (pia Immutef, Im-hotep au Ii-em-Hotep; aliitwa Imuthes (Ἰμούθης) na Wagiriki wa Kale; kwa hieroglifi ỉỉ-m-ḥtp "anayekuja kwa amani"; takriban karne ya 27 KK (~ 2650–2600 KK)) alikuwa mwandishi na mtaalamu wa Misri ya Kale. 

Chini ya Farao Djoser wa nasaba ya tatu ya Misri Imhotep alikuwa afisa mtendaji mkuu. Anajulikana kama mhusika katika ujenzi wa piramidi ya Djoser.

Mara nyingi anatajwa kama msanifu wa kwanza anayejulikana na pia mhandisi, na tabibu katika historia anayejulikana kwa jina.

Hali halisi hatuna habari kamili juu yake isipokuwa maandishi ya kumsifu yaliyowekwa baada ya kifo chake. Hapo aitajwa kuwa 
"Mtendaji mkuu wa Farao, tabibu, mwakilishi wa kwanza wa mfalme wa Misri ya Juu, afisa mtawala wa Ikulu Kubwa, Kuhani Mkuu wa Heliopolis, Mjenzi Mkuu, Seremala Mkuu, Mchongaji Mkuu, Mfinyanzi Mkuu"

Baada ya kifo chake aliheshimiwa kama mungu katika hekalu ya Memphis, baadaye pia kama mshairi na mwanafalsafa. Maneno yake yalinukuliwa mara nyingi .

Kaburi lake lilifichwa vema haikujulikana hadi leo hii  lakini wengi wanadhani iko mahali fulani huko Saqqara.

Marejeo

Kujisomea

Viungo vya Nje

 Imhotep (2667 BC - 2648 BC), BBC History

Watu wa Misri ya Kale
Bonaventura Porta

Bonaventura Porta (Castelmassa, 21 Oktoba 1866 - Pesaro, 15 Desemba 1952) alikuwa askofu Mkatoliki nchini Italia. 

Alipata upadrisho tarehe 22 Machi 1890.

Tangu 1917 hadi 1952 alikuwa askofu wa Jimbo la Pesaro hadi kifo chake.

Viungo vya nje

 Ukurasa wa Askofu Porta katika Catholic Hierarchy

Waliozaliwa 1866
Waliofariki 1952
Maaskofu Wakatoliki
Bob Hoskins

Robert William "Bob" Hoskins, Jr. (amezaliwa tar. 26 Oktoba, 1942) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka Ufalme wa Maungano.

Marejeo

Viungo vya Nje
 

Waigizaji filamu wa Uingereza
Orchestra Mambo Bado

ilikuwa bendi ya muziki wa dansi kutoka Dar es Salaam, Tanzania. Bendi ilianzishwa na mnamo 1982/83 ikiwa chini ya Tchimanga Kalala Assossa, kwa bahati mbaya, bendi haikudumu sana ikafa.

Historia yake
Mwaka 1982/83 Tchimanga Kalala Assossa alianzisha na kuongoza bendi iliyoweza kutia changa moto katika ulimwengu wa muziki wakati huo. Bendi hiyo iliitwa Orchestra Mambo Bado na mtindo wake wa Bomoa Tutajenga Kesho. Wanamuziki katika bendi hiyo walikuwa Tchimanga Assossa, Kiongozi na mwimbaji, Kazembe wa Kazembe mpiga solo (pamoja na jina hilo alikuwa Msukuma), William Maselenge, rythm guitar, Huluka Uvuruge  solo gitaa ya pili, Sadi Mnala drums, Mzee Albert Milonge solo ya pili, Lucas Faustin mwimbaji, John Kitime muimbaji na rythm guitar, George Mzee muimbaji, Athuman Cholilo muimbaji, Likisi Matola Bass na keyboards, Jenipher Ndesile mwimbaji, Selemani Nyanga Drums. Albamu ya kwanza ya bendi hii ilikuwa na nyimbo zilizotamba kama vile Kutokuelewana, Bomoa Tutajenga Kesho , hii ilipigwa marufuku.

Mwanzo zama za DDC Mlimani Park hadi Mambo Bado
Mwaka 1981 Bendi ya DDC Mlimani Park ilimfuata Kongo na kumleta tena hapa nchini ambapo mkataba wake ulipomalizika alirudi Kongo tena kwao akiwa kaacha kibao kinachokwenda kwa jina la ‘Gama Unisamehe’. Mwaka uliofuata alifuatwa tena na Mzee Makassy, na kukaa na bendi ya Orchestra Makassy na hatimaye mwaka 1984 kutua kwenye kundi la Orchestra Mambo Bado alipokutana na nyota kadhaa.

