LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Historia ya Myanmar

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya muungano wa Myanmar.

Tangu karne ya 9 BK nchi iliona falme mbalimbali zilizotawala kutoka mji mkuu wa Pagan.

Katika karne ya 19 Uingereza ulianza kujishughulisha na habari za Burma (leo Myanmar) baada ya kutawala maeneo jirani ya Uhindi. Kwa vita vitatu kati ya miaka 1826 na 1885 Uingereza ulieneza utawala wake. 

Burma ilikuwa sehemu ya Uhindi wa Kiingereza tangu mwaka 1885. 

Mwaka 1937 Waingereza walianza kutawala Burma kama koloni la pekee.

Wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia Japani ilitwaa karibu nchi yote. 

Baada ya vita hivyo Burma ikapata uhuru wake tarehe 4 Januari 1948.

Serikali iliyochaguliwa kidemokrasia ilipinduliwa na jeshi mwaka 1962. 

Mtawala mpya hadi mwaka 1988 alikuwa jenerali Ne Win aliyetangaza siasa ya "Ujamaa wa Kiburma". Upinzani ulikandamizwa vikali mara kadhaa.

Nchi iliona harakati kwa ajili ya demokrasia na dhidi ya udikteta mwaka 1988; hapo Ne Win alijiuzulu. 

Baada ya maandamano yaliyokandamizwa mara kadhaa, Jenerali Saw Maung alichukua utawala kwa nguvu ya kijeshi. 

Uchaguzi huru wa mwaka 1989 ulileta ushindi wa chama cha NLD, chini ya Aung San Suu Kyi, lakini kamati ya kijeshi ilikataa kukabidhi madaraka.

Burma ilibadilishiwa jina kuitwa "Myanmar" ikaendelea kutawaliwa na serikali ya kijeshi hadi mwaka 2011. Upinzani haukuruhusiwa.

M
Myanmar
Historia ya Nepal

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya kidemokrasia ya shirikisho la Nepal.

Vyombo vya watu waliokuwa wakiishi katika zama za mawe zilipatikana katika bonde la Kathmandu kuonyesha kwamba kumekuwa na watu waliokuwa wakiishi katika eneo hili la Himalaya kwa muda wa zaidi ya miaka elfu kumi na moja. Maandishi makongwe yanaonyesha kwamba Nepal ilikuwepo hata miaka 30 kabla ya ujio wa Yesu Kristo.

Viongozi wa kwanza nchini Nepal walikuwa wanaKirati. Historia ya Nepal yaonyesha kwamba kulikuwa na himaya 30 hivi za wanaKirati walioongoza nchi hii.

Kisiasa Nepal iko katika kipindi cha mageuzi. Hadi mwaka 2006 mfalme alitawala peke yake baada ya kuvunja bunge. Mwaka huo alilazimishwa kurudisha bunge, nalo lilitangaza ya kwamba mfalme hana mamlaka tena likamteua Mkuu wa nchi kwa muda. Tena kwamba bunge jipya litakalochaguliwa mnamo Juni 2007 litaamua juu ya katiba mpya. 

Tarehe 28 Mei 2008 wananchi waliamua kumaliza ufalme Nepal ikatangazwa kuwa jamhuri inayofuata demokrasia na kuwa na muundo wa shirikisho.

Katiba mpya ilipitishwa mwaka 2015.

N
Nepal
Historia ya Pakistan

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Kiislamu ya Pakistan.

Historia ya awali
Binadamu walifika Bara Hindi kutoka Afrika kabla ya miaka 55,000 iliyopita. Uwepo wao wa muda mrefu, kwanza kama wawindaji-wakusanyaji waliozagaa barani, umefanya watu wa eneo hilo wawe na tofauti kubwa kati yao upande wa urithi wa kibiolojia, ambayo inapitwa na Waafrika tu. 

Makazi ya kudumu yalianza magharibi, katika beseni la mto Indus, miaka 9,000 iliyopita, hata kuzaa ustaarabu maalumu (Indus Valley Civilisation) katika milenia ya 3 KK.

Kabla ya ukoloni
Kufikia mwaka 1200 KK, Kisanskrit cha Kale, mojawapo kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya, kilikuwa kimeenea India kutoka Kaskazini-Magharibi, kikawa lugha ya Rigveda, mwanzoni mwa dini ya Uhindu. Hivyo lugha za Kidravidi zikakoma kaskazini.

Kufikia mwaka 400 KK, matabaka ya kudumu katika jamii yalikuwa yamejitokeza katika Uhindu. Hapo dini za Ubuddha na Ujaini zilitokea, zikipinga taratibu hizo za kibaguzi. 

Kati karne za kwanza baada ya Kristo, dini za Ukristo, Uislamu, Uyahudi na Uzoroastro pia zilitia mizizi katika jamii.

Majeshi kutoka Asia ya Kati yalivamia kwa kwikwi mabonde ya India, hata kuunda usultani wa Delhi na kuingiza India Kaskazini katika umma wa Kiislamu.

Wakati wa ukoloni
Pakistan ilikuwa sehemu ya Uhindi wa Kiingereza hadi mwaka 1947.

Mwaka 1857 Wahindi walipinga utawala wa Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki. Matokeo yake utawala ulishikwa na serikali yenyewe ya Uingereza kama koloni (1858).

Mwisho wa karne ya 19 harakati za Wahindi kutafuta uhuru zilianza upya. Mwaka 1885 chama cha INC (Indian National Congress) kiliundwa na Wahindu na Waislamu pamoja waliodai uhuru. 

Mwaka 1906 viongozi Waislamu walitoka katika INC na kuunda "Shirikisho la Waislamu". 

Mwaka 1917 Uingereza ulitamka ya kwamba ulitaka kuelekea polepole hali ya kujitawala kwa Wahindi. Viongozi wa wenyeji hawakuridhika na mkasi wa mabadiliko. Chini ya uongozi wa Mahatma Ghandi mwendo wa kupigania uhuru bila mabavu ulipata nguvu. Ghandi alipigania hasa umoja wa Wahindu na Waislamu lakini alipingwa na viongozi wenye itikadi kali wa pande zote mbili.

Baada ya Vita Vikuu vya Pili vya Dunia Waingereza walikubali kujiondoa katika Uhindi. Swali kubwa lilikuwa kama nchi itabaki kama nchi moja au kama maeneo ya Waislamu yatajitenga.

Baada ya uhuru
Tarehe 14/15 Agosti 1947 utawala wa Uingereza ulikwisha. Bara Hindi iligawanywa katika nchi mbili za Uhindi na Pakistan. Mgawanyo wa Uhindi ulikuja na vita na kumwaga kwa damu nyingi. 

Tarehe 30 Januari 1948 Ghandi mwenyewe aliuawa na Mhindu mkali aliyemchukia kwa sababu alitaka usawa wa Waislamu na Wahindu. 

Wakati ule ilikuwa nchi moja pamoja na Bangla Desh ya leo, lakini mwaka 1971 hizo pande mbili zilitengana baada ya vita kati yao.

