LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Oliver Plunkett

Oliver Plunkett (kwa Kieire: Oilibhéar Pluincéid; Loughcrew, County Meath, Ireland, 1 Novemba 1625  – Tyburn, London, Uingereza, 1 Julai 1681) alikuwa askofu mkuu wa Armagh, kaskazini mwa Ireland, kuanzia mwaka 1670. 

Baada ya njama ya Kipapa aliendelea, ingawa kwa siri, kutokana na dhuluma ya serikali.

Hatimaye alikamatwa na kuhukumiwa adhabu ya kifo kwa kueneza imani Katoliki. Hivyo alinyongwa na kuraruliwa akisamehe wote na kukiri imani sahihi hadi mwisho.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 23 Mei 1920, halafu Papa Paulo VI tarehe 12 Oktoba 1975 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe ya kifodini chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Cobbett's Complete Collection of State Trials digitised by Google Books
 Biography of St Oliver Plunket
 St Oliver Plunkett webpage  maintained by Drogheda Borough Council & St. Peter's Church

Waliozaliwa 1625
Waliofariki 1681
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Ireland
Yustini na Atilano

Yustini na Atilano (majina kamili kwa Kihispania Justino Orona Madrigal, aliyezaliwa tarehe 14 Aprili 1877, na Atilano Cruz Alvarado, aliyezaliwa tarehe 5 Oktoba 1901; waliuawa Rancho de las Cruces, Guadalajara, Mexico, 1 Julai 1928) walikuwa mapadri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi walipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Yustini aliwahi kuanzisha shirika la Masista Waklara wa Moyo Mtakatifu.

Papa Yohane Paulo II aliwatangaza wenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu watakatifu wafiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzao 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu ya wote pamoja inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwao wenyewe ni tarehe ya kifodini chao.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass

Waliozaliwa 1877
Waliozaliwa 1901
Waliofariki 1928
Mapadri
Watawa waanzilishi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Meksiko
Kellelo Justina Mafoso-Guni

Kellelo Justina Mafoso-Guni (amezaliwa Hlotse, Lesotho, Desemba 8, 1945) ni jaji wa zamani wa mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Mahakama Kuu ya Lesotho, ambapo alikuwa mwanamke wa kwanza.

Maisha ya Awali na Elimu 
Mafoso-Guni alizaliwa Hlotse mnamo Desemba 8, 1945. Alisomea sheria katika Chuo Kikuu cha Lesotho na Chuo Kikuu cha Edinburgh.

Kazi
Mafoso-Guni aliteuliwa kama Wakili wa Taji nchini Lesotho mnamo 1970. Kisha akahamia Uingereza na kufanya kazi katika utumishi wa umma kwa miaka kumi na mbili. Alirudi Afrika na aliteuliwa kuwa hakimu nchini Zimbabwe tarehe 28 Septemba 1980, mwanamke wa kwanza aliyeteuliwa kwenye benchi.  Alitumikia huko kwa miaka kumi na mbili. [2] Vyanzo vingine vimesema kimakosa kwamba Mavis Gibson alikuwa jaji wa kwanza mwanamke katika historia ya Zimbabwe. Wakati Gibson aliwahi kuwa jaji nchini Zimbabwe, alikuwa kweli Mahakama Kuu ya jaji wa kwanza wa kike wa Namibia. 

Mafoso-Guni alirudi Lesotho na aliteuliwa katika Mahakama Kuu ya Lesotho, tena kama jaji wa kwanza mwanamke. [2]  Mnamo 2006, alichaguliwa kama mmoja wa majaji wa kwanza wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu kwa kipindi cha miaka minne,  mmoja wa wanawake wawili pamoja na Sophia Akuffo.

Machapisho
Guni, Kelello (1990). "Tatizo la Utupaji-Mtoto Zimbabwe". Karatasi ya Kufanya kazi. Chuo Kikuu cha Oslo, Taasisi ya Sheria ya Wanawake. 26.

Mafoso-Guni, Kelello (1994). Ripoti juu ya Warsha ya Wabunge iliyofanyika tarehe 16 Novemba, 1994: Maseru Sun Cabanas. FIDA

Maandishi ya kimahakama
Ntsapo Petlane (Born Makunya) v Mathe Petlane & Another (Wasaidiwa kihalali). CIV / APN / 476/9825. Agosti 1999

R. Potoketsi dhidi ya Rex. CRI / A / 22/98. 15 Februari 1999

African Oxygen Ltd v. Stm Marketing & Agency Ltd na nyingine. CIV / APN / 191/99, CIV / APN / 270/99. 7 Aprili 2000

Benki ya Ned (Lesotho) Ltd dhidi ya Shirika la Maendeleo la Sotho (Pty) Ltd. CIV / T / 450/99. 23 Mei 2000

Rex dhidi ya Lisebo Mokhoro. CRI / T / 39/96. 24 Novemba 2000.

Theresia Leoma dhidi ya Makhang Leoma. CIV / APN / 465/99, CIV / APN / 520/99. 8 Agosti 2000.

Marejeo 

Wanawake wa Lesotho
Editathon 2021-06 Morogor
Ntyam Ondo Suzanne Mengue Zomo

Ntyam Ondo Suzanne Mengue Zomo ni mwanasheria wa Kameruni ambaye alichaguliwa kwenye Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kwa kipindi cha miaka sita mnamo 2016.

Maisha ya mapema na elimu
Mengue alizaliwa Vallée-du-Ntem katika Mkoa wa Kusini wa Kamerun mnamo 1954.  Baba yake alikuwa mhudumu wa dini. Alihitimu kutoka Shule ya Kitaifa ya Utawala na Ujamaa mnamo 1982.

Kazi
Mengue alifanya kazi kama naibu mwendesha mashtaka wa Sangmélima na Douala kati ya 1982 na 1987. Mnamo 1990, alikua Rais wa Mahakama ya Mwanzo huko Yaoundé na kisha mnamo 1992 Makamu wa Rais wa Mahakama ya Rufaa. Mnamo 1998 alikua Mshauri wa Mahakama Kuu ya Kamerun. Mnamo 2001, alikuwa mmoja wa majaji sitini na wanne walioteuliwa kama jaji wa kudumu wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu wa Yugoslavia ya zamani. 

Mengue alikuwa Rais wa Sehemu ya Utawala ya Mahakama Kuu kutoka 2010 hadi 2015, na amekuwa Rais wa Sehemu ya Biashara ya Korti tangu 2015.  Amekuwa mwanachama wa Tume ya Kitaifa ya Haki za Binadamu na Uhuru wa Kamerun tangu 2003, ambapo ameshiriki kama mwandishi wa habari.

Mengue alichaguliwa kama jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Haki za Watu kwa kipindi cha miaka sita mnamo Julai 2016 katika mkutano wa Umoja wa Afrika huko Kigali.

Maisha binafsi
Mengue ni mwanachama wa Chama cha Mawakili wa Kike wa Kamerun na Chama cha Wanawake Wakristo wa Kanisa la Presbyterian la Kamerun. Anajua Kifaransa na Kiingereza vizuri.

Marejeo 

Wanawake wa Kamerun
Editathon 2021-06 Morogor
Wadja Egnankou

Wadja Egnankou ni mwanasayansi kutoka Cote d'Ivoire na mtafiti katika Chuo Kikuu cha Abidjan. Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1992 kwa juhudi zake za kulinda misitu ya mikoko ya nchi.

[Mbegu-mtu}}

Marejeo

Watu walio hai
Wanaume wa Cote d'Ivoire
Wanaharakati wa Cote d'Ivoire
Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Jean Emile Somda

Jean Emile Somda alikuwa jaji kutoka Burkina Faso ambaye alihudumu katika mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kutoka 2006-2008.  

