LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Flavia Domitila

Flavia Domitila alikuwa mwanamke wa ukoo wa kifalme huko Roma katika karne ya 1, binti wa Domitila Mdogo, akaolewa na binamu yake konsuli Titus Flavius Clemens. 

Kwa kuwa alijiunga na Ukristo, alidhulumiwa kama mkanamungu na serikali ya Dola la Roma chini ya mjomba wake kaisari Domitian. Alipelekwa pamoja na wengine kwenye kisiwa cha Ponza alipoteseka hadi kufa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Mei (Ukristo wa magharibi) au 12 Mei (Ukristo wa mashariki).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Heinrich Grätz, Die Jüdischen Proselyten im Römerreiche, pp. 28 et seq.
idem, Gesch. 3d ed., iv. 403
Lebrecht, in Geiger's Jüd. Zeit. xi. 273
Berliner, Gesch. der Juden in Rom, p. 39
Kraus, Roma Sotterranea, p. 41, Freiburg-in-Breisgau, 1873
Reinach, Fontes Rerum, Judaicaram, i. 195
Prosopographia Imperii Romani, ii. 81.

Viungo vya nje
Jewish Encyclopedia
Catholic Encyclopaedia

Waliozaliwa karne ya 1
Waliofariki karne ya 1
Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Xin Qiji

Xin Qiji (kwa Kichina 辛棄疾, 28 Mei 1140 – 1207) alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Waliozaliwa 1140
Waliofariki 1207
Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Zeng Gong

Zeng Gong (kwa Kichina 曾鞏, 30 Septemba 1019-30 Aprili 1083)  alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Tang na Nasaba ya Song.

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa 1019
Waliofariki 1083
Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Wang Yicheng

Wang Yicheng/Wang Yi-Ch'eng (kwa Kichina 王禹偁, 954-1001) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Waliozaliwa 954
Waliofariki 1001
Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Wanasiasa wa China
Junot Díaz

Junot Díaz (amezaliwa 31 Desemba 1968) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Brief Wondrous Life of Oscar Wao.

Waliozaliwa 1968
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Elizabeth Strout

Elizabeth Strout (amezaliwa 6 Januari 1956) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2009, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake Olive Kitteridge.

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Paul Harding (mwandishi)

Paul Harding (amezaliwa 1967) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2010, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake Tinkers.

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Isidori mkulima

Isidori mkulima (kwa Kihispania San Isidro Labrador, Madrid, Castilia, 1070 hivi – Madrid, 15 Mei 1130) alikuwa mkulima wa Hispania maarufu kwa upendo wake kwa maskini na wanyama. 

Pamoja na mke wake, mwenye heri Maria wa Cabeza, aliwajibika katika kazi ngumu za shambani, akivuna kwa uvumilivu wake tuzo ya mbinguni kuliko mazao ya ardhi akawa kielelezo cha mkulima Mkristo.

Papa Paulo V alimtangaza mwenye heri tarehe 2 Mei 1619, halafu Papa Gregori XV alimtangaza mtakatifu tarehe 12 Machi 1622.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake .

Tazama pia
Maria Torribia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 

 St Isidore the Farmer 
 Visitors guide to the Fiestas San Isidro in Madrid
 Yucatan, Mexico celebrates San Isidro Labrador in multiple town fiestas 
 Lucban San Isidro Pahiyas Festival website
 The Life of San Isidro, Labrador
 Saint Isidore the Laborer at the Christian Iconography web site

Waliozaliwa 1070
Waliofariki 1130
Watakatifu wa Hispania
Jennifer Egan

Jennifer Egan (amezaliwa 7 Septemba 1962) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2011, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake A Visit from the Goon Squad.

Waliozaliwa 1962
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Adam Johnson (mwandishi)

Adam Johnson (amezaliwa 12 Julai 1967) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2013, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Orphan Master's Son.

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Su Xun

Su Xun (kwa Kichina 蘇洵, 22 Mei 1009-21 Mei 1066) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Waliozaliwa 1009
Waliofariki 1066
Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Wanasiasa wa China
Su Shi

Su Tungpo/Su Shi (kwa Kichina 蘇軾, 8 Januari 1036- 24 Agosti1101) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Waliozaliwa 1036
Waliofariki 1101
Wanafalsafa wa Uchina
Waandishi wa Uchina
Falsafa ya Mashariki
Wanasiasa wa China
Yohane Mbatizaji wa Rossi

Yohane Mbatizaji wa Rossi (kwa Kiitalia: Giovanni Battista de' Rossi; Voltaggio, Piemonte, 22 Februari 1698 – Roma, Lazio, 23 Mei 1764) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.

Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri tarehe 13 Mei 1860, halafu Papa Leo XIII akamtangaza mtakatifu tarehe 8 Desemba 1881.

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

Maisha
Mtoto wa maskini, alikwenda Roma kwa masomo akapewa upadrisho ingawa alikuwa ameanza kuugua kifafa kilichomsumbua hadi mwisho wa maisha yake. 

Tangu hapo alijitosa kuhudumia fukara na waliotengwa na jamii, wakiwa pamoja na wanawake, wagonjwa, wafungwa, wafanyakazi, akiwapa pia mafundisho ya Kikristo mbali ya kuadhimisha sakramenti ya upatanisho kwa wengi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Catholic Encyclopedia: St. John Baptist de Rossi

Waliozaliwa 1698
Waliofariki 1764
Mapadri
Watakatifu wa Italia
Mia saba themanini na moja

Mia saba themanini na moja ni namba inayoandikwa 781 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 780 na kutangulia 782. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 71.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 781 KK na 781 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na mbili

Mia saba themanini na mbili ni namba inayoandikwa 782 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 781 na kutangulia 783. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 782 KK na 782 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na tatu

Mia saba themanini na tatu ni namba inayoandikwa 783 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 782 na kutangulia 784. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 783 KK na 783 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na nne

Mia saba themanini na nne ni namba inayoandikwa 784 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 783 na kutangulia 785. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 7 x 7 (au 282).

Matumizi
 Namba hurejea miaka 784 KK na 784 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na tano

Mia saba themanini na tano ni namba inayoandikwa 785 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 784 na kutangulia 786. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 157.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 785 KK na 785 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na sita

Mia saba themanini na sita ni namba inayoandikwa 786 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 785 na kutangulia 787. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 131.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 786 KK na 786 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na saba

Mia saba themanini na saba ni namba inayoandikwa 787 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 786 na kutangulia 788. 

787 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 787 KK na 787 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na nane

Mia saba themanini na nane ni namba inayoandikwa 788 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 787 na kutangulia 789. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 197.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 788 KK na 788 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba themanini na tisa

Mia saba themanini na tisa ni namba inayoandikwa 789 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 788 na kutangulia 790. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 263.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 789 KK na 789 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na moja

Mia saba na tisini na moja ni namba inayoandikwa 791 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 790 na kutangulia 792. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 113.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 791 KK na 791 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na mbili

Mia saba na tisini na mbili ni namba inayoandikwa 792 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 791 na kutangulia 793. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 792 KK na 792 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na tatu

Mia saba na tisini na tatu ni namba inayoandikwa 793 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 792 na kutangulia 794. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 61.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 793 KK na 793 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na nne

Mia saba na tisini na nne ni namba inayoandikwa 794 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 793 na kutangulia 795. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 397.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 794 KK na 794 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na tano

Mia saba na tisini na tano ni namba inayoandikwa 795 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 794 na kutangulia 796. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 53.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 795 KK na 795 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na sita

Mia saba na tisini na sita ni namba inayoandikwa 796 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 795 na kutangulia 797. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 199.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 796 KK na 796 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na saba

Mia saba na tisini na saba ni namba inayoandikwa 797 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 796 na kutangulia 798. 

797 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 797 KK na 797 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia saba na tisini na nane

Mia saba na tisini na nane ni namba inayoandikwa 798 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 797 na kutangulia 799. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 798 KK na 798 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Paulo Hanh

Paulo Hanh (kwa Kivietnam: Phaolô Hạnh; Chợ Quán, Vietnam, 1826 hivi - Saigon, Vietnam, 28 Mei 1859) alikuwa Mkristo ambaye, baada ya kupuuzia maadili, aliongoza kikundi cha majambazi.

Alipokamatwa chini ya kaisari Tu Duc, alikiri kwa ushujaa imani yake bila kujali mabembelezo, vitisho na mateso hata akakatwa kichwa na hivi kuwa mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).

Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.

Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.

Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba. Paulo Hahn anaadhimishwa pia tarehe 28 Mei, ambapo ndipo alipouawa akiwa mlei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Les Missions Etrangères. Trois siecles et demi d'histoire et d'aventure en Asie Editions Perrin, 2008, ISBN 978-2-262-02571-7
"St. Andrew Dung-Lac & Martyrs", by Father Robert F. McNamara, Saints Alive and All God's Children Copyright 1980-2010 Rev. Robert F. McNamara and St. Thomas the Apostle Church.
 "Vietnamese Martyr Teaches Quiet Lessons", By Judy Ball, An AmericanCatholic.org Web Site from the Franciscans and St. Anthony Messenger Press.