P
Pakistan
Historia ya Qatar

inahusu eneo ambalo leo linaunda nchi ya Qatar.

Maeneo ya Qatar, pamoja na Falme za Kiarabu na Bahrain yalikuwa nyumbani kwa makabila madogo na chifu zao. 

Tangu mwaka 1820 walikuwa na mikataba na Uingereza walipoahidi kuachana na uharamia na kupokea ulinzi wa Uingereza. Ulinzi huo ulizuia uvamizi wa Saudia katika karne ya 20. 

Falme hizo zilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza hadi mwaka 1971, ambapo madola hayo madogo yalipata uhuru.

Miaka ya mwisho Qatar imejihusisha na siasa ya Mashariki ya Kati kwa kuwapa silaha Waislamu wenye itikadi kali kama vile huko Palestina, Syria na Iraq, na hata DAISH.

Kwa sababu hiyo imetengwa na nchi jirani, hasa Saudia.

Q
Qatar
Historia ya Singapore

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Singapura.

Kisiwa hicho kiliwahi kuwa na makazi mbalimbali katika historia. 

Mji wa kisasa ulianzishwa mwaka 1819 na Waingereza kama kituo cha biashara ikawa bandari muhimu ya eneo. 

Uingereza uliipa uhuru kama sehemu ya shirikisho la Malaysia. Lakini matatizo ya kuelewana yalionekana haraka kati ya wanasiasa Wamalay wa bara na wenzao Wachina wa kisiwani.

Mwishowe Singapuri ikafukuzwa katika shirikisho ikawa nchi ya kujitegemea tarehe 9 Agosti 1965. Mwanasiasa Lee Kuan Yew alikuwa waziri mkuu wa kwanza akaendelea na cheo hicho hadi mwaka 1990 akaongoza Singapuri kuwa kati ya mataifa tajiri ya Asia.

Tanbihi

S
Singapuri
Skeli ya ugumu ya Mohs

Skeli ya ugumu ya Mohs (skeli ya Mohs) ni skeli ya kupima ugumu wa madini iliyobuniwa na Friedrich Mohs, mtaalamu wa madini kutoka Ujerumani. Mohs alibuni skeli yake inayofafanua ugumu wa madini ikilinganisha jinsi madini ya aina moja yanavyoweza kukwaruza mengine. 

Miamba huundwa na madini ya aina moja au zaidi. Kulingana na skeli ya Mohs, ulanga ni laini kabisa: inaweza kukwaruzwa na madini mengine yote. Jasi ni ngumu zaidi: inaweza kukwaruza ulanga lakini si kalsiti (kabonati ya kalisi, calcite), ambayo ni ngumu zaidi. Madini magumu kabisa ni almasi (diamond) ambayo haiwezi kukwaruzwa na kitu kingine chochote.    

Skeli ya Mohs inatumia madini kumi kwa kulinganisha ugumu. Hayo ni ulanga, jasi, kalsiti, fluoriti, apatiti, felspa, kwazi, topazi, korundi (mfano rubi), hatimaye almasi.  

Skeli ya Mohs iliundwa miaka mingi iliyopita, hivyo si kamili kabisa, lakini wanajiolojia bado wanaitumia kwa sababu ni rahisi kutumika, hasa kwa utafiti nje ya maabara. Ndani ya maabara kuna pia vifaa vinavyoruhusu kupima ugumu halisi.

Marejeo

Tovuti nyingine 
 http://www.mineraltown.com/infocoleccionar/mohs_scale_of_hardness.htm 
 Jinsi ya kutumia kiwango cha Mohs cha ugumu wa madini  

Madini
Jaribio la Levene

Katika takwimu, Jaribio la Levene (kwa Kiingereza: Levene test) ni jaribio la takwimu ambalo linaweza kujaribu usawa wa muachano wa kibadilika kinahesabiwa katika mbili au zaidi katika makundi.

Jaribio la Levene linaitwa pia: Jaribio la hali moja.

Hali moja inapatwa kwa hesabu kama Jaribio la Levene.

Kwa programu ya takwimu R 
Ili utafute Jaribio la Levene kwa lugha ya programu ya takwimu R uandike:

> leveneTest(x)

Marejeo 
 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Takwimu
Hisabati
Jasi

Jasi (ing.gypsum) ni madini yanayoptikana mahali pengi ambayo kikemia ni  sulfati ya kalsi .  Fomula yake ni CaSO4·2H2O. Ni madini laini sana yakiwa na ugumu wa 2 kwenye skeli ya Mohs. Inaweza kukwaruzwa kwa kucha.  

Kiasili inapatikana mara nyingi kama fuwele; jasi safi haina rangi lakini ikichanganywa na madini mengine kuna fuwele za rangi kadhaa. Kwa matumizi ya kibinadamu huchomwa ikipatikana baadaye kama unga nyeupe. Unga wa jasi unaweza kuchanganywa na maji ukipokea umbo lolote baada ya kukauka tena.

Jasi imetumiwa tangu kale katika ujenzi, hasa kwenye lipu. Katika ujenzi wa kisasa bao za jasi na matofali ya jasi hutumiwa kujenga kuta za ndani zisizobeba mzigo. Kuta hizi za jasi huzuia au kuchelewesha moto ndani ya nyumba. Hutumiwa pia kama dawa la kilimo na chalki ya ubao shuleni. Wasanii hutumia jasi kwa sanamu.

Picha

Marejeo

Viungo vya Nje

WebMineral data
Mineral galleries – gypsum
CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

Madini
Mto Buzi

ni mto wa Msumbiji unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Urefu wake ni km 250 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Chinde

ni mto wa Msumbiji unaopatikana katika delta ya mto Zambezi kwenye Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Licungo

ni mto wa Msumbiji (Zambezia) unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Luambala

ni mto wa Msumbiji (mkoa wa Niassa) unaoungana na mto Lugenda. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mkoa wa Niassa
Mto Lurio

ni mto wa Msumbiji kaskazini mashariki unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Megaruma

ni mto wa Msumbiji kaskazini mashariki unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Mazowe

(zamani: Mazoe) ni mto wa Zimbabwe na Msumbiji unaoungana na mto Luenha kabla ya kuingia katika mto Zambezi. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji
 Orodha ya mito ya Zimbabwe

Mito ya Zimbabwe
Mito ya Msumbiji
Mto Zambezi
Bahari ya Hindi
Mto Messalo

ni mto muhimu wa Msumbiji kaskazini mashariki (mkoa wa Niassa na mkoa wa Cabo Delgado) unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Urefu wake ni km 530 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Mkoa wa Niassa
Mkoa wa Cabo Delgado
Bahari ya Hindi
Mto Mocuburi

(pia: Mukumburi, Mecuburi) ni mto wa Msumbiji unaotirika kusini kwa mto Ruvuma. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Monapo

ni mto wa Msumbiji unaotiririka kusini kwa mto Ruvuma. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Montepuez

ni mto wa Msumbiji unaotiririka kusini kwa mto Ruvuma. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Ngalamu

ni mto wa Malawi na Msumbiji unaotiririka magharibi kwa ziwa Amaramba.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Malawi
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Malawi
Mito ya Msumbiji
Mto Pungwe

(pia: Pungue na Pungoe) ni mto wa Zimbabwe na Msumbiji unaotiririka hadi kuishia katika Bahari ya Hindi.