Wakati wa kuteuliwa kwake, alikuwa katika Baraza la Katiba la Burkina Faso, ambayo ni mahakama ya kikatiba ya nchi hiyo. Nafasi zingine alizoshikilia ni pamoja na: Mshauri wa Sheria kwa Waziri wa Sheria, Mshauri wa Baraza la Katiba, Waziri wa Utumishi wa Umma na Maendeleo ya Taasisi, Mahakama ya Jaji-Katiba, Rais, Jimbo la Kaya, Rais wa Baraza la Mahakama ya Rufaa ya Ouaga, na Mjumbe wa Tume Huru ya Uchunguzi kuhusu kesi ya Norbert Zongo.

Somda alisoma Chuo Kikuu cha Cheikh Anta Diop huko Dakar, Senegal na alipokea Shahada ya Uzamili ya Sheria mnamo 1981.

Marejeo 

Watu wa Burkina Faso
Editathon 2021-06 Morogor
Adjaratou Abdoulaye

Adjaratou Abdoulaye ni mwanasiasa wa Togo na mbunge wa Bunge la Afrika na la Togo.  Alichaguliwa kwenye Bunge la Togo katika uchaguzi wa bunge 2007, akiwakilisha Mkutano wa Watu wa Togo.  Alichaguliwa kwenye Bunge la Afrika kwa kipindi cha 2009-2014.

Wanasiasa wa Togo
Editathon 2021-06 Morogor
Améyo Adja

Améyo Adja (amezaliwa Lomé, Julai 1956  ni mwanasiasa wa Togo na ni mjumbe wa Bunge la Afrika na la Togo.

Adja alichaguliwa kuwa mbunge wa Togo katika uchaguzi wa bunge wa Oktoba 2002 kama mgombea wa Mkutano wa Kuimarisha Demokrasia na Maendeleo (RSDD)  kutoka Jimbo la Pili la Lomé, Rais wa Kundi la Bunge la Upinzani. Alichaguliwa kwa Bunge la ECOWAS na Bunge mnamo Novemba 2, 2005, akipokea kura 59 kutoka kwa manaibu 68 waliokuwepo. 

Alichaguliwa pia katika Bunge la Afrika, akiwa mmoja wa wajumbe watano wa Togo ilipoanza kukutana mnamo Machi 2004. 

Wanasiasa wa Togo
Editathon 2021-06 Morogor
Waliozaliwa 1956
Carlos Alberto Ricardo

Carlos Alberto Ricardo ni mwanamazingira kutoka Brazil. Ni mkurugenzi wa taasisi ya Instituto Socioambiental (ISA) huko Brazil. 

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1992, kwa mchango wake katika sera ya mazingira nchini Brazil.

Marejeo

Watu walio hai
Wanaume wa Brazil
Wanaharakati wa Brazil
Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Heffa Schücking

Heffa Schücking ni mwanamazingira kutoka Ujerumani. Ni mwanzilishi na mkurugenzi wa shirika la Urgewald linalojihusisha na mazingira na haki za binadamu nchini Ujerumani.

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1994,  kwa kazi zake za kuhifadhi misitu ya mvua.

Marejeo

Watu walio hai
Wanaume wa Ujerumani
Wanaharakati wa Ujerumani
Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Unyanyasaji wa watoto mtandaoni

Unyanyasaji wa watoto mtandaoni ni aina mpya ya unyanyasaji wa watoto ambao pia hujulikana hivyo kwa sababu ya asili yake, hata kutoka kwa watu wa mbali na wasiojulikana. 

Unyanyasaji huo unatumia intaneti au simu za mkononi. Ingawa hautokei ana kwa ana, wala hauhitaji kukutana kimwili, unyanyasaji mtandaoni unaweza kusababisha hata athari mbaya za ana kwa ana kwa njia ya ubakaji, unyanyasaji wa kingono n.k.  

Nchini Marekani, unyanyasaji wa watoto mtandaoni unatambuliwa kama aina ya unyanyasaji wa watoto na Jumuiya ya Kitaifa ya Kuzuia Ukatili kwa Watoto. Ripoti ya Data & Society Research Institute na ya Center for Innovative Public Health Research imeonyesha kwamba 72% za watumiaji wa intaneti wameshuhudia aina mojawapo ya unyanyasaji, na 47% wamepatwa wenyewe.

Tanbihi

Marejeo 
Janis Wolak, David Finkelhor, Kimberly J. Mitchell, Michele L. Ybarra (February–March 2008). Online "Predators" and Their Victims (PDF) (Vol 63 ed.). American Psychological Association. pp. 111–128. Retrieved 2 March 2018.
Child abuse and neglect". NSPCC.''

makosa ya jinai
Jinsia
Intaneti
Editathon 2021-06 Morogor
Kikosi Kazi cha Argos

Kikosi Kazi cha Argos (Task Force Argos) ni tawi la Polisi ya Queensland, Australia, linalohusika na uchunguzi wa unyonyaji na unyanyasaji wa watoto mtandaoni.

Ilianzishwa mnamo 1997, hati ya asili ya kitengo hicho ilikuwa kuchunguza madai ya udhalilishaji wa watoto wa taasisi yaliyotokana na Uchunguzi wa Forde.

Tanbihi

Viungo vya nje
 Interview with Task Force Argos squad member 
 Queensland Police service

Makosa ya jinai
Intaneti
Queensland
Editathon 2021-06 Morogor
Deniss Čalovskis

Deniss Čalovskis (amezaliwa Riga, Latvia, 1985) ni tapeli wa kompyuta. Yeye ndiye muundaji wa virusi vya Gozi. 

Calovskis ni Afisa wa Ulinzi wa Takwimu aliyethibitishwa (DPO).
Mnamo Februari 2015, Deniss Čalovskis alirudishwa Marekani kutoka Latvia ili kukaa miaka 67 gerezani.

Waliozaliwa 1985
Wahalifu
Watu wa Latvia
Editathon 2021-06 Morogor
Marie Belkine

Marie Belkine (anajulikana kama Marie Agba-Otikpo; amezaliwa 1 Desemba 1948) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Alikuwa mjumbe wa Bunge la Kitaifa na mkuu wa Tume ya Ulinzi na Usalama (CDS).

Maisha ya mapema na elimu
Agba-Otikpo alizaliwa mnamo 1 Desemba 1948 huko Bocaranga alikoanzia taaluma yake, Agba-Otikpo alikuwa mfanyakazi wa kijamii na aliajiriwa katika ubalozi wa Jamuhuri ya Afrika ya Kati huko Paris kama mshauri katika maswala ya kijamii.

Kazi ya kisiasa
Akijipanga na Rais Ange-Félix Patassé, Agba-Otikpo alichaguliwa katika Bunge la Kitaifa kama mwakilishi wa MLPC kwa wilaya ya kwanza ya Ngaoundaye mnamo 1998. Alipokea asilimia 76.3 ya kura, na aliwahi kuwa msimamizi wa mkutano huo kutoka 1999 hadi 2000. Agba-Otikpo alichaguliwa tena tarehe 8 Mei 2005. Alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika kuanzia 2005-2011, na mjumbe wa Kamati ya Afya, Kazi na Masuala ya Jamii. Alishindwa katika uchaguzi wa wabunge wa 2011.

Agba-Otikpo pia alikuwa mwanachama wa REFPAC (Mtandao wa Wabunge Wanawake wa Afrika ya Kati) mnamo 2007.  Mnamo Aprili 29, 2015, Agba-Otikpo alianzisha tena Wizara ya Usalama wa Umma baada ya mgomo wa polisi wa Bangui Aprili 2015. Wakati wa mgomo wa polisi, Agba-Otikpo alikuwa akisimamia Tume ya Ulinzi na Usalama ya Baraza la Mpito la Kitaifa (CNT). 

Katika uchaguzi mkuu wa 2015-16, Agba-Otikpo aligombea upandaji wa pili wa Ngaoundaye wa Ouham-Pendé kwa Chama cha Utawala wa Kidemokrasia.  Baada ya uchaguzi wa marudio mnamo Aprili 2016, alishindwa na Antoine Koirokpi.