Miongoni mwa nyota hao ni mwanadada Jenifa Ndesire, John Kitime, Likisi Matola, William Maselenge, Huluka Uvuruge, Sadi Mnala, George Mzee pamoja na Lucas Faustine ambaye kwa mara ya mwisho alikuwa Polisi Brass Band. Nyota yake ya kimuziki ilianza kung'aa vyema akiwa Orchestra Mambo Bado, kwani aliibuka na vibao vingi moto wa kuoteambali, kama vile; ‘Bomoa Tutajenga Kesho’ na Kutokuelewana, Chance na vinginevyo”. Alidumu Mambo Bado kwa muda mfupi tu kwani mwaka 1985 alirudi tena Maquis Original, bendi iliyokuwa imekusanya magwiji wengi wa muziki wa dansi kuliko zote nchini Tanzania.

Tazama pia
Cuban Marimba
Msondo Ngoma
Kilwa Jazz
Marquis Original
DDC Mlimani Park

Viungo vya Nje
http://www.johnkitime.co.tz/tchimanga-kalala-assosa-mwanamuziki-na-mtunzi-wa-vitabu/  katika blogu ya Ank Jay Kitime
 katika blogu ya Ank Jay Kitime
Bendi za muziki wa Tanzania
Muziki wa dansi
Raimundi wa Penyafort

Raimundi wa Penyafort, O.P., (kwa Kikatalunya Sant Ramon de Penyafort; kwa Kihispania San Raimundo de Peñafort, Vilafranca del Penedès, Catalonia, 1175 hivi; Barcelona, 6 Januari 1275) alikuwa padri maarufu kwa utaalamu wake katika masuala ya sheria.

Mkusanyo wake wa sheria za Kanisa Katoliki uliendelea kuwa wa msingi hata karne ya 20. Pia aliandika vizuri sana kuhusu sakramenti ya kitubio.

Aliongoza shirika la Wahubiri na kulipatia katiba mpya; pia alisaidia kuanzisha lile la Wamersedari.

Papa Paulo III alimtangaza mwenye heri mwaka 1542 na Papa Klementi VIII kuwa mtakatifu tarehe 29 Aprili 1601.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Januari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Katika Catholic Encyclopedia

Waliozaliwa 1175
Waliofariki 1275
Wadominiko
Mapadri
Wanasheria
Watakatifu wa Hispania
Laurenti Giustiniani

Laurenti Giustiniani, C.R.S.A. (Venezia, leo nchini Italia, 1 Julai 1381 – Venezia, 8 Januari 1456), alikuwa kwanza mkanoni, halafu askofu wa Venezia, wa kwanza mwenye cheo cha Patriarki.

Maandishi yake, yakiwemo ya hotuba, barua na maisha ya kiroho, yamechapwa upya mara nyingi.

Papa Klementi VII alimtangaza mwenye heri mwaka 1524 na Papa Alexander VIII mtakatifu tarehe 16 Oktoba 1690.

Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake

Picha

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Orodha ya Watakatifu wa Afrika

Tanbihi

Viungo vya nje
Lawrence Justinian katika Catholic Encyclopedia

Waliozaliwa 1381
Waliofariki 1456
Wakanoni
Waaugustino
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Adriani wa Canterbury

Adriani wa Canterbury, O.S.B. (alifariki 9 Januari 710) alikuwa mmonaki msomi na hatimaye kwa miaka 39 abati huko Canterbury, Kent, Uingereza.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Maisha
Kadiri ya Beda Mheshimiwa, alikuwa Mberberi kutoka Afrika Kaskazini.

Baada ya kuongoza monasteri karibu na Napoli, Papa Vitalian alimteua mara mbili kuwa askofu mkuu wa Canterbury, lakini alikataa akipendekeza wengine. 

Theodoro wa Tarso alipokubali, Vitalian alimuagiza Adriani aongozane naye kwenda Britania, kwa sababu alijua njia hadi Galia. 

Theodoro alifika huko 669, kumbe Adriani alizuiwa kwa muda, lakini alipofika tu Canterbury alifanywa abati kama Papa alivyokuwa ameagiza. 

Adriani akiwa maarufu kwa ujuzi wake wa Biblia, Kigiriki na Kilatini aliowashirikisha wanafunzi wengi,
, pamoja na kuwa kiongozi bora, alifanya monasteri yake kuwa na athira kubwa.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
Long, George. The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge. London: Longman, Brown, Green & Longmans, 1842-1844. 4 vols.
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.

Viungo vya nje
 CatholicSaints.Info Adrian of Canterbury
 Catholic Online Saints and Angels St Adrian

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 710
Wamonaki
Wabenedikto
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Watakatifu wa Uingereza
Mlupini

Milupini (Lupinus spp.) ni mimea ya nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Mbegu zao huitwa malupini. Spishi kadhaa hukuzwa ili kuvuna malupini kwa chakula cha watu, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba, mlupini buluu na spishi ya Amerika ya Kusini Lupinus mutabilis.  Spishi nyingine hukuzwa kwa malisho ya wanyama, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba na mlupini njano. Lazima malupini yalowekwe katika maji na chumvi kwa muda wa siku kadhaa kabla kuyapika, kwa sababu yana sumu.

