LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Garoua

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini. Ndio makao makuu ya mkoa.

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 436,899

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini (Kamerun)
Guider

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 84,647

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini (Kamerun)
Kaélé

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 25,199

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Kousséri

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 435,547

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Maroua

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 319,941

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Mokolo

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 275,239

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Mora, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 55,216

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Yagoua

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kaskazini ya Mbali. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 80,235

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali (Kamerun)
Akonolinga

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 17,181

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Bafia

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 69,270

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Mbalmayo

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 80,206

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Mbandjock

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 26,947

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Nkoteng

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 50,334

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Nanga Eboko

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 29,909

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Obala

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 30,012

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Sa'a, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kati. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 5,727

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kati (Kamerun)
Ambam

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 8,476

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Campo, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Djoum

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Ebolowa

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 87,875

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Kribi

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 55,224

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Sangmélima

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 54,251

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Kusini (Kamerun)
Dizangue

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 19,243

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Edéa

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 203,149

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Loum, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 177,429

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Manjo

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 37,661

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Melong, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 37,086

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Nkongsamba

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 117,063

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Penja

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Pwani. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 28,406

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Pwani (Kamerun)
Mkoa wa Mopti

Mopti (kwa Kibambara: ߡߏߕߌ ߘߌߣߋߖߊ,  Moti Dineja) ni mkoa wa Mali wenye eneo la km2 79,017. Mji mkuu wake ni Mopti. 

Wakati wa mzozo wa mwaka 2012 kaskazini mwa Mali, mpaka kati ya maeneo ya Mali yaliyodhibitiwa na serikali kuu na maeneo ya waasi katika kaskazini ulipitia Mkoa wa Mopti.

Jiografia 
Mkoa wa Mopti umepakana na Mkoa wa Timbuktu upande wa kaskazini, Mkoa wa Segou upande wa kusini-magharibi, na Burkina Faso upande wa kusini mashariki.

Wakati wa sensa ya mwaka 2009 idadi ya wakazi katika mkoa ilikuwa 2,037,330. Eneo hili lina makabila mbalimbali yakiwa pamoja na Wabozo, Wasonghai, Wadogon, Wafulani, Wamalinke na Wabambara.

Mto Niger unavuka eneo hilo. Kwenye mji wa Mopti unapokea maji ya tawimto lake Bani.

Maeneo makuu ndani ya mkoa ni pamoja na delta ya barani ya mto Niger karibu na Mopti, miamba ya Bandiagara na uwanda wa Bankass kwenye mpaka wa Burkina Faso. Mlima Hombori wenye kimo cha mita 1153 ni mlima mkubwa nchini Mali ukiwa karibu na Mopti mjini. 

Kwa upande wa tabianchi mkoa wa Mopti unachukuliwa kuwa sehemu ya ukanda wa Sahel.

Miji mikubwa zaidi ya eneo hilo ni Mopti, Sevare (ambayo iko ndani ya manisipaa ya Mopti), Djenne, Bandiagara, Bankass, Douentza, na Youwarou .

Usafiri na uchumi 
Uwanja wa ndege wa Mopti unahudumia mkoa wote, wakati Mto Niger una usafiri wa maji hadi Koulikoro na Segou kuelekea magharibi na Timbuktu na Gao upande wa mashariki.

Mkoa huu una umwagiliaji wa kutosha na kilimo chake kimeendelezwa vizuri.  Uvuvi ni tawi muhimu la uchumi. Kuna utalii kwenye nchi ya Dogon na hasa katika miji ya Mopti na Djenne penye Msikiti Mkuu wa Djenne ambayo ni jengo kubwa ya udongo duniani.

Mji wa Djenne na Miamba ya Bandiagara zimepokelewa kazika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO .

Wilaya 

Mopti imegawanywa kwa wilaya (cercles) 8 zinazojumuisha halmashauri 108: 

Kuna zaidi ya vijiji 1,000 katika Mkoa wa Mopti.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi ya Mkoa wa Mopti. 
 
Mikoa ya Mali
Mkoa wa Gao

Mkoa wa Gao (kwa Kibambara: Gao Dineja) ni eneo lililo kaskazini-mashariki mwa Mali. Mji mkuu ni Gao.

Mkoa huo unapakana upande wa kaskazini na Mkoa wa Kidal, upande wa magharibi na Mkoa wa Timbuktu. Kwa upande wa mashariki na kusini iko ncho ya Niger, halafu kuna mpaka mfupi na Burkina Faso.

Idadi ya watu 
Makabila katika Mkoa wa Gao ni pamoja na Wasonghai, Wabozo, Watuareg, Wabambara na Wakounta.

Wilaya 
Kwa madhumuni ya kiutawala, Mkoa wa Gao umegawanywa katika wilaya (cercles): 

Mnamo mwaka 2016 maeneo ya Menaka yalianza kutengwa na kuwa mkoa wa pekee.

Historia 
Tangu karne ya 9 kuna taarifa kuhusu milki kubwa iliyokuwa na mji mkuu katika Gao. Milki ya Gao ilikuwa na utajiri kutokana na udhibiti wake juu ya uchimbaji wa chumi na biashara yake. Ilifuatwa na Milki ya Songhai iliyotumia pia Gao kama mji mkuu. Uvamizi wa Moroko katika karne ya 16 ulimaliza milki hiyo.

Mkoa wa Gao ndani ya Mali hapo awali ulijumuisha sehemu nzima ya nchi iliyopo upande wa mashariki mwa Mkoa wa Timbuktu. Mnamo 1991 nusu ya kaskazini ya Mkoa wa Gao ikatengwa na kuwa Mkoa wa Kidal .

Wakati wa uasi wa Watuareg wa 2012, Mkoa wa Gao ulikuwa sehemu ya maeneo ya Mali ya kaskazini ambayo yalitangazwa kuwa nchi mpya ya Azawad na Harakati kwa Ukombozi wa Azawad (MNLA). Katika mapigano ya Gao kwenye Juni 2012 wanamgambo Waislamu walishinda  MNLA wakatawala mkoa hadi kufukuzwa na jeshi la Kifaransa.

Tazama pia 
 Cercles ya Mali
 Mikoa ya Mali

Marejeo 

Mikoa ya Mali
Mkoa wa Taoudenit

Taoudénit (kwa Kibambara: Taudeni Dineja) ni mkoa wa Mali ulioundwa kisheria mwaka wa 2012 kutoka sehemu ya kaskazini ya Mkoa wa Timbuktu.   

