LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Dola la Roma Magharibi

Dola la Roma Magharibi ni sehemu ya Dola la Roma upande wa Magharibi iliyo na mji mkuu wa Roma. Kuanzia mwaka wa 285 Dola la Roma lilikuwa na makaisari wawili ili kurahisisha utawala wa en eneo lililokuwa kubwa mno. 

Chini ya Konstantin Mkuu, mji wa Konstantinopoli ulitangazwa mji mkuu wa pili. Baada ya kifo cha Theodosius Mkuu, utawala uligawanywa kati ya wana wake na kweli kulikuwa na madola mawili yenye miji mikuu miwili. 

Katika magharibi wanajeshi Wagermanik katika utumishi wa Waroma walipata uwezo zaidi hadi wakamua kushika madaraka wenyewe. Mtawala wa mwisho wa Roma Magharibi alikuwa Kaisari Romulus Augustus aliyeondoshwa madarakani mwaka wa 476. Mkuu wa jeshi Odoaker alimpindua Romulus akajitangaza kama mfalme wa magharibi hata akiendelea kuheshimu kipaumbele wa makaisari wa mashariki mjini Konstantinopoli.

Watawala Wagermanik wa Italia waliendelea kutawala katika jina la makaisari lakini hali halisi Dola la Roma Magharibi lilikuwa limekwisha.

Madola

Historia ya Roma
Majorian

Julius Valerius Majorianus (Novemba 420 – 7 Agosti, 461) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia Aprili 457 hadi 2 Agosti, 461 alipolazimishwa kujiuzulu, siku tano kabla ya kifo chake tu. Alimfuata Avitus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 420
Waliofariki 461
Kaisari Avitus

Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus (takriban 395 – 17 Oktoba, 456) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Julai, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Petronius Maximus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 395
Waliofariki 456
Petronius Maximus

Petronius Maximus (takriban 396 – 22 Aprili, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kwa wiki chache tu kuanzia 17 Machi, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Valentinian III.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 396
Waliofariki 455
Valentinian III

Valentinian III (2 Julai, 419 – 16 Machi, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 23 Oktoba, 425 akiwa na umri wa miaka sita tu, hadi kifo chake. Alimfuata Honorius.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 419
Waliofariki 455
Kaizari Honorius

Honorius (9 Septemba, 384 – 15 Agosti, 423) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Januari 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake Arcadius alikuwa Kaizari wa Roma Mashariki.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 384
Waliofariki 423
Theodosius Mkuu

Flavius Theodosius (11 Januari, 347 – 17 Januari, 395) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 15 Mei, 392 hadi kifo chake. 

Kabla hajatawala dola zima, alikuwa Kaizari upande wa Mashariki kuanzia Agosti 378. Upande wa Mashariki alimfuata Valens. 

Theodosius alikuwa Kaizari wa mwisho aliyetawala dola zima la Roma. Ndiye aliyetangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.

Hati ya Thesalonike ilisisitiza imani moja tu kuwa halali katika dola la Roma, ile "katholiki" (yaani, isiyo ya sehemu) na "orthodoksi" (yaani, sahihi). 

Tangu hapo, Theodosius alitumia nguvu nyingi kuzima aina zote za Ukristo tofauti na hiyo, hasa Uario.

Hati hiyo ilifuatwa mwaka 381 na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli, uliothibitisha na kuongezea ungamo la Nisea katika Kanuni ya imani ya Nisea-Konstantinopoli. 

Mwaka 383, Kaisari alidai madhehebu mengine yote yampatie maungamo yao ya imani, akayachambua na kuyachoma yote isipokuwa ya Wanovasyani. Hivyo madhehebu hayo hayakuruhusiwa tena kukutana, kuweka mapadri wala kueneza mafundisho yao. Theodosius alikataza wazushi wasiishi tena Konstantinopoli, na miaka 392-394 alitaifisha maabadi yao.

Baada yake wanae wawili walishiriki utawala, Honorius upande wa Magharibi, na Arcadius upande wa Mashariki.

Waorthodoksi wanamheshimu kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Januari.

Tazama pia
Orodha ya Makaizari wa Roma
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 347
Waliofariki 395
Watakatifu wa Hispania
Watakatifu wa Italia
Honorius

Honorius ni jina la
Kaisari Honorius wa Dola la Roma Magharibi (395-423)
Papa Honorius I (625-638)
Papa Honorius II (1124-1130)
Papa Honorius III (1216-1227)
Papa Honorius IV (1285-1287)

Majina
Makala zinazotofautisha maana
Kaizari Maxentius

Marcus Aurelius Valerius Maxentius (takriban 278 – 28 Oktoba, 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 28 Oktoba, 306 hadi kifo chake. Alimfuata Constantius Chlorus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 278
Waliofariki 312
Constantius Chlorus

Flavius Valerius Constantius (31 Machi 250 – 25 Julai 306) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi Mei 305 hadi kifo chake. 

Aliitwa Chlorus kwa ajili ya rangi ya uso wake kuwa nyeupe. Alimfuata Maximian. Alikuwa baba wa Konstantino Mkuu.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 250
Waliofariki 306
Kaizari Maximian

Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (takriban 250 – Julai 310) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma pamoja na Diokletian kuanzia 1 Machi 286 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu kwa shauri la Diokletian. 

Upande wa Roma Magharibi alimfuata Numerian.

Alijitangaza tena kaizari mwishoni mwa mwaka 306 hadi alipojiuzulu tarehe 11 Novemba 308. 

Mwaka 310 alijaribu tena, lakini alishindwa na mkwe wake Konstantino Mkuu aliyemlazimisha kujiua.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Waliozaliwa 250
Waliofariki 310
Makaizari wa Roma
Diokletian

Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian. 

Kwanza alitawala dola zima, lakini 1 Machi 286 alimteua Maximian kutawala sehemu za Magharibi.

Ni maarufu kwa kuendesha dhuluma kali zaidi ya serikali ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 245
Waliofariki 312
Kaizari Numerian

Numerian alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Desemba 283 hadi kifo chake mwezi wa Novemba 284. Alimfuata Carus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliofariki 284
Kaizari Carus

Carus (takriban 230 – Julai/Agosti 283) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Oktoba 282 hadi kifo chake. 