Marejeo 

Wanawake wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Editathon 2021-06 Morogor
Sybil Jason

Sybil Jason (amezaliwa Sybil Jacobson; 23 Novemba 1927 - 23 Agosti 2011) alikuwa mzaliwa wa Afrika Kusini aliyeendelea na kuwa mwigizaji wa filamu ambaye alitazamiwa kuwa alishindana na mwigizaji Shirley Temple.

Kazi 
Mzaliwa wa Cape Town, Afrika Kusini, mnamo tarehe 23 Novemba 1927, Sybil Jason alianza kucheza piano akiwa na umri wa miaka miwili na, mwaka mmoja baadaye, akaanza kuonekana hadharani akifanya uigaji wa Maurice Chevalier. Alitambulishwa kwa umma wa London wa ukumbi wa michezo kwa njia ya mjomba wake, Harry Jacobson, kiongozi maarufu wa orchestra wa London wakati huo na pia mpiga piano wa Gracie Fields. Kilele cha kazi yake kilikuja na onyesho la tamasha na Frances Day katika Jumba la Theatre la London. Kazi yake ya ukumbi wa michezo ilisababisha kuonekana kwenye rekodi za redio na phonografia na pia jukumu la kusaidia katika filamu ya Barnacle Bill (1935).

Irving Asher, mkuu wa Warner Bros. ' Studio ya London, iliona utendaji wa Jason katika Barnacle Bill na ikampanga afanye uchunguzi wa studio hiyo. Jaribio hilo lilikuwa la mafanikio, na kusababisha Warner Bros kumsaini kwa kandarasi. Filamu yake ya kwanza ya Amerika iliongoza katika Little Big Shot (1935), iliyoongozwa na Michael Curtiz na nyota mwenza wa Glenda Farrell, Robert Armstrong, na Edward Everett Horton.

Jason alifuata hii na majukumu ya kusaidia dhidi ya nyota maarufu zaidi za Warner Bros, pamoja na Kay Francis katika I Found Stella Parish (1935), Al Jolson katika The Singing Kid (1936), Pat O'Brien na Humphrey Bogart katika The Great O ' Malley (1937), na tena na Kay Francis katika Comet Over Broadway (1938). Warners pia walimtia nyota katika The Captain's Kid (1937), na Vitaphone nne-reeleers mbili zilizopigwa katika Technicolor: Kubadilisha Walinzi, Siku ya Santa Anita, Pioneer mdogo, na Mwanadiplomasia wa Littlest.

Jason hakuwa mpinzani mkuu wa Shirley Temple ambaye Warner Bros. alikuwa anatarajia, na kazi yake ya filamu ilimalizika baada ya kucheza majukumu mawili ya kusaidia katika karne ya 20 Fox. Filamu hizi - The Little Princess (1939) na The Blue Bird (1940) - ziliunga mkono Hekalu, ambaye alikua rafiki yake maishani.

Maisha binafsi 
Jason aliolewa na Anthony Albert Fromlak (aka Anthony Drake) tarehe 30 Desemba 1950. Alifariki mnamo 2005. Binti yao, Toni Maryanna Rossi, ameolewa na Phillip W. Rossi, mtayarishaji wa Bei Mpya ni sawa.

Sybil Jason alikua raia wa kawaida wa Merika mnamo 1952.

Urithi 
 Sybil Jason alikuwa mshiriki hai katika Jumuiya ya Kimataifa ya Al Jolson na alifanya maonyesho ya mara kwa mara kwenye maonyesho ya watu mashuhuri kote Merika.
 Wasifu wake Dakika kumi na tano: Tawasifu ya nyota ya mtoto ya Enzi ya Dhahabu ya Hollywood ilichapishwa mnamo 2004. Pia aliandika muziki wa jukwaani, Uuzaji wa Gereji.

Marejeo 

Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Clinton Marius

Clinton Marius (20 Agosti 1966 - 26 Februari 2020)  alikuwa mwandishi na mwigizaji wa Afrika Kusini. Alizaliwa huko Pietermaritzburg, akaonekana kama mtaalamu wa kwanza akiimba na jukumu la kuongoza katika opera ya Menotti, Amahl na Wageni wa Usiku akiwa na umri wa miaka kumi na mbili. Mashairi yake yamechapishwa kimataifa, wakati pia alikuwa akijulikana kwa kuandika masimulizi kadhaa na makusanyo ya hadithi fupi, na vile vile wasifu wa uwongo wa guru, Sunshine - Kijitabu cha Wasifu.

Kazi ya maonyesho 
Mnamo 2002, aliongoza The Gladiator ya Jonathan Cumming kwenye Tamasha la Kitaifa la Sanaa, na akaratibu A Slice of Madness, msimu wa ukumbi wa michezo huko Durban ambao alionekana katika Mutatis Mutandis wa David Campton. Mnamo Januari 2003 alionekana kwenye ukumbi wa michezo wa KwaSuka huko The Divine Child. Mnamo Aprili 2003 alianzisha Tuzo za kila mwaka za Wajinga huko KwaZulu-Natal kwa kutambua michango ya watendaji wa sanaa. Utendaji wake pamoja na Greig Coetzee katika Kobus Moolman's Soldier Boy, mshindi wa shindano la kuigiza la redio ulimwenguni la BBC, lilitangazwa kimataifa.

Onyesho la mtu mmoja wa Clinton Marius aliyefanikiwa sana, Uncut - The Monis Monologues, iliyoongozwa na Garth Anderson, ilionyeshwa huko Durban mnamo Septemba 2003 kabla ya kuanza ziara yake ya kitaifa. Alicheza pia katika mchezo wa kuigiza wa hatua, Vergissmeinnicht (Shamba la Siri) kwenye Tamasha la Kitaifa la Sanaa la 2003 huko Grahamstown. Hii ilifuatiwa na mtumaji wa Umri Mpya, Guru,  na vichekesho vya mtu mmoja Asante Sana, kejeli kuhusu Hollywood na watu mashuhuri.

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor
Washairi wa Afrika Kusini
Alexander Michaeletos

Alexander Michaeletos (pia anajulikana kama Michaletos; amezaliwa Novemba 25, 1992) alikuwa mwigizaji mtoto wa Afrika Kusini.

Michaeletos alifanya filamu yake na uigizaji wa kwanza katika filamu ya 2005 Duma, iliyoongozwa na Carroll Ballard. Anacheza kama Xan, mvulana wa miaka kumi na mbili ambaye lazima aache duma anayeitwa Duma aende na kufanya kazi na Eamonn Walker, Campbell Scott na Hope Davis.

Viungo vya nje 
http://www.imdb.com/name/nm1455235/
https://web.archive.org/web/20060402145246/http://dumamovie.warnerbros.com/
http://www.farminn.co.za/

Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Masego Kgomo

Masego Kgomo (1999 hivi - 31 Desemba 2009) alikuwa msichana wa Afrika Kusini aliuawa ili kutoa sehemu za mwili kwa ibada zilizofanywa na sangoma. Mauaji yake yalizua wito kwa masangoma kuacha kutumia miili ya binadamu kwa mila.

Kgomo alipotea karibu na nyumba yake huko Soshanguve, mji kaskazini mwa Pretoria, mnamo Desemba 31, 2009. Hapo awali watu watano walishtakiwa kwa utekaji nyara na mauaji. Mtuhumiwa aliongoza polisi kwa mwili wa Kgomo huko Soshanguve mapema saa 9 Januari 2010.

Mnamo Novemba 28, 2011, katika mahakama Kuu ya Pretoria, Jaji Billy Mothle alimkuta Brian Mangwale mwenye umri wa miaka 30 na hatia ya mauaji na utekaji nyara. Mangwale alihukumiwa kifungo cha maisha jela kwa mauaji yake na kifungo cha miaka sita kwa utekaji nyara.