Urefu wake ni km. 400.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji
 Orodha ya mito ya Zimbabwe

Mito ya Msumbiji
Mito ya Zimbabwe
Bahari ya Hindi
Mto Rarico

ni mto wa Msumbiji unaotiririka hadi kuchangia mto Lugenda, tawimto la mto Ruvuma. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Bahari ya Hindi
Mto Revuboe

ni mto wa Msumbiji unaotiririka hadi kuchangia mto Zambezi. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji

Mito ya Msumbiji
Mto Zambezi
Bahari ya Hindi
Mto Save (Afrika)

(au Sabi) ni mto wa Zimbabwe na Msumbiji unaotiririka kwa kilometa 400. Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Msumbiji
 Orodha ya mito ya Zimbabwe

S
S
S
Bahari ya Hindi
Historia ya Tajikistan

Historia ya Tajikistan inahusu historia ya eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Tajikistan.

Eneo hilo lilitawaliwa na madola mbalimbali, hasa na Uajemi. 

Uislamu ulifika huko mnamo mwaka 800 BK. 

Mwaka 1868 Tajikistan ilivamiwa na Urusi na kuwa sehemu ya Dola la Urusi, halafu sehemu ya Umoja wa Kisovyet baada ya mapinduzi ya 1917. Iliitwa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kisoshalisti ya Tajikistan.

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisoviet, Tajikistan ilipata uhuru wake mwaka 1991. 

Kati ya mwaka 1992 hadi 1997 kulikuwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe ambavyo vilisababisha Warusi wengi kuondoka na vilikwisha kwa kuunda serikali ya umoja wa kitaifa.

Baada ya mashambulio ya kigaidi ya tarehe 11 Septemba 2001 jeshi la Marekani lilipata nafasi ya kutumia vituo vya kijeshi kwa ajili ya vita katika Afghanistan.

Tanbihi

T
Tajikistan
Jaribio Q la Cochran

Katika takwimu, Jaribio Q la Cochran (kwa Kiingereza: Cochran's Q test) ni jaribio la takwimu ambalo linaweza kujaribu tofauti za uwiano mbili au zaidi.

Jaribio Q la Cochran linaitwa pia: Q la Cochran.

Q la Cochran inapatwa kwa hesabu kama Jaribio Q la Cochran.

Kwa programu ya takwimu R 
Ili utafute Q la Cochran kwa lugha ya programu ya takwimu R uandike:

> library(RVAideMemoire)

> cochran.qtest(DV~IV|Subjects)

Marejeo 
 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Takwimu
Hisabati
Gesi ya machozi

Gesi ya machozi ni silaha ya kikemia inayosababisha maumivu kwenye macho na pia kwenye njia ya pumzi. Inatumiwa kama silaha isiyoua lakini kwa viwango vikubwa inaweza kuleta madhara makubwa zaidi, hadi kusababisha kifo. 

Kwenye jicho inakera neva za tezi za machozi zinazoanza kutoa machozi.  

Kuna dawa mbalimbali zinazotumika kwa kutengeneza gesi ya machozi, 

Gesi hiyo hutumiwa kwa kawaida na polisi kwa kutawanya umati mkubwa wa watu, kuvunja maandamano au kutuliza ghasia. 

Hairuhusiwi kuitumia vitani maana matumizi ya gesi dhidi ya wanajeshi hukataliwa na mikataba ya kimataifa, baada ya vita ya gesi sumu wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

Hatua za kujikinga 
Njia bora zaidi ya kujikinga ni kuvaa kichuja hewa usoni. Pale ambapo hakipatikani, miwani ya kuogelea (goggles) inafaa kukinga macho, pamoja na kitambaa kinyevu kinachoshikwa mbele ya mdomo na pua kama kinga ya njia za pumzi.

Marejeo 

Silaha
Kemia
Asidi boriki

Asidi boriki ni asidi ya boroni yenye fomula ya H3BO3. Asidi boriki hutumiwa kama dawa ya kipukusi. Inaweza pia kutumika kama dawa ya kuhifadhi kuoza (E 284). Asidi boriki hupatikana wakati wa kutengeneza kioo na kauri.  

Hutumika katika ujenzi kama kizuizi cha moto. Ikiyeyushwa katika maji, husaidia kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia. 

Asidi boriki ni sumu. Uharibifu hufanywa kutokana na kumeza karibu mg 50 kwa kilo ya uzito wa mwili.

Kemia
Historia ya Timor Mashariki

Historia ya Timor Mashariki inahusu historia ya eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Timor Mashariki.

Kisiwa cha Timor kilikuwa kituo cha biashara cha Wareno tangu karne ya 16. Visiwa vingine vya Indonesia ya leo vilivamiwa na Waholanzi na Timor ilibaki kisiwa pekee chini ya utawala wa Ureno katika sehemu hii ya dunia. 

Katika karne ya 19 Waholanzi walifika pia Timor. Mikataba ya miaka 1859 na 1916 ilithibitisha ugawaji wa kisiwa. Sehemu ya magharibi ilikuwa chini ya Uholanzi (na baadaye sehemu ya Indonesia), lakini sehemu ya mashariki ilibaki koloni la Ureno.

Baada ya mapinduzi ya Ureno ya 1974 Wareno waliondoka Timor bila maandalizi ya kutosha. Viongozi wazalendo walitangaza uhuru. Lakini siku chache baada ya tangazo hilo, jeshi la Indonesia lilivamia nchi ambayo ikatangazwa kuwa jimbo la Indonesia. Hali hiyo haikutambuliwa na Umoja wa Mataifa.

Vita vikali vya msituni vilifuata kati ya wapigania uhuru na jeshi la Indonesia.

Mabadiliko yalipatikana mwaka 1998 baada ya rais Suharto wa Indonesia kujiuzulu, na rais mpya Bacharuddin Jusuf Habibie kuwa tayari kuipa Timor ya Mashariki hali ya kujitawala ndani ya Indonesia. 

Karibu wananchi wote (98 %) walihudhuria katika kura ya maoni ya tarehe 30 Agosti 1999 na zaidi ya robo tatu (78,5 %) walipigia kura uhuru badala ya kuwa jimbo la kujitawala.

Baada ya kura hiyo jeshi la Indonesia lililipiza kisasi kwa kuua watu wengi na kuharibu nyumba, lakini macho ya dunia yalitazama Timor, na serikali ya Indonesia, kwa tishio la kufutiwa mikopo ya benki ya dunia, ililazimishwa kuondoa jeshi lake na kukubali kufika kwa jeshi la Umoja wa Mataifa chini ya uongozi wa Australia.

Tangu tarehe 27 Septemba 2002 Timor Mashariki ni nchi mwanachama wa UM.

Tanbihi

T
Timor ya Mashariki
Historia ya Turkmenistan

Historia ya Turkmenistan inahusu historia ya eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Turkmenistan.

