LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
538 KK

Makala hii inahusu mwaka 538 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
539 KK

Makala hii inahusu mwaka 539 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
531 KK

Makala hii inahusu mwaka 531 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
532 KK

Makala hii inahusu mwaka 532 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
533 KK

Makala hii inahusu mwaka 533 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
534 KK

Makala hii inahusu mwaka 534 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
535 KK

Makala hii inahusu mwaka 535 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
536 KK

Makala hii inahusu mwaka 536 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
537 KK

Makala hii inahusu mwaka 537 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 6 KK
Pango la Noeli

Pango la Noeli (au pango) ni sanaa inayoonyesha jinsi Yesu Kristo alivyozaliwa.

Hiyo ni kadiri ya desturi za Karne za Kati, ambazo asili yake ni Fransisko wa Asizi (1182-1226).

Ndiye aliyeandaa pango hai akitumia watu na wanyama hai ili yeye na watu wa Greccio wajisikie zaidi washiriki wa tukio la usiku wa Noeli (1223).

Kabla yake picha na sanamu za uzazi wa Yesu zilikuwa zinahusu zaidi maadhimisho ya liturujia kuliko uhalisia wa tukio la Bethlehemu.

Kumbe Fransisko, aliyewahi kuhiji katika Nchi takatifu ya Israeli, alipenda hata wasiofika huko waelewe zaidi hali ilivyokuwa.

Uanzishaji wenyewe
Baada ya kanuni aliyoliandikia shirika lake kuthibitishwa na Papa Honori III tarehe 29 Novemba 1223, Fransisko alikwenda Greccio kujitafutia kimya na upweke. Ndipo alipopata wazo la kuadhimisha Noeli kwa namna mpya ili kuitia maanani zaidi. 

Kwa msaada wa mtawala wa kijiji hicho, kwa ushirikiano wa wananchi na kwa mahudhurio ya ndugu wengi, liliandaliwa pango lenye majani makavu, ng’ombe na punda, halafu ikaadhimishwa Misa ambapo Fransisko, akiwa shemasi, alisoma Injili na kuhubiri kwa utamu mkubwa. 

Lengo lilikuwa kuwafanya Wakatoliki wote wakumbuke jinsi Mwana wa Mungu alivyojishusha duniani, si tu kwa kujifanya mtu, bali pia kwa namna alivyozaliwa na alivyoishi. Chaguo lake la ufukara lilitegemea ukweli wa maisha ya Yesu kama mtu wa mwisho na mtu wa mateso. 

Baada ya miezi michache ufuasi wake huo wa moja kwa moja ukaja kuthibitishwa na madonda matano aliyotiwa kiajabu juu ya mlima La Verna.

Mapango yasiyo hai

Baada ya hapo mapango yalianza kutengenezwa kwa sanamu (labda Arnolfo wa Cambio alitangulia kufanya hivyo kati ya 1290 na 1292.

Marejeo
 Gerhard Bogner: Das neue Krippenlexikon. Wissen - Symbolik - Glaube. Ein Handbuch für den Krippenfreund. Fink, Lindenberg 2003 ISBN 3-89870-053-4
 Erich Egg, Herlinde Menardi: Das Tiroler Krippenbuch. Die Krippe von den Anfängen bis zur Gegenwart. 2. Aufl. Tyrolia, Innsbruck 2004 ISBN 3-7022-2604-4
 Ursula Pfistermeister: Barockkrippen in Bayern. Theiss, Stuttgart 1984 ISBN 3-8062-0398-9
 Alfons Rudolph, Josef Anselm Adelmann von Adelmannsfelden: Schwäbische Barockkrippen. Theiss, Stuttgart 1989 ISBN 3-8062-0815-8

Viungo vya nje 
Pango pepe

Krismasi
Sanaa
Cyril Nyembezi

Cyril Lincoln Sibusiso Nyembezi (6 Desemba 1919 - 25 Juni 2000) alikuwa mwandishi, mwalimu na mhariri wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha yake ya Kizulu.

Wasifu
Nyembezi alizaliwa tarehe 6 Desemba 1919 eneo la Babanango nchini Afrika Kusini. Babake alikuwa mchungaji wa kanisa la Methodist. Alisomea Chuo Kikuu cha Witwatersrand mjini Johannesburg akapata shahada ya kwanza mwaka wa 1947 na ya pili mwaka wa 1954. Alimwoa Muriel mwaka wa 1950 wakawa na watoto wanne. Baada ya kufundisha lugha ya Kizulu katika vyuo vikuu vya Johannesburg na Fort Hare, akawa mhariri wa kampuni la Shuter na Shooter mjini Pietermaritzburg kuanzia mwaka wa 1959.

Maandishi yake

Riwaya
 Mntanami! Mntanami! (1950; baadaye ikaitwa Ushicilelo lwesithathu tangu 1965)
 Ubudoda abukhulelwa (1953)
 Inkinsela yase Mgungundlovu (1961)

Mashairi
 Imisebe yelanga (1963)
 Amahlunga aluhlaza (1963)

Mila za kijadi
 Zulu Proverbs (1954)
 Izibongo zamakhosi (1958)
 Inqolobane yesizwe (1966; pamoja na Otty Ezrom Nxumalo)

Utafsiri
 Cry, The Beloved Country, riwaya ya Alan Paton ikatafsiriwa kwa Kizulu kama Lafa elihle kakhulu (1958)

Uchunguzi wa kiisimu wa Kizulu
 Uhlelo lwesiZulu (1956)
 Learn Zulu (1958)
 A Review of Zulu Literature (1961)
 Compact Zulu Dictionary (1964)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1919
Waliofariki 2000
Diederik Opperman

Diederik (Dirk) Johannes Opperman (29 Septemba 1914 - 22 Septemba 1985) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika mashairi kwa Kiafrikaans.

Wasifu
Opperman alizaliwa tarehe 29 Septemba 1914 katika wilaya ya Dundee, nchini Afrika Kusini. Alisomea Chuo Kikuu cha Cape Town hadi shahada ya tatu. Alimwoa mwandishi Marié van Reenan wakawa na watoto watatu. Kuanzia 1960 hadi 1979 Opperman alikuwa profesa wa fasihi ya Kiafrikaans katika Chuo Kikuu cha Stellenbosch.

Maandishi yake
 Negester oor Ninevé (1945)
 Heilige beeste (1945; mashairi)
 Joernaal van Jorik (1949)
 Engel uit die klip (1950)
 Digters van Dertig (1953)
 Periandros van Korinthe (1954)
 Blom en baaierd (1956; mashairi)
 Wiggelstok (1959)
 Astrak (1960)
 Dolosse (1963)
 Kuns-mis Kor reis na Carrara (1964)
 Voëlvry (1968; tamthiliya)
 Edms Bpk (1970; mashairi)
 Komas uit 'n bamboesstok (1979; mashairi)
 Groot verseboek (2000)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1914
Waliofariki 1985
Milenia ya 6 KK

Makala hii inahusu milenia ya 6 KK (miaka 5999 KK - 5000 KK). Katika sehemu nyingi za dunia tunaona mwanzo wa kilimo.