Alimfuata Probus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 230
Waliofariki 283
Kaizari Probus

Marcus Aurelius Probus (takriban 232 – Septemba/Oktoba 282) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 276 hadi kifo chake. Alimfuata Tacitus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 232
Waliofariki 282
Kaizari Tacitus

Marcus Claudius Tacitus (takriban 200 – Juni 276) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 25 Septemba, 275 hadi kifo chake. Alimfuata Aurelian.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 200
Waliofariki 276
Kaizari Aurelian

Lucius Domitius Aurelianus  (9 Septemba 214 – Septemba 275) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Septemba, 270 hadi kifo chake. Alimfuata Quintillus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 214
Waliofariki 275
Kaizari Quintillus

Marcus Aurelius Claudius Quintillus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa siku kadhaa tu katika mwaka wa 270 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Claudius II.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliofariki 270
Kaizari Claudius II

Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (10 Mei, 213 au 214 – Januari 270) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 268 hadi kifo chake chini ya jina la Claudius II. 

Alimfuata Galienus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliofariki 270
Kaizari Galienus

Publius Licinius Egnatius Gallienus (takriban 218 – Septemba 268) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Mpaka mwaka wa 260 alitawala pamoja na baba yake, Kaizari Valerian. Walimfuata Aemilianus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 218
Waliofariki 268
Kaizari Valerian

Publius Licinius Valerianus (takriban 193/200 – 260/264) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia tarehe 22 Oktoba 253 hadi 260 alipotekwa na mfalme Shapur I wa Uajemi. Jambo hilo jipya lilitikisa dola lote.

Wakati alipoandaa vita yake dhidi ya Uajemi aliamuru sadaka kwa miungu ya Roma zitolewe pia na Wakristo. Aliposikia kwamba walikataa aliagiza kuua maaskofu; Wakristo wengine waliokuwa na cheo walipoteza cheo na mali na kuuzwa kama watumwa wakikataa sadaka hiyo.  
Alitawala pamoja na mwana wake, Kaizari Galienus. Baada ya kifo cha baba yake, Galienus alisimamisha dhuluma dhidi ya Wakristo. Alimfuata Aemilianus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Marejeo

Waliozaliwa 195
Waliofariki 260
Makaizari wa Roma
Kaizari Aemilianus

Aemilianus (takriban 207 – Septemba 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi kama mitatu katika mwaka wa 253 hadi kifo chake. Alimfuata Trebonianus Gallus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 207
Waliofariki 253
Trebonianus Gallus

Trebonianus Gallus (takriban 206 – Agosti 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 251 hadi kifo chake. Alimfuata Decius. Kwanza alitawala pamoja na mwana wa Decius, Hostilian. Hostilian alipokufa na tauni, Trebonianus alitawala pamoja na mwana wake, Volusianus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 206
Waliofariki 253
Kaizari Decius

Gaius Messius Quintus Traianus Decius (takriban 201 – Juni 251) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 249 hadi kifo chake. 

Alimfuata Philippus Mwarabu kwa kumshinda katika pigano la vita na kumuua. Baadaye alitawala pamoja na mwana wake Herennius Etruscus.

Mnamo mwaka 250 aliagiza ibada zitekelezwe na raia wote wakitakiwa kutoa sadaka mbele ya sanamu za miungu. Kwa njia hiyo alisababisha mateso ya Wakristo wengi waliokataa kutoa sadaka hizo.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Waliozaliwa 201
Waliofariki 251
Makaizari wa Roma
Philippus Mwarabu

Marcus Julius Philippus (takriban 204 – Septemba 249) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Februari 244 hadi kifo chake. Alipenda Ukristo.

Alimfuata Gordian III akauawa na mwandamizi wake, Gaius Messius Quintus Decius ambaye alianza mapema dhuluma mpya dhidi ya Wakristo.

Aliitwa Mwarabu kwa vile alizaliwa na wazazi Waarabu katika jimbo la Arabia karibu na mji wa Damasko (Syria).

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Waliozaliwa 204
Waliofariki 249
Makaizari wa Roma
Gordian III

Gordian III (20 Januari, 225 – 11 Februari, 244) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 29 Julai, 238 hadi kifo chake. Aliwafuata makaizari Pupienus na Balbinus ambao alikuwa ametawala chini yao tangu 22 Aprili, 238. Sababu ya kifo chake haijulikani.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 225
Waliofariki 244
Balbinus

Decimus Caelius Calvinus Balbinus (takriban 165 – 29 Julai 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Pupienus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 165
Waliofariki 238
Pupienus

Marcus Clodius Pupienus Maximus (takriban 178 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Balbinus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 178
Waliofariki 238
Gordian II

Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (takriban 192 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Alijulikana kama Gordian II kwa vile alitawala pamoja na baba yake, Gordian I, wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 192
Waliofariki 238
Arcadius

Arcadius (377 au 378 – 1 Mei 408) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Mashariki kuanzia 17 Januari, 395 hadi kifo chake. 

Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake, Honorius, alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliofariki 408
Gordian I

Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus au Gordian I (takriban 159 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na mwana wake Gordian II, kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Maximinus Thrax ambaye waliasi dhidi yake.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 159
Waliofariki 238
Maximinus Thrax

Gaius Iulius Verus Maximinus au Maximinus Thrax (takriban 173 – Aprili 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Machi, 235 hadi kifo chake. Alimfuata Alexander Severus. Kwa vile hakukaa katika mji wa Roma, kulikuwa na makaizari wengi walioasi dhidi yake, kama babu, baba na mwana wa akina Gordian, au Balbinus na Pupienus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 173
Waliofariki 238
Nishati ya kimakanika

Nishati ya kimakanika (kwa Kiingereza inajulikana kama "Mechanical Energy") si nishati endelezi, bali ni namna ya kuweka akiba ya nishati kwa mfano kwa njia ya "Flywheel".

Nishati
Fizikia
Joto ya Jua

Mtambo huu hutega mionzi ya jua ili kupasha maji moto. Teknolojia za hita ya maji za nishati ya jua (Solar water heater systems "SWHs") zimeenea duniani kote.

