Usafiri wa haraka wa basi la Dar es Salaam

Usafiri wa haraka wa mabasi Dar es Salaam (Mwendokasi) ni mfumo wa usafirishaji wa mabasi wa haraka ambao ulianza kufanya kazi mnamo 10 Mei 2016 huko Dar es Salaam, Tanzania. Mfumo wa usafirishaji una awamu 6 na ujenzi wa awamu ya kwanza ulianza Aprili 2012 na kampuni ya ujenzi ya Austria (Strabag International GmbH). Ujenzi wa awamu ya kwanza ulikamilishwa mnamo Desemba 2015 kwa gharama ya jumla ya Euro milioni 134 iliyofadhiliwa na Benki ya Maendeleo ya Afrika, Benki ya Dunia na Serikali ya Tanzania.  Awamu ya kwanza ya mradi ina urefu wa kilometa 21.1 na vichochoro vya mabasi kwenye barabara kuu tatu zenye jumla ya vituo 29.  Mfumo mzima unaendeshwa na Usafiri Salama Dar es Salaam (UDA-RT) chini ya uangalizi wa Mamlaka ya Udhibiti wa Usafiri wa Juu na Majini (Sumatra)  Mabasi yanatoa huduma kwa masaa 18 kila siku kutoka 05:00 asubuhi hadi 11:00 jioni.

Historia 
Pamoja na idadi ya watu kukua kwa kasi jijini, serikali ilianza kufanya mipango ya mfumo wa usafirishaji haraka mnamo 2003. Serikali ilitabiri idadi ya watu wa jiji kuongezeka zaidi ya milioni 5 ifikapo mwaka 2015 na kukaribisha Wakala wa Ushirikiano wa Japani kubuni mpango mkuu wa usafirishaji jijini mnamo Juni 2008. Usafiri wa haraka wa basi na mfumo wa usafirishaji wa metro ulipendekezwa lakini mfumo wa metro haukuidhinishwa kwa sababu ya gharama kubwa ya ujenzi na utendaji inayohusika. Mradi uliwekwa chini ya ofisi ya Waziri Mkuu na Wakala wa Usafiri wa Haraka wa Dar (DART) uliundwa kupitia ilani ya serikali mnamo 25 Mei 2007.  Usafiri wa haraka wa basi la kilomita 130 ulipangwa kufikia zaidi ya 90% ya idadi ya watu wa jiji na mradi huo uligawanywa katika awamu sita kwa sababu ya uwekezaji mkubwa uliohitajika.  Gharama ya awali ya mradi ilifadhiliwa na benki ya ulimwengu na benki ilitoa $ 180 milioni kwa ujenzi wa awamu ya kwanza.

Awamu 
Awamu ya Kwanza

Awamu ya I ya mfumo wa BRT inaendesha kwa kilomita 21 kutoka Kimara hadi Ubungo kuishia Kivukoni / Morocco. Ujenzi wa awamu ya kwanza ulianza Aprili 2012 na ulikamilishwa mnamo Desemba 2015 na Strabag kimataifa GmbH.  Njia imeundwa kubeba wasafiri 300,000 kila siku kando ya vituo 29. Njia hiyo ina kilomita 21 ya barabara kuu, kilomita 57.9 za barabara za kulisha, vituo 5 vikubwa na vituo 29.  Njia iliwekwa chini ya shughuli za muda tarehe 24 Aprili 2015 na ilikuwa ikifanya kazi kikamilifu tarehe 10 Mei 2016, baada ya nauli kuamuliwa. 

Uendeshaji wa Muda

Mnamo tarehe 24 Aprili 2015 Wakala wa Usafiri wa Haraka wa Dar (DART) walitia saini mkataba na UDA-RT kwa utoaji wa huduma za muda za mfumo wa Usafiri wa Haraka wa Dar es salaam. UDA-RT ni kampuni maalum inayoundwa na UDA na Vyama viwili vya Daladala, Chama cha Wamiliki wa Mabasi ya Dar es Salaam (DARCOBOA) na UWADAR kwa utoaji wa huduma za muda. Huduma ya mpito ilifanywa kutoa mafunzo kwa waendeshaji wa baadaye na kuwajengea uwezo wa ndani. Wakati wa shughuli za mpito dala-dala za kibinafsi bado zilikuwa zikifanya kazi kwenye njia hizi. 