Utekelezaji halisi wa uanzishwaji wa mkoa huo ulianza tarehe 19 Januari 2016 kwa kumteua Abdoulaye Alkadi kuwa gavana wa eneo hilo.  Wajumbe wa baraza la mpito la mkoa waliteuliwa tarehe 14 Oktoba 2016.  Jenerali Abderrahmane Ould Meydou alichukua nafasi ya Alkadi kama gavana mnamo Julai 2017. 

Mkoa umegawanywa katika wilaya (cercles) sita: Achouratt, Al-Ourche, Araouane, Boudje-Beha, Foum-Alba na Taoudenit.  Makao makuu yanapangwa kuwa Taoudenit,  ingawa serikali kwa sasa iko Timbuktu kutokana na ukosefu wa miundombinu huko Taoudenit , pamoja na hali tata ya usalama.

Marejeo 

Mikoa ya Mali
Mkoa wa Menaka

Menaka (kwa Kibambara Menaka Dineja) ni mkoa wa Mali ulioundwa kisheria mwaka 2012 kutoka sehemu ya mashariki ya Mkoa wa Gao.   

Uuanzishwaji halisi wa mkoa huo ulifanyika tarehe 19 Januari 2016 kwa kumteua Daouda Maïga kama gavana wa mkoa.  Wajumbe wa baraza la mpito wa mkoa waliteuliwa tarehe 14 Oktoba 2016.  

Mkoa umegawanyika katika wilaya (cercles) nne: Anderamboukane, Inekar, Tidermene, na Menaka, eneo la mji mkuu, pia hujulikana Menaka.

Marejeo 

Mikoa ya Mali
Everybody Hates Chris

Everybody Hates Chris ni safu ya vipindi vya vichekesho vya televisheni kutoka Marekani ambayo imeundwa na Chris Rock na Ali LeRoi na kufanyika kwenye UPN na The CW kuanzia tarehe 22 Septemba 2005 hadi 8 Mei 2009.

Washiriki 
 Tyler James Williams kama Chris
 Terry Crews kama Julius
 Tichina Arnold kama Rochelle
 Tequan Richmond kama Drew
 Imani Hakim kama Tonya
 Vincent Martella kama Greg Wuliger

Viungo vya Nje 
 
 Everybody Hates Chris katika Rotten Tomatoes
 Everybody Hates Chris katika Metacritic

Vipindi vya televisheni
Filamu za 2005
Mkoa wa Kidal

Mkoa wa Kidal (kwa Kibambara: Kidal Dineja) ni eneo la utawala nchini Mali. Mkoa huo una eneo la kilomita za mraba 151,450. Wakati wa sensa ya mwaka 2009 walikuwepo wakazi 67,638 . 

Eneo hili hapo awali lilikuwa sehemu ya Mkoa wa Gao, lakini lilitengwa kama mkoa wa pekee mnamo 1991. Mkoa uko kwenye kaskazini ya Mali. Makao makuu ya utawala wa mkoa yako Kidal mjini.

Jiografia 
Mkoa huu umepakana na Mkoa wa Timbuktu upande wa magharibi, Mkoa wa Gao upande wa kusini, nchi ya Niger upande wa mashariki na Algeria upande wa kaskazini.

Kidal ina tabianchi ya jangwa na halijoto ya mchana inaweza kufikia nyuzi 45°C.

Miji mikubwa zaidi ya eneo hilo ni Kidal, Tessalit na Aguel'hoc .

Usafiri na uchumi 
Biashara kuu ya Mkoa wa Kidal ni pamoja na ufugaji na biashara. Kilimo cha kibiashara kimeendelezwa katika baadhi ya sehemu. Eneo hilo ni vigumu kufikia, hakuna barabara kuu za lami au mito ya usafirishaji.

Historia 
Kidal iliona maasi ya Watuareg kwenye miaka 1963–1964 na 1990–1991. Makubaliano ya Tamanresset yalifuata Januari 6, 1991, na kuunda Mkoa wa Kidal mnamo 8 Agosti 1991. Katika mapigano hayo, idadi kubwa ya wakazi, hasa Watuareg na Wasonghai walikimbia hadi Afrika Kaskazini katika miaka ya 1990.

Mwishoni mwa 2011, kundi nyingine la waasi wa Watuareg, Harakati kwa Ukombozi wa Azawad (MNLA), lilitokea katika eneo hilo.  Harakati ilitangaza kaszaini yote ya Mali kuwa jamhuri huru ya  Azawad mnamo Aprili 2012 ambayo haikutambuliwa kimataifa.

Lakini baada ya wiki chache, wanamgambo Waislamu walishinda MNLA na kuchukua utawala mkononi mwao. Jeshi la Kifaransa lilifika kufuatana na maombi ya serikali ya Mali na kuwaondoa wanamigambo hao hadi Januari 2013.

Utamaduni 
Eneo hili linakaliwa na Watuareg ambao ni kabila la kuhamahama lenye asili ya Waberberi. Uandishi wao ni alfabeti Tifinagh.

Wilaya 

Mkoa wa Kidal umegawanywa kwa wilaya (cercles) nne:

Angalia pia 
 Mikoa ya Mali

Marejeo

Viungo vya nje 
 Habari za Kidal (Kifaransa)
  .
Mikoa ya Mali
Orodha ya miji ya Malawi

Orodha ya miji ya Malawi inaonyesha miji yote nchini Malawi iliyokuwa na wakazi zaidi ya 5,000 kwenye mwaka 2018, pamoja na matokeo ya sensa ya miaka 1977, 1987, 1998, 2008 na 2018; halafu mji unapatikana katika ipi ya kanda tatu za nchi.

Miji ya Malawi

Marejeo

Viungo vya nje 

 National Statistical Office of Malawi
 City Population:Cities, Towns & Urban Localities, The population of all Malawian cities, towns and urban localities with more than 5,000 inhabitants according to census results, tovuti ya citypopulation.de  

Malawi
Kanda ya Kati, Malawi

Kanda ya Kati  ni moja ya kanda tatu za kiutawala nchini Malawi. Idadi ya wakazi ilkuwa 7,523,340 kwenye mwaka 2018. Eneo lake ni kilomita za mraba 35,592.

Makao makuu yako Lilongwe, ambayo pia ni mji mkuu wa taifa. Kanda hii inapakana na nchi jirani za Zambia na Msumbiji. Kabila la Wachewa ni sehemu kubwa zaidi ya wakazi.

Jiografia 
Kanda ya Kati inapakana upande wa kaskazini na Kanda ya Kaskazini, upande wa mashariki na Ziwa Nyasa (Ziwa Malawi), upande wa kusini-mashariki na Kanda ya Kusini, kwenye kusini-magharibi na Msumbiji, na upande wa mashariki na Zambia.