Turkmenistan ilitwaliwa na Urusi tangu mwisho wa karne ya 19 ikaingia hivyo katika Umoja wa Kisovyeti baada ya mwaka 1917 na kuwa jamhuri ndani yake kwa jina la Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiturkmeni hadi mwaka 1991. 

Wakati wa kusambaratika kwa Umoja wa Kisovyeti, kiongozi wa chama cha kikomunisti Saparmirat Niyasov akaendelea kushika uongozi akitawala kama rais hadi kifo chake mwaka 2006. 

Niyasov alibadilisha utawala wa chama cha kikomunisti kuwa udikteta wake mwenyewe. Akaanza kutumia jina la "Turkmenbashi" (Baba wa Waturkmeni wote) na sanamu zake zikasimamishwa kote nchiniː mara nyingi zilikuwa sanamu za dhahabu hata kama wananchi walikuwa na maisha magumu.

Mapato kutoka gesi na mafuta ya petroli yalimwezesha kuendesha uchumi wa nchi kwa hiari yake bila mabadiliko makubwa jinsi ilivyokuwa kawaida wakati wa anguko la ukomunisti kwingineko. 

Zaidi ya nusu ya wananchi walikuwa hawana ajira na kuishi maisha ya umaskini, lakini wanapewa chumvi, umeme na maji bure. Mkate na petroli zinauzwa kwa bei ya chini sana, lakini kuna uhaba wa mara kwa mara.

Baada ya kifo cha Niyasov kamati ya viongozi ilimteua makamu wa waziri mkuu Gurbanguly Berdimuhammedov kuwa rais mpya ingawa kadiri ya katiba mwenyekiti wa bunge alitakiwa kuchukua nafasi hiyo.

Mwenyekiti wa bunge alishtakiwa mahakamani juu ya makosa fulani na Berdimuhammedov alithibitishwa katika uchaguzi wa tarehe 11 Februari 2007 kwa 89% za kura. Watazamaji walidai kura ilikuwa ya uwongo. 

Mwaka 2013 kwa mara ya kwanza ulifanyika uchaguzi wa vyama vingi.

Tanbihi

T
Turkmenistan
Historia ya Ufilipino

Historia ya Ufilipino inahusu historia ya visiwa ambavyo leo vinaunda jamhuri ya Ufilipino.

Wanegritos ni kati ya wakazi asilia ya funguvisiwa hilo, wakifuatwa na Waaustronesia.

Baadaye kukawa na athira ya Wachina, Wamalay, Wahindi na Wamori.

Mwaka 1543 nchi iliitwa na Ruy López de Villalobos kwa jina la Kihispania "Las Islas Filipinas" (Visiwa vya Filipo) kwa heshima ya mfalme Filipo II wa Hispania.

Hispania ilitawala eneo hilo tangu mwaka 1565 hadi Mapinduzi ya Ufilipino ya 1896, ikiacha athari kubwa upande wa dini na utamaduni.

Marekani ilitwaa visiwa hivyo mwaka 1898 katika Vita vya Marekani dhidi ya Hispania na kuvitawala kama koloni hadi Vita Vikuu vya Pili vya Dunia wakati Japani ilipotwaa nchi kwa miaka minne.

Baada ya vita hivyo Ufilipino ikapewa uhuru wake.

Tanbihi

U
Ufilipino
Historia ya Uthai

inahusu eneo ambalo leo linaunda ufalme wa Uthai.

Uthai ilikuwa nchi pekee ya Asia Kusini Mashariki iliyofaulu kukwepa ukoloni.

Nchi iliitwa rasmi Siam (สยาม) hadi mwaka 1939, tena kati ya 1945 na 1949. 

Neno Thai (ไทย) linamaanisha "uhuru" kwa Kithai ni pia jina la kundi kubwa la watu nchini ambao ni Wathai (75-85%), mbali na Wathai-Wachina (12%).

Tangu tarehe 19 Septemba 2006 nchi imetawaliwa na kamati ya jeshi. Jeshi ilipindua serikali ya waziri mkuu Thaksin Shinawatra bila kumwaga damu. Viongozi wa kijeshi walipatana na mfalme kwamba wataandaa uchaguzi mpya.

Lakini hata baada ya chaguzi huru kadhaa nchi haijatulia kisiasa.

U
Uthai
Historia ya Uzbekistan

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Uzbekistan.

Uzbekistan ni nchi yenye historia ndefu. Ferghana, Tashkent, Bukhara, Khwarezm na  Samarkand zilikuwa vitovu vya utamaduni wa binadamu tangu milenia ya 2 KK.

Katika karne kabla na baada ya Kristo eneo lilijulikana kama Sogdiana na Baktria. Miji yake ilikuwa na utajiri kutokana na biashara ya misafara kwenye barabara ya hariri kati ya China na Mashariki ya Kati.

Baadaye ilitawaliwa na milki mbalimbali za nje kama Uajemi. 

Kuanzia uenezi wa Uislamu watu ba Uzbekistan waligeukia dini hiyo mpya. 

Katika karne ya 14 jemadari Timur alijenga milki kubwa na kuharibu nchi za magharibi hadi Uturuki. Alipamba mji mkuu wake Samarkand kwa majengo mazuri. 

Baada ya Timur milki yake iliporomoka na Uzbekistan ilitawaliwa na madola mbalimbali ya kieneo yaliyokuwa hasa eneo la mji muhimu. 

Katika karne ya 19 Urusi ulieneza athira yake kuelekea kusini na kuunganisha madola ya Uzbekistan na milki yake. 

Baada ya mapinduzi ya Urusi ya mwaka 1917 Uzbekistan ikawa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti hadi kusambaratika kwake mwaka 1991. Wakati huo ilijulikana kwa jina la "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki".

Tarehe 31 Agosti 1991 ilijitangaza huru na kudai kufuata demokrasia na kuelekea soko huria, lakini hadi sasa haki za binadamu haziheshimiwi sana.

U
Uzbekistan
Historia ya Vietnam

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Kijamaa ya Vietnam.

Nchi ilikaliwa na watu tangu Zama za Mawe.

Milki jirani ya China
Vietnam ilitawaliwa kwa karne kadhaa kutoka China kuanzia karne ya 2 KK. Athira ya utamaduni Wa China ilibaki muhimu hata katika uhuru. 

Katika karne ya 18 nchi iliunganishwa chini ya makaisari wa mji wa Hue.

Koloni la Ufaransa
Athira ya Ufaransa ilikua na kati ya miaka 1858 na 1883 utawala wa nchi ulichukuliwa na Ufaransa. Kusini mwa nchi kulikuwa koloni la Ufaransa kwa jina la Cochinchina. Annan (eneo la Vietnam ya Kati) na Tongking (kaskazini) zilikuwa nchi lindwa chini ya utawala wa kaisari wa Hue lakini hali halisi mamlaka ilikuwa mikononi mwa Ufaransa.

Vita vya ukombozi
Wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia Vietnam ilitwaliwa na Japani iliyoacha maafisa Wafaransa wa serikali ya Víchy ofisini lakini kushika utawala wa juu. 

