Embe

Embe ni tunda tamu na lenye vitamini nyingi litokalo katika mti wa mwembe, aina mbalimbali za spishi Mangifera indica.
		 	
Likiwa na asili ya Asia Kusini, kwa sasa ni kati ya miti ya kitropiki inayokuzwa kwa matunda yake yanayoweza kuliwa na yanayovunwa sana duniani, hususan katika tropiki.  
 
Pamoja na kuliwa bichi, embe pia hutumika katika mapishi mbalimbali na kwa kutengenezea juisi.

Maelezo 
Zaidi ya spishi hizi zinapatikana kwa maumbile kama miembe ya porini. Jenasi ni sehemu ya familia ya korosho, Anacardiaceae. Miembe inatoka Asia ya Kusini ambapo “Mwembe wa Kihindi” au “mwembe wa kawaida,” Mangifera indica, ulisambazwa duniani ukaanza kuwa tunda moja la yanayopandwa zaidi ya dunia. Spishi nyingine za Mangifera (kama mwembe wa farasi, Mangifera foetida, n.k.) zinakuzwa kwa misingi midogo. Ulimwenguni, kuna mamia ya aina za mwembe. Kulingana na aina, ukubwa, sura, utamu, rangi ya ganda, na rangi ya nyama zinatofautiana. Mwili wa tunda unaweza kuwa na rangi ya njano, ya dhahabu, au ya machungwa. Embe ni tunda la kitaifa la Uhindi na la Pakistan, na mwembe ni mti wa kitaifa wa Bangladesh.

Miembe hukua urefu hadi mita 35-40. Miti hiyo inaishi kwa muda mrefu sana na mifano fulani inatoa bado matunda baada ya miaka mia tatu. Katika udongo wenye kina, mzizi mkuu unaenda mita sita chini ya uso, na mizizi ya kulisha na ya kushikilia inapenyapenya vipana. Majani ni kibichi kila wakati. Ni sentimita 15-35 kwa urefu na sentimita 6-16 kwa upana. Majani yanapokuwa madogo, yana rangi ya machungwa na ya waridi. Yanabadilika kuwa mekundu, kisha kijani yanapokomaa. Maua yanatengenezwa kwa vikundi juu ya shina, sentimita 10-40 kwa urefu. Kila ua ni jeupe na lina petali tano za 5-10 milimita kwa urefu. 

Matunda yaliyoiva yanatofautiana kwa sura, ukubwa, rangi, utamu, na ubora wa kula. Kulingana na aina, tunda ina rangi ya njano, ya machungwa, ya kijani, au nyekundu. Tunda lina mbegu moja haijitenga kutoka kwenye nyama kwa urahisi. Tunda linaweza kuwa na urefu wa sentimeta 5-25 na masi ya 140 gramu mpaka 2 kilogramu.

Kilimo 
Maembe yamekuzwa katika Asia ya Kusini kwa maelfu ya miaka na yaliwahi katika Asia ya Kusini Mashariki kati ya karne ya nne na karne ya tano KYK. Kufikia karne ya kumi BK, kilimo chake ameanza huko Afrika ya Mashariki. Msafiri Mmoroko Ibn Battuta aliripoti uwepo wake mjini Mogadishu. Kilimo chake kilienea Brazil, Bermuda, Karibiani, na Meksiko, ambapo hali ya hewa inaruhusu ukuaji wake.

Kwa sasa, embe linakuzwa katika zaidi ya mazingira ya kitropiki na sub-tropiki yenye joto. Karibu nusu ya maembe ulimwenguni yanatoka Uhindi tu, na chanzo kikubwa cha pili ni Uchina.

Matumizi ya upishi 
Maembe kwa kawaida huwa na ladha tamu, lakini ladha na umbile la nyama vinatofautiana kadili ya aina. Ganda la embe lisiloiva, lililopikwa, na lililovundika inaweza kulewa, lakini inaweza kuwasha kinywa. Maembe hutumiwa sana jikoni. Embe kali lisiloiva, linatumiwa kwa mchuzi na achari, au linaliwa mabichi na chumvi au pilipili moto. Lassi ni kinywaji maarafu sana katika Asia ya Kusini, kinachoandaliwa na kuchanganya  embe lililoiva na mgando na sukari. Matumizi ya embe ya kawaida zaidi ni kuliwa bichi baada kuiva, litakapokuwa na ladha nzuri inayopendeza sana.

Tanbihi

Marejeo
 
 Litz, Richard E. (editor, 2009). The Mango: Botany, Production and Uses. 2nd edition. CABI. ISBN|978-1-84593-489-7.
 Susser, Allen (2001). The Great Mango Book: A Guide with Recipes. Ten Speed Press. ISBN|978-1-58008-204-4.

Viungo vya nje

 Sorting Mangifera species
 Pine Island Nursery's Mango Variety viewer

Matunda