Matukio 
 Kisiwa cha Britania (Uingereza na Uskoti) hutenganishwa kutoka kwa Ulaya bara kwa kupanda ya uwiano wa bahari. Sababu yake ni badiliko la halijoto  linalosababisha kuyeyuka kwa barafuto nchini na barafu yake kuwa maji mengi yanayopandisha uwiano wa bahari.
 Mnamo 5800 KK kunatokea banguko kubwa chini ya bahari kwenye tako la bara karibu na pwani ya Norwei (banguko la Storegga). Banguko hilo lilisababisha tsunami iliyoharibu vijiji vya watu huko Uskoti. 

 katika eneo la Mediteranea hali ya hewa ni ya kitropiki
 Misri kuna kilimo kwenye bonde la Naili
 plau inavumbuliwa 
 tangu 6000 KK: kuku wanaanza kufugwa nchini China 
 tangu 6000 KK: mizabibu ya kwanza inapandwa katika Kaukazi na Mesopotamia.
 tangu 5600 KK: kilimo kinaanza Ulaya ya Kati 
 tangu 5600 KK: Eneo la Sahara linazidi kuwa kabisi na kuwa jangwa; watu huondoka.
 mnamo 5500 KK: umwagiliaji wa mashamba katika Mesopotamia 
 mnamo 5500 KK: vifaa vilivyofinyangwa vya kwanza katika Asia kusini 
 baina ya 5500 na 5300 KK: mtama unaanza kulimwa huku China Kaskazini
 mnamo 5200 KK: mahekalu ya kwanza katika Mesopotamia
 mnamo 5100 KK: mahindi, maharagwe, mboga na maparachichi hupandwa katika Amerika ya Kati
 mnamo 5000 KK: mpunga hulimwa kwenye pwani ya China

Watu

Tanbihi

Viungo vya nje
Pango hai

Pango hai ni pango la Noeli linalofanywa kwa kutumia viumbe hai, hususan binadamu na wanyama (hasa ng'ombe na punda).

Lengo ni kukumbuka jinsi Yesu Kristo alivyozaliwa Bethlehemu hasa wakati wa Krismasi.

Desturi hiyo ilianzishwa na Fransisko wa Asizi huko Greccio (Italia) usiku wa Noeli mwaka 1223, halafu ikaenea duniani kote, hata nje ya Kanisa Katoliki.

Sanaa
Mkonokono

Mkonokono ni mti mdogo wa familia Annonaceae. Matunda yake yanayolika huitwa makonokono. Spishi hii ina majina mengi mengine, k.m. mbokwe, mchekwa, mtomoko-mwitu, mtopetope-mwitu na mstafeli-mwitu. Mti huu una maua madogo njanokijani yenye petali nene. Matunda yana umbo wa yai na rangi ya manjano yakiwa yaliyoiva. Nyama ni njano hadi machungwa yenye ladha tamu. Mbegu nyeusi ni kubwa kiasi.

Picha

Mparachichi na jamaa
Mtopetope

Mtopetope ni mti mdogo wa familia Annonaceae. Matunda yake yanayolika huitwa matopetope. Spishi hii huitwa mtomoko pia, lakini tafadhali jina hili litengee kwa Annona cherimola. Mti huu una maua madogo njanokijani yenye petali nene. Matunda yana umbo wa donge na rangi ya majani hadi manjano yakiwa yaliyoiva. Nyama ni nyeupe yenye ladha tamu. Mbegu nyeusi ni kubwa kiasi.

Picha

Mparachichi na jamaa
All Hail the Queen

All Hail the Queen ni jina la kutaja albamu ya kwanza ya msanii wa hip hop kutoka nchni Marekani - Queen Latifah. Albamu ilitolewa mnamo tar. 7 Novemba 1989  kupitia studio za Tommy Boy Records. Albamu ilikuwa na mafanikio sio ya kawaida kwa upande wa rekodi za hip hop kwa kipindi hicho, ilichangamshwa na kibao chake kikali cha "Wrath of My Madness".  Ule usemi wa kike wa "Ladies First" (akiwa na Monie Love) ulibaki kuwa kama alama kuu katika nyimbo za Latifah.

All Hail the Queen ilishika nafasi ya #6 na #124 kwenye chati za Billboard (Amerika ya Kaskazini) Top Hip Hop/R&B Albums na chati za Billboard 200, kwa pamoja. Mamma Gave Birth to the Soul Children ilishika nafasi ya #14 nchini Uingereza. Mnamo 1998, albamu ilichaguliwa ikiwa kama moja kati ya Albamu Bora 100 za The Source. Pia ilipata kuwekwa kwenye orodha ya Robert Dimery 1001 Albums You Must Hear Before You Die.

Mwaka wa 2008, kibao cha "Ladies First" ulipewa nafasi ya 35 kwenye Nyimbo Kali 100 za Hip Hop za VH1.

Orodha ya nyimbo

Chati ya single zake

Marejeo

Viungo vya Nje

All Hail the Queen  (Adobe Flash) at Radio3Net (streamed copy where licensed)

Albamu za 1989
Albamu za Queen Latifah
Albamu za kwanza
Albamu za Tommy Boy Records
Nature of a Sista

Nature of a Sista ni jina la kutaja albamu ya rapa wa Kimarekani - Queen Latifah. Albamu ilitolewa mnamo tar. 3 Septemba 1991, huko nchini Marekani. Hii ni albamu yake ya mwisho kufanya na studio ya Tommy Boy Records.

Orodha ya nyimbo 
"Latifah's Had it up 2 Here" – 4:26
"’Nuff of the Ruff Stuff'" – 3:50
"One Mo' Time" – 4:51
"Give Me Your Love" – 3:50
"Love Again" – 3:41
"Bad as a Mutha" – 4:01
"Fly Girl" – 4:02
"Sexy Fancy" – 3:56
"Nature of a Sista'" – 3:19
"That's the Way We Flow" – 3:22
"If You Don't Know" – 4:58
"How Do I Love Thee" – 5:01

Sampuli za muziki 
 "If You Don't Know" sampuli ya gitaa la umeme kutoka katika kibao cha James Brown cha mwaka wa 1974 "The Payback", ambao pia ulitumiwa kwa ajili ya kibao cha En Vogue cha mwaka wa 1992 "My Lovin' (You're Never Gonna Get It)".

Albamu za 1991
Albamu za Queen Latifah
Albamu za Tommy Boy Records
Musuli

Misuli   ni sehemu ya mwili wa wanyama na binadamu inayowezesha mwendo wa viungo vyake.  misuli inaundwa na tishu ya pekee yenye uwezo wa kujinywea na kulegea. Wakati wa kujinywea huwa mifupi zaidi. Kwa njia hii misuli inayounganishwa na mifupa ya mkono au mguu huleta mwendo wa viungo hivi.

Aina za musuli 
Misuli hutofautishwa kwa namna mbalimbali:
 kama ni misuli ridhia inayoendeshwa kwa hiari maana tunaamua kuzinywea au kuzilegeza (kama misuli ya kusogeza mkono) au misuli sihuria inayoendeshwa bila hiari (kama misuli inayoendesha mwendo wa utumbo)
 kufuatana na umbo na muundo wa misuli kama ni misuli milia (striped muscle) au misuli myororo (smooth muscle)

Mara nyingi hutofautishwa namna tatu za misuli:
 misuli kiunzi iinayounganishwa na mifupa kwa ukano. Hii misuli inasababisha mwendo wa mifupa ya viungo na kuendeshwa kwa ridhia ya mtu kwa hiyo inaitwa pia misuli ridhia.  Katika mwili wa mwanaume  wastani  hii misuli kiunzi ni takriban asilimia 42 ya masi ya mwili wake; kwa mwili wa  mwanamke wa wastani hii misuli ni 36 % ya masi ya mwili.  Hiyo ndiyo  sababu ya kwamba kwa wastani wanaume wana nguvu kuliko wanawake.  
 misuli msisima ambayo haiunganishwi na mifupa na kuendesha mwendo wa viungo vya ndani vya mwili kama utumbo, mapafu, mizizi ya nywele au mishipa ya damu. Misuli hii hiongozwi kwa ridhia huitwa misuli sihuria.  
 misuli ya moyo ni misuli sihuria lakini kwa umbo hufanana zaidi na misuli  kiunzi. Wakati misuli hii inajikaza inasukuma damu kwenda mishipa ya damu upande moja na ikilegea upande mwingine kupokea damu kutoka mishipa.