Kundi la Viet Minh walioongozwa na Mkomunisti Ho Chi Minh waliwapinga kwa njia ya vita vya msituni. 

Mwaka 1945 Japani ilijaribu kutumia Wavietnam upande wake ukaondoa Wafaransa madarakani na kumtangaza Kaisari Bao Dai wa Hue mtawala wa Vietnam huru. 

Lakini baada ya miezi michache vita vikaisha na Ho Chi Minh alitangaza Jamhuri ya Kidemokrasia ya Vietnam mjini Hanoi. Wafaransa wa serikali ya Paris walijaribu kujenga uhusiano naye lakini baada ya kurudi walilenga kuchukua utawala upya.  

Vita vya kupigania uhuru vilifuata hadi mwaka 1954 Ufaransa uliposhindwa.

Kipindi cha Vietnam mbili
Vietnam iligawiwa katika Vietnam Kaskazini na Vietnam Kusini. Jeshi na watawala wa kikoloni wa Ufaransa waliondoka kabisa. Wavietnam wengi wa kaskazini, hasa Wakristo, walioogopa serikali ya kikomunisti walikimbilia kusini. 

Lakini uchaguzi huru uliokubaliwa huko Geneva haukutekelezwa kwa sababu serikali za kidikteta za kusini zilikataa. 

Vita vya wenyewe kwa wenyewe vilianzishwa na wakomunisti wa kaskazini waliosaidiwa na China na Umoja wa Kisovyeti dhidi ya serikali ya kusini iliyopata msaada wa Marekani.

Kaskazini kuteka Kusini na kuunganisha taifa
Katika vita vya Vietnam majeshi ya Marekani na Vietnam Kusini yalishindwa. 

Tarehe 30 Aprili 1975 jeshi la Vietnam Kaskazini lilitwaa mji wa Saigon. Nchi yote iliunganishwa kama Jamhuri ya Kijamaa ya Vietnam tarehe 2 Julai 1976.

Nchi ilianza kubadilika mwaka 1986 kwa kuanza mahusiano na nchi zisizo za kikomunisti, na tangu hapo imepata maendeleo makubwa.

V
Vietnam
Wakaodai

Wakaoda ni wafuasi wa dini ya Vietnam inayomuamini Mungu mmoja. Jina lake rasmi ni Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ (Imani Kuu [kwa] Ukombozi wa Tatu wa Ulimwengu)

Ilianzishwa katika mji wa Tay Ninh mwaka 1926 kwa kuchanganya imani mbalimbali.

Wafuasi wanakadiriwa kuwa milioni 4-6.

Tanbihi

Vyanzo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 "Caodaism" Encyclopedia entry by Janet Alison Hoskins at World Religion and Spirituality website https://wrldrels.org/2017/08/10/caodaism/ (accessed 10 August 2017)

Marejeo mengine
 Blagov, Sergei (2012). Caodaism: Vietnamese Traditionalism and Its Leap Into Modernity. Nova Science Publishers. 
 Goossaert, Vincent; Palmer, David A. (2011). The Religious Question in Modern China. University of Chicago Press. 
 Jammes, Jeremy (2010). Divination and Politics in Southern Vietnam: Roots of Caodaism. Social Compass 57(3), 357–371. DOI: 10.1177/0037768610375520
 Jammes, Jeremy (2014). Les Oracles du Cao Dai: Étude d'un mouvement religieux vietnamien et de ses réseaux. Paris: Les Indes Savantes. 
 Werner, Jayne (1981). Peasant Politics and Religious Sectarianism: Peasant and Priest in the Cao Dai in Vietnam. New Haven: Yale University Southeast Asian Studies.

Viungo vya nje

 Cao Dai Library in Sydney (Multilingual)
 Cao Dai Library in English
 Cao Dai Ebooks in PDF, Kindle, Nook formats
 Caodaism main website
 Caodaist Overseas Missionary
 Hội Văn Hóa Cao Đài – Caodaist Cultural Association, Australia
 Caodaist French Resources
 Sacerdotal Council of Caodaism
Historia ya Yemen

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Yemen.

Hadi mwaka 1990 palikuwa na nchi mbili za Yemen Kaskazini na Yemen Kusini.

Ile ya kaskazini ilikuwa Ufalme wa Yemen baada ya Imamu Yahya Muhamad wa kundi la Zaidiya kuvamia velayat ya Yemen ya milki ya Waturuki Waosmani (1 Novemba 1918). Baadaye ikawa Jamhuri kwa njia ya mapinduzi (1962).

Ile ya kusini ilikuwa kwa sehemu (Aden) koloni na kwa sehemu (Hadramaut) nchi lindwa ya Waingereza. Baada ya ukoloni kwisha ikawa mara moja Jamhuri (30 Novemba 1967).

Nchi hizo mbili ziliungana tarehe 22 Mei 1990, lakini uongozi ulizidisha ufisadi, na tangu mwaka 2011 hali ya siasa ni tata. Vita vya wenyewe kwa wenyewe vinaendelea kwa misaada kutoka nchi za nje, hasa kutokana na uwepo wa makundi makubwa adui ya Wasuni na Washia.

Matokeo yake ni njaa kwa wakazi 17,000,000 kiasi kwamba Yemen imehesabika kuwa nchi inayohitaji zaidi misaada ya kibinadamu.

Y
Yemen
Historia ya Yordani

inahusu eneo ambalo leo linaunda ufalme wa Yordani.

Nchi ya sasa ilianzishwa kwa jina la "Transjordan" (ng'ambo ya mto Yordani) kama sehemu ya eneo la Palestina lililotawaliwa na Uingereza kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa baada ya mwaka 1918. 

Waingereza waliamua kutenganisha eneo hilo na Palestina upande wa magharibi wa mto Yordani na kuliweka tangu mwaka 1921 chini ya mamlaka ya Abdullah bin al-Husayn wa familia ya Wahashemi aliyekuwa mtoto wa Sharif wa Makka wa mwisho kabla ya mji huu kutwaliwa na Wasaudi. 

Kwa hatua hii Uingereza ililenga kuimarisha uhusiano wake na makabila ya Waarabu wa jangwa. Abdullahi alitawala awali kwa cheo cha emir baadaye kama mfalme wa "Transjordan".

Jeshi lake lilishiriki katika vita vya mgawanyo wa Palestina na Israeli miaka 1948-1949 na kushika sehemu ya Palestina isiyotawaliwa na Israeli. 

Baada ya vita vya siku sita ya mwaka 1967 maeneo yote upande wa magharibi wa mto Yordani yalipotawaliwa na mfalme Hussein II, mwandamizi wa Abdallah tangu mwaka 1952. 

Mwishowe aliacha madai yote ya utawala juu ya sehemu hizo.

Y
Yordani
Kupiga yowe

Kupiga yowe ni hali ya kutoa sauti ya juu kwa nguvu (yenye kelele), inayoomba msaada kwa sababu tofauti zikiwemo hasa mfadhaiko, hasira na kadhalika.

Saikolojia
Elimu jamii
Historia ya Bahrain

inahusu eneo ambalo leo linaunda ufalme wa Bahrain.