Nishati
Alexander Severus

Alexander Severus (1 Oktoba, 208 – 18 au 19 Machi, 235) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Machi, 222 hadi kifo chake. Alimfuata Elagabalus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 208
Waliofariki 235
Elagabalus

Elagabalus au Heliogabalus (takriban 203 – 11 Machi 222) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 16 Mei, 218 hadi kifo chake. Alimfuata Macrinus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 203
Waliofariki 222
Kaizari Macrinus

Marcus Opellius Macrinus (takriban 165 – Juni 218) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Aprili, 217 hadi tarehe 8 Juni, 218. Alimfuata Caracalla. Kabla Macrinus hajafa, mpwa wa Caracalla, Elagabalus alitangazwa kuwa Kaizari tarehe 18 Mei. Alimshinda Macrinus katika pigano la vita tarehe 8 Juni, na Macrinus aliuawa kisheria baadaye kidogo.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 165
Waliofariki 218
Caracalla

Caracalla (4 Aprili 186 – 8 Aprili 217) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Septimius Bassanius, na baadaye aliitwa Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus. Alimfuata baba yake, Septimius Severus ambaye alitawala pamoja naye hadi kifo cha baba tarehe 4 Februari 211. 

Halafu Caracalla alitawala pamoja na kaka yake, Geta ambaye alimuua mwezi wa Desemba 211.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 186
Waliofariki 217
Kaizari Geta

Publius Septimius Geta (7 Machi 189 – Desemba 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Kwanza alitawala pamoja na baba yake, Septimius Severus, na baada ya kifo chake, pamoja na kaka yake Caracalla aliyemuua.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 189
Waliofariki 211
Pertinax

Publius Helvius Pertinax (1 Agosti, 126 – 28 Machi, 193) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 31 Desemba, 192 hadi kifo chake. Alimfuata Commodus. Aliuawa na Didius Julianus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 126
Waliofariki 193
Commodus

Lucius Aurelius Commodus (31 Agosti 161 – 31 Desemba 192) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Machi, 180 hadi kifo chake. 

Alimfuata baba yake, Marcus Aurelius.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 161
Waliofariki 192
Marcus Aurelius

Marcus Aurelius (26 Aprili, 121 – 17 Machi, 180) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Machi, 161 hadi kifo chake. Alimfuata Antoninus Pius. Mpaka 169 alitawala pamoja na Lucius Verus, na kuanzia 177 alitawala pamoja na mwana wake, Commodus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 121
Waliofariki 180
Antoninus Pius

Antoninus Pius (19 Septemba 86 – 7 Machi 161) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Julai, 138 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Hadrian.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 86
Waliofariki 161
Kaizari Hadrian

Publius Aelius Traianus Hadrianus (24 Januari, 76 – 10 Julai, 138) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 10 Agosti, 117 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Trajan.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 76
Waliofariki 138
Kaizari Traian

Marcus Ulpius Nerva Traianus (18 Septemba, 53 – 9 Agosti, 117) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Januari, 98 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Nerva na akafuatwa na Kaizari Hadrian.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 53
Waliofariki 117
Kaizari Nerva

Marcus Cocceius Nerva (8 Novemba, 30 – 27 Januari, 98) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Septemba, 96 hadi kifo chake. Alimfuata Domitian.

Picha

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 30
Waliofariki 98
Domitian

Titus Flavius Domitianus (24 Oktoba 51 – 18 Septemba 96) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 14 Septemba, 81 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake Titus.

Domitiano aliimarisha utaratibu wa Dola. Alijitahidi kutafuta maafisa wenye uwezo nje ya familia ya wakubwa wa Senati hivyo alikuta upinzani aliokandamiza vikali.

Alijitahidi kuimarisha pia dini ya Kiroma. Waandishi Wakristo kama Eusebi waliandika karne mbili baadaye kwamba alitesa Wayahudi na Wakristo waliokataa kuabudu miungu ya Roma lakini wataalamu wa siku hizi hawawezi kuthibitisha habari hiyo. 

Vitabu vya Ufunuo wa Yohane pamoja na waraka wa kwanza wa Klementi viliandikwa wakati ule.

Marejeo

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 51
Waliofariki 96
Watu wa Biblia
Kaizari Titus

Titus Flavius Vespasianus (30 Desemba 39 – 13 Septemba 81) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 24 Juni 79 hadi kifo chake. 

Alimfuata baba yake, Vespasian. Kabla hajawa Kaizari, alikuwa jemadari hodari; k.m. alivamia mji wa Yerusalemu mwaka wa 70 na kubomoa hekalu lake ingawa hakukusudia kufanya hivi.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 39
Waliofariki 81
Vespasian

Titus Flavius Vespasianus (17 Novemba, 9 – 23 Juni, 79) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 1 Julai, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Vitellius. Wana wake Titus na Domitian walikuwa Kaizari baada yake.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 9
Waliofariki 79
Vitellius

Aulus Vitellius Germanicus (24 Septemba, 15 – 22 Desemba, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache kuanzia 17 Aprili, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Otho.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 15
Waliofariki 69
Kaizari Otho

Marcus Salvius Otho (25 Aprili 32 - 16 Aprili 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache tu kuanzia 15 Januari, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Galba.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 32
Waliofariki 69
Galba

Servius Suplicius Galba (24 Desemba 3 KK – 15 Januari 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Juni 68 hadi kifo chake. Alimfuata Nero.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma

Makaizari wa Roma
Waliozaliwa 3 KK
Waliofariki 69
Geta

Kwa maana nyingine, tazama: Kaizari Geta

 ni kata ya kaunti ya Nyandarua, Eneo bunge la Kipipiri, nchini Kenya.

Tanbihi

Kata za Kenya
Kaunti ya Nyandarua
Nasaba ya Flavia

Nasaba ya Flavia ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 69 hadi 96 chini ya utawala wa Vespasian, Titus na Domitian.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma
Makaizari wa Roma
Nasaba ya Nervo-Traiani

Nasaba ya Nervo-Trajani ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 96 hadi 138 chini ya utawala wa Nerva, Trajan na Hadrian.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma
Makaizari wa Roma
Nasaba ya akina Antonin

Nasaba ya akina Antonin ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 138 hadi 192 chini ya utawala wa Antoninus Pius, Marcus Aurelius na Commodus.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma
Makaizari wa Roma
Nasaba ya akina Theodosius

Nasaba ya akina Theodosius ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilianzia mwaka wa 379 na Theodosius Mkuu. Iliendelea na wana wake Honorius katika Dola la Roma Magharibi, na Arcadius katika Ufalme wa Byzantini.