Viungo vya nje

St. Andrew Dung-Lac and his 116 companions, martyrs
St. Andrew Dung-Lac An Tran

Waliozaliwa 1826
Waliofariki 1859
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Vietnam
Donna Tartt

Donna Tartt (amezaliwa 23 Desemba 1963) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2014, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Goldfinch.

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Anthony Doerr

Anthony Doerr (amezaliwa 1973) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2015, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake All the Light We Cannot See.

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Viet Thanh Nguyen

Viet Thanh Nguyen (amezaliwa 13 Machi 1971) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake The Sympathizer.

Waliozaliwa 1971
Watu walio hai
Waandishi wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Reale

Reale (pia: riale) ilikuwa pesa iliyotumika kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki wakati wa karne ya 19. Kwa kawaida ilimaanisha "Reale ya Shamu" jinsi Dolar ya Maria Theresa ilivyoitwa huko na jina hilo likatumiwa pia kwa sarafu nyingine za fedha.

Asili ya jina
Reale ni jina lenye asili ya Kireno kwa maana ya "kifalme" lililofika katika mazingira ya Uswahilini tangu safari ya nahodha Mreno Vasco da Gama aliyevuka Rasi ya Tumaini Jema mnamo mwaka 1498 na kufika Uhindi kupitia Mombasa. Jina liliendelea kutumiwa Uarabuni na katika Afrika ya Mashariki kwa sarafu za fedha kutoka nchi mbalimbali, hadi pesa ya leo inayoitwa "Riyal" huko Oman, Saudia na Iran.

Reale ya karne ya 19
Miji ya Waswahili haikutoa pesa zao za pekee bali ilitumia sarafu za nje. Hapo wafanyabiashara waliangalia thamani ya sarafu hizo Uarabuni kusini na Uhindi kwa sababu hizo zilikuwa nchi muhimu zaidi kwa biashara ya nje. 

Katika karne ya 19 "reale" ilitumiwa katika Afrika ya Mashariki kwa sarafu za fedha kutoka nchi mbalimbali. Hasahasa ilimaanisha sarafu za Dolar ya Maria Theresa au Maria-Theresien-Thaler. Pesa hiyo ilitolewa nchini Austria wakati wa malkia Maria Theresa kuanzia mwaka 1741. Ilisambaa haraka katika nchi za Mediteranea na Milki ya Osmani hadi Uarabuni; ilipendwa kwa sababu asilimia ya fedha ndani yake haikupungua. Kutokana na mahitaji Austria iliendelea kutoa sarafu hiyo hata baada ya kifo cha malkia mwaka 1780. Dolar ya Maria Theresa iliendelea kuwa pesa kuu Uarabuni na Ethiopia ikawa pia pesa ya kawaida Uswahilini, ikiitwa "reale ya Shamu" na kutumiwa pamoja na rupia ya Kihindi kwa kubadilisha rupia mbili kwa reale moja.

Sarafu hiyo (inayotolewa hadi leo kwa wakusanyaji wa sarafu) ina kipenyo cha milimita 39.5 na uzani wa gramu 28; kiwango cha fedha ndani yake ni 833⅓/1000, hivyo ina gramu 23.389 za fedha tupu. 

Katika karne ya 19 sarafu hiyo ilitumiwa pia kama kipimo cha uzani wa wakia au aunsi moja.

Jina reale kwa sarafu za Hispania na Ufaransa

Kulikuwa pia na sarafu za Hispania na Ufaransa zilizoitwa "reale" ambazo zilifanana kwa uzani na kiasi cha fedha na reale ya Shamu. 

"Reale mzinga" ilikuwa jina la "columnario" ya Kihispania, sarafu ya real nane za Hispania yenye uzani wa gramu 27 na jina lilitokana na nguzo mbili kwenye uso wake.

Sarafu ya franc tano za Kifaransa ilijulikana kama "Reale ya Fransa" ikiwa nyepesi kidogo kuliko Reale ya Shamu na Reale mzinga kwa gramu 25 lakini kiwango cha fedha ilikuwa 9000/1000 ikiwa na kipenyo cha milimita 37.

Marejeo

Viungo vya nje
A. C Madan, Swahili-English dictionary, Oxford, Clarendon Press 1903
Ludwig Krapf, A dictionary of the Swahili language, London 1882

pesa
Vigae vya mwandiko wa kikabari

Vigae vya mwandiko wa kikabari vilikuwa njia ya kuhifadhi habari kimaandishi katika utamaduni wa Mesopotamia ya Kale (takriban Iraki ya leo) na nchi jirani. 