Tanbihi

Wanawake wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Etty Glazer

Maandishi ya kooze'Etty Glazer', mke wa mfanyabiashara wa Afrika Kusini Bernard Glazer, na mtoto wake wa miezi 22 Sammy, walitekwa nyara kwa fidia mnamo tarehe 30 Machi 1966. Wote wawili walirudishwa salama baada ya fidia ya ZAR 140,000 (fedha ya Afrika Kusini) kulipwa kwa wateka nyara.  Nyumba ya mtekaji nyara ilitambuliwa haraka na polisi, na watuhumiwa wanne walikamatwa, pesa nyingi za fidia zilipatikana tena.

Utekwaji nyara 
Asubuhi ya tarehe 30 Machi 1966, Etty Glazer aliwaacha binti zake wawili, Michelle (7) na Ella (5) katika Shule ya Umma ya Sandown. Akiwa njiani kurudi kama maili moja kutoka nyumbani, alipata wanaume watatu wenye shida ya gari. Aliposimama kando yao, mtu mmoja alimshika, wakati mwingine alijaribu kufungua mlango wa upande wa abiria. Baada ya mapigano mafupi ambayo mdomo wa Bibi Glazer ulikatwa, wanaume wote wawili waliingia kwenye gari. alipowauliza "mnataka nini kwangu?"" Sisi ni wakimbizi wa kisiasa. Tunahitaji gari lako na tunakuhitaji pia."

Bibi Glazer alifumbwa macho kwa mikono kwa safari fupi ya kwenda nyumbani kwa wateka nyara, na mara tu gari lilipofungwa ndani ya karakana aliruhusiwa kuona. Yeye na mtoto Sammy basi walichukuliwa ndani ya nyumba hiyo, ambayo walifanyika kwa muda wote. Wateka nyara basi walimwamuru kuwasiliana na Bernard, "tunataka paundi 70,000 (fedha ya Afrika Kusini)". Wakati Bwana Glazer alikuwa kwenye safari ya biashara kwenda Swaziland, Etty aliwasiliana na mama yake kwanza, na kisha katibu wa Bw Glazer, Bwana Davis. Alifafanua kuwa wateka nyara walitaka R140,000 kwa kuachiliwa kwake. Bwana Davis alianza kuwasiliana na Bwana Glazer akiwa safarini Swaziland.

Mara baada ya kuwasiliana, Bwana Glazer alirudi nyumbani, ambapo mama ya Etty alikuwa akimngojea. Jioni hiyo alizungumza na mkewe, baada ya hapo mmoja wa wateka nyara akamwambia; "Bwana Glazer, tunataka pauni 70,000 kwa kutolewa kwa mtoto wako na mke. Ikiwa unataka mke wako na mtoto wako hai lazima ulipe pauni 70,000 - na Bwana Glazer, hakuna hila, pesa zilizowekwa alama na hakuna polisi ikiwa unataka mke wako na mtoto wako hai."

Tanbihi

Wanawake wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Hastings Ndlovu

Hastings Ndlovu (1961 - 16 Juni 1976) ni mwanafunzi ambaye aliuawa katika ghasia za Soweto dhidi ya mfumo wa ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini.

Maisha 
Mnamo Juni 16, 1976, wakati polisi kutoka Kituo cha Polisi cha Orlando wakiongozwa na Kanali Kleingeld waliwafyatulia risasi wanafunzi wa Soweto wakipinga kulazimishwa kwa mafundisho ya Kiafrikana shuleni, alikuwa wa kwanza kupigwa. Kifo cha Ndlovu hakikutangazwa sana kama cha Hector Pieterson kwa sababu hakuna mpiga picha aliyekuwepo kuirekodi. Kleingeld alisema katika Tume ya Cillie kwamba Hastings "alikuwa akichochea umati". Kuna shaka kuwa ni nani aliyekufa kwanza, kwani Pieterson alitangazwa kuwa amekufa alipofika kliniki, wakati Ndlovu alikufa kutokana na majeraha ya risasi kichwani muda mfupi baada ya kufikishwa kliniki.

Ndlovu aliacha wazazi wake, dada zake watatu na kaka yake. Dada zake waliondoka nchini mara tu baada ya Juni 16, lakini wakarudi Johannesburg miaka michache baadaye.

Urithi 
Ndlovu alizikwa na Pieterson kwenye makaburi ya Avalon huko Johannesburg. Nyumba yake huko Soweto ilikuwa na ngao ya bluu  iliyoambatanishwa nayo mnamo Juni 16, 2012 kuadhimisha dhabihu yake.

Marejeo 

Watu wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Oshodi Tapa

Chief Oshodi Landuji Tapa (1800 hivi - 1868) alikuwa kiongozi wa vita wa Oba Kosoko na mmoja wa wakuu wenye nguvu katika korti ya Oba ya Lagos.

Maisha 
Oshodi Tapa anaripotiwa kuwa mtumwa kutoka Nupe  Kingdom huko Bida ambaye alishawishiwa kwenda Oba Osinlokun. Akaunti za familia ya Oshodi zinagundua kuwa wakati Tapa alikuwa mtoto mdogo karibu kupakiwa kwenye meli ya Ureno iliyokuwa imeshikiliwa na Amerika, alitoroka na kutafuta kimbilio la Oba Osinlokun. Jina Tapa ni kumbukumbu ya watu wa Nupe. 

Kupitia talanta zake nyingi, uongozi, na nguvu ya utu, Oshodi Tapa aliibuka kuwa wakala wa biashara wa Oba Osinlokun,. Yeye na mtumwa mwingine (Dada Antonio) walitumwa na Oba Osilokun kwenda Brazil kujifunza Kireno, kupata maarifa muhimu ya kibiashara na kitamaduni kufanya biashara kwa niaba ya Oba na kukusanya majukumu kutoka kwa wafanyabiashara wa watumwa wa Ureno. Baada ya kumtumikia Osilokun, Oshodi Tapa alikua mshauri muhimu na mkuu wa jeshi la Oba Kosoko.

Oshodi Tapa alikufa mnamo 1868 na jiwe lake lilijengwa nje ya kiwanja chake huko Epetedo

Tanbihi

Watu wa Nigeria
Editathon 2021-06 Morogor
Ese Oruru

Ese Rita Oruru, ni mtoto wa mwisho wa Charles Orururu na Rose Orururu, alitekwa nyara mnamo 12 Agosti 2015 kwenye duka la mama yake huko Yenagoa eneo la serikali ya mtaa, Jimbo la Bayelsa. Ese, ambaye alikuwa na umri wa miaka 13 wakati huo, alitekwa nyara na mtu mmoja anayeitwa Yunusa Dahiru (alias Yellow) na kupelekwa Kano, ambapo alibakwa, alilazimishwa Uislamu na akaolewa bila idhini ya wazazi wake. Uongofu na ndoa zilifanyika katika jumba la mfalme wa Kano, Sanusi Lamido Sanusi.

Hadithi ya Ese iligusa kwanza umakini kwa vyombo vya habari wakati wazazi wake waliomba umma kwa kuachiliwa kwake. Jaribio la kumrudisha kijana huyo kwa wazazi wake lilithibitisha kuwa na maana. Walakini, mnamo tarehe 29 Februari 2016, Ese aliripotiwa kuokolewa na Polisi wa Jimbo la Kano na kuwekwa kizuizini kwa serikali ya Nigeria. Baadaye alifunuliwa kuwa na ujauzito wa miezi mitano na mtoto wa mtekaji nyara wake baada ya kuachiliwa.

Viongozi mbali mbali, takwimu za umma na vikundi vya vijana vililaani vitendo vya udhalilishaji. Wakili wa haki za binadamu, Ebun Adegboruwa, aliita tukio hilo kuwa "kesi wazi ya usafirishaji watoto" na "aina mbaya ya ufisadi." Serikali ya Jimbo la Kano, kupitia Kamishna wake wa Habari, Vijana na Michezo, Malam Garba, ilikana kuhusika yoyote na kumtaka mshtakiwa afunguliwe kwa kuwa Katiba na mafundisho ya Kiislamu yalichukia kutekwa nyara na ndoa ya kulazimishwa.