Spishi za Afrika
 Lupinus albus, Mlupini Mweupe (Lupinus albus)
 Lupinus angustifolius, Mlupini Majani-membamba (Lupinus angustifolius)
 Lupinus atlanticus, Mlupini wa Kiatlantiki (Lupinus atlanticus)
 Lupinus cosentinii
 Lupinus digitatus
 Lupinus hispanicus, Mlupini wa Hispania
 Lupinus luteus, Mlupini Njano (Lupinus luteus)
 Lupinus micranthus, Mlupini Maua-madogo
 Lupinus palaestinus, Mlupini Kijivucheupe
 Lupinus pilosus, Mlupini Buluu (Lupinus pilosus)
 Lupinus princei
 Lupinus somaliensis, Mlupini Somali

Picha

Mharagwe na jamaa
Mpupu (Fabaceae)

Mipupu ni mimea yenye nywele zinazowasha au zinazochoma. Ile ya nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe) ni aina ya mharagwe unaotoa majani machanga na makaka yenye nywele zinazowasha. Makaka na mbegu zake huitwa upupu. Mpupu hukuzwa sana kama gubiko la udongo ili kuzuia magugu na kukauka. Mimea iliyokomaa hulimwa mara nyingi katika udongo kama mbolea kijani. Upupu huliwa pengine, hasa wakati wa njaa.

Picha

Mharagwe na jamaa
Kimulao

Kimulao ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wagelao. Idadi ya wasemaji wa Kimulao imehesabiwa kuwa wazee wachache tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimulao iko katika kundi la Kikra.

Viungo vya nje
lugha ya Kimulao kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimulao 
lugha ya Kimulao katika Glottolog
lugha ya Kimulao kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kimuya

Kimuya ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wamuya. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimuya imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuya iko katika kundi la Kiqiangiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuya
lugha ya Kimuya katika Glottolog
lugha ya Kimuya kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kimuzi

Kimuzi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kimuzi imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuzi iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kimuzi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimuzi
lugha ya Kimuzi katika Glottolog
lugha ya Kimuzi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Benedikto Biscop

Benedikto Biscop (628 hivi – 12 Januari 690), alikuwa mmonaki msomi wa Uingereza aliyeanzisha monasteri ya Monkwearmouth-Jarrow na maktaba yake maarufu. Ndipo alipofariki baada ya kulala miaka 3 mfululizo kutokana na ugonjwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Maisha
Mtoto wa ukoo maarufu wa Northumbria, alipofikia umri wa miaka 25, Benedikto alikwenda Roma kwa mara ya kwanza kati ya 5, akirudi amejaa bidii "kwa ustawi wa Kanisa la Uingereza"

Miaka 12 baadaye Benedikto alikwenda tena Roma, na wakati wa kurudi alibaki miaka 2 (665-667) katika monasteri ya Lérins, alipopata malezi, na hatimaye kuwekwa wakfu kama mmonaki kwa jina jipya la "Benedikto". 

Halafu akaenda tena Roma alipoagizwa na Papa kuongozana na askofu mkuu Theodoro wa Tarso hadi Canterbury (669). Walipofika Theodoro alimfanya Benedikto abati wa Canterbury, akashika nafasi hiyo miaka 2.

Katika safari zake, Biscop alikusanya vitabu vingi, kama 250, kuhusu Biblia, lakini pia fasihi n.k. Lengo lake lilikuwa kwamba ndani ya ugo wa monasteri Wabenedikto wafaidike na lishe ya akili kufikia upendo kamili kwa ustawi wa Kanisa.

Mwaka 674 alipewa eneo kubwa kwa ajili ya kuanzisha monasteri mpya. Hapo akatafuta barani mafundi wa hali ya juu ili kujenga kwa usanifu.

Alikwenda Roma kwa mara ya mwisho mwaka 679 ili kupata vitabu vingine, masalia, mafundi na fadhili kadhaa kutoka kwa Papa Agatho.

Mwaka 682 Benedikto alimteua Eosterwine kama mwandamizi, lakini mfalme, kwa kufurahia maendeleo ya monasteri, alimuongezea eneo ili kuanzisha ya pili huko Jarrow kwa wamonaki 20 chini ya Ceolfrid.