Tazama pia
 Orodha ya Makaizari wa Roma
Makaizari wa Roma
Go-Sai

Go-Sai (1 Januari 1638 – 22 Machi 1685) alikuwa mfalme mkuu wa 111 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Nagahito. Tarehe 5 Januari 1655 alimfuata kaka yake, Go-Komyo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Machi 1663. Aliyemfuata ni mdogo wake Reigen.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1638
Waliofariki 1685
Watawala wa Japani
Go-Komyo

Go-Komyo (20 Aprili 1633 – 30 Oktoba 1654) alikuwa mfalme mkuu wa 110 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Tsuguhito. Tarehe 14 Novemba 1643 alimfuata dada yake, Meisho, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Sai.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1633
Waliofariki 1654
Watawala wa Japani
Meisho

Meisho (9 Januari 1624 – 4 Desemba 1696) alikuwa mfalme mkuu wa 109 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Okiko. Tarehe 22 Desemba 1629 alimfuata baba yake, Go-Mizunoo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 14 Novemba 1643. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Komyo.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1624
Waliofariki 1696
Watawala wa Japani
Go-Mizunoo

Go-Mizunoo (29 Juni 1596 – 11 Septemba 1680) alikuwa mfalme mkuu wa 108 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Masahito. Mwaka wa 1611 alimfuata Go-Yozei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 22 Desemba 1629. Aliyemfuata ni binti wake, Meisho.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1596
Waliofariki 1680
Watawala wa Japani
Go-Yozei

Go-Yozei (31 Desemba 1572 – 25 Septemba 1617) alikuwa mfalme mkuu wa 107 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Kazuhito. Tarehe 17 Desemba 1586 alimfuata babu yake, Ogimachi, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 9 Mei 1611. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Mizunoo.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1572
Waliofariki 1617
Watawala wa Japani
Ogimachi

Ogimachi (18 Juni 1517 – 6 Februari 1593) alikuwa mfalme mkuu wa 106 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Michihito. Tarehe 27 Oktoba 1557 alimfuata baba yake, Go-Nara, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 17 Desemba 1586. Aliyemfuata ni mjukuu wake, Go-Yozei.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1517
Waliofariki 1593
Watawala wa Japani
Go-Nara

Go-Nara (26 Januari 1497 – 27 Septemba 1557) alikuwa mfalme mkuu wa 105 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Tomohito. Tarehe 9 Juni 1526 alimfuata baba yake, Go-Kashiwabara, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Ogimachi.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1497
Waliofariki 1557
Watawala wa Japani
Go-Kashiwabara

Go-Kashiwabara (19 Novemba 1464 – 19 Mei 1526) alikuwa mfalme mkuu wa 104 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Katsuhito. Tarehe 16 Novemba 1500 alimfuata baba yake, Go-Tsuchimikado, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Nara.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1464
Waliofariki 1526
Watawala wa Japani
Go-Tsuchimikado

Go-Tsuchimikado (3 Julai 1442 – 21 Oktoba 1500) alikuwa mfalme mkuu wa 103 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Fusahito. Tarehe 21 Agosti 1464 alimfuata baba yake, Go-Hanazono, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Kashiwabara.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1442
Waliofariki 1500
Watawala wa Japani
Go-Hanazono

Go-Hanazono (19 Julai 1419 – 18 Januari 1471) alikuwa mfalme mkuu wa 102 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Hikohito. Tarehe 7 Septemba 1428 alimfuata Shoko, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Agosti 1464. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Tsuchimikado.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1419
Waliofariki 1471
Watawala wa Japani
Shoko

Shoko (12 Mei 1401 – 30 Agosti 1428) alikuwa mfalme mkuu wa 101 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Mihito. Tarehe 5 Oktoba 1412 alimfuata baba yake, Go-Komatsu, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni Go-Hanazono.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1401
Waliofariki 1428
Watawala wa Japani
Go-Komatsu

Go-Komatsu (1 Agosti 1377 – 1 Desemba 1433) alikuwa mfalme mkuu wa 100 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Motohito. Tangu 24 Mei 1382 alidai ufalme. Tarehe 21 Oktoba 1392 alimfuata Go-Kameyama, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Oktoba 1412. Aliyemfuata ni mwana wake, Shoko.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1377
Waliofariki 1433
Watawala wa Japani
Go-Kameyama

Go-Kameyama (takriban 1347 – 10 Mei 1424) alikuwa mfalme mkuu wa 99 (Tenno) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Hironari. Mwaka wa 1383 alimfuata Chokei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Oktoba 1392. Aliyemfuata ni Go-Komatsu.

Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Waliozaliwa 1347
Waliofariki 1424
Watawala wa Japani
Yohannes III

Yohannes III (amezaliwa takriban 1797) alikuwa mfalme wa Ethiopia. Kati ya 1840 na 1851, Yohannes III na binamu yake, Sahle Dengel, waliondoana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyemaliza fitina hiyo na kuwafuata ni Tewodros II. Yohannes III alikuwa mwana wa mwisho wa nasaba ya Solomoni. Haijulikani kama amefariki mwaka wa 1851, Tewodros II alipoanza utawala, au akiendelea kuishi hadi miaka ya 1870.

Waliozaliwa 1797
Wafalme wa Ethiopia
Eschweiler

Eschweiler (tamka: Eshvailer; Kijerumani cha kienyeji: Aischwiile) ni mji wa Kijerumani kando la mto Inde mwenye wakazi 60,000. Mji ni baina ya Köln na Aachen karibu na Uholanzi na Ubelgiji.

Viungo vya Nje
 eschweiler.de

Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Sahle Dengel

Sahle Dengel alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia Oktoba 1832 alipomfuata kaka yake Gebre Krestos. Tangu 1840 hadi 11 Februari 1855, yeye na binamu yake Yohannes III waliondoshana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyewafuata ni Tewodros II.

Wafalme wa Ethiopia
Gebre Krestos

Gebre Krestos alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Machi 1832 alipomfuata Iyasu IV, hadi kifo chake tarehe 8 Juni 1832. Aliyemfuata ni mdogo wake, Sahle Dengel.

Waliofariki 1832
Wafalme wa Ethiopia
Iyasu IV

Iyasu IV alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Juni 1830 alipomfuata Gigar, hadi tarehe 18 Machi 1832 alipotolewa madarakani. Alikuwa mwana wa Solomon III. Aliyemfuata ni Gebre Krestos.