Bahrain ndiyo makao ya ustaarabu wa Dilmun. Ilipata umaarufu tangu zamani kwa kuvua lulu bora kuliko zote duniani hadi karne ya 19. 

Bahrain ilikuwa kati ya maeneo ya kwanza kuongokea Uislamu, mwaka 628 BK. 

Baada ya kipindi cha utawala wa Waarabu, Bahrain ilitekwa na Wareno mwaka 1521 hadi 1602 walipofukuzwa na Shah Abbas I wa nasaba ya Safavid chini ya Dola la Uajemi. 

Mwaka 1783, ukoo wa Bani Utbah uliteka Bahrain kutoka kwa Nasr Al-Madhkur na tangu hapo nchi imetawaliwa na ukoo wa Al Khalifa, Ahmed al Fateh akiwa hakimu wa kwanza wa Bahrain.

Tangu mwaka 1820 Visiwa hivyo pamoja na Qatar na Falme za Kiarabu vilikuwa na mikataba na Uingereza walipoahidi kuachana na uharamia na kupokea ulinzi wa Uingereza. Ulinzi huo ulizuia uvamizi wa Saudia katika karne ya 20.  

Tangu mwaka 1820 hao walikuwa na mikataba na Uingereza walipoahidi kuachana na uharamia na kupokea ulinzi wa Uingereza. Ulinzi huo ulizuia uvamizi wa Saudia katika karne ya 20. 

Falme hizo zilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza hadi mwaka 1971, ambapo madola hayo madogo yalipata uhuru. 

B
Bahrain
Historia ya Azerbaijan

inahusu eneo ambalo leo linaunda jamhuri ya Azerbaijan.

Azerbaijan ina historia ndefu kuanzia Zama za Mawe.

Kuanzia karne ya 9 KK ilikaliwa na Washitia, halafu Wamedi, wote wa jamii ya Waajemi ambao walishinda na kuunda dola kubwa kati ya karne ya 6 KK. Tangu hapo Uzoroastro ulienea nchini.

Baadaye eneo hilo liliingizwa katika Ugiriki wa Kale chini ya Aleksanda Mkuu hadi karne ya 4 KK wakazi wa Kaukazi walianzisha ufalme wa kwao ambao katika karne ya 4 BK ulipokea Ukristo kama dini rasmi.

Kwa kuwa ufalme huo kuanzia mwaka 252 ulikuwa chini ya himaya ya Dola la Wasasanidi wa Uajemi, hao waliposhindwa na Waarabu Waislamu, Azerbaijan iliingia bila kutaka katika mtandao wao (667).

Kuanzia mwaka 1067 watu wa jamii ya Waturuki walianza kuenea nchini pamoja na lugha yao.

Mwanzoni mwa karne ya 19 Urusi iliteka eneo hilo kutoka kwa Waajemi.

Jaribio la Kaukazi Kusini kujitenga baada ya vita vikuu vya kwanza lilishindikana mwaka 1918. Vilevile jaribio kama hilo la Azerbaijan peke yake lilikomeshwa mwaka 1920.

Hatimaye uhuru ulipatikana mwaka 1991, kwa Umoja wa Kisovyeti kusambaratika.

A
Azerbaijan
Historia ya Brunei

inahusu eneo ambalo leo linaunda usultani wa Brunei.

Dola la Brunei lilistawi kuanzia mwaka 1368 hadi karne ya 17 likienea katika sehemu kubwa ya Borneo na hata visiwa vingine. Lilipokea Uislamu katika karne ya 15.
 
Baada ya kunyang'anywa maeneo mengi na Wazungu (Wahispania, Waholanzi na Waingereza), mwaka 1888 sultani aliomba ulinzi wa Uingereza ambao uliendelea hadi uhuru wa mwaka 1984.

B
Brunei
Mchezo wa video

Michezo ya video ni michezo elektroniki inayochezwa kwenye skrini inayoweza kupatikana kwenye runinga, kompyuta au kifaa kingine. 

Kuna aina nyingi za michezo hii: michezo ya kuiga majukumu mbalimbali, ya kupiga bunduki, ya kuendesha mbio magari na mengine mengi.  

Michezo ya video kwa kawaida hupatikana kwa njia ya diski au upakuaji wa dijiti. Kifaa maalum kinachotumiwa kucheza mchezo wa video nyumbani huitwa kiweko video. Kulikuwa na aina nyingi za viweko video na kompyuta zilizotumika kucheza michezo ya video. Kati ya zile za kwanza zilikuwa Atari 2600, Sega Master na Nintendo kwenye miaka ya 1980. Kiweko video kulichouzwa zaidi dunani ni PlayStation 2 iliyotengenezwa na Sony.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Video games bibliography by the French video game research association Ludoscience
 The Virtual Museum of Computing (VMoC)

 
Michezo ya kompyuta
Elimu madini

Elimu madini (kwa Kiingereza: mineralogy) ni tawi la jiolojia linalochunguza kemia, muundo na tabia za madini.  

Madini ni vitu ambavyo huunda miamba. Kuna aina nyingi tofauti za madini. Baadhi ni ngumu, kama almasi. Baadhi ni laini, kama jasi. Baadhi ni metali, kama dhahabu au chuma. 

Madini hupangwa katika vikundi maalum kulingana na kemikali ndani yake, au kulingana na muundo za fuwele ndani yake.  

Uchunguzi wa madini unaleta habari nyingi kuhusu miamba na historia ya Dunia. Elimu hiyo inasaidia pia kuelewa nafasi kwa matumizi ya madini tofauti, na kuongoza utafiti kwa kupata madini mbadala au kutengeneza madini kwenye maabara kwa matumizi katika teknolojia.

Wakati mwingine sura au umbo la madini vinaonyesha jinsi yalivyoundwa. Kwa mfano, madini katika miamba ya mgando (igneous rock) yanasaidia kujua umri wa mwamba tangu kuganda (kubadilika kutoka lava kuwa mwamba). Madini makubwa yanamaanisha mwamba uliopozwa polepole (labda chini ya ardhi). Madini madogo humaanisha kuwa mwamba ulipozwa haraka (labda juu ya ardhi, kama kutoka volkeno). Aina za madini katika mwamba pia zinaweza kuonyesha ni mwamba wa aina gani, au kile kilichotokea kwa mwamba tangu kuundwa. Miamba mingi hupewa jina kulingana na aina ya madini iliyonayo. 

Wataalamu wa elimu madini huangalia madini katika miamba kwa kutumia lenzi za mkononi, na kwa undani zaidi wakikata mabapa membamba na kuyachungulia chini ya hadubini. Huangalia umbo na ukubwa wa fuwele, na rangi ya madini. Maelezo hayo yanasaidia kujua ni madini gani yanayoangaliwa. 

Madini hutumika katika mambo mengi tofauti, kama mapambo ya vito, kilimo, ufinyanzi, kutengeneza metali na mengine.