Misuli milia
Misuli ya kiunzi na moyo huitwa pia "misuli milia" kutokana na milia inayoonekana usoni mwao. Milia hii inatokana na muundo wa misuli hii inayofanywa na vinyuzi virefu vya rangi mbili vinavyopangwa taratibu katika misuli na kuonyesha milia meupe na mekundu kwa kubadilishana. Vinyuzi vyekundu ni protini za kiaktini na vinyuzi vyeupe ni protini kimiosi.

Muundo wa misuli 
Misuli inaundwa na seli za pekee zenye uwezo wa unyweo. inatekeleza unyweo baada ya kupokea kiamshi kupitia neva. Kiamshi ni mshtuko wa umeme unaopitishwa kutoka seli kwenda seli nyingine. 
Seli za misuli huwa na protini za kiaktini na kimiosini.

Unyweo wa misuli 
Wakati misuli inapokea kiamshi kutoka neva nafasi katika utando wake inapitisha kalsi na kalsi inasababisha aina mbili za protini kuingiliana hivyo kufupisha urefu wa misuli.

Jinsi ya kuunda misuli 
 Anza polepole. Kuunda misuli huchukua muda mrefu na haifai ujiweke presha kupata misuli kwa muda mfupi.
 Kuwa na mpango na mikakati unayofuata ili kuweza kuifikia kama vile mipango ya wakati wa kufanya mazoezi, kuinua chuma au kula.
 Chakula kina maana sana katika misuli haswa protini ambayo wafaa uile kwa wingi. Maji pia ni muhimu kwa umetaboli.
 Fuata mikakati uliyopanga na usife moyo hata usipoona matokeo kwa haraka.

Marejeo

Viungo vya nje

mwili
Monsuni

Monsuni ni upepo wa majira unaoendelea kwa muda wa miezi kadhaa kuelekea upande mmoja na kubadilika baada ya kipindi hiki kuelekea kinyume. 

Neno hili lilitumiwa mara ya kwanza katika eneo la Bahari Hindi  ambako inajirudiarudia kwa nguvu hasa. 

Mabaharia Waswahili huwa na maneno tofauti, kutegemeana na mwelekeo wa upepo huo kimajira: musimi au kaskazi, na kusi au demani.

Monsuni inapeleka hewa yenye unyevu mwingi kutoka baharini hivyo kuwa na mvua nzito.

Sasa neno latumiwa pia kwa pepo zinazofuata utaratibu wa kufanana katika sehemu nyingine za dunia kama vile Asia ya Kusini-Mashariki au Amerika Kusini.

Muundo 
Monsuni hufuata mfumo wa msingi wa fizikia: nchi kavu hushika joto kutoka kwa jua haraka zaidi kuliko maji. Tofauti ya halijoto kati ya nchi kavu na bahari kwenye pwani unaweza kufikia kiwango cha sentigredi 20°C. Kwa mfano halijoto kwenye nchi kavu huko Uhindi inaweza kufikia mnamo 45°C ilhali maji ya karibu katika Ghuba ya Bengali na Bahari Arabu ina halijoto ya sentigredi 23-25 pekee. Joto la nchi kavu linapashia moto hewa juu yake na hewa joto inapanda juu. Nafasi ya hewa inayopanda juu inachukuliwa na hewa baridi zaidi kutoka juu ya uso wa bahari. Hewa hii inabeba unyevu ndani yake inayoanza kutonesha kama mvua unaojulikana kama monsuni.

Hewa joto juu ya nchi kavu inaendelea kupanda juu na kusababisha eneo la kanieneo ya hewa duni na hii inasababisha upepo wa kuendelea kutoka baharini kuelekea bara.  

Usimbishaji unaimarishwa na milima inayolazimisha hewa yenye unyevu kutoka uso wa bahari kupanda juu. 

Wakati wa baridi nchi kavu hupoa haraka kuliko bahari inayoweza kutunza joto vizuri zaidi kwa muda mrefu. Hivyo eneo la kanieneo la hewa juu linatokea barani Uhindi wakati wa baridi na sasa upepo unageuka kupuliza kutoka bara Hindi kwenda baharini na upepo huu ni kavu.

Monsuni, mazingira na binadamu
Upepo wa monsuni unajenga tabianchi ya maeneo yanayoathiriwa nao inayoitwa pia "tabianchi ya monsuni".  

Monsuni inaleta mvua nyingi ambayo mahali pengi ni msingi wa misitu. Mabadiliko ya monsuni yanaweza kuleta ama ukame mbaya au mvua kali zinazosababisha matatizo katika jamii.

Kwa hiyo monsuni ni muhimu kwa kilimo na maisha ya watu katika maeneo yanayoathiriwa nayo. Hasa katika nchi zinazozunguka Bahari Hindi majira ya monsuni yalikuwa msingi wa biashara kwa njia za bahari na kubadilishana kwa tamaduni kati ya nchi mbalimbali.  

Tangu milenia watu walioishi kando ya Bahari Hindi walitumia upepo wa monsuni kwa safari zao. Monsuni ya kusini -iliyoitwa "kusi" au "upepo wa kusi" na Waswahili- iliwawezesha watu wa pwani kufanya safari ndefu sana za kuvuka bahari kati ya Uhindi, Bara Arabu na Afrika ya Mashariki kwenda upande mmoja hata kwa jahazi nyepesi sana, na badiliko la mwendo wa monsuni liliwawezesha kurudi tena majira yaliyofuata.

Marejeo 

Metorolojia
Upepo
Bahari ya Hindi
Paskali

Paskali (pia: Pascal; kifupi: Pa) ni kipimo cha SI kwa kanieneo au shinikizo. 

Inataja kani au nguvu inayoathiri eneo fulani ikiwa ni sawa na nyutoni kwa mita 1 ya mraba.

Jina lake lilichaguliwa kwa heshima ya mwanafizikia na mwanahisabati Mfaransa Blaise Pascal.

Katika maisha ya kila siku tunasikia habari za paskali katika habari za hali ya hewa ambako kanieneo angahewa inatajwa kila siku kwa hektopaskali "hPa" yaani paskali 100. 

Kipimo kingine kinachotumiwa mara nyingi ni kilopaskali "kPa" = paskali 1,000 kwa mfano kwa ajili ya shinikizo ya tairi.. 

Kanieneo angahewa kwenye uwiano wa bahari inalingana takriban na kilopaskali 100 au hektopaskali 1,000. Zamani hii iliitwa pia bar 1. Kiwango cha kanieneo angahewa kikamilifu ni bar 1.01325 = Pa 101 325  = kPa 101,325  = hPa 1 013,25.

Marejeo 

Vipimo vya SI
Kanieneo angahewa

Kanieneo angahewa (pia: shinikizo la hewa) ni nguvu inayosukuma dhidi ya uso wa dunia na kila kitu au kiumbe kutokana uzito wa hewa iliyoko katika angahewa ya dunia juu yake.

Uzito wa hewa
Juu ya kila mahali duniani kuna uzito wa nguzo ya hewa yenye urefu wa takriban kilomita 500 hadi mwisho wa angahewa. Uzito huu ni mkubwa kwenye pwani la bahari ambako ganda la hewa juu ya mahali ni nene. Lakini uzito huu na hivyo kanieneo ni mdogo zaidi juu ya milima mirefu ambako umbali hadi mwisho wa angahewa ni mdogo zaidi. Kwa wastani uzito wa nguzo ya hewa juu ya mita ya mraba moja kwenye uwiano wa bahari ni tani 10 lakini kipimo hiki kinaonyesha mabadiliko kutokana na mabadiliko ya kanieneo angahewa mahali hapa.