Historia 
Ese Rita Oruru alizaliwa mnamo 22 Februari 2002 kwa wazazi Charles na Rose Oruru kutoka Ughelli North, Delta State. Ana ndugu zake watatu, dada Patricia na kaka wawili, Onome na Kevin. Familia yake iliishi Opolo, Yenagoa katika Jimbo la Bayelsa, Nigeria, ambapo mama yake Bi. Orururu aliendesha biashara yake ya kuuza chakula.

Wakati akikua, Orururu alikua mwanachama hai katika Jumuiya ya Kikristo. Ndugu yake alimuelezea kama "mmoja wa washiriki wa nguvu wa Maandiko ya Maandishi; ninamjua vizuri sana. Halafu, yeye pia alikuwa akiniambia nije na kujiunga na SU. Alifanya uinjilisti wakati wa mapumziko mara nyingi.

Orururu alikuwa mwanafunzi wa JSS 3 katika Shule ya Sekondari ya Jumuiya ya Opolo. Mpenzi wa hesabu, ndoto yake ya kazi ilikuwa kuwa muuguzi. Mmoja wa waalimu wake wa shule, Bi. Douye alisema alikuwa na kipaji na mnyenyekevu. Alifunua kwamba kutekwa kwa Orururu kuli mzuia kushiriki katika Mtihani wa Cheti cha Shule ya Sekondari.

Tanbihi

Waliozaliwa 2002
Watu wa Nigeria
Editathon 2021-06 Morogor
Joseph Mulenga

Joseph Nyamihana Mulenga alikuwa jaji wa Uganda. Aliwahi kuwa Jaji wa Mahakama Kuu ya Uganda kwa miaka kumi na mbili kati ya mwaka 1997 na mwaka 2009, na alikuwa jaji na baadaye Rais] wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki.

Wasifu
Mulenga alipata Shahada ya Sheria kutoka Chuo Kikuu cha London mnamo  mwaka 1965. Aliitwa kwenye baa ya Hekalu la Kati mwaka uliofuata.   Katika miaka kumi na minne Mulenga alikuwa Naibu Mwenyekiti wa Kitaifa wa Chama cha Kidemokrasia cha Uganda. Katika miaka kati ya 1986 na 1989 alikuwa Waziri wa Sheria na Mwanasheria Mkuu wa Serikali, baadaye alikuwa Waziri wa Ushirikiano wa Kikanda. Mwaka 1997 alikua mwanachama wa Mahakama Kuu ya Uganda ambapo alihudumu kwa miaka kumi na mbili. Pia alikua jaji wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki ambapo alikuwa Rais. Baadaye alianza kufanya kazi kwa muda kwa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu. 

Alifariki tarehe 29 Agosti 2012.

Marejeo 

Waliofariki 2012
Watu wa Uganda
Editathon 2021-06 Morogor
Marie Theresa Mukamulisa

Marie Theresa Mukamulisa (amezaliwa Kigali, 29 Juni 1965) ni mwanasheria wa Rwanda ambaye aliteuliwa kwa muhula wa miaka sita katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa mnamo 2016.

Maisha ya awali na elimu
Mukamulisa ana digrii ya sheria za kiraia kutoka Chuo Kikuu cha Rwanda (1990) na shahada ya uzamili ya sheria ya kawaida kutoka Chuo Kikuu cha Moncton huko New Brunswick, Kanada (1993). Ana shahada ya juu katika Mafunzo ya Kuzuia Mauaji ya Kimbari kutoka Kituo cha Usimamizi wa Migogoro katika Chuo Kikuu cha Rwanda.

Kazi
Mukamulisa alikuwa mhasibu na mtunza fedha katika Mradi wa Upelelezi wa Kilimo na Takwimu. Mkurugenzi Bima ya Gari huko Sonarwa na Katibu Mtendaji wa shirika mwavuli la NGO CCOAIB. Mukamulisa alikuwa mmojawapo wa makamishna kumi na wawili ambao walitunga Katiba ya Rwanda baada ya mauaji ya halaiki, na amekuwa mhadhiri wa Sheria  katika Chuo Kikuu cha Rwanda. 

Mukamulisa aliteuliwa kama Jaji wa Mahakama Kuu ya Rwanda mnamo 2003. Amezungumza juu ya ugumu ambao wanawake wanakabiliwa nao ndani ya mfumo wa kimahakama, haswa na kesi za unyanyasaji wa watoto na ubakaji, kutokana na sababu za kitamaduni na kijinsia.  Mnamo mwaka wa 2015, alikua mwanachama wa Baraza Kuu la Mahakama la Rwanda. Yeye pia ni mshiriki wa Mtandao wa Hague wa Kimataifa wa Majaji. 

Mukamulisa alichaguliwa kwa muhula wa miaka sita katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu pamoja na Ntyam Mengue mnamo Julai 2016. Uteuzi wake umekosolewa tangu uamuzi wa Rwanda kujiondoa kwa kuruhusu watu binafsi na mashirika yasiyo ya kiserikali kukata rufaa moja kwa moja kwa mahakama, na kwa ushiriki wa Mukamulisa kwenye jopo la majaji ambao walimhukumu mwanasiasa wa upinzani Victoire Ingabire Umuhoza, ambaye alikata rufaa kwa Mahakama ya Afrika.

Maisha binafsi
Mukamulisa ameolewa na ana watoto wawili wa kiume.

Marejeo

Editathon 2021-06 Morogor
Wanawake wa Rwanda
FFD22
Jean Mutsinzi

Jean Mutsinzi (5 Aprili 1938- 21 Novemba 2019) alikuwa mwanasheria wa Rwanda katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa. Alichaguliwa kwa kipindi cha miaka sita cha ofisi tarehe 22 Januari 2006 katika Mkutano wa Nane wa Kawaida wa Baraza Kuu la Umoja wa Afrika, uliofanyika Khartoum, Sudan. Aliteuliwa mnamo Septemba 2008, kama Rais wa Mahakama ya Afrika kwa kipindi cha kwanza cha miaka miwili.

Maelezo ya Jumla
Nafasi wakati wa Uchaguzi: Jaji wa Mahakama Kuu ya Rwanda tangu 2003.

Nafasi nyingine alizokuwanazo

Mwanachama, Baraza la Wenye Hekima, Chama cha Wanasheria wa Rwanda

Mhadhiri Mwandamizi wa Sheria za Kibinafsi na za Umma za Kimataifa, Chuo Kikuu Huru cha Kigali, nchini Rwanda (2001-2003)

Katibu Mtendaji, Tume ya Sheria na Katiba ya Jamhuri ya Rwanda (2000-2003). Katiba ya 4 Juni 2003 ya Jamhuri ya Rwanda iliidhinishwa na raia wa Rwanda katika Kura ya Maoni ya Mei 26, 2003.

Jaji katika Mahakama ya Haki ya  Soko la Pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (2001-2003)

Rais wa Baraza Kuu la Mahakama (1995-1999)

Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu ya Jamhuri ya Rwanda (1995-1999)

Ripoti
Tarehe 1 desemba 2007 mpaka tarehe 30 Aprili 2009: Mwenyekiti wa Kamati ya Wataalam Huru iliyoanzishwa kupitia amri ya waziri mkuu No. 07/3 16 Aprili 2007 kuchunguza mazingira ya ajali ya ndege ya Dassault .

Falcon 50, nambari ya usajili 9XR-NN tarehe 6 Aprili 1994 [5] ambayo ilikuwa imembeba Rais wa zamani Juvénal Habyarimana na mwenzake, Rais Cyprien Ntaryamira wa Burundi. Kifo cha Rais wa zamani Habyarimana kina umuhimu mkubwa wa kihistoria tangu kuanza kwa mauaji ya kimbari yaliyopangwa kwa muda mrefu ambayo yalipoteza maisha ya Watutsi karibu milioni katika siku mia moja.

Mnamo Januari 11, 2010, Kamati ya Wataalam Huru ya Rwanda ilichapisha matokeo yao juu ya ajali ya Dassault Falcon 50 mnamo 6 Aprili 1994 ambayo ilimuua Rais wa zamani Habyarimana wa Rwanda na Rais Ntaryamira wa Burundi. 