Tovuti za Nje 
 International Mineralogical Association 
 Mineralogical Association of Canada 
 Virtual Museum of the History of Mineralogy  
 Giant Crystal Project 
 Geological Society of America  

Jiolojia
Jaribio la McNemar

Katika takwimu, Jaribio la McNemar (kwa Kiingereza: McNemar's test) ni jaribio la takwimu ambalo linaweza kujaribu upweke kati ya wastani mbili. 

Jaribio la McNemar ni mbadala wa Jaribio T la Mwanafunzi.

Kwa programu ya takwimu R 
Ili utafute jaribio la McNemar kwa lugha ya programu ya takwimu R uandike:

> mcnemar.test(x, y = NULL, correct = TRUE)

Marejeo 
 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Takwimu
Hisabati
Miss Grand International

Miss Grand International ni mashindano ya urembo wa kike, uliofanyika kila mwaka tangu 2013. Ilianzishwa nchini Thailand na Nawat Itsaragrisil na ilionekana kuwa moja ya mashindano maarufu ya urembo ulimwenguni. Miss Grand International ya sasa ni Valentina Figuera kutoka Venezuela. Wawakilishi kutoka nchi zinazozungumza Kiswahili kama Kenya, Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda, na Uganda hawajawahi kushinda mashindano haya.

Mshindi

Gallery

Wawakilishi kutoka nchi zinazozungumza Kiswahili

Kitufe cha rangi

Miss Grand Tanzania
Mashindano ya Miss Grand Tanzania yalifanyika mara moja mnamo 2017, ambayo Batuli Mohamed ndiye mshindi. Mkurugenzi wa kwanza wa kitaifa wa Miss Grand International nchini Tanzania ni Paula David (2014-2015), na kufuatiwa na Samantha O'Shea Maina mnamo 2017-2019.

Miss Grand Kenya
Mnamo 2013, mmiliki wa dhamana ya Miss Grand International nchini Kenya alikuwa Beauties of Africa Organia na Andy Abulime na 2015, ilikuwa shirika la Miss Kenya.

Miss Grand Kongo
Kuna mwakilishi mmoja tu wa Kongo kwa Miss Grand International mnamo 2014, Naise Gumanda, lakini hakujiunga na shindano hilo.

Miss Grand Rwanda
Rwanda ilijiunga na Miss Grand International mara moja mnamo 2016 na Sonia Gisa.

Miss Grand Uganda
Mkurugenzi wa mwisho wa kitaifa wa Miss Grand International nchini Uganda ni Nsubuga Ronnie katika toleo la 2017. Tangu wakati huo, hakuna wawakilishi wa Uganda kwenye mashindano haya.

Marejeo

Viungo vya nje

 Tovuti rasmi ya Miss Grand International
 Ukurasa rasmi wa Facebook wa Miss Grand International
 Rasmi Instagram ya Miss Grand International
 Rasmi Twitter ya Miss Grand International
 Idhaa rasmi ya Youtube ya Miss Grand International

Mashindano ya urembo
Jaribio T la Welch

Katika takwimu, Jaribio T la Welch (kwa Kiingereza: Welch's test) ni jaribio la takwimu ambalo linaweza kujaribu upweke kati ya wastani mbili kwenye muachano tofauti.

Jaribio T la Welch ni mbadala wa Jaribio T la Mwanafunzi.

Kwa programu ya takwimu R 
Ili utafute jaribio T la Welch kwa lugha ya programu ya takwimu R uandike:

> t.test(x, y, var.equal = FALSE)

Marejeo 
 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Hisabati
Takwimu
Sam Smith

Samuel Frederick Smith (au Sam Smith tu; amezaliwa London, Uingereza, 19 Mei 1992) ni mtaalamu wa muziki, mtunzi, mwanamuziki, mtayarishaji wa rekodi.

Diskografia

Albamu

Nyimbo

Tuzo

Academy Awards

BBC Sound of...

BET Awards

British LGBT Awards

Elle Style Awards

Golden Globe Awards

JUNO Awards

Q Awards

YouTube Music Awards

Marejeo

Viungo vya nje 
 Sam Smith official Twitter
 Sam Smith official Facebook
 Sam Smith Official Website

Waliozaliwa 1992
Watu walio hai
Wanamuziki wa Uingereza
Watu kutoka London
Michael B. Jordan

Michael Bakari Jordan (amezaliwa Februari 9, 1987) ni muigizaji wa Marekani. Anajulikana kwa majukumu yake ya filamu kama mshambuliaji wa Oscar Grant katika tamthilia ya Fruitvale Station (2013), Boxer Adonis Creed katika Rocky sequel film Creed (2015) na mpinzani mkuu Erik Killmonger huko Black Panther (2018), filamu zote tatu  zimeandikwa na kuongozwa na Ryan Coogler .     

Yordani ameshiriki katika nafasi mbalimbali kwenye runinga ikiwa ni pamoja na Wallace katika tamthilia ya HBO The Wire (2002), Reggie Montgomery katika tamthilia ya ABC Watoto Wangu wote (2003-2006), na Vince Howard katika tamthilia ya maigizo ya NBC Ijumaa Usiku Usiku (2009-2011). Maonyesho yake mengine ya filamu pia ni pamoja na Maurice "Bumps" Wilson katika Mikia Nyekundu (2012), Steve Montgomery katika Mambo ya nyakati (2012), Mikey katika kipindi hicho cha Awkward Moment (2014) na Binadamu Torch katika fantastic Nne (2015). 

Jordan alizaliwa huko Santa Ana, California, mwana wa Donna ( née Davis), msanii na mshauri wa mwongozo wa shule ya upili, na Michael A. Jordan. Ana dada mkubwa, Jamila, anayefanya kazi katika uzalishaji, na kaka mdogo, Khalid, ambaye alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu katika Chuo Kikuu cha Howard .  

Familia ya Jordan ilikaa miaka miwili huko California  kabla ya kuhamia Newark, New Jersey .  Alienda shule ya Sekondari ya Sanaa Newark, ambapo mama yake alikuwa nafanya kazi, na mahali alipocheza mpira wa magongo.

Tanbihi

Waliozaliwa 1987
Watu walio hai
Wanaume wa Marekani
Waigizaji filamu wa Marekani
Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa

Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa (kwa Kiingereza: United Nations Human Rights Council, kifupi: UNHRC) lipo katika mfumo wa Umoja wa Mataifa. Baraza hilo (UNHRC) liliundwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuchukua nafasi ya Tume ya Haki za Binadamu ya Umoja wa Mataifa (United Nations Commission on Human Rights, CHR). 

Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa ulianzisha UNHRC tarehe 15 Machi 2006. Baraza hili liliundwa kuibadili tume ya Haki za Binadamu ya umoja wa Mataifa kwa sababu hiyo iliziruhusu nchi zenye rekodi mbaya za utunzaji wa Haki za Bianadamu kuwa washirika.