Kanda ya Kati iko kwenye ukingo wa magharibi wa Bonde la Ufa la Afrika Mashariki. Ziwa Nyasa linachukua sehemu kubwa ya bonde la ufa, na uwanda mwembamba unapita kwenye ufuo wake wa magharibi. Sehemu kubwa ya eneo hilo iko kwenye tambarare, inayojulikana kama Nyanda za Juu za Kati au Uwanda wa Lilongwe wenye kilomita za mraba 23,310. Mito ya Dwangwa, Bua, na Lilongwe inakusanya maji kwenye nyanda za juu, ikitiririkia mashariki kuelekea Ziwa Nyasa.

Mpaka wa kusini-magharibi wa mkoa huo ni wa milima, ikijumuisha mwisho wa safu ya Kirk na Mlima Dedza (m 2,198).

Utawala 
Kati ya wilaya 27 nchini Malawi, 9 ziko ndani ya Kanda ya Kati nazo ni: 
Dedza
Dowa
Kasungu
Lilongwe
Mchinji
Nkhotakota
Ntcheu
Ntchisi
Salima

Marejeo 

Jiografia ya Malawi
Kanda ya Kaskazini, Malawi

Kanda ya Kaskazini ni kanda ya kiutawala nchini Malawi. Mnamo mwaka 2018 ilikuwa na wakazi 2,289,780 katika eneo la km² 26,931.

Makao makuu yako mjini Mzuzu. Kanda ya Kaskazini inapakana na Tanzania, Ziwa Nyasa, Kanda ya Kati na Zambia .

Jiografia 
Kati ya wilaya 28 nchini Malawi, sita ziko ndani ya Mkoa wa Kaskazini.

Chitipa
Karonga
Likoma
Mzimba
Nkhata Bay
Rumphi

Mbali na sehemu za Malawi bara, Mkoa wa Kaskazini pia unajumuisha visiwa vya Chizumulu na Likoma katika Ziwa Nyasa, ambavyo kwa pamoja vinaunda Wilaya ya Likoma.

Marejeo 

Jiografia ya Malawi
Kanda ya Kusini, Malawi

Kanda ya Kusini ni kanda ya kiutawala nchini Malawi. 

Eneo lake ni la kilomita za mraba 31,753. 

Makao makuu yako mjini Blantyre.

Mnamo 2018, idadi ya wakazi ilikuwa 7,750,629 .

Kati ya wilaya 28 nchini Malawi, 13 ziko ndani ya Mkoa wa Kusini. Nazo ni: 
Balaka, 
Blantyre, 
Chikwawa, 
Chiradzulu, 
Machinga, 
Mangochi, 
Mulanje, 
Mwanza, 
Neno, 
Nsanje, 
Phalombe, 
Thyolo, na 
Zomba.

Marejeo 

Jiografia ya Malawi
Blantyre (Malawi)

Blantyre ni jiji la pili kwa ukubwa nchini Malawi. Mnamo 2018, watu 800,264 waliishi huko . 

Ni kitovu cha biashara na benki nchini Malawi. Blantyre ni makao makuu ya Kanda ya Kusini na Wilaya ya Blantyre.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Malawi

Marejeo 

Miji ya Afrika
Miji ya Malawi
Nkhotakota

Nkhotakota (zamani Kota Kota; jina linalotokana na lugha ya Chichewa kwa ajili ya "kona kona") ni mji na makao makuu ya Wilaya ya Nkhotakota katika Kanda ya Kati, Malawi. Kufikia mwaka 2018, Nkhotakota ilikuwa na idadi ya wakazi waliokadiriwa kuwa 28,350. 

Mji huo uko kwenye mwambao wa Ziwa Nyasa (huko huitwa Ziwa Malawi) ikiwa ni mojawapo ya bandari kuu kwenye ziwa hilo.

Jiografia 
Nkhotakota iko kwenye mwinuko wa mita 472 kwenye mwambao wa Ziwa Malawi.  Iko kwenye ukingo wa miamba unaotazamana bandari ya asili  iliyoundwa na kisiwa cha mchanga .  

Nkhotakota iko umbali wa kilomita 200 kutoka Lilongwe, mji mkuu wa Malawi, na kilomita 378 kutoka Blantyre, jiji kubwa zaidi la Malawi.

Historia 
Katika karne ya 19 Nkhotakota ilikuwa kundi la vijiji vilivyotumika kama soko la wafanyabiashara wa watumwa. Waafrika mbalimbali walikutana hapa na Waswahili kutoka mwambao wa Bahari Hindi na Waarabu. 

Mmisionari David Livingstone alitembelea mji mara mbili kwenye miaka 1861 na 1864 na kuleta taarifa juu ya ubaya wa biashara ya watumwa hadi Ulaya. Kuna miti miwili inayokumbukwa kama "Livingstone tree" ambako anasemekana alijadiliana na mkuu wa Waarabu Salim bin Abdullah . Baadaye rais wa Malawi Hastings Banda alitoa hotuba chini ya mti mwingine huko Nkhotakota katika miaka ya 1960, huu unaojulikana kama Mti wa Livingstone.  Mji huu ulikumbwa na mafuriko ya mwaka 2001, na ulikuwa eneo lililoathiriwa zaidi katika eneo la Kati la Malawi.  Leo, Nkhotakota ndio mji mkubwa wa kitamaduni wa Kiafrika nchini Malawi  na una ushawishi mkubwa wa Waswahili-Waarabu.

Usafiri 
Nkhotakota ni mojawapo ya bandari kuu kwenye Ziwa Nyasa,  ikihudumiwa na kivuko cha MV Ilala ambacho huvuka ziwa kila wiki. Uwanja wa ndege wa karibu uko Kasungu kwa umbali wa km 77. Mabasi hutumia masaa 2 kutoka Salima.  Aidha, mabasi madogo yanatoka hapa hadi Nkhata Bay kando ya barabara kuu inayounganisha miji hii.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Malawi

Marejeo 

Ziwa Nyasa
Miji ya Malawi
Wilaya ya Nkhotakota

Wilaya ya Nkhotakota ni wilaya mojawapo katika Kanda ya Kati nchini Malawi. Makao makuu yako Nkhotakota. Wilaya ina eneo la km² 4,259 na ina wakazi 395,897.  Neno Nkhotakota linamaanisha "kona-kona" katika lugha ya Chichewa. Iko kando ya Ziwa Nyasa inayoitwa hapa Ziwa Malawi.