Lengo la Benedikto lilikuwa kuanzisha monasteri bora huko Uingereza, kufuatana na mifano aliyoiona barani. Alikuwa wa kwanza kujenga huko kwa mawe na vioo. Ndipo mwanafunzi wake bora, Beda alipoweza kuandika vitabu vyake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Vyanzo
Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 4#18
Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 5#19
Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 5#21
HAbb Bede, Lives of the Abbots of Wearmouth and Jarrow
Attwater, Donald and Catherine Rachel John. The Penguin Dictionary of Saints. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
Bede's World guidebook, 2004
AVCeol: Anonymous, "Life of Abbot Ceolfrith" in Webb & Farmer (eds), The Age of Bede. London: Penguin, 1983. ISBN 0-14-044727-X
Blair, Peter Hunter, The World of Bede. Cambridge: Cambridge University Press, 1970. ISBN 0-521-39138-5.
Benedict Biscop at Catholic Forum 

Waliozaliwa 628
Waliofariki 690
Wamonaki
Wabenedikto
Watakatifu wa Uingereza
Kinaluo

Kinaluo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinaluo imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaluo iko katika kundi la Kingwi.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaluo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaluo 
lugha ya Kinaluo katika Glottolog
lugha ya Kinaluo kwenye Ethnologue

Lugha za China
Freddy Kasheba

Freddy Ndala Kasheba (1946 - 22 Oktoba 2004) alikuwa mwanamuziki maarufu katika miondoko ya muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo-Tanzania. Pia alifahamika sana kwa wimbo wake "Kesi ya Khanga".

Historia yake na muziki
Freddy alianza kufundishwa gitaa na baba yake wakati akiwa na umri wa miaka 12. Baba yake alijua kupiga gitaa japo hakufanya kazi ya uanamuziki, alikuwa akipiga gitaa nyumbani baada ya saa za kazi. Moja ya bendi maarufu ambazo zilimtambulisha sana Freddy ilikuwa Orchestra Fauvette, Freddy alieleza kuwa bendi ya Orchestra Fauvette ilianza tarehe 7 mwezi wa sita mwaka 1964 katika jiji la Lubumbashi huko Jamhuri ya Kidemokrasi ya Kongo. Jina hilo Fauvette kwa Kiswahili ni Chiriku, bendi ilikuwa na muimbaji ambaye waliamini alikuwa anaimba kama chiriku na hivyo kuipa bendi hiyo jina hilo. Vyombo vyao vya muziki walinunua Ujerumani kupitia duka la muziki la Dar es salaam Music House (duka lipo mpaka leo). Vyombo vilikuwa  vya aina ya Hofner, jina lililoheshimika sana kwa wanamuziki wakati huo.

Kati ya nyimbo ambazo zilipigwa katika kipindi hicho ni Camarade ya nzela, ambayo Freddy alieleza ni wimbo uliokuwa ukizungumzia rafiki wa kukutana nae barabarani au njiani, ambaye roho yake huwa kama sanduku la nguo, ambalo ndani yake huwezi kujua kuna nini. Pia ulipigwa wimbo Jacqueline ambao ulitungwa na mwenyewe Freddy ambao alieleza alikuwa alimtungia mpenzi wake aliyempenda Jacqueline. Wimbo mwingine uliopigwa katika kipindi hicho ni Nono na Kalemie, wimbo huu ulitunguiwa binti aliyeitwa Nono mkazi wa Kalemie ambaye alikuwa mpenzi mkubwa wa bendi ya Fauvette.

Safari ya kuja DAR na Fauvette
Fauvette ilifika Dar na kuwa inapiga katika ukumbi wa White House Ubungo, lakini kwa miaka hiyo Ubungo ilikuwa mbali sana na mji, na kulikuwa na ajali nyingi zikiwapata wapenzi wa bendi katika usafiri wa kutoka kwenye muziki, hivyo bendi ikaamua kuhamia ukumbi wa Mikumi Tours ambapo walikuwa wakipiga Ijumaa, Jumamosi na Jumapili. Fauvette walikuwa na ndoto ya kuwa bendi bora Afrika. Hawakufikia huko lakini waliweza kuweka alama kubwa katika historia ya muziki wa Afrika mashariki na Kati

Ufundi katika upigaji wa gitaa
Kasheba aliweza kuimarisha jina lake zaidi alipolifanya maarufu gitaa la nyuzi kumi na mbili, mwenyewe akiliita nyuzi dazani, hasa alipoanza kulipiga kwa mtindo wa Dukuduku akiwa Safari Sound Orchestra. Pamoja na bendi hizo Kasheba pia alipitia Safari Nkoy, Zaita Muzika, Kasheba group, pia alipita Maquis, na kwa wiki chache alipitia Tancut Almasi.

Kifo
Kasheba alifariki 22 Oktoba 2004 akiwa na miaka 58. Na kuzikwa katika makaburi ya Kinondoni, Dar es Salaam.