Ni vipande bapa vya udongo wa mfinyanzi ambamo alama za mwandiko wa kikabari zilichorwa na baadaye vipande vilikaushwa. Kama mwandishi alikosea, ilikuwa rahisi kusahihisha maandishi kwenye udongo mbichi. Vingine vilichomwa pia motoni na hivyo kuwa gumu kama matofali. Vigae  elfu kadhaa vya mwandiko wa kikabari vilivyochomwa vimedumu miaka elfu na elfu hadi leo ni chanzo kikuu cha habari za kihistoria kuhusu tamaduni za kale.

Mifano ya kale kabisa iliyohifadhiwa ilitengenezwa mnamo mwaka 3000 KK. 

Mesopotamia ilikuwa kitovu cha ustaarabu wa mapema wa kilimo wa miji kama Sumeri, Akkadi, Babeli na Ashuru. Mwanzo wa maandishi ilikuwa nia ya kushika kumbukumbu tu kuhusu akiba, idadi ya mazao, mifugo na bidhaa nyingine. Polepole waandishi wa Sumeri na Babeli walibuni mwandiko wa picha ulioendelea kuwa mwandiko wa alama zilizowakilisha maneno au silabi. Baada ya maendeleo hayo kuna pia matini marefu yaliyoandikwa kwa njia hii, kwa mfano Utenzi wa Gilgamesh.

Matumizi ya vigae hivi yalikwisha pamoja na matumizi ya mwandiko wa kikabari katika karne za mwisho kabla ya Kristo.

Marejeo

Viungo vya nje

  Cuneiform Digital Library Initiative, picha za bamba za mwandiko, mifano ya mwandiko wa kikabari kwenye tovuti ya Chuo kikuu cha Kalifornoa na Taasisi ya Max Planck ya Historia ya Sayansi 
  Leon Legrain, Historical Fragments, Philadelphia, The University of Pennsylvania Museum Publications of the Babylonian Section, vol. XIII, 1922

Mesopotamia
Mwandiko
Mosul

Mosul (kwa Kiarabu الموصل, al-Mawṣil, el-Mōṣul; kwa Kikurdi مووسڵ, kwa Kiaramu ܡܘܨܠ, Māwṣil) ni mji wa Iraq kaskazini, kilometa 400 hivi mbali na Baghdad, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Tigris, mkabala wa mji wa kale Ninawi uliokuwa kwenye ukingo wa mashariki. 

Jiji lina wakazi 1,846,500 (2004)wa makabila, dini na madhehebu mbalimbali.

Tanbihi

Vyanzo

Viungo vya nje

 ninava-explorer 
 Iraq Image – Mosul Satellite Observation 
 Detailed map of Mosul by the National Imagery and Mapping Agency, from lib.utexas.edu
 

Miji ya Iraq
Mia saba na tisini na tisa

Mia saba na tisini na tisa ni namba inayoandikwa 799 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 798 na kutangulia 800. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 47.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 799 KK na 799 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane

Mia nane ni namba inayoandikwa 800 kwa tarakimu za kawaida na DCCC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 799 na kutangulia 801. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 5 x 5.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 800 KK na 800 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na moja

Mia nane na moja ni namba inayoandikwa 801 kwa tarakimu za kawaida na DCCCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 800 na kutangulia 802. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 89.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 801 KK na 801 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na mbili

Mia nane na mbili ni namba inayoandikwa 802 kwa tarakimu za kawaida na DCCCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 801 na kutangulia 803. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 401.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 802 KK na 802 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na tatu

Mia nane na tatu ni namba inayoandikwa 803 kwa tarakimu za kawaida na DCCCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 802 na kutangulia 804. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 73.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 803 KK na 803 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na nne

Mia nane na nne ni namba inayoandikwa 804 kwa tarakimu za kawaida na DCCCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 803 na kutangulia 805. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 67.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 804 KK na 804 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na tano

Mia nane na tano ni namba inayoandikwa 805 kwa tarakimu za kawaida na DCCCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 804 na kutangulia 806. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 7 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 805 KK na 805 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na sita

Mia nane na sita ni namba inayoandikwa 806 kwa tarakimu za kawaida na DCCCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 805 na kutangulia 807. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 13 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 806 KK na 806 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na saba

Mia nane na saba ni namba inayoandikwa 807 kwa tarakimu za kawaida na DCCCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 806 na kutangulia 808. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 269.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 807 KK na 807 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na nane

Mia nane na nane ni namba inayoandikwa 808 kwa tarakimu za kawaida na DCCCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 807 na kutangulia 809. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 101.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 808 KK na 808 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na tisa

Mia nane na tisa ni namba inayoandikwa 809 kwa tarakimu za kawaida na DCCCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 808 na kutangulia 810. 