Vitengo na utawala 
Kuna majimbo matano ya Bunge la Kitaifa huko Nkhotakota: 

 Nkhotakota - Kati
 Nkhotakota - Kaskazini
 Nkhotakota - Kaskazini Mashariki
 Nkhotakota - Kusini
 Nkhotakota - Kusini Mashariki

Marejeo 

Nkh
Wilaya ya Nkhotakota
Erik Tryggelin

Erik Viktor Tryggelin (25 Juni 1878 - Stockholm, 9 Agosti 1962 ) alikuwa msanii, mchoraji na mpiga picha wa Uswidi.

Wasifu 
Erik Tryggelin alisoma katika Chuo cha Sanaa cha Kifalme cha Uswidi ( Konstakademien ) huko Stockholm. Erik Tryggelin alisoma huko Paris katika kipindi cha Oktoba 1911 hadi Januari 1913. Huko Paris aliishi maisha ya kawaida ya kisanii na wenzake wa Uswidi, kama David Wallin (1876-1957), Svante Kede (1877-1955), Otto Strandman (1871-1970), Fritz Lindström (1874-1962) na Svante Nilsson. (1869-1942).

Marejeo

Wasanii wa Uswidi
Waliofariki 1962
Waliozaliwa 1878
Wilaya ya Karonga

Wilaya ya Karonga ni wilaya mojawapo katika Kanda ya Kaskazini ya Malawi. Wilaya ina eneo la km² 3,355. Idadi ya wakazi ni 365,028.  

Ni wilaya ya mpakani kati ya Malawi na Tanzania, inayokaliwa zaidi na Wankhonde na matawi mengine ya Wanyakyusa.  

Barabara kuu kutoka Tanzania hadi Malawi inapita mpaka katika kazkazini ya wilaya, kwenye kituo cha Songwe.

Makao makuu ya wilaya yapo Karonga mjini.

Uchumi 
Katika miaka michache iliyopita, kumekuwa na maendeleo mengi katika wilaya hii kutokana na ugunduzi wa urani katika mgodi wa Kayelekera, uliofunguliwa rasmi mwaka 2009. Barabara nyingi za awali zilizokuwa na changarawe zimewekwa lami.

Utalii 
Kuna hoteli nyingi na nyumba za wageni huko Karonga, kando ya Ziwa Nyasa (inayoitwa hapa Ziwa Malawi) .

Mgawanyiko wa serikali na utawala 
Kuna majimbo bunge matano wilayani:

 Karonga - Kati
 Karonga - Kaskazini
 Karonga - Kaskazini Magharibi
 Karonga - Nyungwe
 Karonga - Kusini

Tangu uchaguzi wa 2009 Karonga Nyungwe imewakilishwa na mwanasiasa wa AFORD, na viti vingine vinashikiliwa na wanachama wa Democratic Progressive Party .

Marejeo 

K
Wilaya ya Karonga
Karonga

Karonga ni mji kaskazini mwa Malawi kwenye mwambao wa Ziwa Nyasa. Ni makao makuu ya Wilaya ya Karonga inayopakana na Tanzania.

Mnamo mwaka 2018, Karonga ilikadiriwa kuwa na wakazi 61,609.

Jiografia 
Karonga iko kwenye mwinuko wa mita 478 juu ya UB kwenye ufuo wa magharibi wa Ziwa Nyasa.

Historia 
Zana za zama za mawe za kale na mabaki ya viumbehai waliofanana na binadamu wa kwanza zinaonyesha kwamba maeneo ya Karonga yalikaliwa mapema sana.

Ugunduzi huo ulikuwa katika eneo la uchimbaji wa Malema  kutoka Karonga. 

Wakati wa karne ya 19 kabla ya mwaka 1877 Karonga ilifahamika ngome ya Mlozi aliyekuwa mfanyabiashara wa watumwa. Mnamo 1883 kituo cha biashara cha Uingereza kilifunguliwa huko ambacho kiliendelea kikawa chanzo cha mji wa leo.  Mvumbuzi Mwingereza Harry Johnston alivamia ngome ya Mlozi na kumaliza utawala wake.  Kuanzia hapo Karonga ikawa kituo muhimu cha biashara na kilimo.  

Mnamo Desemba 2009 eneo hilo lilipata mfululizo wa matetemeko ya ardhi.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Malawi

Marejeo 

Ziwa Nyasa
Miji ya Malawi
Banyo, Kamerun

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Adamawa. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 40,798

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Adamawa
Meiganga

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Adamawa. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 80,100

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Adamawa
Ngaoundéré

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Adamawa. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 231,357

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Adamawa
Tibati

ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Adamawa. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 35,589

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kamerun

Tanbihi

Miji ya Kamerun
Mkoa wa Adamawa
Mkoa wa Kaskazini, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini.

Mkoa huo una wakazi 2,442,578 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 66,090.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Adamawa

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini, kwenye Adamawa Plateau, katikati ya nchi.

Mkoa huo una wakazi 1,200,095 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 63,701.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Kati, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza umuhimu wake kama mkoa mji mkuu wa nchi ulipo.

Mkoa huo una wakazi 4,159,500 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 68,953.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Kaskazini ya Mbali, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini.

Mkoa huo una wakazi 3,993,007 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 34,263.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Pwani, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini, kwenye Bahari ya Atlantiki.

Mkoa huo una wakazi 3,354,978 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 20,248.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Magharibi, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini.

Mkoa huo una wakazi 2,770,400 (kadirio la mwaka 2019) katika eneo la Km² 13,892.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Kusini, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini, mpakani mwa Guinea ya Ikweta, Gabon na Jamhuri ya Kongo.

Mkoa huo una wakazi 749,552 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 47,191.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Mkoa wa Kusini-Magharibi, Kamerun

ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini.

Mkoa huo una wakazi 1,553,320 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 25,410.

Tazama pia
 Mikoa ya Kamerun

Tanbihi

 
Mikoa ya Kamerun
Robert Doisneau

Robert Doisneau (Gentilly, 14 Aprili 1912 - Montrouge, 1 Aprili 1994) alikuwa mpiga picha wa Ufaransa.

Tanbihi

Viungo vya nje 

Wasanii wa Ufaransa
Jhilmar Lora

Jhilmar Lora (amezaliwa 24 Oktoba 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Peru.

Waliozaliwa 2000
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Peru
Yesu kushushwa

Yesu kushushwa kutoka msalabani mara baada ya kufa na kupakatwa na mama yake, Bikira Maria, ni tukio lililofikiriwa na wafuasi wake wengi na kuchorwa au kuchongwa na wasanii mbalimbali kwa ufanisi mkubwa. 