Tazama pia
Tshimanga Assosa
Vumbi Kahanga
Marquis Original

Viungo vya Nje
http://www.johnkitime.co.tz/leo-ni-miaka-kumi-toka-siku-alipofariki-ndala-kasheba/  katika blogu ya Anko Jay Kitime

Waliozaliwa 1946
Waliofariki 2004
Wanamuziki wa Tanzania
Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mzizi

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Mizizi

Mzizi katika isimu ni sehemu muhimu sana ya neno ambayo haibadiliki hata kama neno litafanyiwa uambishaji, ukanushi, unyambulishaji na kadhalika. Sehemu hii ikibadilika, hata dhana ya neno hilo hubadilika  

Mzizi wa neno ni sehemu ya neno inayobaki baada ya kuondoa viambishi tamati na viambishi awali au, kwa maneno mengine, mzizi wa neno ni sehemu yake inayobaki baada ya kuondoa viambishi vyote. 

Kwa mfano: mzizi wa neno "Analima" ni "lim". Hii hutokana na kuchukua neno na kisha kulitafutia shina lake (kitenzi) na kisha kuondoa kiambishi tamati "a".

Jinsi ya kupata mzizi wa neno
 Chukua neno lenyewe.Mfano; "Analima"
 Tafuta shina la neno hilo (neno hilo katika kitenzi chake).Mfano; shina la neno (Analima) ni "lima".
 Kisha ondoa kiambishi tamati "a".Mfano;Lima - a =Lim (kwa hiyo neno hilo ni mzizi wa neno analima).
Kwa hiyo, MZIZI WA NENO = SHINA-A.

Kwa mfano: neno "anakimbia" mzizi wa neno ni "kimbi". Kutokana na mzizi huo, unaweza kuzalisha maneno kama sitakimbia, hakimbii, tunakimbia n.k.

Aina za mizizi ya maneno 
Kuna aina mbili za mizizi ya maneno: 
 Mzizi asilia
 Mzizi mnyumbuliko

Mzizi asilia 
Hii ni aina ya mzizi ambao hupatikana baada ya neno kutafutiwa shina lake na kuondolewa irabu "a" ambayo ni kiambishi tamati. Mfano wa mzizi asilia ni wakati unapochukua neno "Analima" na kulitafutia shina lake ambalo ni "Lima" na kisha kuondoa kiambishi tamati "a".

Hivyo mzizi wa asili ni mzizi ambao hutokana na kitenzi halisi. Yaani, ni mzizi ambao umejengwa kwa shina la neno lililoondolewa irabu "a". Kikanuni tunaweza kusema MZIZI = SHINA - A. Mfano katika neno "anakimbia" shina ni "kimbia". Ili kupata mzizi ni lazima utoe irabu "a", hivyo mzizi utakuwa "kimbi" ambao huo tunaweza kuuita mzizi wa asili.

Mzizi mnyumbuliko 
Huu ni aina ya mzizi ambao hupatikana baada ya kutafuta shina la neno na kisha kulifanyia uambishaji na kisha kulifungulia au kuondoa kiambishi tamati "a".

Mfano: "Wapigana" shina lake ni "piga" lakini baada ya kufanyiwa uambisani limekuwa "pigana" ambapo ili kupata mzizi mnyumbuliko tunaondoa herufi "a" katika neno "pigana" ambapo neno hilo mzizi wake mnyambuliko utakuwa "pigan".

Pia neno kama "wanaimbiana" baada  ya kufanyiwa uambishi katika shina lake huwa "imbiana" ambalo baada ya kutolewa kiambishi tamati "a" huwa "imbian"
Kwa upande wa mzizi wa mnyumbuliko, ni mzizi ambao umejengwa kwa mzizi wa asili na viambishi tamati vilivyoondolewa irabu "a". 

Mfano wa maneno ya mnyumbuliko ni kama vile: chezesha, chezeshwa, chezeka n.k. Mfano kitenzi "Chezesha" mzizi wake wa mnyumbuliko ni "Chezesh", hapo mzizi wa asili ni "Chez" na viambishi tamati ni "esh".

Isimu
Kiswahili
Kiambishi tamati

Kiambishi tamati (au viambishi tamati katika dhana ya wingi) ni aina za viambishi vinavyopatikana baada ya mzizi wa neno. 

Mfano: neno "WANALIMIANA" linaundwa hivi:

- WA
- NA
- LIM (mzizi)
- I
- AN
- A

Kwa hiyo, I, AN na A ni viambishi tamati.

Isimu
Kiswahili
Mgwaru

Mgwaru ni mmea wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Maua na makaka yake ni katika mafundo mazito. Mbegu zake huitwa magwaru (kutoka na Kiurdu گوار, guaar). Yamkini mhenga wa mgwaru ni mmea wa Afrika Cyamopsis senegalensis lakini umegeuka mashambani kwa Uhindi na Pakistani.

Mmea huu hukuzwa huko Uhindi na Pakistani hasa lakini siku hizi unaanza kupandwa mahali pengine pia kwa sababu ya gundi ya mbegu zake. Hutumika kwa mbolea kijani na kwa chakula pia. Majani na makaka mabichi huliwa na hata magwaru, lakini lazima yabanikwe kwanza ili kuharibu dumazaji ya tripsini (trypsin inhibitor: tripsini ni kimeng'enya kinachomeng'enya proteini). Mgwaru unaweza kutumika pia kwa malisho lakini lazima makaka yawe yakikomaa kwa sababu makaka mabichi yana asidi hidrosianiki.