809 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 809 KK na 809 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na kumi

Mia nane na kumi ni namba inayoandikwa 810 kwa tarakimu za kawaida na DCCCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 809 na kutangulia 811. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 3 x 3 x 5.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 810 KK na 810 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na tatu

Mia nane kumi na tatu ni namba inayoandikwa 813 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 812 na kutangulia 814. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 271.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 813 KK na 813 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na kumi na moja

Mia nane na kumi na moja ni namba inayoandikwa 811 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 810 na kutangulia 812. 

811 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 811 KK na 811 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na tano

Mia nane kumi na tano ni namba inayoandikwa 815 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 814 na kutangulia 816. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 163.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 815 KK na 815 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na kumi na mbili

Mia nane na kumi na mbili ni namba inayoandikwa 812 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 811 na kutangulia 813. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 812 KK na 812 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na nne

Mia nane kumi na nne ni namba inayoandikwa 814 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 813 na kutangulia 815. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 37.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 814 KK na 814 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini

Mia nane na ishirini ni namba inayoandikwa 820 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 819 na kutangulia 821. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 41.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 820 KK na 820 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na saba

Mia nane kumi na saba ni namba inayoandikwa 817 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 816 na kutangulia 818. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 19 x 43.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 817 KK na 817 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na moja

Mia nane na ishirini na moja ni namba inayoandikwa 821 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 820 na kutangulia 822. 

821 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 821 KK na 821 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na mbili

Mia nane na ishirini na mbili ni namba inayoandikwa 822 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 821 na kutangulia 823. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 137.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 822 KK na 822 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na tatu

Mia nane na ishirini na tatu ni namba inayoandikwa 823 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 822 na kutangulia 824. 

823 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 823 KK na 823 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na nane

Mia nane kumi na nane  ni namba inayoandikwa 818 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 817 na kutangulia 819. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 409.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 818 KK na 818 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na nne

Mia nane na ishirini na nne ni namba inayoandikwa 824 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 823 na kutangulia 825. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 103.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 824 KK na 824 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane kumi na tisa

Mia nane kumi na tisa ni namba inayoandikwa 819 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 818 na kutangulia 820. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 7 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 819 KK na 819 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na tano

Mia nane na ishirini na tano ni namba inayoandikwa 825 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 824 na kutangulia 826. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 5 x 11.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 825 KK na 825 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na tano

Mia nane na thelathini na tano ni namba inayoandikwa 835 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 834 na kutangulia 836. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 167.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 835 KK na 835 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na sita

Mia nane na ishirini na sita ni namba inayoandikwa 826 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 825 na kutangulia 827. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 59.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 826 KK na 826 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na sita

Mia nane thelathini na sita ni namba inayoandikwa 836 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 835 na kutangulia 837. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 11 x 19.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 836 KK na 836 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na saba

Mia nane na ishirini na saba ni namba inayoandikwa 827 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 826 na kutangulia 828. 

827 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 827 KK na 827 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane ishirini na nane

Mia nane ishirini na nane ni namba inayoandikwa 828 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 827 na kutangulia 829. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 23.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 828 KK na 828 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na saba

Mia nane thelathini na saba ni namba inayoandikwa 837 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 836 na kutangulia 838. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 31.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 837 KK na 837 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na ishirini na tisa

Mia nane na ishirini na tisa ni namba inayoandikwa 829 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 828 na kutangulia 830. 

829 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 829 KK na 829 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na nane

Mia nane thelathini na nane ni namba inayoandikwa 838 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 837 na kutangulia 839. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 419.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 838 KK na 838 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na tisa

Mia nane thelathini na tisa ni namba inayoandikwa 839 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 838 na kutangulia 840. 

839 ni namba tasa.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 839 KK na 839 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na thelathini

Mia nane na thelathini ni namba inayoandikwa 830 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 829 na kutangulia 831. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 83.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 830 KK na 830 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini

Mia nane arobaini ni namba inayoandikwa 840 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 839 na kutangulia 841. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 5 x 7.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 840 KK na 840 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na thelathini na moja

Mia nane na thelathini na moja ni namba inayoandikwa 831 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 830 na kutangulia 832. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 277.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 831 KK na 831 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na thelathini na mbili

Mia nane na thelathini na mbili ni namba inayoandikwa 832 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 831 na kutangulia 833. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 832 KK na 832 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini na moja