Maarufu zaidi ni sanamu ambayo ilichongwa katika marumaru na Michelangelo Buonarroti na inatunzwa katika basilika la Mtume Petro huko Vatikani.

Aina hiyo ya sanaa inaitwa kwa kawaida "Pietà", neno la Kiitalia linalomaanisha huruma.

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 Data collection of the image type Pietà in sculpture
 3D model of a detail of Mary from a cast made by the Metropolitan Museum of Art for the Vatican Museums, via photogrammetric survey
 Poem by Moez Surani proposing nine new sculptural Pietas

Yesu Kristo
Bikira Maria
Regina caeli

"Regina caeli" (tamka: reˈdʒina ˈtʃeli; maana yake Malkia wa Mbingu)ni antifona inayotumika kumuelekea Bikira Maria katika Kanisa la Kilatini wakati wa Pasaka, kuanzia Dominika ya Ufufuko wa Yesu hadi Pentekoste. 

Katika siku hizo hamsini ndiyo antifona pekee inayotumika kumalizia Sala ya mwisho ya Liturujia ya Vipindi  lakini pia inashika nafasi ya sala ya Angelus (inayofanyika mara tatu kwa siku: asubuhi, adhuhuri na jioni).

Maneno asili kwa Kilatini
Regina caeli, laetare, alleluia;Quia quem meruisti portare, alleluia,
Resurrexit, sicut dixit, alleluia:Ora pro nobis Deum, alleluia.Tafsiri ya KiswahiliMalkia wa mbingu, furahi, aleluya;
Kwani uliyestahili kumchukua, aleluya,Amefufuka, alivyosema, aleluya:
Utuombee kwa Mungu, aleluya.

Historia
Mtunzi wa Regina caeli hajulikani. Kimaandishi inapatikana katika kitabu cha antifona cha mwaka 1200 hivi kinachotunzwa katika Basilika la Mt. Petro, huko Vatikani, jijini Roma.

Tazama pia
 Alma Redemptoris Mater
 Ave Regina caelorum
 Salve Regina

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Hugh Henry, "Regina Coeli (Queen of Heaven)" in The Catholic Encyclopedia (New York 1911)
 R.J. Snow, "Regina Caeli Laetare" in New Catholic Encyclopedia (The Gale Group 2003)

Bikira Maria
Sala
Liturujia
Salve Regina

"Salve Regina" (tamka:ˈsalve reˈdʒiːna; maana yake: 'Salamu Malkia') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka. Kwa kawaida unatumika pia kumalizia sala ya Rozari.

Utenzi huo ulitungwa na mtu asiyejulikana wa Ulaya katika Karne za Kati na ulitumika kwanza kwa lugha ya Kilatini, ingawa kuna tafsiri zake nyingi.

Maneno asili kwa Kilatini

Salve, Regina, Mater misericordiæ,
vita, dulcedo, et spes nostra, salve.
Ad te clamamus exsules filii Hevæ,
Ad te suspiramus, gementes et flentes
in hac lacrimarum valle.

Eia, ergo, advocata nostra, illos tuos
misericordes oculos ad nos converte;
Et Jesum, benedictum fructum ventris tui,
nobis post hoc exsilium ostende.
O clemens, O pia, O dulcis Virgo Maria.

Tafsiri ya Kiswahili
Salamu Malkia, Mama mwenye huruma,
Uzima, tulizo na matumaini yetu, salamu.
Tunakusihi ugenini hapa,
Sisi wana wa Eva.
Tunakulilia tukilalamika na kuhuzunika,
Bondeni huku kwenye machozi.

Haya basi, Mwombezi wetu,
Utuangalie kwa macho yako yenye huruma.
Na mwisho wa ugeni huu, utuonyeshe Yesu,
Mzao mbarikiwa wa tumbo lako.
Ee mpole, ee mwema,
Ee mpendevu, Bikira Maria.

Miziki yake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na Tomás Luis de Victoria, Giovanni da Palestrina, Josquin des Prez, Lassus, Marc-Antoine Charpentier, Louis-Nicolas Clérambault, Alessandro Scarlatti, Antonio Vivaldi, Jan Dismas Zelenka, George Frideric Handel na Franz Liszt. 

Franz Schubert alitunga walau miziki saba tofauti. Wengine ni Francis Poulenc, Arvo Pärt na Olivier Latry.

Tanbihi

Viungo vya nje

Latin lyrics sung by the Benedictine Monks of Santo Domingo de Silos.
"Salve Regina", International Marian Research Institute, University of Dayton

Liturujia
Sala
Bikira Maria
Alma Redemptoris Mater

"Alma Redemptoris Mater" (tamka: ˈalma redempˈtoris ˈmater; maana yake: 'Mpendwa Mama wa Mkombozi') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka.

Utenzi huo ulitungwa na Hermannus Contractus (1013–1054) kwa kutegemea maandishi ya Fulgensyo wa Ruspe, Epifani wa Salamina na Irenei wa Lyon..

Maneno asili kwa Kilatini
Alma Redemptóris Mater, quæ pérvia cæli
Porta manes, et stella maris, succúrre cadénti,
Súrgere qui curat pópulo: tu quæ genuísti,
Natúra miránte, tuum sanctum Genitórem
Virgo prius ac postérius, Gabriélis ab ore
Sumens illud Ave, peccatórum miserére.

Tafsiri huru ya Kiswahili
Ewe Mama wa Kristo, sikia kilio chetu,
Ewe nyota ya bahari, ewe Mlango wa mbingu,
Mama wa yeye mwenyewe, ambaye alikuumba,
Tunapozama topeni, msaada twakuomba;
Kwa furaha ile ile, Gabrieli alokupa,
E Bikira wa pekee, wa kwanza na mwisho pia,
Twakuomba utujalie, tupewe yako huruma.

Muziki wake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na Marc-Antoine Charpentier.

Tanbihi

Liturujia
Sala
Bikira Maria
Ave Regina caelorum

"Ave Regina Caelorum" (maana yake: 'Salamu Malkia wa Mbingu') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka</ref>.

Utenzi huo ulitungwa na mtu asiyejulikana katika karne ya 12 au kabla yake.

Maneno asili kwa Kilatini
Ave, Regina caelorum,
Ave, Domina Angelorum:
Salve, radix, salve, porta
Ex qua mundo lux est orta:

Gaude, Virgo gloriosa,
Super omnes speciosa,
Vale, o valde decora,
Et pro nobis Christum exora.

Tafsiri huru ya Kiswahili
Salamu Malkia wa mbingu,
Malkia usiye kifani,
Malaika wanakuheshimu;
Salamu ewe Shina la Yese,
Salamu wewe Lango la Nuru,
Uliifungukia dunia,
Ili siku mpya ianze.