Vipimo vya kanieneo angahewa
Kipimo cha kanieneo angahewa ni hektopaskali na kanieneo kwenye uwiano wa bahari inalingana takriban na hektopaskali 100. Lakini kuna pia vipimi vingine vilivyo kawaida katika nchi nyingine , kati ya hai ni bar.

Chombo cha kuipimia kinaitwa barometa.

Kanieneo angahewa na viumbehai
Viumbe vyote hutegemea kanieneo jinsi ilivyo kawaida kwao. Kimsingi mwili wa binadamu inaweza kuathiriwa kama chupa cha plastiki katika picha hapo upande wa kulia. Tunavumilia kanieneo ya kawaida ya angahewa kwa sababu kiowevu vya seli zetu na damu kina shinikizo ya kulingana.
Kama tunapanda sana juu tuko hatarini ya kulipuka kwa sababu shindikizo ya angahewa inapungua kwa hiyo shindikizo ya ndani ya miili yetu inaweza kupasua ngozi yetu. Lakini hata kabla kufika juu vile kunatokea matatizo kwa sababu uwezo wa damu kushika na kubeba oksijeni inapungua pia na hjii ni sababu ya kwamba ndege kubwa zinazotembea katika kimo cha mita 11.000 au zaidi huwa na chumba ambako kanieneo angahewani inaongezwa kwa njia ya mitambo. Ndege zinazofikia juu zaidi au marubani wa roketi ni lazima watu wawe na nguo zinazotunza shinikizo ndani.

Kinyume chake kuna viumbe wanaoishi chini ya bahari katika kina kubwa penye shinikizo ya juu katika maji na wanyama hao wakifikishwa kwenye uso wa bahari sharti wanakufa kwa sbabau ya tofauti kubwa ya kanieneo.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 

Meterolojia
Angahewa
Mtomoko

Mtomoko (Annona cherimola) ni mti mdogo wa familia Annonaceae. Matunda yake yanayolika huitwa matomoko. Spishi hii huitwa mtopetope pia, lakini tafadhali jina hili litengee kwa Annona squamosa. Annona reticulata huitwa mtomoko pia, lakini mti huu ni nadra katika Afrika ya Mashariki. Mtomoko una maua madogo njanokijani yenye petali nene. Matunda yana umbo wa donge au moyo na rangi ya majani hadi kahawa yakiwa yaliyoiva. Nyama ni nyeupe yenye ladha tamu. Mbegu nyeusi ni kubwa kiasi.

Picha

Mparachichi na jamaa
Tundra

Tundra ni eneo ambako miti haiwezi kustawi kutokana na halijoto duni na kipindi kifupi cha kuota kwa majani. Halijoto ya ardhi chini ya kina cha sentimita 30-200 haipandi juu ya sentigredi 0°C muda wote; hata wakati wa "joto" nI sentimita za juu pekee ambako barafu inayeyuka. 

Uoto wote katika sehemu hizi ni manyasi, kuvumwani na kuvu. Kwenye ardhi ya aina hii hakuna miti, au kama iko inatokea kwa umbo la vichaka vidogo. Mpaka kati ya maeneo ya tundra na maeneo ya misitu hujulikana kama "mstari wa miti".

Kuna aina tatu za tundra: 
tundra ya Aktiki
tundra ya Antaktiki
tundra ya milimani

Tabianchi katika maeneo ya tundra ni baridi kali na halijoto kidogo juu ya 0°C wakati wa wiki au miezi michache ya majira ya joto ilhali joto halitoshi kuyeyusha ardhi iliyoganda, isipokuwa kwenye sentimita za juu za ardhi.

Marejeo

jiografia
biolojia
Black Reign

Black Reign ni jina la kutaja albamu ya tatu ya msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani - Queen Latifah. Albamu ilitolewa mnamo tar. 16 Novemba 1993 huko nchini Marekani. Ukilinganisha na hujudi za albamu zake mbili za awali, Black Reign ilikuwa albamu yake yenye mafanikio makubwa kwa hadi muda huu kwa Latifah, kwa kushika nafasu ya sita katika chati za Billboard 200 na kwenda hadi katika nishani ya dhahabu kwa RIAA. Albamu pia ilishika nafasi ya kumi na tano katika chati za Top R&B/Hip-Hop Albums.

Orodha ya nyimbo
 "Black Hand Side" – 3:22
 "Listen 2 Me" – 4:43
 "I Can't Understand" – 3:50
 "Rough..." (akiwa na Treach, Heavy D & the Boyz na KRS-One) – 5:04
 "The D.J.'s" – 1:38
 "Bring tha Flava" – 3:25
 "Coochie Bang..." (akiwa na Treach) – 3:46
 "Superstar" – 3:56
 "No Work" – 2:51
 "Just a Flow (Interlude)" – 1:30
 "Just Another Day..." – 4:29
 "U.N.I.T.Y." – 4:11
 "Weekend Love" (akiwa na Tony Rebel) – 4:09
 "Mood Is Right" – 3:30
 "Winki's Theme" – 5:29

Marejeo 

Albamu za 1993
Albamu za Motown
Albamu za Queen Latifah
Order in the Court

Order in the Court ni jina la albamu ya nne ya rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani - Queen Latifah. Albamu ilitoka tarehe 16 Juni 1998 huko Marekani kupitia studio za Motown Records. Albamu ipo katika moja ya sehemu ya kuwaenzi Tupac Shakur na The Notorious B.I.G.. Hii ni albamu ya kwanza ya Latifah kuwa na onyo la Parental Advisory juu yake.

Orodha ya nyimbo
 "Bananas (Who You Gonna Call?)" (akiwa na Apache) – 4:00
 "Court Is in Session" – 3:52
 "No/Yes (Skit)" – 0:44
 "No/Yes" – 4:50
 "Turn You On" – 4:21
 "Black on Black Love" (akiwa na Antonique Smith na Next) – 5:05
 "Parlay" – 4:52
 "Paper" – 4:00
 "What Ya Gonna Do" (akiwa na Inaya Jafan) – 4:33
 "It's Alright" – 3:35
 "Phone Call Skit" – 0:34
 "Brownsville" (akiwa na Le Fem Markita, Scarlet na Nikki D) – 4:40
 "I Don't Know" (akiwa na Sisqó) – 4:29
 "Life" – 5:42

Toleo la Ulaya
 "Let Her Live" (akiwa na Next)

Toleo la Japani
 "Let Her Live" (akiwa na Next)
 "Keep Your Head to the Sky"

Marejeo 

Albamu za 1998
Albamu za Queen Latifah
Nusutropiki

Nusutropiki ni sehemu za dunia upande wa kusini na kaskazini ya kanda la tropiki. Yaeneo haya yako kwa jumla kati ya latitudo za 25° na 40° katika kila nusutufe ya dunia.-

Tabianchi ya subtropiki kwa jumla ni ya fufutende maana hakuna wala baridi kali wala joto kali sana. Hata hivyo miezi ya majirajoto inaweza kuwa na joto kubwa hasa pale ambako unyevuanga ni juu.
 
Wastani ya halijoto kwa mwaka wote ni juu ya 20 °C lakini wastani ya mwezi baridi zaidi ni chini ya 20 °C.

jiografia
Umoja wa Kimataifa wa Astronomia

Umoja wa Kimataifa wa Astronomia (kifupi: UKIA) (kwa Kiingereza: International Astronomical Union - IAU au Union astronomique internationale, UAI) ni shirika la kimataifa linalounganisha mashirika ya wataalamu wa astronomia kutoka nchi mbalimbali. Lilianzishwa mwaka 1919 na ofisi yake iko mjini Paris, Ufaransa.

Shabaha ya umoja ni kuendeleza na kuhifadhi elimu ya astronomia. Wanachama ni wataalamu waliosoma sayansi hii na kufanya kazi ya uchunguzi na kufundisha katika vyuo vikuu au taasisi za astronomia.  mwaka 2008 idadi ilikuwa wanachama 9623 katika nchi 86.