Awamu ya II

Fedha za awamu ya Pili zilipatikana mnamo Oktoba 2015. Awamu ya pili ni kulenga takriban kilomita 19 kutoka Kilwa hadi Kawawa kusini kupitia Kivukoni na itagharimu karibu dola milioni 160. Benki ya Maendeleo ya Afrika ilikubali kufadhili $ 141 milioni kwa mradi huo, wakati fedha zilizobaki zitatoka kwa serikali. Ujenzi wa mradi huo unapaswa kuanza mnamo Juni 2019 na itachukua takriban miezi 36 kukamilika.  Ujenzi wa barabara utajumuisha njia mbili pia. Mradi wa DART wa km 20.3 utaanza katika kituo cha Gerezani & Halmashauri ya Jiji la BRT. Ambayo itajumuisha Barabara ya Kilwa, Barabara ya Chang’ombe, Kawawa Road, Gerezani Street, Sokoine Drive na Bandari Road.  Itakuwa tayari ifikapo Desemba 2020.

Awamu ya Tatu

Ufadhili wa awamu ya 3 ulitolewa na Jumuiya ya Maendeleo ya Kimataifa (IDA). Ujenzi huo utafanyika kutoka Gongo La Mboto hadi Kituo cha Jiji, pamoja na sehemu ya Barabara ya Uhuru kutoka Tazara hadi Kariakoo-Gerezani.  ujenzi umeanza 2021.

Miundombinu 
Vituo

Kuna aina tatu za vituo kando ya njia hiyo kulingana na eneo lake na matumizi: 

 Vituo: Vituo viko kando ya vituo vya mwanzo na mwisho kwa barabara zote za shina. Vituo huruhusu uhamisho kati ya huduma za vituo vya abairia na pia kutoa huduma za usafirishaji anuwai kama mabasi ya mkoa na magari ya kibinafsi. Vituo pia vina sehemu za maegesho kuruhusu wasafiri kuacha magari yao wakati wa mchana.
 Vituo vya Shina: Hizi ni vituo kuu kando ya njia za shina. Zinapatikana kupitia njia za kuvuka kwa watembea kwa miguu na vituo vimeinuliwa ili kutoa usalama kwa watembea kwa miguu. Kuna aina nne za vituo vya shina vilivyo umbali wa mita 500 kando ya barabara (A, B, C na D) kulingana na mahitaji ya abiria.
 Vituo vya kulisha: Vituo vya kulisha huruhusu abiria kuhamisha kutoka njia za kulisha kwenda kwenye vituo vya shina. (vituo vya abiria)

Mabasi

Mfumo wa BRT unafanya kazi kwa mabasi 140 ya Joka la Dhahabu (Mabasi ya kisasa). Kuna aina mbili za mabasi yaliyoendeshwa kando ya njia, moja ambayo ina urefu wa mita 18 na uwezo wa kubeba abiria 150 na nyingine ambayo ina urefu wa mita 12 na uwezo wa kubeba abiria 80.

Njia na Vituo 
Kuna awamu sita zilizopangwa ambazo zitatumika zaidi ya 90% ya idadi ya watu wa jiji na kwa sasa ni Awamu ya Kwanza tu inayofanya kazi. Awamu ya II iko kwenye ujenzi.

 Awamu ya Kwanza kutoka Kimara hadi Kawawa Kaskazini hadi Mtaa wa Msimbazi unaoishia Kivukoni: kilomita 20.9
 Awamu ya Pili kutoka Kilwa hadi Kivukoni pamoja na Kawawa kusini hadi barabara ya Kilwa: 19.3 km
 Awamu ya Tatu kutoka Uwanja wa Ndege hadi Mtaa wa Uhuru kando ya Barabara ya Nyerere: Kilomita 23.6
 Awamu ya IV kando ya Barabara ya Bagamoyo na Barabara ya Sam Nujoma: kilomita 16.1
 Awamu ya Mabadiliko ya Haraka ya Dar es Salaam V. icon Awamu ya V kando ya Barabara ya Mandela: km 22.8
 Awamu ya VI kando ya Barabara ya Old Bagamoyo: km 27.6

Tuzo 
 2017: Taasisi ya Sera ya Uchukuzi na Maendeleo: Tuzo Endelevu ya Usafiri. 
 2018: Taasisi ya Sera ya Uchukuzi na Maendeleo: Tuzo Endelevu ya Usafiri Duniani.

Marejeo 

Dar es Salaam
USLWA