Ebu furahi, Ee Bikira,
Hakuna wa kukuzidi wewe,
Hata ukombozi wetu sisi
Ulianzishwa ndani mwako,
Sote watoto wako wapenzi
Utuombee kwa Kristo
Mkombozi wetu na Mwanao.

Muziki wake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na watunzi mbalimbali.

Tanbihi

Viungo vya nje
 "Ave Regina Caelorum" Gregorian Chant
 

Liturujia
Sala
Bikira Maria
Nyota ya bahari

Nyota ya bahari (kwa Kilatini: Stella Maris) ni sifa mojawapo iliyotumika kwa Bikira Maria tangu mwanzoni mwa Karne za Kati.

Kwa jina hilo anaheshimiwa na kukimbiliwa na mabaharia Wakatoliki katika hatari za safari majini.

Bikira Maria
Patakatifu pa Bikira Maria

Patakatifu pa Bikira Maria ni mahali popote ambapo mama wa Yesu anaheshimiwa kwa namna ya pekee, ama kwa kuwa aliishi huko, ama alitokea ama alifanya muujiza.

Mara nyingi ni lengo la hija hasa ya Wakristo wa madhehebu mbalimbali.

Kati ya patakatifu maarufu zaidi, kuna:
 Guadalupe, Meksiko
 Fatima, Ureno
 Lurdi, Ufaransa
 Loreto, Italia
 Mlima Karmeli, Israeli

Bikira Maria
Orodha ya miji ya Togo

Orodha ya miji ya Togo inaonyesha miji iliyopo nchini Togo katika Afrika ya Magharibi pamoja na idadi ya wakazi wake.

Marejeo 

Togo
Mkoa wa Kati, Togo

Mkoa wa Kati (Kifar. Region Centrale) ni mojawapo ya mikoa mitano nchini Togo katika Afrika Magharibi. Makao makuu yapo mjini Sokode. 

Mkoa wa Kati ndio eneo lenye watu wachache zaidi nchini Togo lenye jumla ya watu 617,871 kulingana na sensa iliyofanyika mwaka wa 2010. 

Miji mingine katika eneo la Mkoa wa Kati ni pamoja na Tchamba na Sotouboua .

Mkoa wa Kate umegawanywa katika wilaya za Blitta,   Sotouboua, Tchamba, Tchaoudjo na wilaya ndogo  (subprefecture) Mö.

Mkoa wa Kati uko kaskazini mwa Mkoa wa Plateaux na kusini mwa Mkoa wa Kara. Kama maeneo mengine ya Togo, inapakana na Ghana upande wa magharibi na Benin upande wa mashariki.

Marejeo 

Mikoa ya Togo
mkoa wa Kati, Togo
Mkoa wa Maritime, Togo

Mkoa wa Maritime ndio mkoa wa kusini kabisa kati ya mikoa mitano ya Togo. Iko kwenye ufuo wa bahari ya Atlantiki ikitazama Hori ya Benin. Jina "Maritime" linamaanisha "bahari" au kwa lugha nyingine ni mkoa wa pwani.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Lome ambayo ni pia mji mkuu wa kitaifa. Mkoa huo ni mkoa mdogo zaidi kieneo una idadi kubwa ya watu.

Miji mingine mikubwa katika mkoa wa  Maritime ni pamoja na Tsevie na Aneho .

Mkoa wa Kati umegawanywa katika wilaya za Ave, Bas-Mono, Golfe, Lacs, Vo, Yoto, na Zio . 

Mkoa wa Kati uko kusini mwa Mkoa wa Plateaux. Upande wa magharibi, unapakana na Ghana, na upande wa mashariki iko Benin.

Marejeo 

Mikoa ya Togo
mkoa wa Maritime, Togo
Mkoa wa Kara

Mkoa wa Kara ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. makao makuu ya mkoa yako mjini Kara.  

Mkoa una eneo la kilomita za mraba 11,738. Idadi ya wakazi imekadiriwa kufikia 957,600 kwenye mwaka 2020.  

Miji mingine katika eneo la Kara ni pamoja na Bafilo, Bassar, na Niamtougou .

Mkoa wa Kara umegawanywa katika wilaya za Assoli, Bassar, Bimah, Dankpen, Doufelgou, Keran, na Kozah .

Kara iko kaskazini mwa Mkoa wa Kati na kusini mwa Mkoa wa Savanes. Upande wa magharibi iko Ghana, na upande wa mashariki iko Benin .

Marejeo 

Mikoa ya Togo
mkoa wa Kara
Mkoa wa Savanes, Togo

Mkoa wa Savanes ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. Iko kwenye kaskazini ya nchi hiyo. Jina la Savanes linamaanisha Savana yaani eneo pakavu penye manyasi na miti kiasi tu. 

Mkoa wa Savanes una eneo la kilomita za mraba 8,460. Idadi ya wakazi ilikadiriwa kufikia 1,017,100 kwenye mwaka 2020.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Dapaong. Mji mwingine katika mkoa huo ni Mango.

Savanes imegawanywa katika wilaya za Kpendjal, Oti, Tandjouare, na Tone.

Kusini mwa Savanes uko Mkoa wa Kara. 

Mipaka mingine ya mkoa huo ni kwa nchi jirani za Ghana (magharibi), Burkina Faso (kaskazini) na Benin (mashariki).

Marejeo 

Mikoa ya Togo
Mkoa wa Plateaux, Togo

Mkoa wa Plateaux ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. Plateaux iko kaskazini kwa Mkoa wa Maritime na kusini kwa Mkoa wa Kati (Centrale). 

Upande wa magharibi mkoa unapakana na Ghana na upande wa mashariki unapakana na Benin.

Jina "Plateaux" linamaanisha nyanda za juu. Mlima Agou (mita 986) ni sehemu ya juu zaidi nchini Togo. 

Mkoa huo una eneo la kilomita za mraba 16,975. Plateaux ni mkoa mkubwa zaidi kieneo na ina idadi ya pili ya wakazi baada ya Mkoa wa Maritime kwa sababu mwaka 2020 walikadiriwa kuwa 1,705,300.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Atakpame. 

Miji mingine mikubwa katika eneo la Plateaux ni pamoja na Kpalime na Badou. 

Plateaux imegawanywa katika wilaya za Agou, Amou, Danyi, Est-Mono, Haho, Kloto, Moyen-Mono, Ogou na Wawa.

Marejeo 

Mikoa ya Togo
mkoa wa Plateaux, Togo
Mechi

Mechi (kutoka Kiingereza: match) ni mashindano ya watu au timu mbili katika michezo, k.mf. mpira wa miguu, mpira wa kikapu n.k.