Umoja wa Kimataifa wa Astronomia unashirikiana na vikundi na shirika za wanaastronomia ridhaa zinazounganisha wapenzi wa astronomia wasiofanya kazi katika fani hii lakini kuangalia nyota kama ridhaa.

IAU ina wajibu wa kutawala mfumo wa kutoa majina ya magimba yanayoendelea kutambuliwa katika anga ya ulimwengu pamoja na majina ya milima au kasoko yao.

Viungo vya Nje 
 Website of the International Astronomical Union
 XXVIth General Assembly 2006 

Mashirika ya elimuanga
Mashirika ya kimataifa
Duaradufu

Duaradufu ni neno la kutaja maumbo ya jiometria yanayofanana na duara.
Kwa lugha ya kawaida ni umbo linalofanana na yai la ndege. Katika mazingira yetu obiti za sayari yaani njia ambako sayari zinazunguka jua huwa na umbo la duaradufu.

Kwa maana duaradufu (ing.: oval) ya jiometria ni mchirizo uliofungwa kwenye bapa moja. Kuna angalau mhimili 1 inayogawa umbo kwa nusu 2 sawa. Hapo duara ni mfano mmoja wa maumbo yanayoweza kuitwa duaradufu

Kwa maana ya pekee duaradufu ([[:en:ellipse) ni umbo linalopatikana wakati bapa inakata gimba la pia kimsharazi na pande mkabala za pia kwa namna ya kuleta mchirizo uliofungwa. 

Kwa mtazamo huu duara ni hali ya pekee ya duaradufu inayopatikana kama bapa inakata pia kwa nyuzi sulubi (90°) kwa mhimili wa pia. 

Duaradufu huwa na fokasi mbili isipokuwa hali ya pekee ya duara fokasi zko mahali pamoja ambapo ni kitovu chake.

Kihisabati duaradufu ni jumla ya nukta zota za bapa ambazo maumbali ya kila nukta kutoka kwenye nukta mbili fungwa F1 na F2 ni sawa.

Viungo vya Nje
 Ellipse & Hyperbola Construction  - An interactive sketch showing how to trace the curves of the ellipse and hyperbola. (Requires Java.)
 Ellipse Construction - Another interactive sketch, this time showing a different method of tracing the ellipse. (Requires Java.)
 Ellipse on MathWorld - More on Ellipse
 The Shape and History of The Ellipse in Washington, D.C. by Clark Kimberling
Collection of animated ellipse demonstrations. Ellipse, axes, semi-axes, area, perimeter, tangent, foci.
Woodworking videos showing how to work with ellipses in wood.

References 

Jiometria
Robert Downey, Jr.

Robert Downey, Jr. (amezaliwa New York City, New York, 4 Aprili 1965) ni mwigizaji na mtayarishaji wa  filamu kutoka Marekani.  

Anafahamika sana kwa kucheza kama Tony Stark katika mfululizo wa filamu Iron Man (filamu), Sherlock Holmes katika filamu Sherlock Holmes, na Kirk Lazarus kwenye filamu Tropic Thunder .

Kazi yake imekuwa sifa ya mafanikio muhimu na maarufu katika ujana wake, ikifuatiwa na kipindi cha matumizi mabaya ya madawa ya kulevya na matatizo ya kisheria, kabla ya kufufuka kwa mafanikio ya kibiashara baadaye katika kazi yake. 

Mnamo mwaka wa 2008, Downey alitajwa na jarida la 'Time' kati ya watu 100 wenye ushawishi mkubwa ulimwenguni  na kutoka 2013 hadi 2015, alikuwa katika orodha na Forbes kama mwigizaji aliyelipwa zaidi Hollywood.

Filamu

Waigizaji filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1965
Watu walio hai
Makemake

Makemake (alama: ; tamka kama ni Kiswahili; jina rasmi: 136472 Makemake) ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper.

Iligunduliwa na wanaastronomia Michael E. Brown, Chad Trujillo na David Rabinowitz kwenye paoneaanga pa Mount Palomar tarehe 31 Machi 2005.

Jina
Jina lilichaguliwa kutokana na mungu muumbaji aliyeitwa "Makemake" katika dini asilia ya Kisiwa cha Pasaka (Easter Island, kwenye Bahari ya Pasifiki). Kuna mapatano katika Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kutumia majina ya miungu ya dini mbalimbali kwa magimba yanayoendelea kugunduliwa katika ukanda wa Kuiper. Asili ya jina iko katika lugha ya Kipolinesia na katika dini yao ni muumbaji wa binadamu na mungu wa rutuba. Makemake aliabudiwa kwa umbo la ndege wa bahari. Ishara yake ilikuwa mwanamume mwenye kichwa cha ndege.

Muundo na tabia 
Hakuna habari nyingi za uhakika kutokana na umbali wa gimba hili na kwa sababu hadi sasa hakuna chombo cha angani kilichopita karibu nayo. Lakini Makemake inaonekana ni hasa mwamba na barafu ilhali katika baridi iliyopo mbali na jua barafu huwa ngumu kama mwamba.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 "Binamu Kipara wa Pluto": Habari za Makemake kwenye tovuti ya Unawe Tanzania
 MPEC listing for Makemake
 Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope,  5 Nov 2007, tovuti ya Conell University, iliangaliwa Julai 2017]

Sayari kibete
Ukanda wa Kuiper

Ukanda wa Kuiper (kwa Kiingereza Kuiper belt) ni eneo la mfumo wa jua letu nje ya obiti ya sayari Neptuni lililopo kwenye umbali wa vizio astronomia) kati ya 30 - 50 kutoka jua. 

Ukanda huu una umbo la wingu wa mviringo wa magimba ya angani; mengi yao ni madogo, machache makubwa kwa hiyo ukubwa kati ya vumbi na mawe hadi asteroidi na pia sayari kibete,

Ukanda wa Kuiper hufanana na ukanda wa asteroidi ulipo kati ya obiti za Mirihi (Mars) na Mshtarii (Jupiter)  lakini ni kubwa zaidi. Upana wake ni mara 20 na unene wake mara 20-200. 

Magimba ndani yake ni hasa aina mbalimbali za barafu kutokana na elementi zilizoonekana kama gesi katika mazingira ya dunia kama vile methani, amoni au maji. Wataalamu wanaamini leo ya kwamba chanzo hasa cha magimba ni mchakato wa kutokea kwa mfumo wa jua letu na kuzaliwa kwa sayari. Katika maeneo ya ndani ya mfumo wa jua mata ilijikusanya kutokana na graviti kuwa ama jua lenyewe au sayari. Hapa nje masi za magimba hazikutosha kuyavuta magimba mengine ili sayari kubwa itokee. 

Hata hivyo kuna sayari kibete tatu zilizogunduliwa hadi sasa katika ukanda wa Kuiper ambazo ni Pluto, Haumea na Makemake. 

Kuna pia nadharia ya kwamba miezi kadhaa katika mfumo wa jua letu ina asili yake katika ukanda wa Kuiper. Mifano ni Triton ya Neptuni na Phoebe ya Zohali. Miezi hii inaaminiwa ilijijenga katika ukanda wa Kuiper lakini ilivutwa ndani ya mfumo wa jua na kukamtwa na graviti ya sayari hizo.

Ukanda wa Kuiper uligunduliwa mwaka 1992 lakini iliwahi kutabiriwa na wataalamu mbalimbali pamoja na Gerard Kuiper.

Hadi sasa kuna takribani magimba 1,000 yaliyogunduliwa kwa uhakika lakini inaaminiwa ya kwamba jumla ya magimba unaweza kufikia idadi ya malakhi au mamilioni.