Mia nane arobaini na moja ni namba inayoandikwa 841 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 840 na kutangulia 842. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 29 x 29.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 841 KK na 841 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane na thelathini na tatu

Mia nane na thelathini na tatu  ni namba inayoandikwa 833 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIII kwa zile za Kirumi. 
3
Ni namba asilia inayofuata 832 na kutangulia 834. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 7 x 17.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 833 KK na 833 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini na mbili

Mia nane arobaini na mbili ni namba inayoandikwa 842 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 841 na kutangulia 843. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 421.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 842 KK na 842 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane thelathini na nne

Mia nane na thelathini na nne ni namba inayoandikwa 834 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 833 na kutangulia 835. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 139.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 834 KK na 834 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini na tatu

Mia nane arobaini na tatu ni namba inayoandikwa 843 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 842 na kutangulia 844. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 281.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 843 KK na 843 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini na nne

Mia nane arobaini na nne ni namba inayoandikwa 844 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 843 na kutangulia 845. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 211.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 844 KK na 844 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia nane arobaini na tano

Mia nane arobaini na tano ni namba inayoandikwa 845 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 844 na kutangulia 846. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 13 x 13.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 845 KK na 845 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Pauni

Pauni, pia paoni ni jina la uzani wa ratili moja au takriban gramu 500. Jina hili limetokana na Kiingereza pound. Wakati wa ukoloni chini ya mfumo wa vipimo rasmi vya Uingereza wakati ule "pound" ilikuwa kipimo rasmi kilicholingana na gramu 454. Kifupi chake kilikuwa  £ au lb kutoka Kilatini "libra". 

Pauni ilikuwa pia jina la kufupi la pesa ya Kiingereza (rasmi Pound Sterling). 

Tangu kuenea kwa vipimo vya SI pauni imetazamiwa kama jina la nusu kilogramu.

Tanbihi

Marejeo
A. C Madan, Swahili-English dictionary, Oxford, Clarendon Press 1903
Charles Sacleux, Dictionnaire Swahili - Français, Paris 1939

Vipimo vya Uingereza
Wakia

Wakia (kutoka ar. وقية - اوقية awqiyah - waqiyah) ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili ikitaja masi ya takriban gramu 28. Inafanana na kipimo cha kizungu cha aunsi (ing. ounce) inayofafanuliwa kuwa gramu 28.349523125 g. Wakia ya dhahabu (troy ounce) ya Kiingereza hufafanuliwa siku hizi kuwa gramu 31,1034768.

Waswahili wa zamani walipokea kipimo hiki kutoka lugha ya Kiarabu. Katika nchi za Kiislamu wakia ilikuwa sehemu ya 12 ya "ratl" (ratili) lakini ilhali jina la "ratili" iliweza kutaja uzani tofauti sana kati ya gramu 340 hadi kilogramu mbiloi, hata wakia zilitofautiana. Wakia iliyotumiwa katika Afrika ya Mashariki ilifanana na wakia au aunsi asilia ya kale. Matumizi yake ilisanifishwa kwa kutumia sarafu ya reale (yaani sarafu ya Dolar ya Maria Theresa kutoka Austria) kama uzani sanifu.

Tanbihi

Marejeo
Wehr, Hans ed J M.Cowan (1976). A dictionary of modern written Arabic. Wiesbaden - New York: Spoken Language Services Inc. ISBN 0-87950-001-8

Vipimo asilia vya Kiswahili
Igima (Njombe)

Igima ni kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,363  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59302.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Igwachanya

Igwachanya ni kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania na ndiyo makao makuu ya wilaya hiyo. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,067 walioishi humo. Wengi wao ni wa kabila la Wabena.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kidugala

Kidugala ni jina la kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,838  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59312.

Wakazi wa Kidugala ni Wabena.

Mwanzo wa misioni ya Kiluteri
Katika karne ya 19 kulikuwa hapa na makao makuu ya Mwene Ngele (au Ngera). Huyu alikaribisha Wamisionari wa Shirika la Misioni ya Kiluteri ya Berlin walioanzisha hapa kituo chao kwenye mwaka 1898. Kutoka hapa Kidugala iliendelea kuwa kitovu cha misioni ya Kiluteri katika Ubena. Mwaka 1904  Wamisionari walianzisha shule kwa ajili ya wainjilisti iliyoendelea kuwa chuo cha Biblia baadaye. Kanisa lilijengwa 1908, karahana ya kuchapa vitabu 1910. Mwaka 1911 hospitali ya misioni ilikamilika. 1914 ushirika wa kiluteri ulikuwa na Wakristo 114 na Wakatekumeni 71.