Lakini utumiaji muhimu sana wa mgwaru ni utengenezaji wa gundi ya gwaru (guar gum). Magwaru yana endospermi kubwa iliyo na polisakaridi ya galaktosi na manosi. Ikiyeyuka katika maji, haya yanakuwa rojorojo. Kwa hiyo gundi ya gwaru hutumika katika tasnia ya chakula, vitambaa, karatasi, dawa na utamaradi. Tangu hivi karibuni gundi hii hutumika sana katika tasnia ya mafuta na gesi ya mwambatope. Inasaidia maji yaingie katika mivunjiko ya miamba.

Picha

Mharagwe na jamaa
Mimea ya mazao
Postikadi

Postikadi (kutoka ing. post card) ni aina ya barua isiyo na bahasha. Kwa kawaida ni kipande cha kistatili cha karatasi ngumu chenye ujumbe mfupi unaotumwa kwa posta.

Mara nyingi postikadi huwa na picha upande mmoja halafu anwani, stempu na ujumbe mfupi upande wa kinyume. Gharama ya postikadi ni kidogo chini ya gharama ya barua katika bahasha.

Ilhali postikadi haina bahasha ujumbe wake unaweza kusomwa na kila mtu anayeishiska. Kadi hizi zilianza kutumiwa kuanzia miaka ya 1860. Tangu kuwa na bei ndogo kuliko barua idadi ya postikadi kati ya barua iliongezeka. Baada ya kupatikana kwa simu za mkononi, sms na barua pepe postikadi zimepungua sana. Bado zinatumiwa hasa na watu waliosafiri wakitaka kutuma picha ya mahali walipofika.

Kadi za posta za kwanza zilipendekezwa na mkurugenzi wa posta ya Prussia Heinrich von Stefan mnamo 1865, lakini pendekezo lake lilikataliwa kwa sababu mamlaka iliona "umbo lisilofaa kwa kutuma ujumbe" Lakini kwenye mwaka 1869 fomati hiyo ilikubaliwa na posta ya Austria-Hungaria ikafanyikiwa na kuenea.

Tanbihi

Viungo vya Nje 
The Postcard Traders association—Represents professionals within the UK postcard industry.
The International Federation of Postcard Dealers—Represents professional postcard dealers worldwide.
 Japanese Postcard Collecting Research きのう屋日本の絵葉書コレクション
Postcards Collection - The collection of postcards from around the world 
Bowden Postcard Collection Online . Approximately 10,000 digitized postcards, maintained by the Walter Havighurst Special Collections in the Miami University Libraries.
abadie.co.uk , currently the only book of classic John Hinde postcards with the senders messages transcribed
johnhindecollection.com, a website dedicated to John Hinde Postcards

Posta
Dome

Dome au mafuu ni wanyama wa bahari wa oda Sepiida katika ngeli Cephalopoda (kutoka Kiyunani: κεφαλος = kichwa, πους, ποδες = mguu, miguu). Ngisi, pweza, na pweza-kome wamo katika ngeli hii pia. Dome wana kome ya ndani ya kipekee iitwayo kifuu. Licha ya jina lao la Kiingereza, ambalo ni cuttlefish, dome si samaki bali moluska.

Dome wana mboni kubwa zenye umbo la W, mikono minane, na minyiri (tentacles) miwili iliyosamanishwa na vikombe vya kumung'unyia vyenye meno na ambayo hutumika kwa kukamata mawindo yao. Wao kwa ujumla wanakuwa na ukubwa kati ya sm 15 hadi 25 (inchi 5.9 - 9.8), ambapo walio wakubwa kabisa, dome mkubwa (Sepia apama), wanafikia urefu wa sm 50 (inchi 20) kwa urefu wa joho na zaidi ya kg 10.5 kwa uzito. 

Dome hula konokono wadogo, kaa, kamba, samaki, pweza, minyoo na dome wengine. Mahasimu wao ni pamoja na pomboo, papa, samaki, sili, ndege wa bahari na dome wengine. Wastani wa kuishi wa dome ni kati ya mwaka mmoja mpaka miaka miwili. Tafiti za hivi karibuni zinaonyesha dome ni mnyama mwenye akili zaidi miongoni mwa wanyama wasio na uti wa mgongo.  Dome pia ana moja kati ya wiano mikubwa zaidi katika mlingano wa ukubwa baina ya ubongo-na-mwili miongoni mwa wanyama wasio na uti wa mgongo.  

 

Dunia ya mataifa wafuatao mienendo, itikadi, na mifumo mchanganyiko kati ya Ugiriki na Waroma wa Kale (Greco-Roman world) walimthamini dome kama chanzo cha pekee cha pigmenti ya hudhurungi kiumbe hicho aachiayo kupitia mrija wake wakati amestushwa.