Ilihitimishwa kuwa ndege ilianguka baada ya kugongwa na kombora moja. Makombora hayo yalirushwa na Kikosi cha Kupambana na Ndege kilichoko karibu na Uwanja wa ndege wa Kigali. Hitimisho la ripoti hiyo linasema kwamba mauaji hayo yalikuwa ni kazi ya wenye msimamo mkali wa Kihutu ambao walihesabu kuwa kumuua kiongozi wao kungesababisha makubaliano ya kugawana madaraka inayojulikana kama Makubaliano ya Arusha. (Ripoti ya Mutsinzi  Ripoti ya Uchunguzi wa Sababu na Mazingira na Wajibu wa Shambulio la 6 Aprili 1994 Dhidi ya Falcon Nambari 50 ya Usajili wa Ndege ya Rais wa Rwanda 9XR-NN.

Marejeo

Waliozaliwa 1938
Waliofariki 2019
Watu wa Rwanda
Editathon 2021-06 Morogor
Jorge Varela (mwanamazingira)

Jorge Varela ni mwanamazingira kutoka Honduras. Ni mwanzilishi mwenza wa Committee for the Defence and Development of Flora and Fauna of the Fonseca Gulf (CODEFFAGOLF), shirika la wakulima na wavuvi wadogo huko Honduras.

Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1999, kwa mchango wake katika uhifadhi wa bahari katika Ghuba ya Fonseca.

Marejeo

Watu walio hai
Wanaume wa Honduras
Wanaharakati wa Honduras
Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Tuy Sereivathana

Tuy Sereivathana (amezaliwa 1970) ni mwanamazingira kutoka Kamboja. Amefanya kazi kusuluhisha mizozo kati ya tembo na watu huko Kamboja. 

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2010.

Mnamo 2011, alichaguliwa kama mshiriki wa programu ya National Geographic's Emerging Explorer Program.

Marejeo

Watu walio hai
Waliozaliwa 1970
Wanaume wa Kamboja
Wanaharakati wa Kamboja
Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Gerard Niyungeko

Gerard Niyungeko alikuwa Jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa, nafasi ambayo aliteuliwa mwaka 2006.

Wakati wa uchaguzi wake alikuwa Profesa wa Sheria katika Chuo Kikuu cha Burundi huko Bujumbura. Huko, alikuwa Mwenyekiti wa UNESCO katika Elimu ya Amani na Utatuzi wa Migogoro. Dk Niyungeko pia ni mshauri wa Tume ya Masuala ya Kisiasa ya Umoja wa Afrika.

Nafasi nyingine alizoshikilia
 Mshirika wa Mwanachama, Taasisi ya Sheria ya Kimataifa , Mwaka wa uchaguzi 2019
 Mjumbe, Kamati ya Wahariri ya Kikundi cha Utafiti juu ya Maendeleo ya Kidemokrasia, Uchumi na Jamii ya Afrika (sasa)
 Kutembelea Profesa katika Sheria ya Kimataifa, Chuo Kikuu Huria cha Brussels (2002-2003).
 Mtaalam wa kimataifa, Mpango wa Umoja wa Mataifa wa maendeleo katika uwanja wa kimahakama na katika uwanja wa haki za binadamu (2002)
 Wakili wa Niger, Mzozo wa Mipaka kati ya Niger na Benin, Mahakama ya Kimataifa ya Haki (2002)
 Mjumbe, Kamati ya Utekelezaji ya Utekelezaji wa Mkataba wa Arusha wa Amani na Upatanisho nchini Burundi (2000)
 Mwanachama, Chama cha Maendeleo ya Elimu katika Kikundi Kazi cha Afrika juu ya Elimu ya Juu (1999)
 Mwanachama, ujumbe wa Burundi kwenye mkutano wa kidiplomasia wa Umoja wa Mataifa juu ya kuundwa kwa mahakama ya Jinai ya Kimataifa (1998)
 Makamu Mkuu, Chuo Kikuu cha Burundi (1997-2000)
 Rais, Mahakama ya Katiba ya Burundi (1992-1996)
 Mwakilishi wa Sheria, Chuo Kikuu cha Maziwa Makuu
 Mjumbe, Kamati inayounda Mahakama ya Eneo la Biashara la Upendeleo kwa Nchi za Mashariki na Kusini mwa Afrika (1991-1995)
 Rais, Tume ya Katiba ya Burundi (1991-1992)
 Wakili wa Burundi, LAFICO dhidi ya Holding Arabe Burundo Libyen (HALB), Mahakama ya Kimataifa ya Usuluhishi, Brussels (1990-1991)
 Wakili wa Burundi, Shughuli za Silaha katika Jimbo la Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo dhidi ya Burundi),
 Mahakama ya Kimataifa ya Haki (1999-2000)

Marejeo

Watu wa Burundi
Editathon 2021-06 Morogor
Scott Levine

Scott Levine ni Mmarekani ambaye mnamo Julai 22, 2004, alishtakiwa kwa shtaka kubwa zaidi la uhalifu wa kompyuta katika historia ya Marekani.

Tanbihi

Marejeo 
 SEC Litigation Release 15927 (Oct. 5, 1998), SEC Litigation Release 16169 (May 28, 1999), SEC Litigation Release 16320 (Sept. 3, 1999), SEC Litigation Release 16874 (Jan. 29, 2001).

Wahalifu wa Marekani
Wanawake wa Marekani
Editathon 2021-06 Morogor
Adrian Lamo

Adrian Lamo (20 Februari 1981 - 14 Machi 2018) alikuwa mwizi wa taarifa wa Marekani.

Tanbihi

Marejeo 
 "Hacker Adrian Lamo testifies at WikiLeaks suspect Bradley Manning's court-martial". The Washington Post. June 4, 2013. Archived from the original on October 22, 2013. Retrieved September 7, 2013.

Wahalifu wa Marekani
Editathon 2021-06 Morogor
Kevin David Mitnick

Kevin David Mitnick (amezaliwa Agosti 6, 1963) ni mshauri wa usalama wa kompyuta, mwandishi, na mwizi wa taarifa wa Marekani. Anajulikana sana kwa kukamatwa kwake sana 1995 na miaka mitano gerezani kwa makosa anuwai ya kompyuta na mawasiliano.

Tanbihi

Wahalifu wa Marekani
mabingwa wa kompyuta wa Marekani
Editathon 2021-06 Morogor
Bunzi (Sphecidae)

Bunzi ni nyigu wa familia Sphecidae walio na kiuno chembemba na kirefu sana (petiole).

Nyigu wa nusufamilia Eumeninae katika familia Vespidae huitwa bunzi pia. Halafu kuna bunzi-buibui wa familia Pompilidae.

Maelezo
Bunzi wa Sphecidae wana kiuno chembamba na kirefu. Hata fumbatio ni nyembamba na ndefu kiasi kwa kawaida. Nyigu hao ni weusi au buluu au weusi pamoja na njano au nyekundu. Urefu wao ni mm 15-40.

Mwenendo
Wengi wa bunzi hawa huchimba vishimo kwenye mchanga au kujenga chumba kimoja au kadhaa kwenye matundu yaliyopo. Walakini, spishi nyingine huunda vyumba vya nje kwa matope au hata kwa sandarusi. Kama bunzi wa Eumeninae, huweka viwavi, mabuu au buibui waliopoozwa kwenye vyumba kabla ya kutaga yai katika kila kimoja. Spishi fulani hutaga mayai kadhaa kwenye chumba kimoja kikubwa. Spishi kadhaa za Sceliphrinae hata zinaonyesha aina sahili ya ujamii, ambapo majike kadhaa hujenga vyumba karibu na kila kimoja na kuvilinda pamoja. Walakini, kila jike huwapea mwenyewe mayai yake chakula.