Michezo
Mandhari

Mandhari (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "Panorama", kutoka maneno mawili ya Kigiriki: πᾶν "yote" + ὅραμα "mtazamo") ni mwonekano wa jumla wa mahali unaojumuisha ardhi, milima, mabonde, mito, miti, majengo n.k.

Tanbihi

Marejeo
 Altick, Richard (1978). The Shows of London. Harvard University Press. ISBN|0674807316, 9780674807310
 
 Garrison, Laurie et al., editors (2013). Panoramas, 1787–1900 Texts and contexts Five volumes, 2,000pp. Pickering and Chatto. ISBN|978-1848930155
 Marsh, John L. "Drama and Spectacle by the Yard: The Panorama in America." Journal of Popular Culture 10, no. 3 (1976): 581–589.
 Oettermann, Stephan (1997). The Panorama: History of a mass medium. MIT Press. ISBN|0942299833, 9780942299830
 Oleksijczuk, Denise (2011). The First Panoramas: Visions of British Imperialism. University of Minnesota Press. ISBN|978-0-8166-4861-0, ISBN|978-0-8166-4860-3

Viungo vya nje

 
 Peak finder

Sanaa
Wanamgambo

Wanamgambo (pia: "mgambo" tu) ni askari wa akiba wasioajiriwa na jeshi rasmi la nchi, ila walipitia mafunzo ya awali ya kijeshi ili wasaidie kulinda usalama wa raia na mali yao.

Mara nyingine, wanamgambo wanatumia uzoefu na silaha zao kuunda kikosi cha kupigania sera fulani na hata kuwa kundi la wahalifu katika mazingira ya vita, hasa vya wenyewe kwa wenyewe. 

Jeshi
Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo

Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo inaonyesha miji yote katika Jamhuri ya Kongo yenye wakazi 5,000 au zaidi, kulingana na sensa ya mwaka 2007.

Miji miwili mikubwa ni Brazzaville (wakazi 1,373,382) na Pointe-Noire (wakazi 715,334); huko wanaishi 2/3 za watu wote wa nchi hiyo.

Viungo vya nje 
 at World-Gazetteer.com

Marejeo 

K
Mikoa ya Jamhuri ya Kongo

Mikoa ya Jamhuri ya Kongo ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi wa utawala katika Jamhuri ya Kongo. Nchi imegawanywa katika mikoa kumi na mbili zinazoitwa kwa Kifaransa départements tangu mwaka 2002. 

Mikoa hiyo imegawanywa katika wilaya 86 na halmashauri 7. Hizo zimegawanywa zaidi katika jumuiya za mjini (communautés urbaines) na jumuiya za vijijini (communautés rurales); ambazo zimegawanywa zaidi katika mitaa (quartiers) na vijiji.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Mikoa ya Kongo kwenye Statoids.com

Jamhuri ya Kongo

K
Mkoa wa Niari

Mkoa wa Niari (pia Niadi ) ni mkoa (departement) wa Jamhuri ya Kongo katika sehemu ya magharibi ya nchi. 

Unapakana na mikoa za Bouenza, Kouilou, na Lekoumou. Kuna pia mipaka ya kimataifa na Gabon, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na mkoa wa Kabinda wa Angola. 

Makao makuu yako mjini Dolisie.

Marejeo 

N
Gaël Assumani

Gaël Assumani, anayeitwa "Nyama na Etumba", ni bondia mahiri wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo akicheza katika kitengo cha uzani mwepesi.

Wasifu 
Gaël Assumani alizaliwa Machi 29, 1995 huko Nyakunde, iliyoko kusini-magharibi mwa Bunia, katika eneo la Irumu. Mwana wa Assumani Ali Kambi na Sakina Atibu Ngoy, Gaël Asumani anakuwa bingwa wa uzani mwepesi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Novemba 28, 2020 baada ya ushindi wake dhidi ya Abass Habamungu wa jimbo la Kivu Kusini. Kwa mara nyingine tena alishinda taji hili katika pete mnamo Juni 2021 huko Goma, baada ya raundi tano za usawa kamili na kuidhinishwa na vipigo vikubwa kwa pande zote kwa KO, dhidi ya Sylvain Muhindo.<ref>{{Cite web|language=fr-FR|first=

Marejeo 

Watu walio hai
Waliozaliwa 1995
Mabondia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Usalama

Usalama (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: security) ni hali ya kutokuwa na vurugu au hatari kwa mtu au jamii.

Kujisikia salama ni kati ya haja za msingi za nafsi, hivyo kuhakikisha usalama wa ndani na nje ni kati ya majukumu muhimu zaidi ya serikali, ambayo kwa ajili hiyo inatumia jeshi, polisi n.k.

Utovu wa usalama ni kati ya sababu kuu za watu kuhama nchi yao kama [[wakimbizi] .

Saikolojia
Siasa
Albamu

Albamu (kutoka Kiingereza: album) ni kitabu chenye nafasi maalumu kwa ajili ya kuweka na kuhifadhi picha ndani yake.

Pia ni jina la sahani maalumu ya santuri au sidii iliyohifadhi pamoja nyimbo kadhaa, au mkusanyo wa mambo yaliyorekodiwa na ambayo yanatolewa kwa pamoja.

Vifaa
Wito

Wito (pia: mwito; kutoka kitenzi "kuita"; kwa Kiingereza: call) ni agizo au kaulimbiu inayotolewa na mtu au chombo kuhamasisha au kudai watu kuhusu jambo fulani.

Katika dini mbalimbali ni kama sauti kutoka kwa Mwenyezi Mungu inayomuelekeza mtu fulani afanye nini katika maisha yake, kwa mfano kutoa unabii.

Dini
sheria
Mbio

Mbio ni mwendo wa kasi kubwa unaoweza kuwa na sababu mbalimbali, kwa mfano hatari.

Tangu zamani kuna mashindano mengi ya mbio, kama vile ya miguu, ya baiskeli, ya pikipiki, ya magari n.k.

Michezo
Huzuni

Huzuni (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya simanzi inayompata mtu au mnyama kwa kufikiwa na jambo lisilomfurahisha. Ni kati ya maono ya msingi. Huzuni hupelekea mtu kujihisi mpweke na kukosa tumaini.

Kadiri ya silika, baadhi wanaelekea huzuni kuliko kawaida. 

Saikolojia
Uaminifu

Uaminifu (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: faithfulness) ni tabia njema ya mtu inayomfanya akubalike kwa wengine hata wakampatia dhamana ya pesa au mamlaka fulani.