Mfumo wa jua
Kizio astronomia

Kizio astronomia (ing. astronomical unit, kifupi "au") ni kipimo cha umbali katika elimuanga. Kinalingana na umbali wa wastani kati ya dunia na jua.

Urefu wake ni mita 149,597,870,691 au kwa kifupi takriban kilomita milioni 150. Umbali huu ni sawa na wastani wa umbali kutoka kitovu cha Dunia hadi kitovu cha Jua. 

Vipimo vilivyo kawaida duniani kama kilomita vinaweza kutumiwa katika astronomia lakini vinaleta namba kubwa mno. Hivyo astronomia imebuni vipimo vyake vinavyorahisisha kutaja umbali wa magimba katika anga-nje. Mara nyingi astronomia hutumia kipimo cha mwakanuru kwa kupima umbali katika ulimwengu. Lakini kwa umbali za karibu zaidi jinsi ilivyo ndani ya mfumo wa Jua letu kizio astronomia kimechaguliwa. 

63,241.077 vizio astronomia vinafanya mwakanuru 1.

Chombo cha angani kilichofika mbali hadi sasa ni "Voyager 1". Mwaka 2019 kilipita vizio astronomia 145 kutoka Jua, nje ya obiti ya Pluto na ukanda wa Kuiper.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Measuring the universe, tovuti ya Ukia, iliangaliwa Novemba 2017
Vipimo
Vizio vya elimuanga
Eli

Eli (kwa Kiebrania עלי ʻEli, ʻĒlî) alikuwa kuhani wa Israeli kwenye hekalu la Shilo kadiri ya Kitabu cha Kwanza cha Samueli.

Ndiye aliyemlea Samueli mwenyewe baada ya huyo kuachishwa ziwa na kutolewa na mama yake amtumikie Mungu maisha yake yote.

1Sam 3 inasimulia wito wa mtoto huyo: akiwa amelala karibu na sanduku la agano akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu. Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.

Kulingana na utabiri huo Waisraeli walishindwa na Wafilisti vitani, wana 2 wa Eli waliuawa katika mapigano na Eli alikufa kwa mshtuko na sikitiko alipopata habari.

Watu wa Biblia
Wafilisti

Wafilisti (kwa Kiebrania: Plištim, "watu wa Plešt": jina hilo linapatikana mara 286 katika Biblia ya Kiebrania, kati yake mara 152 katika 1 Sam) walikuwa kabila la watu wa Ulaya Kusini Mashariki ambao walivuka Bahari ya Kati. 

Kisha kushindwa kuvamia Misri waliteka pwani ya Kanaani (1175 KK hivi) wakifaidika na silaha za chuma walizozitumia dhidi ya watu waliokuwa na zile za shaba tu, wakiwa wenyeji au Waisraeli.

Ingawa hawakuwa wengi, waliathiri sana nchi yao mpya, kiasi cha kuiachia jina la Palestina.

Habari nyingi juu yao zinapatikana katika Biblia.

Marejeo

Marejeo mengine

Viungo vya nje

 Corinne Mamane Museum of Philistine Culture
National Geographic article
List of Biblical References to Philistines or Philistia 
Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Website 
Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Blog
Penn State University - The Sea Peoples and the Philistines (link broken)
Neal Bierling, Giving Goliath his Due: New Archaeological Light on the Philistines (1992) 

The Center for Online Judaic Studies: Ramesses III and the Philistines, 1175 BC
Biblical Archaeology Review - Yavneh Yields Over a Hundred Philistine Cult Stands 
Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines 

Watu wa Biblia
Historia ya Palestina
Historia ya Israeli
Force Publique

Force Publique ilikuwa jeshi la polisi la kikoloni katika Kongo ya Kibelgiji (leo: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) na pia Ruanda-Urundi (leo Rwanda na Burundi).

Jeshi na polisi ya kikoloni
Ilianzishwa mwaka 1885 katika koloni ya Dola Huru la Kongo ikaendelea wakati wa ukoloni wa Ubelgiji na kubadilishwa jina kuwa jeshi la kitaifa la Kongo tangu uhuru.

Force Publique ilikuwa polisi na pia jeshi. Kazi yake ilikuwa kutunza utulivu na usalama lakini pia kukandamiza makabila yaliyopinga ukoloni na kuzuia au kuvunja upinzani wote dhidi ya sheria za kikoloni.

Michango katika Vita Kuu za Dunia
Katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia jeshi hili lilishirikiana na Uingereza kuvamia Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika, Rwanda na Burundi).

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia koloni ya Kongo ilikuwa sehemu ya "Ubelgiji huru" kwa sababu Ubelgiji yenyewe ilivamiwa na Ujerumani. Vikosi vya Force Publique vilishiriki na Uingereza katika vita dhidi ya Waaitalia katika Ethiopia. Askari wa Force Publique walihudumia pamoja na wanajeshi Waingereza katika Misri, Palestina, Somalia, Madagaska na Burma.

Wakati wa uhuru wa Kongo
Wakati wa uhuru wa Kongo Wabelgiji hawakufanya juhudi kuwaandaa Waafrika kwa uongozi. Hadi mwisho Force Publique ilikuwa jeshi la askari Waafrika walioongozwa na maafisa wazungu. Mara baada ya uhuru uasi wa askari waafrika ulitokea walioshambulia maafisa wazungu na uasi ulikandamizwa na wanajeshi kutoka Ubelgiji.

Sasa serikali ya Patrice Lumumba alimpandisha sajenti Joseph Mobutu kuwa jenerali mkuu wa Force Publique lakini Mobuto alishirikiana na Wabelgiji kumwua Lumumba akawa dikteta wa kijeshi hadi mwaka 1997.

Nje ya Kongo
Katika nchi ndogo ya Monako jeshi lenye askari 250 linaitwa pia Force Publique.

Marejeo
 Peter Abbott: Armies in East Africa 1914–18. Osprey 2002. ISBN 1-84176-489-2.
 Adam Hochschild: King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror and Heroism in Colonial Africa, Houghton Mifflin Company 1998
Louis-François Vanderstraeten, De la Force Publique à l'armée nationale congolaise : Histoire d'une mutinerie, Académie royale de Belgique, Brussels, Impression decidee le 18 avril 1983, 613 p. + pl. ISBN 2-8031-0050-9.
Bryant Shaw, Force Publique, Force Unique: The Military in the Belgian Congo 1914-1939 Ph.D dissertation, University of Wisconsin, 1984
'Lisolo Na Bisu:  Notre histoire: le soldat congolais de la FP 1885-1960,' Royal Museum of the Armed Forces and of Military History, Brussels, Belgium, ISBN 2-87051-049-7, 2010

Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
ukoloni
Fonimu

Fonimu ni jina linalotumiwa katika elimu ya fonolojia kwa kutaja sauti bainifu za lugha fulani zilizo sehemu ndogo kabisa za maneno na kuunda tofauti za maana kati ya neno moja na jingine.

Katika Kiswahili
Katika lugha ya Kiswahili tunaweza kutofautisha fonimu za aina tatu:
Fonimu za irabu ambazo ni a - e - i - o - u
Fonimu za nusuirabu ambazo ni w - y
Fonimu za konsonanti ambazo zinaonyeshwa kwa herufi za b - ch - d - dh - f - g - gh - h - j- k - kh - l - m - n - ny - ng' - p - r - s - sh - t - th - v - z; baadhi zinaonyeshwa kwa kuunganisha herufi mbili kama vile dh - kh - ng - ng`- th.

Wataalamu wanatofautiana juu ya idadi ya fonimu za Kiswahili kama ni kwa jumla 33 au 37. .