Wafalme wa Ethiopia
Arthur Holly Compton

Arthur Holly Compton (10 Septemba 1892 – 15 Machi 1962) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1927, pamoja na Charles Wilson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1892
Waliofariki 1962
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Carl David Anderson

Carl David Anderson (3 Septemba 1905 – 11 Januari 1991) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1936, pamoja na Victor Hess alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1991
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Victor Hess

Victor Francis Hess (24 Juni 1883 – 17 Desemba 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1936, pamoja na Carl David Anderson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1883
Waliofariki 1964
Wanasayansi wa Austria
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Clinton Davisson

Clinton Joseph Davisson (22 Oktoba 1881 – 1 Februari 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na George Thomson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1881
Waliofariki 1958
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
George Paget Thomson

George Paget Thomson (3 Mei 1892 – 10 Septemba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na Clinton Davisson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Thomson ni mwana wa Joseph John Thomson aliyetuzwa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1908.

Viungo vya nje
Wasifu yake Thomson katika tovuti rasmi ya Tuzo ya Nobel

Waliozaliwa 1892
Waliofariki 1975
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Chuo Kikuu cha Nairobi

Chuo Kikuu cha Nairobi (UoN)  ni chuo kikuu kikubwa zaidi nchini Kenya. Ingawa historia yake kama taasisi ya elimu ilianza 1956, hakikufanya kuwa chuo kikuu huria mpaka 1970 wakati Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki kiligawanywa katika vyuo vikuu huria: Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam nchini Tanzania, na Chuo Kikuu cha Nairobi.

Mwaka wa 2002 Chuo hiki kilikuwa na wanafunzi 22,000, na 17,200 kati yao walikuwa wakisomea shahada ya msingi na 4,800 walikuwa wakisomea shahada ya kumudu. Chuo kikuu kimezindua mipango kadhaa ya kisera na kuanzisha shahada sambamba kukabiliana na mahitaji ya elimu nchini Kenya.

Historia 
Mwanzo wa Chuo Kikuu cha Nairobi huanzia 1956, pamoja na uanzishwaji wa Royal Technical College ambapo walisajili kundi la kwanza la wahitimu wa masomo ya A-levels katika masomo ya kiufundi mwezi wa Aprili mwaka huo huo. Royal Technical College ilibadilishwa kuwa Chuo cha pili katika Afrika Mashariki tarehe 25 Juni 1961 chini ya jina Royal College Nairobi. Chuo kilikuwa na uhusiano maalum na Chuo Kikuu cha London ambapo kilianza kuandaa wanafunzi katika vitivo ya sanaa, sayansi, na uhandisi kwa tuzo ya shahada kutoka Chuo Kikuu cha London.

Tarehe 20 Mei 1964, Royal College Nairobi ilibadilishwa jina ikawa University College Nairobi kama chuo kilichokuwa sehemu ya Inter-territorial Federal University of East Africa, na baadaye vizazi ya wanafunzi waliojiunga walikuwa wakihitimu shahada zao kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki badala ya Chuo Kikuu cha London. Mwaka 1970, University College Nairobi kiligeuzwa kikawa chuo kikuu cha Taifa cha kwanza nchini Kenya na kikabadilishwa jina kuwa Chuo Kikuu cha Nairobi.

Hivi majuzi, chuo kikuu kimefanya mahusiano na Chuo Kikuu cha Rome La Sapienza na Vrije Universiteit Brussel huko Ubelgiji hasa kwa madhumuni ya utafiti.

Vyuo 
Kwa mtazamo wa upanuzi wa haraka na ugomo wa utawala, chuo kikuu kilifanywa marekebishaji mwaka 1983 kusababisha mgawanyiko wa utawala kupitia uumbaji wa vyuo vya kampasi sita zinazoongozwa na wakuu.

 Chuo cha Kilimo na Afya ya Wanyama (Kampasi ya Kabete Kaskazini)
 Chuo cha Usanifu na Uhandisi (Kampasi Kuu)
 Chuo cha Biolojia na Sayansi za Kimwili (Kampasi ya Chiromo)
 Chuo cha Elimu na Mafunzo ya Nje (Kampasi ya Kikuyu)
 Chuo cha Sayansi ya Afya (Hospitali ya Kitaifa ya Kenyatta)
 Chuo cha Utu na Sayansi ya Kijamii (Kampasi Kuu)

Vitivo 
 Kitivo cha Kilimo
 Kitivo cha Sanaa
 Kitivo cha Biashara (Faculty of Commerce)
 Kitivo cha Elimu
 Kitivo cha Masomo ya Nje
 Kitivo cha Sheria
 Kitivo cha Sayansi
 Kitivo cha Sayansi ya Kijamii
 Kitivo cha Afya ya Wanyama
 Taasisi ya Masomo ya Kiafrika
 Shule ya kompyuta na data
 Shule ya Uhandisi
 shule ya Sayansi ya Uuguzi
 Shule ya Sayansi ya Meno
 Shule ya Utabibu
 Shule ya Madawa
 Shule ya Mazingira yaliyojengwa

Viungo vya nje 
 Chuo Kikuu cha Nairobi tovuti rasmi
 Taarifa Kuhusu Kenya na vyuo vikuu
 Vyuo vikuu bora nchini Kenya

Vyuo vikuu vya Kenya
Elimu jijini Nairobi
Shirika la Vyuo Vikuu vya Jumuia ya Madola
Nonini

Nonini (amezaliwa 1 Oktoba 1982) jina lake haswa ni Hubert Nakitare, ni msanii wa nyimbo aina ya hip hop kutoka nchini kenya awali akisajiliwa na calif records,lakini baadaye alijiunga na homeboyz productions. Yeye alijitosa kwenye ulingo wa muziki wa mijini nchini Kenya  kupitia wimbo wake "Nonini ni Nani?"  kupanda kwa umaarufu wake kitaifa na kikanda haukuanza hata hivyo mpaka alipotowa wimbo wake "Manzi wa Nairobi" mwaka 2002, wimbo ambao ulisifu uzuri wa wanawake wa Kenya na kufuatiliwa na wimbo "Weh Kamu". Yeye aliendelia kwa kutoa albamu yake "Hanyaring game"  mwishoni mwa mwaka wa 2004 ambayo ilihusisha wimbo maarufu "Keroro" neno la kisheng lenye maana ya pombe ya bia.Nonini anajulikana kwa kutoa wimbo wa kwanza wa Genge
 mapema katika kazi yake ya uimbaji.