Kwa kawaida unapatikana kwa kuishi sawasawa na maadili ya Mungu, dini au jamii; kwa mfano sheria na taratibu za asasi, kampuni au serikali.

maadili
dini
sheria
Ushahidi

Ushahidi (pia: ushuhuda; kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: testimony) ni kitu au maelezo yanayotolewa aghalabu kwenye vyombo vya sheria, kwa mfano mahakamani, ili kuthibitisha kuona au kusikia jambo fulani lililotokea.

Katika dini ni maneno na matendo ya kuthibitisha ukweli wa imani fulani. Kilele cha ushahidi kinaweza kuwa kifodini.

sheria
Dini
Utashi

Utashi (kwa Kiingereza: will) ni kipawa cha binadamu kinachomfanya aweze kutaka mwenyewe chochote.

Kitu hicho kinaweza kuwa chema na hata kibaya, ingawa akili yake mwenyewe inaona zaidi wema fulani uliomo na ambao unamvuta. 

Saikolojia
Kisasi

Kisasi (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: revenge) ni nia ya kulipiza ubaya uliotendewa, kinyume cha kutoa msamaha.

Kwa namna ya pekee Yesu Kristo alielekeza wafuasi wake kutotunza moyoni nia za namna hiyo, bali kuwahi kurudisha mema kwa mabaya ili kuishi kwa amani (Math 5:38-41).

saikolojia
maadili
dini
Ukristo
Orodha ya miji ya Senegal

Orodha ya miji ya Senegal inaonyesha miji yote nchini Senegal yenye watu wanaokadiriwa kuwa zaidi ya 10,000.

Rundiko kubwa ni miji mitatu ya Dakar, Pikine na Guédiawaye inayopakana kama jiji moja kubwa iliyokuwa na jumla ya wakazi milioni 2.6 wakati wa sensa ya mwaka 2013. Hivyo eneo hilo lina asilimia 20 ya watu wote wa Senegal.

Miji

Marejeo 

S
Pinkfong

Pinkfong (kwa Kikorea: 핑크퐁) ni kampuni ya media ya Korea Kusini, iliyoanzishwa mnamo 2010.

Viungo vya Nje 
 

Kampuni za Korea Kusini
Mikoa ya Senegal

Mikoa ya Senegal ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi nchini Senegal katika Afrika ya Magharibi. Senegal imegawanywa katika mikoa 14 (kwa Kifaransa: régions). Kila mkoa unasimamiwa na halmashauri yake (Conseil Régional) ambayo wajumbe wake wanachaguliwa na wananchi kwenye ngazi ya tarafa. 

Ngazi ya pili ya ugatuzi ni wilaya (departements) 45, tarafa (arrondissements) 103 (ambazo hazina kazi ya kiutawala) na maeneo ya jumuiya za kieneo (collectivités locales) ambazo huchagua maafisa wa utawala. 

Orodha ifuatayo inaonyesha mikoa ya Senegal pamoja na idadi ya wakazi kufuatana na sensa ya mwaka 2013.

Marejeo 

S
Mkoa wa Dakar

Mkoa wa Dakar (kwa Kifar.: Region de Dakar) ni mkoa mdogo kabisa kati ya mikoa 14 ya Senegal lakini ni mkoa wa mji mkuu na pia mkoa wenye wakazi wengi. 

Mkoa huo unajumlisha mji mkuu Dakar, pamoja na miji ya karibu Pikine, Guédiawaye na Rufisque kwenye rasi ya Cap-Vert ambayo ni sehemu ya Afrika bara iliyopo upande wa magharibi zaidi. 

Mkoa wa Dakar umegawanywa katika wilaya (departements) nne.

Viungo vya nje 
 (Kifaransa)Regional Council of Dakar official website 
 (Kifaransa)Collectivités locales de Dakar from Republic of Senegal Government site, l'Agence de l'informatique de l'État (ADIE). 
 (Kifaransa)Décret fixant le ressort territorial et le chef lieu des régions et des départements , décret n°2002-166 du 21 février 2002.
 (Kifaransa)Code des collectivités locales , Loi n° 96-06 du 22 mars 1996.
D
Mkoa wa Dakar
Mkoa wa Diourbel

Mkoa wa Diourbel (kwa Kiserer: Jurbel) ni mkoa wa Senegal. Makao makuu ya mkoa yako mjini Diourbel.
 
Mkoa una eneo la kilomita za mraba 4,824 lililokaliwa na wakazi 1,497,455 wakati wa sensa ya mwaka 2013.

Eneo hilo linalingana takriban na ufalme wa Bawol uliotawala hapa kabla ya ukoloni na bado linaitwa jina hilo.  Wakazi wa eneo hilo wanaitwa Bawol-Bawol.

Wakazi walio wengi ni Waserer  ambao wanatazamwa kuwa wenyeji wa eneo hili.  Wawolof na makabila mengine wapo pia. 

Mkoa wa Diourbel una historia tajiri na ndipo mahali ambapo vinapatikana vichuguu vya Cekeen ambavyo ni makaburi ya wafalme wa kale na kuheshimiwa kama mahali patakatifu katika dini asilia ya Waserer. 

Mji mtakatifu wa Touba wenye kaburi la shehe Ahmadou Bàmba Mbàcke umo mkoani na wafuasi wengi wa jumuiya ya Wamuridi wanakuja kusali kwenye kaburi la shehe.

Wilaya 
Mkoa wa Diourbel unajumuisha wilaya (departements) tatu:
 Wilaya ya Bambey
 Wilaya ya Diourbel
 Wilaya ya Mbacké

Marejeo

Viungo vya nje 
 (Kifaransa) Région de Diourbel: Agence Régional de Développement.
D
Pikine

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 1,170,971

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Guédiawaye

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 329,658

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Bargny (Senegal)

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 51,188

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Jaxaay-Parcelles-Niakoul Rap

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 41,570

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Sébikotane

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 27,402

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Diamniadio

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 23,547

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Sangalkam

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 11,915

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Dakar
Touba, Senegal

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Diourbel. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 779,740

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Diourbel
Diourbel

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Diourbel. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 133,705

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Diourbel
Mbacké (Senegal)

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Diourbel. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 77,255

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Diourbel
Bambey

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Diourbel. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 28,908

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Diourbel
Thiès

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 317,763

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Mbour

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 232,777

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Tivaouane

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 69,556

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Mboro

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 27,693

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Joal-Fadiouth

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 45,903

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Nguèkhokh

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 27,033

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies
Saly Portudal

ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Thies. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 26,945

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Senegal

Tanbihi

Miji ya Senegal
Mkoa wa Thies