Spishi za Afrika ya Mashariki

 Ammophila africana
 Ammophila argyrocephala
 Ammophila barbarorum
 Ammophila bechuana
 Ammophila beniniensis
 Ammophila calva'
 Ammophila clypeolineata Ammophila crassifemoralis Ammophila curvistriata Ammophila dolichocephala Ammophila dolichodera Ammophila dubia Ammophila fischeri Ammophila kenyensis Ammophila malickyi Ammophila pseudodolichodera Ammophila punctatipes Ammophila ressli Ammophila rubiginosa Ammophila rubripes Ammophila saussurei Ammophila schalleri Ammophila theryi Ammophila tuberculiscutis Ammophila vulcania Ammophila zambiensis Ammophila zetteli Chalybion clypeatum Chalybion japonicum Chalybion kenyae Chalybion laevigatum Chalybion mochii Chalybion parvulum Chalybion sommereni Chalybion spinolae Chlorion maxillosum Isodontia longiventris Isodontia pelopoeiformis Isodontia stanleyi Parapsammophila ponderosa Parapsammophila testaceipes Podalonia canescens Prionyx crudelis Prionyx funebris Prionyx indus Prionyx kirbii Prionyx subfuscatus Prionyx viduatus Sceliphron fossuliferum Sceliphron spirifex Sphex argentatus Sphex bohemanni Sphex fumicatus Sphex haemorrhoidalis Sphex incomptus Sphex lanatus Sphex neavei Sphex nigrohirtus Sphex observabilis Sphex satanas Sphex stadelmanni Sphex tomentosus''

Picha

Marejeo

Nyigu na jamaa
Sanji Mmasenono Monageng

Sanji Mmasenono Monageng (amezaliwa 9 Agosti 1950) amekuwa jaji wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC) tangu 2009.

Kazi 
Monageng ni raia wa Botswana. Alikuwa jaji nchini Botswana mnamo 1989. Mnamo 2003, Monageng alichaguliwa kama Kamishna katika Tume ya Afrika ya Haki za Binadamu, ambayo ni chombo cha Umoja wa Afrika. Mnamo Novemba 2006, alihudhuria mkutano wa Kanuni za Yogyakarta zilizofanyika katika Chuo Kikuu cha Gadjah Mada. Mnamo 2007 alikua Mwenyekiti wa Tume.

ICC 
Mnamo 2009, Monageng alichaguliwa kuwa jaji wa ICC na Bunge la Mashirika ya Korti. Muhula wake wa miaka tisa ambao hauwezi kurejeshwa unamalizika mnamo 2018. 

Wakati Monageng alichaguliwa kwenda ICC mnamo 2009, alipewa nafasi ya kukaa kwenye Chumba cha Kabla ya Kesi ya Korti. Mongaeng alibaki katika Chumba cha Kabla ya Kesi hadi 2012. Baada ya kuhudumu katika Chumba cha Kabla ya Kesi, Monageng alianza kufanya kazi katika Idara ya Rufaa mwaka 2012. Alipandishwa cheo kuwa Raisi wa Idara ya Rufaa mwaka 2014. 

Kati ya mwaka 2012 na 2015, aliwahi kuwa Makamu wa Kwanza wa Raisi wa Mahakama kwa kipindi cha miaka mitatu.

Mahakama kuu 
Alichaguliwa kama jaji wa ICC, Monageng pia alikuwa akikaimu kama jaji wa Mahakama Kuu ya Gambia na kama jaji wa Mahakama Kuu ya Swaziland.  Alikuwa akikaimu nafasi hizi kulingana na Mfuko wa Jumuiya ya Madola wa Programu ya Ushirikiano wa Kiufundi.

Heshima 
Mnamo tarehe 30 Septemba 2013, Monageng alipokea Tuzo ya Heshima kutoka kwa Raisi Ian Khama. Mnamo 2014, Monageng alipewa Tuzo ya Haki za Binadamu na Jumuiya ya Kimataifa ya Majaji Wanawake.

Marejeo 

Watu wa Botswana
Editathon 2021-06 Morogor
Y. K. J. Yeung Sik Yuen

Katika jina hili la Kichina, jina la familia ni Yeung Sik Yuen, linalotokana na babu aliyepewa jina la Yeung.

Bernard Yeung Kam John Yeung Sik Yuen (amezaliwa 1 Januari 1947) alikuwa Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu ya Mauritius.

Kazi 
Baada ya kuitwa kwenye baa huko Lincoln's Inn, London mnamo 1970, Yeung Sik Yuen alirudi nchini kwake Mauritius na kuchukua nafasi ya Wakili wa Serikali katika ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Mauritius, ambapo alihudumu hadi 1976. Baada ya hapo alihama kwa benchi, akihudumu kama hakimu na kutoka 1984 hadi 1989 kama Mwalimu na Msajili na Jaji . Alitajwa kuwa jaji wa Mahakama Kuu mnamo 1989, na akainuliwa kuwa Jaji Mwandamizi wa Puisne mnamo 1995. Aliapishwa kama Jaji Mkuu tarehe 13 Juni 2007, akimfuata Ariranga Pillay baada ya kustaafu kwa marehemu na alibadilishwa tarehe 31 Desemba 2013 na Kheshoe Parsad Matadeen. Ametumikia pia kama mtaalam huru wa Mauritius kwenye Kamati ya UN ya Kutokomeza Ubaguzi wa Kimbari.

Maisha binafsi 
Yeung Sik Yuen alizaliwa huko Curepipe katika familia ya wafanyabiashara wa Hakka Sino-Mauritius; mababu zake walianza kama wauzaji na walikua na kampuni yao katika nyanja mbali mbali.  Alifanya masomo yake ya sekondari katika Chuo cha Mtakatifu Joseph, Curepipe na kisha mnamo 1966 alikwenda Uingereza kusoma sheria katika Chuo Kikuu cha Leeds, na kumaliza digrii yake mnamo 1969. Amekuwa Rais wa Klabu ya Simba ya Port-Louis mnamo 1988 na 2000. Ameolewa na kuwa na watoto watatu. Mpwa wake Michael alikuwa Waziri wa Utalii na Burudani wa Mauritius.

Marejeo 

Watu wa Morisi
Editathon 2021-06 Morogor
Nkosazana Dlamini-Zuma

Nkosazana Clarice Dlamini-Zuma (née Dlamini; wakati mwingine anatajwa kifupi kama NDZ; amezaliwa 27 Januari 1949) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini, daktari na mwanaharakati anayepinga ubaguzi wa rangi, ambaye kwa sasa anahudumu kama Waziri wa Ushirika la Utawala na Mambo ya Jadi. Alikuwa Waziri wa Afya wa Afrika Kusini kutoka 1994 hadi 1999, chini ya Rais Nelson Mandela, Waziri wa Mambo ya nje, chini ya Rais Thabo Mbeki na Rais Kgalema Motlanthe, Waziri wa Mambo ya Ndani katika kipindi cha kwanza cha Rais wa zamani Jacob Zuma (ambaye alikuwa naye ameoa hapo awali kwa miaka 16) na Waziri katika Ofisi ya Rais wa Tume ya Mipango ya Sera na Tathmini chini ya Rais Cyril Ramaphosa. 

Mnamo Julai 15, 2012, Dlamini-Zuma alichaguliwa na Tume ya Umoja wa Afrika kama mwenyekiti wake, ikimfanya kuwa mwanamke wa kwanza kuongoza shirika au mtangulizi wake, Shirika la Umoja wa Afrika; alichukua madaraka tarehe 15 Oktoba 2012. 30 Januari 2017, alibadilishwa kama Mwenyekiti wa Tume ya AU na Waziri wa Mambo ya nje wa Chad Moussa Faki. 

Aliwania nafasi ya Rais wa African National Congress mnamo 2017 lakini alishindwa na Cyril Ramaphosa katika Mkutano wa 54 wa Kitaifa wa African National Congress.

Historia 
Nkosazana Clarice Dlamini, Mzulu, alizaliwa huko Natal,  ni mtoto wa kwanza kati ya watoto wanane. Alimaliza shule ya upili katika Chuo cha Mafunzo cha Amanzimtoti mnamo 1967. 