Habari mbalimbali na makazi 

Familia Sepiidae, ambayo ina dome wote, hukaa ndani ya bahari yenye maji ya kitropiki / baridi. Wengi wao ni wanyama wa maji ya kina kifupi, ingawa wanajulikana kwa kwenda kina cha kufikia m 600 (ft 2,000).  

Wana mpangilio wa ki-biojiografia usio wa kawaida: kutokuwepo kabisa katika Amerika, lakini kupatikana katika mwambao wa mashariki na kusini mwa Asia, Ulaya ya Magharibi na Mediteranea, pia pamoja na pwani ya Afrika na Australia. Kufikia kipindi familia imekua, katika Dunia ya Kale iliyobashiriwa, kuna uwezekano Atlantiki ya kaskazini ilikuwa na baridi ya kupita kiasi na kina kirefu cha maji kwa wanyama wa aina hii wa maji-joto kuvuka. 

Dome wa kawaida, Sepia officinalis, hupatikana katika Mediteranea, na Bahari ya Kaskazini na Baltiki, ingawa makundi yao yamependekezwa kutokea mpaka kufika kusini kama Afrika Kusini. Wao hupatikana katika vina vya sublittoral, baina ya mstari wa maji kupwa na kingo za rafu ya bara, kwa kiwango cha vipimo vya maji (fathoms) 100 (m 180). "

Tanbihi

Dome
Kinamuyi

Kinamuyi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wanamuyi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinamuyi imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamuyi iko katika kundi la Kinaiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinamuyi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinamuyi 
lugha ya Kinamuyi katika Glottolog
lugha ya Kinamuyi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinarua

Kinarua ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wanaxi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kinarua imehesabiwa kuwa watu 47,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinarua iko katika kundi la Kinaiki. Wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kinaxi tu.

Viungo vya nje
lugha ya Kinarua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinarua 
lugha ya Kinarua katika Glottolog
lugha ya Kinarua kwenye Ethnologue

Lugha za China
Kinaxi

Kinaxi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wanaxi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinaxi imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaxi iko katika kundi la Kinaiki.

Viungo vya nje
lugha ya Kinaxi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinaxi 
lugha ya Kinaxi katika Glottolog
lugha ya Kinaxi kwenye Ethnologue

Lugha za China
Maendeleo

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Maendeleo (maana)

Maendeleo ni mabadiliko yanayoonekana kuboresha hali ya binadamu. 

Hali hiyo inajitokeza katika nyanja mbalimbali za maisha na kulisha mawazo mengi. 

Upande wa sayansi yanahusika na ongezeko la ujuzi kutokana na utafiti na mabadilishano ya matokeo yake.

Upande wa historia yanahusishwa na utambuzi wa kwamba ulimwengu unaweza kuboreshwa zaidi na zaidi kutokana na mchango wa sayansi, teknolojia, uhuru n.k.

Upande wa jamii yanahusishwa na tarajio la kwamba binadamu anaweza kupata hali bora zaidi na zaidi katika mafungamano, siasa, uchumi n.k. 

Upande wa falsafa yanahusishwa na tumaini au hakika ya kuwa hali ya binadamu itazidi kuwa bora. Kinyume chake, wengine wanaonyesha kwamba vipindi vya ustawi vinafuatwa na vingine ambapo maendeleo hayatokei, sanasana ni kurudi nyuma.

Kwa jumla, ni muhimu kutambua kwamba si kila badiliko linaleta maendeleo, au walau maendeleo ya upande mmoja yanaweza yakaendana na hali yu kurudi nyuma upande mwingine.

Mara nyingi inatajwa teknolojia ambayo ikitumika vibaya inaweza kuharibu maadili, uchumi n.k. hata kuangamiza kabisa uhai (k.mf. mabomu ya nyuklia). 

Itafaa daima kukumbuka kaulimbiu ya Julius K. Nyerere: "Maendeleo ni watu, si vitu". Wengine wanauliza, "Maendeleo ya watu ni yapi? Na maendeleo ya vitu ni yapi?"

Elimu jamii
Historia
Uchumi
Teknolojia
Ngisi

Ngisi ni wanyama wa bahari wenye minyiri kumi. Minane baina ya hiyo huitwa mikono na miwili mingine ni minyiri kweli. Kwa urefu wote wa chini ya mikono kuna vikombe vya kumung'unyia vilivyo na vikulabu mara nyingi. Minyiri inabeba vikombe kama hivi juu ya bako mwishoni.

Minyiri hutumika kwa kukamata wanyama wadogo na mikono hutumika kwa kushika mawindo wakati mnyama akiyakula. Ngisi wana domo linalofanana na lile la kasuku ili kupapua nyama kutoka mawindo.