Fonimu huweza kubadili maana ya neno katika lugha husika.
mf.-[punga], hapa fonimu [p] ikibadilishwa na kuwekwa fonimu nyingine maana ya neno la awali hubadilika.
mf.-[tunga] fonimu [t] imebadili maana ya neno la awali punga

Marejeo

Isimu
Kiswahili
Chittagong

Chittagong (Chittagonian, Kibengali: চট্টগ্রাম, Chôţţogram) ni bandari kubwa na mji mkubwa wa pili wa Bangladesh. Iko kando ya mto Karnaphuli.

Mji wa biashara tangu karne ya 9, Chittagong ina urithi wa utamaduni wa Kiislamu, Wahindu na Wabuddha. 

Maendeleo ya kisasa ya utawala wa Uingereza ni kama vile reli, maji na chai. 

Baada ya mgawanyiko wa India katika 1947, Chittagong ikawa sehemu ya Mashariki ya Pakistan. 

Katika 1971, Mashariki ya Pakistan ilipoasi na kujitangazia uhuru kwa jina la Bangladesh. tangazo lilifanyika katika Chittagong.

Leo, Chittagong ni moja ya miji inayoongezeka kwa kasi katika ulimwengu ukiwa na kituo cha biashara na viwanda kwa ajili ya wilaya. Pamoja na miundombinu muhimu kutekelezwa kwa mji na bandari yenye kina kirefu, Chittagong ni kitovu cha mustakabali wa kanda. Bandari ni muhimu kwa maendeleo ya kiuchumi ya kusini mwa Asia ikiwa ni pamoja na India, Bhutan, Nepal na sehemu ya kusini ya China.

miji ya Bangladesh
Sanduku la agano

Sanduku la Agano (kwa Kiebrania אָרוֹן הַבְּרִית ʾĀrôn Habbərît, kisasa Aron Habrit) au Ushuhuda ni sanduku lililozungumziwa katika Kitabu cha Kutoka 25:10-22.

Kadiri yake lilikuwa na mbao mbili za mawe zilizoandikwa Amri 10 ambazo Musa alipewa na Mungu kama masharti makuu ya Agano kati yake na Israeli. 

Inawezekana vilikuwemo pia fimbo la Haruni na mana kidogo, ingawa 2Waf 8:9 inasema wakati wa Solomoni hivyo havikuwemo.

Tanbihi

Marejeo
 Carew, Mairead, Tara and the Ark of the Covenant: A Search for the Ark of the Covenant by British Israelites on the Hill of Tara, 1899-1902. Royal Irish Academy, 2003. ISBN 0-9543855-2-7
 Cline, Eric H. (2007), From Eden to Exile: Unravelling Mysteries of the Bible, National Geographic Society, ISBN 978-1-4262-0084-7
 Fisher, Milton C., The Ark of the Covenant: Alive and Well in Ethiopia?. Bible and Spade 8/3, pp. 65–72, 1995.
 Grierson, Roderick & Munro-Hay, Stuart, The Ark of the Covenant. Orion Books Ltd, 2000. ISBN 0-7538-1010-7
 Hancock, Graham, The Sign and the Seal: The Quest for the Lost Ark of the Covenant. Touchstone Books, 1993. ISBN 0-671-86541-2
 Hertz, J.H., The Pentateuch and Haftoras. Deuteronomy. Oxford University Press, 1936.
 Hubbard, David (1956) The Literary Sources of the Kebra Nagast Ph.D. dissertation., St. Andrews University, Scotland
 Munro-Hay, Stuart., The Quest For The Ark of The Covenant: The True History of The Tablets of Moses. L. B. Tauris & Co Ltd., 2006. ISBN 1-84511-248-2
 Ritmeyer, L., The Ark of the Covenant: Where it Stood in Solomon's Temple. Biblical Archaeology Review 22/1: 46-55, 70-73, 1996.

Viungo vya nje

 Detailed reconstruction of the Ark of the Covenant
 Portions of this article have been taken from the Jewish Encyclopedia of 1906. Ark of the Covenant
 Initial text from Easton's Bible Dictionary, 1897. Ark of the Covenant
 The Catholic Encyclopedia, Volume I. Ark of the Covenant
 Shemot (Exodus) - Chapter 25
 Israel National News. Kabbalist Blesses Jones: Now's the Time to Find Holy Lost Ark
 Smithsonian.com "Keepers of the Lost Ark?" 
 Derby, Josiah, "The Gold of The Ark", Jewish Bible Quarterly Journal.
 Havergal, William Henry. Six Lectures on The Ark of The Covenant (London: Hamilton, Adams And Co, 1867). Available on Google Books. 
 Pendleton, Philip Y., A Brief Sketch of the Jewish Tabernacle. 1901. (International Sunday-school Lessons for 1902. Standard Eclectic Commentary comprising original and selected notes, explanatory, illustrative, practical. Embellished with maps, diagrams, chronological charts, tables, etc.)
 Schatz, Elihu, "The Weight of The Ark of The Covenant", Jewish Bible Quarterly Journal.
 Shyovitz, David, The Lost Ark of the Covenant. Jewish Virtual Library.

Biblia
Chuo Kikuu cha Bordeaux I

Chuo Kikuu cha Bordeaux I (Université Bordeaux I Bordeaux I) ni chuo maarufu nchini Ufaransa kilichopo kwenye mji wa Bordeaux. Bordeaux I ina idara 10. Mkazo wake ni utafiti wa sayansi na teknolojia.

Marejeo

Viungo vya Nje 

 Université Bordeaux I  Tovuti rasmi ya Université Bordeaux I

Mbegu za elimu
Aquitaine
Mali (maana)

Neno "Mali" linaweza kumaanisha:

Mali, nchi katika Afrika ya Magharibi
Milki ya Mali, ufalme wa kihistoria magharibi mwa Afrika
Mali (uchumi), vitu vinavyomilikiwa na mtu kama vyake
Mali (kipindi cha runinga)

Makala zinazotofautisha maana
Hande Yener

Hande Yener (amezaliwa kama Makbule Hande Özyener) (mnamo tar. 12 Januari 1973 mjini Istanbul) ni mwimbaji wa muziki wa pop, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa rekodi za muziki kutoka nchi Uturuki.

Muziki

Albamu' 
 Senden İbaret (2000)
 Sen Yoluna Ben Yoluma (2002)
 Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor (2004)
 Apayrı (2006)
 Nasıl Delirdim? (2007)
 Hipnoz (2008)
 Hayrola? (2009)
 Hande'ye Neler Oluyor? (2010)
 Teşekkürler (2011)
 Kraliçe (2012)

EP 
 Extra (2001)
 Hande Maxi (2006)
 Hande'yle Yaz Bitmez (2010)

Viungo vya nje
 The Official Hande Yener Web Site 

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanamuziki wa Uturuki
Kristine Sutherland

Kristine Sutherland (jina la awali: Kristine Young; amezaliwa Boise, Idaho, 17 Aprili 1955 ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. 

Anafahamika zaidi kwa kucheza uhusika akiwa kama mama mzazi wa Buffy Summers (alicheza kwa jina la Joyce Summers) kwenye mfululizo wa televisheni wa Buffy The Vampire Slayer.

Maisha ya awali
Alibadilisha jina lake kwa vile mara kwa mara alikuwa anachanganywa jina lake na mwigizaji mwingine mwenye jina sawa na lake. Jina lake la mwisho "Sutherland" lilikuwa jina la paka wake, ambaye alimwita jina la "Donald" kutokana na mwigizaji filamu maarufu Donald Sutherland, ambaye, imetokea tu kwa bahati, amecheza awali katika filamu ya Buffy the Vampire Slayer, ambapo lilikuwa jaribio lake la kwanza la Joss Whedon kumleta Buffy katika hali ya wapenzi. Alisoma elimu yake ya juu huko mjini Lexington, Kentucky, ambapo alijisomea masuala ya ugizaji (Tates Creek Drama). Baada ya kuhitimu, akajiunga katika Chuo Kikuu cha Kentucky.