Mnamo 1971, alianza masomo yake katika Zoology na Botany katika Chuo Kikuu cha Zululand, ambapo alipata digrii ya Shahada ya Sayansi (BSc). Baadaye alianza masomo yake ya matibabu katika Chuo Kikuu cha Natal, ambapo alikua mwanachama hai wa chini ya ardhi wa Shirika la Wanafunzi wa Afrika Kusini, na alichaguliwa kama naibu raisi wake mnamo 1976. Alifukuzwa mwaka huo huo na kumaliza masomo yake nje ya nchi katika Chuo Kikuu ya Bristol nchini Uingereza mnamo 1978.

Baadaye, alifanya kazi kama daktari katika Hospitali ya Serikali ya Mbabane nchini Swaziland, ambapo alikutana na mumewe wa baadaye, rais wa zamani wa chama cha ANC Jacob Zuma.

Marejeo 

Wanasiasa wa Afrika Kusini
Wanawake wa Afrika Kusini
Editathon 2021-06 Morogor
Hamdi Faraj Fanoush

Hamdi Faraj Fanoush ni jaji kutoka Jamahiriya ya Libya na aliwahi kuwa jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kutoka 2006 hadi 2010.   Ametumikia pia kama Jaji Mkuu wa Mahakama ya Rufaa ya Libya huko Tripoli. 

Kuanzia 1984 hadi 1997, alikuwa balozi wa Libya nchini Kamerun.

Marejeo 

Watu wa Libya
Editathon 2021-06 Morogor
Utekaji nyara wa Gumsuri

Utekaji nyara wa Gumsuri ulitokea mnamo Desemba 13 mwaka 2014, ambapo takribani wanakijiji 172-185 katika kijiji cha Gumsuri walitekwa nyara, wakishukiwa kutekwa na Boko Haram. Watu 32-35 waliuawa.

Utekaji nyara na mauaji
Wanajeshi hao walifika kijijini kwa malori usiku. Walipofika huko, walikivamia kijiji hiko kutoka pande mbili tofauti. Kwanza walianza kuwapiga risasi wanaume, wakiwaua na wavulana wakubwa mbele ya familia zao.  Kabla ya kuwapiga risasi, washambuliaji hao walipiga kelele kwa kusema maneno "Allahu akbar", ambayo yanatafsiriwa kuwa "Mungu ni mkuu".   Baada ya hapo, walianza kuelekea wanawake na watoto. Wanajeshi hao wenye silaha waliteketeza nusu ya kijiji na mabomu ya petroli. Washambuliaji hao waliwachukua wanawake na watoto wanaoishi katika kijiji mbali na malori yao.

Baada ya utekaji nyara na mauaji 
Licha ya utekaji nyara na mauaji kutokea tarehe 13 Desemba, habari hazikuibuka hadi tarehe 17 Desemba kwa sababu washambuliaji hao waliharibu minara ya mawasiliano katika eneo hilo. Habari za tukio hili ziliibuka wakati manusura kutoka kijijini hapo walipowasili katika jiji la Maiduguri, ambapo waliweza kuwasiliana na wengine kuhusiana na habari za kile kilichotokea.

Uokoaji wa kijeshi
Mnamo Aprili 2015 jeshi la Nigeria liliokoa idadi kubwa ya mateka wa Boko Haram kutoka Msitu wa Sambisa, wakiwemo wale waliotekwa nyara kutoka Gumsuri. Walionusurika waliripoti kwamba baadhi ya wanawake na watoto walikufa wakati wa miezi yao ya utumwa; wengine waliuawa wakati wa kazi za kijeshi.

Itikio/Matokeo
Marekani ilitoa maoni kuhusu utekaji nyara, ikisema, "Tunachukia vurugu kama hizo, ambazo zinaendelea kuleta athari mbaya kwa watu wa Nigeria, na tunatoa pole kwa wahasiriwa na familia zao."

Marejeo

2014
Historia ya Nigeria
Ugaidi
Editathon 2021-06 Morogor
Jean Ping

Jean Ping (amezaliwa Ombouced, Gabon, 24 Novemba 1942)   ni mwanadiplomasia na mwanasiasa wa Gabon ambaye alikuwa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika kutoka 2008 hadi 2012. Baba mzaliwa wa China na mama wa Gabon, ndiye mtu wa kwanza wa asili ya Kichina kuongoza tawi kuu la Umoja wa Afrika.

Alihudumu kama Waziri wa Nchi na Waziri wa Mambo ya nje, Ushirikiano na Francophonie wa Jamuhuri ya Gabon kutoka 1999 hadi 2008, na alikuwa Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa kutoka 2004 hadi 2005. Alisimama kwa uchaguzi wa rais wa Gabon 2016 dhidi ya rais Ali Bongo.

Wasifu 
Maisha binafsi

Ping alizaliwa Omboué, mji mdogo kwenye ziwa la Fernan Vaz, kusini mwa Port-Gentil.  Baba yake, Cheng Zhiping, aliyeitwa Wang Ping na Wagabon, alikuwa Mchina kutoka Wenzhou, Zhejiang, ambaye aliajiriwa kama mfanyakazi katika miaka ya 1920 na kuwa mfanyabiashara wa kuvuna mbao. Cheng, ambaye alimuoa Germaine Anina, binti wa kabila la chifu wa kabila ambaye alizaliwa Kongo,  alimhimiza mtoto wake kusoma Ufaransa na udhamini kutoka serikali ya Gabon.

Nafasi za kimataifa

Mnamo 1972, Ping alianza kufanya kazi kama mfanyikazi wa serikali wa kimataifa huko UNESCO huko Paris. Alihudumu kama Mjumbe wa Kudumu wa Gabon kwenda UNESCO kutoka 1978 hadi 1984 kabla ya kujihusisha na siasa za nchi yake. Alikuwa pia rais wa OPEC mnamo 1993, wakati Gabon ilikuwa nchi wanachama.

Mnamo 2004, Ping alichaguliwa kuwa Rais wa 59 wa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa. .

Kazi ya kisiasa

n 1972, Ping alianza kufanya kazi huko UNESCO katika Sekta yake ya Mahusiano ya nje na Ushirikiano kama mtumishi wa umma wa kimataifa.  Mnamo 1978, alikua mshauri wa ubalozi wa Gabon huko Ufaransa, [3] na baadaye akawa Mjumbe wa Kudumu wa Gabon kwenda UNESCO, katika nafasi hiyo aliitumikia hadi 1984.

Marejeo 

Wanasiasa wa Gabon
Editathon 2021-06 Morogor
Mounkaïla Aïssata

Mounkaïla Aïssata ni mwanasiasa wa Niger ambaye ni mbunge wa kike pekee. Aïssata pia ni mbunge wa Bunge la Afrika: katika Bunge la Afrika, yeye ni mjumbe wa Kamati ya Jinsia, Familia, Vijana na Watu wenye Ulemavu.

Marejeo 

Wanasiasa wa Niger
Wanawake wa Niger
Pilar Buepoyo Boseka

Pilar Buepoyo Boseka ni mwanasiasa wa Guinea ya Ikweta. Yeye ni mbunge wa Bunge la Afrika. Alikuwa Makamu wa Waziri wa Afya na Mazingira kutoka 1999-2001.

Marejeo 

Wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Editathon 2021-06 Morogor
Bintanding Jarju

Bintanding Jarju (amezaliwa 10 Aprili 1957) ni mjumbe wa zamani wa Bunge la Afrika la Umoja wa Afrika kutoka Gambia.ni mjumbe wa zamani wa Bunge la Foni Brefet.

Marejeo 

Wanasiasa wa Gambia
Editathon 2021-06 Morogor
Bartum

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Kaboskei / Kipkata

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Kaboskei Kerio

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Kabutiei

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Katiorin / Saimo Kusini

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Kelyo / Ossen

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Lawan

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Ng'orora

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Saimo Kaskazini

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Sibilo

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Kabarnet Soi

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo
Orokwo

ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Baringo