Baadaye,wimbo Nani mwenza, kwa ushirikiano na mwanamuziki kutoka Tanzania Juma Nature, uliweza kujulikana kikanda. Katika ubunifu mkubwa hivi karibuni,ameshirikiana pamoja  na msanii Nameless kuunda wimbo wa kitaifa wa Ijumaa ujulikanao kama "furahi day" ambao umechezwa sana katika vituo vya utangazaji.  nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya pili Mwisho Ya Mawazo,iliyotolewa mwaka 2007. Albamu yake iliwahusisha wanamuziki wakiwemo Nyota Ndogo, Mercy Myra, Profesa Jay na Q-Chief  Agosti 2007, Nonini alikuwa miongoni mwa Wakenya 100 wenye ushawishi mkubwa kama ilivyochanguliwa na gazeti la The Standard Nonini alishinda tuzo bora la kimuziki la Chaguo La Teeniez  mwaka 2008 kwa video yake ya "Mtoto Mzuri"  katika Mwaka wa 2009 alitajwa kama Balozi wa international Lifestyle na Chuo Kikuu cha Limkokwing nchini Malaysia

Nonini ni chotara nusu mluhya na nusu mKamba.

Leo Sun Nonini ina mipaka mipaka unimaginable kuliko mtu ambaye anaongea kwenye ukurasa huu. Kuangalia kwa hilo.

P-Unit
 hivi karibuni alianza kikundi kipya kinachojulikana kama P-Unit (pro habo unit ) kinacho wahusisha waimbaji Bonnie, Frasha, Gabu na yeye mwenyewe. kikundi cha p-unit kimetoa baadhi ya nyimbo  hasa cha  "Si lazima" .  "Si lazima" ni wimbo unaozungumzia wakati wa uhusiano  ambapo wanandoa hawahitaji  kufanya ngono wanaweza kwenda nyumbani na kutofanya mapenzi.Watu wametambua suala la kejeli katika ujumbe wake na nyimbo alizocheza hapo awali. katika mwaka wa 2007 kwenye tuzo la kimuziki cha Kisima P-Unit ilishinda kwenye kitengo cha tuzo la Kikundi cha boomba  Kwa Nonini, ilikuwa ni mara ya kwanza yeye kushinda tuzo la Kisima licha ya kuwa hewani kwa miaka mingi. wimbo wao wa pili ulijulikana kama Kushoto-Kulia;   nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya Mwisho ya Mawazo.  P-Unit ilishinda katika kundi bora kwenye Chaguo La Teeniez mwaka wa 2007 na 2008  na kundi hilo liliteuliwa kwa uzinduzi wa tuzo la (mwaka 2008) MTV Africa Music  Wakati wa tuzo la mziki la Kisima P-Unit ilishinda katika kitengo cha Kikundi  jamii cha boomba , vilevile pamoja na mwanamziki DNA kutokana na Ushirikiano wao kwa wimbo wa "Una"

Marejeleo

Viungo vya nje 
 Nonini Official Website 
 Myspace page

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wanamuziki wa Kenya
Jumuiya ya Wanablogu Tanzania

Jumuiya Ya Wanablogu Tanzania (kifupi: Jumuwata) ni chama cha wanablogu wa Tanzania. 

Chama hicho kinaongozwa na Ramadhani Msangi (Mwenyekiti), Simon Kitururu (Katibu) na Da Mija (Mweka Hazina). 

Nia ya Jumuwata ni kusaidia Watanzania kuweza kufaidika na mabadiliko ya teknolojia kama vile blogu, podikasti, n.k.

Viungo vya nje
Blogu ya Jumuiya ya Wanablogu Tanzania
Makala kuhusu Jumuwata

Blogu
Mashirika ya Tanzania
Kaizari Karoli V

Karoli V (pia: Carlos I wa Hispania; 24 Februari 1500 – 21 Septemba 1558) alikuwa Kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma kuanzia 1519 hadi kujiuzulu mwezi wa Septemba 1556. 

Alimfuata babu yake, Maximilian I, na kufuatiwa na mdogo wake Ferdinand I.

Kwa jina la Carlos I alikuwa mfalme wa kwanza wa Hispania tangu mwaka 1516. Kwa kuwa nchi hiyo ilikuwa na makoloni mengi hasa barani Amerika, aliweza kusema, "Katika ufalme wangu jua halitui kamwe".

Marejeo

Waliozaliwa 1500
Waliofariki 1558
Makaizari wa Ujerumani
Wafalme wa Hispania
Kaizari Maximilian I

Maximilian I (22 Machi 1459 – 12 Januari 1519) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1493 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake Federiki III, na kufuatiwa na mjukuu wake Karoli V.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1459
Waliofariki 1519
Kaizari Federiki III

Federiki III (21 Septemba 1415 – 19 Agosti 1493) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1440 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake Albert II, na kufuatiwa na mwana wake Maximilian I. Tarehe 19 Machi 1452, alivishwa taji la Kaizari na Papa Nikolasi V mjini wa Roma, akiwa Kaizari wa mwisho kuvishwa hivyo.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1415
Waliofariki 1493
Isimu

Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:
 fonetiki kuhusu sauti zinazotolewa na binadamu
 fonolojia kuhusu mfumo wa sauti katika lugha fulani
 mofolojia kuhusu mfumo wa maneno
 sintaksi kuhusu mfumo wa sentensi
 semantiki kuhusu maana
 isimujamii kuhusu uhusiano kati ya lugha na jamii

Marejeo 
 TUKI 1990, "Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
 Massamba, David 2004, "Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam

Tazama pia 
 Lango la lugha

Isimu
Isimu
Fonetiki

Fonetiki (kutoka Kiingereza "Phonetics") ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa sauti za lugha za binadamu, pamoja na utamkaji na usikiaji wake. Kwa ujumla, fonetiki ni tawi la isimu linalochunguza jinsi sauti zinavyozalishwa, zinavyosafirishwa na zinavyomfikia msikilizaji. 

Etimolojia ya neno fonetiki imebeba dhana mbili: foni na etiki. Foni humaanisha sauti, ilihali etiki ni dhana pana kidogo.

Vitamkwa huandikwa kwa kutumia alfabeti ya kifonetiki ya kimataifa (au IPA, kifupi cha jina lake kwa Kiingereza, International Phonetic Alphabet).