Kristine Sutherland hana uhusiano wowote ule na Donald Sutherland au mtoto wake Kiefer Sutherland.

Kazi
Uhusika wake wa kwanza kwa Sutherland ulikuwa katika filamu ya Honey, I Shrunk the Kids ya mwaka wa 1989 ambamo alicheza kama Mae Thompson. Mwaka wa 1997, alisailiwa na uhusika wa Joyce Summers kwenye mfululizo wa TV wa Buffy the Vampire Slayer kupitia televisheni ya The WB Television Network. Mtunzi wa tamthilia hiyo Joss Whedon baadaye alitoa sababu zilizomfanya amchague Sutherland kwa uhusika huo kwamba kiukweli alitoka na kijasho chembamba cha kuonesha dalili za kuwa na uwezo wa kucheza uhusika huo.

Vilevile kwa kuwa na imani ya kwamba anafanana na mwigizaji Sarah Michelle Gellar, ambaye alicheza kama binti yake katika tamthilia hiyo. Ameonekana kama muhusika wa kawaida kwenye kipindi hicho katika misimu mitano ya kwanza kabla ya kuondoka, na akarudi tena katika misimu mitatu zaidi, katika msimu wa 1 na 6, 2, na 7 akiwa kama mgeni mwalikwa. Mwezi wa Aprili 2008, alipata uhusika wa ugeni kwenye mfululizo wa New Amsterdam akiwa kama mke wa John Amsterdam, katika kisa cha "Reclassified".

Baada ya kuondoka katika Buffy the Vampire Slayer mnamo 2002, Sutherland ameamua kujiunga na kozi ya masuala ya upigaji picha katika chuo cha Santa Monica College na baadaye kachukua miezi 12 ya makazi-mapumziko huko nchini Italia akiwa na mume wake na binti yake. Alipendezewa na sanaa ya upigaji picha kitu ambacho kimemfanya afungue studio yake mwenyewe.

Maisha binafsi
Sutherland ameolewa na mwigizaji John Pankow, ambaye kwa sasa anacheza kama "Merc Lapidus" kwenye kipindi cha Episodes. Wana binti mmoja.

Filmografia
 1986 Legal Eagles
 1989 Honey, I Shrunk the Kids
 2002 The Cat Returns
 2012 The Perfect Wedding

Marejeo

Viungo vya Nje
 

Waliozaliwa 1955
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Marekani
Phiona Mutesi

Phiona Mutesi (alizaliwa mwaka 1996 hivi) ni mchezaji wa sataranji (chesi) kutoka nchini Uganda. 

Phioni ni binti aliyelelewa mjini Kampala katika mtaa wa vibanda wa Katwe. Alipokuwa na umri wa miaka 3 babake aliaga dunia kutokana na ugonjwa wa UKIMWI na muda chache baadaye na dadake alifariki dunia.

Alipofikia umri wa miaka 9 alipaswa kuondoka shuleni kwa sababu mamake hakuweza tena kulipa karo yake. Wakati ule alimsindikiza kakaye kwenda kituo kimoja cha kikristo kilichotoa huduma za michezo pamoja na kuwalisha watoto maskini. Programu mojawapo ilikuwa kundi la sataranji na Phiona asiyeshiriki katika michezo ya uwanjani alichungulia hapa mchezo uliokuwa mpya kwake. Katika muda mfupi alijifunza sataranji na kuonekana mchezaji bora.  Alishinda mashindano kadhaa mjini Kampala.

Mwaka 2003 alipelekwa Juba (Sudani) kama mwakilishi wa Uganda katika mashindano ya sataranji ya vijana wa Afrika. Mwaka 2010
alishiriki mara ya kwanza katika olimpiki ya sataranji huko Urusi alipokuwa mchezaji mdogo kabisa kiumri.

Mwezi wa Septemba 2012 alisafiri Istanbul kama mjumbe wa timu ya Uganda akashiriki tena katika olimpiki ya sataranji akaonekana kama mmoja wa wachezaji vijana bora duniani.
 
  

Mwaka 2012 kitabu kilitolewa juu ya maisha ya Phiona chenye jina la "The Queen of Katwe: A Story of Life, Chess, and One Extraordinary Girl's Dream of Becoming a Grandmaster", na mwandishi Mwamerika Tim Crothers.

Marejeo

Viungo vya Nje
 Ukurasa wa kituo cha michezo Sports Outreach Center Kampala juu ya Phiona 

wanawake wa Uganda
Wachezaji wa Uganda
Mwanzi (nyasi)

Mwanzi ni jina la spishi nyingi za nyasi ndefu zinazoweza kuonekana kama miti. Mianzi yote huwa na shina ya aina ya ubao. 

Mianzi hupatikana kiasili katika Afrika, Amerika na Asia lakini inastawi pia ikipandwa Ulaya. 

Urefu wa spishi kubwa hufikia kina cha mita 40. Inaweza kukua zaidi ya mita 1 kila siku lakini kwa kawaida ni sentimita 3-5 kwa siku.

Shina la mianzi huwa na umbo la bomba na unene wake ni hadi sentimita 30. Shina hugawiwa na vifundo. Kila kifundo kina chipukizi na machipukizi yanaweza kuendelea kuota matawi.

Matumizi 
Mianzi ina matumizi mengi kwa binadamu. Inafaa kwa ujenzi wa nyumba, madaraja au maboti. Mashina hutumika pia kwa mabomba ya maji katika nyumba na kilimo. 

Wakati ni changa na laini yaani kabla ya kuwa ubao mwanzi unafaa kama chakula baada ya kupikwa. Mtovu unakusanywa pia kama kinywaji hasa ulanzi.

Katika utamaduni wa China ya Kale vipande vya mianzi vilitumiwa kama bao za kuandika matini.

Nyuzi zake hutumika pia kutengeneza magodoro.

Tanbihi

Nyasi na jamaa
Sima Qian

Sima Qian (Kichina:司马迁) alikuwa mtaalamu wa historia wakati wa nasaba ya Han chini ya Kaisari Wu. Alizaliwa mjiniXia Yang (katika jimbo la leo la Shaanxi. Babake Sima Tan alikuwa mwanahistoria pia.

Anatazamiwa kama "baba wa historia ya China" kwa sababu aliandika historia ya kwanza ya taifa lake alipojumlisha miaka 2000 kuanzia "Kaisari wa Manjano" hadi Kaisari Wu wa nasaba ya Han. Kitabu hiki kimekuwa msingi kwa wanahistoria wote wa China waliomfuata hadi leo.

Maisha 
 Sima Qian alipofikia umri wa miaka 10 aliweza kusoma vitabu vilivyoandikwa kwa alama za mwandiko wa Kichina.

 Alipofikia umri wa miaka 20 alisafiri pande nyingi za China na kutembelea mahali pengi mashuhuri.

 Mnamo mwaka 108 KK baada ya kifo cha babake alipewa cheo cha mwanahistoria rasmi wa milki ya Han.

 mnamo mwaka 104 KK alihariri matengenezo ya kalenda ya China.

 mwaka 99 KK Sima Qian alishtakiwa kwenye mahakama ya Kaisari kwa sababu alimtetea jenerali Li Ling aliyewahi kushindwa vitani dhidi ya makabila ya kaskazini-magharibi. Kaisari Wu alikasirika na Sima Qian alihukumiwa kufa lakini kwa nafasi ya kulipa faini kubwa. Alishindwa kulipa akakubali ahdabu badala ya hasi. 

baada ya kupokea adhabu watu welimtegemea ya kwamba angejiua jinsi ilivyokuwa kawaida kwa watu wenye cheo walioadhibiwa hivyo. Lakini Sima Qian alichagua kuishi maisha ya towashi kwa sababu alitaka kumaliza historia yake. 

Wanahistoria wa Uchina