Tanbihi

Marejeo
 Thorsten Altena: "Ein Häuflein Christen mitten in der Heidenwelt des dunklen Erdteils". Zum Selbst- und Fremdverständnis protestantischer Missionare im kolonialen Afrika 1884-1918 (= Internationale Hochschulschriften; Bd. 395), Münster: Waxmann 2003, 531 S., 12 Abb., 1 CD-Rom, ISBN 3-8309-1199-8

 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kijombe

Kijombe ni kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,025  walioishi humo.

Msimbo wa posta ni 59308.
Kata ya Kijombe inajumisha vijiji vitano, ambavyo ni: Kijombe, Lyamluki, Ukomola, Lyadebwe pamoja na Ikwavila.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kipengele

Kipengere (pia: Kipengele) ni jina la kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,273  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59314.

Kata iko mguuni pa milima ya Kipengere.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Makoga

Makoga ni jina la kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,303  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59315

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Uhambule

Uhambule ni jina la kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,028  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59306.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ulembwe

Ulembwe ni jina la kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,883  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59313.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Wanging'ombe 
Kata za Mkoa wa Njombe
Timazi

Timazi ni kifaa cha ujenzi kinachosaidia kujenga ukuta kiwima-wima. 

Kimsingi ni kitu kidogo na kizito kama jiwe, kipande cha metali ya risasi au chuma kilichofungwa kwa kamba.  
Uzito wa uzani utanyosha kamba kuwa nyoofu. Timazi ikitundikwa kando la ukuta inaelekea chini kiwima. Hapo kamba inatakiwa kwenda sambamba kabisa na ukuta. Baada ya kuweka timazi mjenzi anaona kama kuna tofauti au la. Picha naonyesha mfano wa ukuta wima (upande wa kushoto) na usio wima (upande wa kulia).

Katika ujenzi wa kisasa kuna mitambo inayochukua nafasi ya wima ya kawaida.

Matumizi mengine

Usafiri kwa maji
Kifaa ambacho ni sawa na timazi inatumiwa pia na mabaharia kwa kupima kina cha maji. Ila tu hapa hawaangalii kama kitu ni wima; wanapima kina cha maji kwa kutupa uzani uliofunga kwa kamba katika maji na kuona ni mita au futi ngapi za kamba zinazoingia hadi uzani unafika mwisho. Hii inasaidia wakati meli inakaribia pwani au kisiwa kuona kama kina kinatosha.

Fizikia
Katika fizikia tabia ya timazi ya kumbembea (ing. pendulum) ilitumiwa kufanya utafiti wa graviti. Galileo Galilei alikuwa mtaalamu wa kwanza aliyechungulia tabia za timazi wakati wa kubembea na hisabati katika mwendo huu.

vifaa
Isapulano

Isapulano ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,191  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59505

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Itundu (Makete)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Itundu

Itundu ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,413  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59513

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kigala

Kigala ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,022  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59509

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kipagilo

Kipagilo ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,913  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59516

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Luwumbu

Luwumbu ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,240  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59515

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Tandala (Makete)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Tandala

Tandala ni jina la kata ya Wilaya ya Makete katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,933  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59506

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makete 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ihanga

Ihanga ni jina la kata ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59109 . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,095  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Lugenge

Lugenge ni jina la kata ndani ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59111  . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,843  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Makowo

Makowo ni jina la kata ndani ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59112 . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,213  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mji Mwema (Njombe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Mjimwema (maana)

Mji Mwema ni jina la kata ndani ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59108  . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,929  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ramadhani (Njombe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Ramadhani

Ramadhani ni jina la kata ndani ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59107 . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,305  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Utalingolo

Utalingoro ni jina la kata ndani ya Mji wa Njombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59110  . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,536  walioishi humo. Msimbo wa posta ni 59110.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Njombe Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Kitandililo

Kitandililo ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59123 . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,842  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Lyamkena

Lyamkena ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59116   . Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,383  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mjimwema (Makambako)

Mjimwema ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 28,998  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mlowa (Makambako)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Mlowa

Mlowa ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,712  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Mwembetogwa

Mwembetogwa ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,382  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ubena (Makambako)

Ubena ni jina la kata ndani ya mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,691  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Utengule (Makambako)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Utengule

Utengule ni jina la kata ndani ya Mji wa Makambako katika Mkoa wa Njombe, Tanzania yenye postikodi namba 59125 

. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,597  walioishi humo.

Marejeo 
 
 
 
Wilaya ya Makambako Mjini 
Kata za Mkoa wa Njombe
Ngumi

Ngumi ni hali ya mkono ukifumbatwa, yaani kwa kukunja vidole pamoja na kiganja.