Ngisi huogelea kwa kuondoa maji kwa nguvu kupitia mrija (siphon) wao. Wanaweza kubadilisha rangi yao na kufanana na kinyume ili kujificha kwa mawindo na maadui. Wakivumbuliwa na adui huruka wakitoa ghubari la kiwi (maada kama wino) ili kumkanganya.

Ukubwa wa takriban spishi zote ni chini ya sm 60 lakini ngisi mkubwa inaweza kufika m 13 na ngisi dubwana inafika hata m 14. Ngisi dubwana mkubwa kuliko wote waliokamatwa alivuliwa mwaka 2007 karibu na Antakitiki. Uzito wake ulikuwa kg 495 na urefu wake m 10.

Kama chakula
Ngisi huliwa sana na watu duniani kote. Chakula hiki huitwa kalamari.

Picha

Ngisi
Vilhelm Moberg

Karl Artur Vilhelm Moberg (20 Agosti, 1898 - 8 Agosti, 1973) alikuwa mwandishi wa Uswidi.

Viungo vya nje 
 Vilhelmmoberg.com

Waandishi wa Uswidi
Waliozaliwa 1898
Waliofariki 1973
Sven Delblanc

Sven Delblanc (26 Mei, 1931 - 15 Desemba, 1992) alikuwa mwandishi wa Uswidi.

TV (filamu) 
 Lekar i kvinnohagen (1968)
 Hedebyborna (1978)
 Prästkappan (1986)
 Kära farmor (1990)
 Maskeraden (1992)
 Hemresa (1993)

Viungo vya nje 
 tovuti ya shirika la Sven Delblanc (kwa Kiswidi)

Waandishi wa Uswidi
Waliozaliwa 1931
Waliofariki 1992
Tunicate kunyatia

Tunicate kunyatia (jina la kisayansi: Megalodicopia hians) ni aina ya tunicate ambaye anaishi kwa kujishikiza katika kuta za korongo kwenye kina cha bahari na sakafu ya bahari, akisubiri wanyama wadogo kuelea au kuogelea katika kinywa chake chenye umbo la kofia. 

Anaonekana kama mchanganyiko kati ya Kiwavi bahari (jellyfish) na Venus Flytrap, mdomo wake ambao una umbo la kofia hufungika haraka wakati mnyama mdogo anaelea ndani. Mara tunicate kunyatia amekamata mlo, anafunga mtego (mdomo) wake mpaka akiwa tayari kula tena. 

Wakati mwingine huitwa Ghostfish, wao iwanajulikana kuishi katika korongo Monterey katika kina cha mita 200 – 1,000 (futi 660 – 3,280). Zaidi hula zooplankton na wanyama wadogo.

Wanyama
PH

pH (ing. potential of hydrogen, pH value) ni kipimo cha kutaja kiwango cha asidi. Kuna skeli kuanzia 0 hadi 14. 0 ni asidi kali kabisa, 14 ni kinyume magadi matupu.

Asidi kali zaidi huwa na pH ndogo, myeyusho alikali zaidi huwa na pH ndogo. Dutu au mimumunyo zisizo kiasidi wala kialkali (ing. neutral solution) huwa na pH ya 7.

Asidi zina pH chini ya 7. Alikali au besi huwa na pH juu ya 7. 

Kikemia pH ni kipimo cha uwingi wa protoni za (H+) katika mmumumnyo. Jina limetokana na Kilatini cha kitaalamu kwa "potentia hydrogeni" yaani nguvu (potentia) ya hidrojeni (H) au makini zaidi ioni za hidrojeni (H+).

Fomula kwa kukadiria pH ni:

[H+] inaonyesha kiwango cha ioni za H+ kwa kipimo cha moli kwa lita (ing. molarity).

Dutu ziliyo huwa na kipimo cha pH kati ya 0 na 14, lakini kuna pia dutu asidi au alikali sana zenye pH < 0 au pH > 14.

Dutu kialikali zina ioni nyingi za hidroksidi (OH-) badala ya ioni za hidrojeni.

Indiketa za pH 
Indiketa ya pH ni kampaundi ya kikemia inayotiwa kwa kiasi kidogo kwenye mmumunyo na kubadilisha rangi yake. Ni njia ya kutambua na kuonyesha ioni za hidroni (H3O+) au ioni za hidrojeni (H+).Indiketa hizi hubadilisha rangi kulingna na kiwango fulaniu kwenye skeli ya pH. 

Mbinu mwingine ni matumizi ya karatasi ya litmus inayobadilisha rangi kama kemikali ni zaidi kiasidi au zaidi kialikali lakini bila kuonyesha kiwango kikamilifu.

Mifano ya vipimo vya pH vya dutu mbalimbali

Tazama pia
 Asidi
 Besi
 Alikali

Marejeo

Viungo vya Nje
 pH-Spectra Database 
 pH Calculator

Kemia