Fonetiki inagawanyika katika:
 fonetiki akustika
 fonetiki maabara (au fonetiki majaribio)
 fonetiki masikizi
 fonetiki matamshi
 fonetiki tibamatamshi

Tanbihi

Marejeo

Ya Kiswahili
 TUKI 1990, "Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam
 Massamba, David 2004, "Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam

Mengineyo

 
 
 
 
 
  (Reprinted in )

Viungo vya nje
the Web Site of the Phonetic Sciences Laboratory of the Université de Montréal.
The International Society of Phonetic Sciences (ISPhS)
A little encyclopedia of phonetics, Peter Roach. (pdf)
The sounds and sound patterns of language U Penn
Official IPA chart (International Phonetic Association)
Real-time MRI videos of the articulation of speech sounds, from the USC Speech Articulation and kNowledge (SPAN) Group 
Extensive collection of phonetics resources on the Web   (University of North Carolina)
Phonetics and Phonology   (University of Osnabrück)
UCLA Phonetics Laboratory Archive Audio recordings illustrating phonetic structures from over 200 languages with phonetic transcriptions, with scans of original field notes where relevant
A note on practical phonetic training

Isimu
Fonolojia

Fonolojia (hasa huitwa Sarufi Matamshi) ni tawi la isimu yaani sayansi ya lugha. Inashughulikia uchunguzi na uchambuzi wa mfumo wa sauti ama matamshi ya lugha mahususi, kwa mfano ugawanyaji wa irabu na konsonanti za lugha ya Kiswahili. Hivyo fonolojia huchunguza sauti za lugha moja. 

Ala za sauti (vipashio vya utamkaji) zinatumika katika utamkaji wa fonimu (vitamkwa) za lugha husika. Mkondo wa hewa wakati wa utamkaji. Kuwepo na kutokuwepo kwa mguno wakati wa utamkaji (ghuna/sighuna). 

Utanzu huu hushughulikia kanuni zinazotawala uchambuzi wa mfumo wa sauti, yaani, sauti kutamkwaje na wapi katika kinywa cha mwanadamu.

Matokeo ya uchunguzi wa kifonolojia yana umuhimu katika kubuni alfabeti. 

Dhana ya fonolojia inajipambanua vizuri zaidi ikifasiliwa kwa kutofautishwa na fonetiki. Wakati fonetiki ni taaluma inayochunguza sauti zitamkwazo na binadamu bila kuzihusisha na lugha yoyote, fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi kama vile sauti za Kiswahili, Kiingereza, Kimwera na Kinyaturu. Kwa ufupi, fonetiki huchunguza sauti zote zitamkwazo na binadamu; fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi. 

Hivyo, fonetiki huchunguza sauti nyingi kadiri iwezekanavyo, lakini fonolojia huchunguza sauti chache tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha husika. Mathalani, mfumo wa sauti wa lugha ya Kiswahili una sauti thelathini tu (irabu tano na konsonanti ishirini na tano).

Jambo lingine la kuzingatia ni vipashio vya kiuchambuzi vya matawi haya mawili. Wakati fonetiki kipashio chake cha msingi ni "foni", fonolojia kipashio chake cha msingi ni "fonimu". Kwa kuzingatia maelezo ya hapo awali, ni wazi kuwa foni ni nyingi zaidi kuliko fonimu, kwa kuwa foni ni kila sauti itamkwayo na binadamu, wakati fonimu ni sauti zile tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha mahususi. Hivyo, kuna fonimu za Kiswahili, za Kiingereza, za Kichina, n.k., lakini foni si za lugha yoyote, wala huwezi kusema kwa uhakika kuna foni ngapi, kwa kuwa bado kuna lugha nyingi duniani ambazo hazijatafitiwa.
 
Historia ya fonolojia inaweza kuwa imeanza na Ashtadhyayi, sarufi ya Kisanskrit iliyoandikwa na Pāṇini katika karne ya 4 KK. Kwa namna ya pekee Shiva Sutras, nyongeza ya Ashtadhyayi, inaorodhesha fonemi ya lugha hiyo, pamoja na kujadili mofolojia, sintaksia na semantiki.

Marejeo 
TUKI, "Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, 1990
Massamba, D., "Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, 2004
Massamba, D.P.B. - Kinore, Y.M. - Msanjila, Y.P., "Fonolojia ya Kiswahili Sanifu", TUKI, Dar es Salaam 2004 - ISBN 9976-911-70X

Isimu
Sanaa

Sanaa (kutoka neno la Kiarabu) ni ufundi anaoutumia mwanadamu ili kuwasilisha fikra au mawazo yaliyo ndani ya akili yake. 

Vilevile sanaa ni uzuri unaojiibua katika umbo lililosanifiwa. 

Kusanifu ni kuumba, kufanya jambo au kitu kwa kutumia ufundi/ustadi ili kiweze kuvutia watu kwa uzuri wake. Mtu hueleza hisia zinazomgusa kwa kutumia umbo fulani ambalo limesanifiwa. 

Hivyo kazi yoyote ya sanaa inategemewa ioneshe ufundi wa hali ya juu ili iwe na mvuto kwa hadhira yake. 

Tunaweza kuona kazi ya sanaa kupitia tanzu za fasihi, uchoraji, ususi, ufumaji, utarizi, uchongaji, ufinyanzi na kadhalika. 

Kila umbo huwa na nyenzo zinazotumika katika kuliumba umbo hilo. Kwa mfano katika uchongaji kuna mti (gogo), panga, tezo, msasa, rangi na kadhalika.

Aina za sanaa

Sanaa za maonyesho
Hizi ni sanaa ambazo uzuri wake hujitokeza katika umbo la kudumu, umbo ambalo linaweza kuhifadhiwa, hivi kwamba uzuri wake ukaendelea kuonekana wakati wowote ule. 

Hizi ni baadhi tu ya aina za sanaa ambazo hutoa umbo la kudumu:
Maonyesho
Uchongaji
Uchoraji
Ufinyanzi
Ufumaji
Ushonaji
Ususi
Utarizi

Sanaa za vitendo
Uzuri wa sanaa hizi umo katika umbo la vitendo, hivyo ilimradi kuupata uzuri huo ni lazima kutazama vitendo vinavyofanyika. Katika sanaa hizi lazima kuwe na chenye sifa kuu nne, ambazo ni:
Dhana ya kutendeka (tendo)
Mtendaji (fanani)
Uwanja wa kutendea 
Watazamaji (hadhira)

Upekee wa fasihi
Kati ya hizo, fasihi ni tanzu ya pekee kwa sababu zifuatazo: 
1. Hutumia lugha.
2. Huwa na wahusika maalumu.
3. Huwa na muundo unaoeleweka.
4. Hutumia mandhari halisi au ya kubuniwa.
5. Huwa na mtindo unaoeleweka.
6. Huwa na fani na maudhui.