Kusudi la kukunja ngumi ni mara nyingi kupiga kwa nguvu, au kujiandaa kwa kupiga. Kutokana na maana hii ngumi inakunjwa pia kama alama ya hasira au ya upinzani, kwa mfano katika salamu ya Black Power.

Michezo ya mapigano mbalimbali hutegemea matumizi ya ngumi, hasahasa mchezo wa ngumi lakini pia karate au taekwondo.

Watafiti wamegundua ya kwamba kukunja ngumi inaweza kusaidia kuondoa hofu au wasiwasi kwa kuelekeza fikra kwa musuli na kuondoa fikra za wasiwasi. 

Kwa wtu wengine inaweza kusaidia pia kuelekeza fikra kwa jambo au kukumbuka habari.

Marejeo

Viungo vya Nje

Mkono
Jean Jules Jusserand

Jean Adrien Antoine Jules Jusserand (18 Februari 1855 – 18 Julai 1932) alikuwa mwanasiasa na mwanahistoria kutoka nchi ya Ufaransa. Wakati wa Vita_Kuu_ya_Kwanza_ya_Dunia alikuwa balozi wa Ufaransa nchini Marekani. Mwaka wa 1917, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake ''With Americans of Past and Present Days".

Waliozaliwa 1855
Waliofariki 1932
Wanasiasa wa Ufaransa
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
James Ford Rhodes

James Ford Rhodes (1 Mei 1848 – 22 Januari 1927) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1918, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake History of the Civil War, 1861-1865.

Waliozaliwa 1848
Waliofariki 1927
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Justin Harvey Smith

Justin Harvey Smith (1857 – 1930) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1920, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake ''The War with Mexico".

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1930
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Kitafunwa

Kitafunwa (au kitafunio, kutoka kitenzi "kutafuna") ni chakula ambacho hupendwa sana kuliwa pamoja na kinywaji fulani, kama vile chai, soda, kahawa, juisi na vinginevyo. 

Mfano wa vitafunwa vilivyozoeleka Afrika Mashariki ni kama vile karanga, mishikaki, maandazi, sambusa, kitumbua na vingineyo.

Chakula
Mia tisa na nne

Mia tisa na nne ni namba inayoandikwa 904 kwa tarakimu za kawaida na CMIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 903 na kutangulia 905.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 113.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 904 KK na 904 BK.

Tanbihi

Namba asilia
James Truslow Adams

James Truslow Adams (18 Oktoba 1878 – 18 Mei 1949) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1922, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake ''The Founding of New England".

Waliozaliwa 1878
Waliofariki 1949
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Mia tisa na tano

Mia tisa na tano ni namba inayoandikwa 905 kwa tarakimu za kawaida na CMV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 904 na kutangulia 906. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 181.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 905 KK na 905 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Mia tisa na sita

Mia tisa na sita ni namba inayoandikwa 906 kwa tarakimu za kawaida na CMVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 905 na kutangulia 907. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 151.

Matumizi
 Namba hurejea miaka 906 KK na 906 BK.

Tanbihi

Namba asilia
Bufee

Bufee (kutoka neno la Kifaransa "buffet" kupitia Kiingereza) ni sehemu ambayo watu hujipakulia vyakula mbalimbali katika vyombo tofauti vya chakula na hiyo huwepo kwenye harusi, mikutano na kadhalika. Kikawaida unaweza kurudia kuchukua chakula kadiri utakavyo. Siku hizi kumekuwa na utaratibu wa bufee katika baadhi ya migahawa kwa malipo ya kiwango cha juu kabisa unaruhusiwa kurudia hata mara 20 ilimradi tu uweze kukimaliza.

Marejeo

Viungo vya nje

Wikibooks Cookbook

Chakula
Charles Warren (mwandishi)

Charles Warren (1868 – 16 Agosti 1954) alikuwa mwanasheria na mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1923, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake The Supreme Court in United States History.

Waliozaliwa 1868
Waliofariki 1954
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Charles Howard McIlwain

Charles Howard McIlwain (15 Machi 1871 – 1 Juni 1968) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1924, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake The American Revolution: A Constitutional Interpretation.

Waliozaliwa 1871
Waliofariki 1968
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia
Frederic L. Paxson

Frederic Logan Paxson (23 Februari 1877 – 24 Oktoba 1948) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1925, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake History of the American Frontier.

Waliozaliwa 1877
Waliofariki 1948
Wanahistoria wa Marekani
Tuzo ya Pulitzer ya Historia