Tazama pia 
 Sanaa ya Afrika

Viungo vya nje

  – A look at how general economic principles govern the arts.

Utamaduni
  
,
Watiriko

Watiriko ni kabila dogo lililo kusini mwa wilaya ya Mpwapwa, mkoa wa Dodoma ulio katikati ya nchi ya Tanzania, hasa Kibakwe, Chamtumile, Ikuyu, Wotta na maeneo ya karibu na hayo. 

Kabila hilo lina asili ya mchanganyiko wa Wahehe na Wagogo. Maneno yao ni mchanganyiko wa maneno ya makabila hayo mawili, isipokuwa mila na desturi zao zimeelemea sana kwa Wagogo, mfano: wanatahiri watoto Mwanaume. Michezo yao ya kiutamaduni na nyimbo zao ni za Kigogo zaidi, japo pia wana baadhi ya nyimbo za kitamaduni zenye asili ya Kihehe kama "kiduo".

Historia
Inasemekana wahamizi wa zama za vita vya kikabila kabla ya vita kuu ya kwanza, walitokea upande wa kusini wa Tanganyika, hasa mkoa wa Iringa, wakaja mpaka mto Ruaha, wakavuka mto hadi Mpwapwa kusini ya sasa, wakachagua kuishi huko.

Kusudi wapate kukubalika katika jamii ya nchi hii mpya (ambapo ilikuwa ni himaya ya Wagogo, ijapo walikuta sehemu ile haikuwa na wakazi) iliwalazimu kuiga mila na desturi za wenyeji wa karibu na eneo lile, mfano: kutoga masikio, kutoa meno mawili ya chini, kufanya tohara kwa wanaume na watoto wa kike. Kwa njia hiyo walikubalika katika jamii ile na waliweza kuwa watawala (au watemi).

Waliweza kuoa wenyeji wa pale, na matokeo yake ikapatikana lugha iliyokuwa mchanganyiko wa Kigogo na Kihehe; hadi leo lugha hiyo wanaiita Kitiriko. 

Kabila hili linatawaliwa na koo chache zenye nguvu kama vile Mduwile ambao chimbuko lao ni maeneo ya bondeni katika kijiji cha Lwihomelo ambapo kuna eneo lijulikanalo kama Pitiliko. Koo nyingine ni kama Chugulu, Semwali na Kinoga ambao asili yao ni mlima Semi karibu na Kibakwe.

Makabila ya Tanzania
Wilaya ya Mpwapwa
Kaizari Ferdinand I

Ferdinand I (10 Machi 1503 – 25 Julai 1564) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1558 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Karoli V, na kufuatiwa na Maximilian II.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1503
Waliofariki 1564
Kaizari Maximilian II

Maximilian II (31 Julai 1527 – 12 Oktoba 1576) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1564 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand I, na kufuatiwa na Rudolf II.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1527
Waliofariki 1576
Kaizari Rudolf II

Rudolf II (18 Julai 1552 – 20 Januari 1612) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 12 Oktoba 1576 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Maximilian II, na kufuatiwa na mdogo wake, Matthias.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1552
Waliofariki 1612
Kaizari Matthias

Matthias (24 Februari 1557 – 20 Machi 1619) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1612 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Rudolf II, na kufuatiwa na Ferdinand II.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1557
Waliofariki 1619
Kaizari Ferdinand II

Ferdinand II (9 Julai 1578 – 15 Februari 1637) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1619 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake, Matthias, na kufuatiwa na Ferdinand III.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1578
Waliofariki 1637
Kaizari Ferdinand III

Ferdinand III (13 Julai 1608 – 2 Aprili 1657) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1637 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand II, na kufuatiwa na Leopold I.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1608
Waliofariki 1657
Kaizari Leopold I

Leopold I (9 Juni 1640 – 5 Mei 1705) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1658 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, III, na kufuatiwa na Joseph I.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1640
Waliofariki 1705
Kaizari Joseph I

Joseph I (26 Julai 1678 – 17 Aprili 1711) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1705 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Leopold I, na kufuatiwa na Karoli VI.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1678
Waliofariki 1711
Kaizari Karoli VI

Karoli VI (1 Oktoba 1685 – 20 Oktoba 1740) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1711 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph I, na kufuatiwa na Karoli VII.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1685
Waliofariki 1740
Kaizari Karoli VII

Karoli VII (6 Agosti 1697 – 20 Januari 1745) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia mwezi wa Februari 1742 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VI, na kufuatiwa na Francis I.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1697
Waliofariki 1745
Kaizari Francis I

Francis I (8 Desemba 1708 – 18 Agosti 1765) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia tarehe 13 Septemba 1745 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VII, na kufuatiwa na Joseph II.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1708
Waliofariki 1765
Kaizari Joseph II

Joseph II (13 Machi 1741 – 20 Februari 1790) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1765 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Francis I, na kufuatwa na mdogo wake, Leopold II.

Sera zake katika utawala Austria peke yake miaka 1780-1790 zimeitwa Ujosefu (au Josefini). Sera hizo zilifuata falsafa ya mwangaza na kuingilia na kubana mamlaka ya Kanisa katika mambo mengi, hata madogo sana.

Kwa sababu hiyo alilaumiwa vikali na Kanisa Katoliki na kuhusianishwa na tapo la Wamasoni.

Pamoja na hilo, alipatwa na upinzani mkubwa, na hatimaye alifuta baadhi ya maamuzi yake. 

Alipokufa, Leopoldo II alizidi kurudisha mambo yalivyokuwa awali na kujali hisia za wananchi.

Marejeo
 
 
 
 

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1741
Waliofariki 1790
Kaizari Leopold II

Leopold II (5 Mei 1747 – 1 Machi 1792) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1790 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph II, na kufuatiwa na Francis II.

Makaizari wa Ujerumani
Waliozaliwa 1747
Waliofariki 1792