Marejeo

Viungo vya nje

 UN Human Rights Council – official homepage on the OHCHR website
 International Service for Human Rights A Geneva-based, international NGO providing analysis and reporting on developments at the Human Rights Council
 UN Watch A NGO based in Geneva monitoring the work of the Human Rights Council
 UPR Info An international NGO providing analysis and reporting on the Universal Periodic Review
 UN Human Rights Council legal news and resources

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
 1Lib1Ref2020 Tanzania
Harakati za Mwanafunzi

Harakati za mwanafunzi ni shughuli zinazofanywa na Wanafunzi ili kuleta mabadiliko ya jamii, uchumi, siasa na mazingira. Pamoja na kujikita katika masuala ya kielimu, mitaala na michango ya kielimu, mikusanyiko ya wanafunzi imechangia kwa kiasi kikubwa katika matukio ya kisiasa.

Marejeo

Haki za binadamu
Ushiriki wa Vijana

Ushiriki wa vijana ni ushiriki kazi wa vijana katika jamii zao; mara nyingi ilitumika kama ufupisho wa vijana katika idara mbalimbali, ikiwemo kufanya maamuzi, michezo, shule na shughuli zozote ambazo kihistoria vijana walikuwa hawashiriki.

Uanzishwaji
Ushiriki wa vijana ulitumika na mawakala wa kiserikali, watafiti, wasomi, na wengineo kumaanisha na kutathimini ushiriki kazi wa vijana katika shule, michezo, serikali, maendeleo ya jamii na shughuli za kiuchumi.

Mnamo mwaka 1975, Tume ya taifa ya rasirimali ya vijana katika Umoja wa Mataifa wameelezea ushiriki kazi wa vijana kama:  
Ushiriki wa vijana ni uhusishwaji wa vijana katika uwajibikaji wa matendo ambayo yanaleta changamoto ambazo zinaleta mahitaji ya kweli, na nafasi za kupanga na/au kufanya maamuzi yanayoathiri wengine katika shughuli ambazo matokeo yake yanawaathiri vijana na wengineo.

Mnamo mwaka 1995, Chama cha afya ya akili ya watu wa Kanada (CMHA) walianzisha ufafanuzi maana ushiriki kazi kama:
Inamaanisha ushiriki wa vijana inahusisha utambuzi na kulea nguvu za vijana, matamanio, na uwezo wa vijana kupitia nafasi halisi ili vijana waweze kujihusisha na maamuzi ambayo yatawaathiri kila mmoja. Katika mwaka 2006 Jumuiya ya madola ya programu ya vijana na UNICEF waliyatambua.

Marejeo
 The Podium: A Collegiate Journal, where tomorrow's leaders speak today
 The Wellspring, a web log about youth leadership opportunities in Australia and at the United Nations (UN).
 SpunOut.ie Irish National Youth Website
 toolkits (series of four, 2006)
 International Youth Leadership Network 
 

Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Ujana
Mapatano ya Kimataifa ya Kutokomeza Aina zote za Ubaguzi dhidi ya Wanawake

Mapatano ya Kimataifa ya Kutokomeza Aina zote za Ubaguzi dhidi ya Wanawake (kwa Kiingereza: Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women; kifupi: CEDAW) ni makubaliano ya kimataifa yaliyopitishwa mnamo 1979 na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa. Ilifafanuliwa kama muswada wa kimataifa wa haki za wanawake, ilianzishwa tarehe 3 Septemba 1981 na kupitishwa na nchi 189. . 

Mapatano yanakataa kila aina ya ubaguzi dhidi ya wanawake kijamii, kisiasa na kiuchumi. Nchi wanachama zinatakiwa kusahihisha sheria zao ipasavyo.

Zaidi ya nchi hamsini ambazo zimeridhia mapatano hayo zimefanya hivyo kulingana na maazimio fulani, kutoridhishwa na pingamizi, pamoja na nchi 38 ambazo zilikataa ibara ya utekelezaji ya 29, ambayo inazungumzia njia ya kusuluhisha mizozo kuhusu tafsiri au matumizi ya mapatano. . Tamko hilo la Australia lilibaini mapungufu ya serikali kuu kutokana na mfumo wake wa kikatiba wa serikali ya shirikisho. Marekani na Palau walisaini lakini hawakukubaliana na maazimio hayo. Serikali za Vatikani, Iran, Somalia, Sudan na Tonga hawakutia saini makubaliano hayo ya CEDAW. 

Mwenyekiti wa sasa wa CEDAW ni Hilary Gbedemah.

Marejeo

Mashirika ya kimataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Siku ya Wanafunzi Duniani

Siku ya Wanafunzi Duniani ni siku inayoadhimishwa kimataifa na jamii ya wanafunzi kila mwaka tarehe 17 Novemba.  

Maadhimisho yalianzishwa kama kumbukizi ya wanafunzi wa vyuo vikuu vya Ucheki waliouawa na wengine kupelekwa kwenye kambi za mateso mnamo mwaka 1939 kwa mashambulizi ya Wanazi.

Tarehe hiyo inaadhimisha kama  kumbukumbu ya mwaka 1939 ya dhoruba kwa Wanazi wa Chuo Kikuu cha Prague, baada ya maandamano dhidi ya ukaazi wa Wajerumani wa Czechoslovakia na mauaji ya Jan Opletal na mfanyakazi Václav Sedláček.

Asili
Wanazi waliwakusanya wanafunzi, waliwauwa viongozi tisa wa wanafunzi na kupeleka wanafunzi zaidi ya 1,200 kwenye kambi za mateso, haswa Sachsenhausen. Baadaye walifunga vyuo vikuu vyote vikiwemo vya Czech. Kufikia wakati huu Czechoslovakia haikuwepo tena, kwani ilikuwa imegawanywa kuwa Mlinzi wa Bohemia na Moravia na Jamhuri ya Kislovie chini ya serikali ya papa.

Mwishoni mwa 1939 viongozi wa Wanazi katika Protectorate ya Bohemia na Moravia walishinikiza maandamano huko Prague yaliyoshikiliwa na wanafunzi wa Kitivo cha Uuguzi cha Chuo Kikuu cha Charles. Maandamano hayo yalifanyika mnamo Oktoba 28 kuadhimisha  kumbukumbu ya uhuru wa Jamhuri ya Czechoslovak (1918). 
Wakati wa maonyesho haya mwanafunzi Jan Opletal alipigwa risasi, na baadaye akafa kutokana na jeraha lake mnamo tarehe 11 Novemba. 
Mnamo Novemba 15 mwili wake ulitakiwa kusafirishwa kutoka Prague kwenda nyumbani kwake Moravia. Maandamano  ya mazishi  yake yalikuwa na maelfu ya wanafunzi, ambao walibadilisha tukio hilo kuwa maandamano ya kupinga Nazi. Lakini , viongozi wa Nazi walichukua hatua kali kwa kujibu, walifunga taasisi zote za elimu ya juu za Czech, na kumkamata zaidi ya wanafunzi 1,200, ambao walipelekwa kwenye kambi za mateso, na kutekeleza wanafunzi tisa na maprofesa bila kesi tarehe 17 Novemba.
Wanahistoria wanadhani kwamba Wanazi waliidhinisha maandamano ya mazishi tayari wakitarajia matokeo ya vurugu, ili kutumia hiyo kama kisingizio cha kufunga vyuo vikuu na kusafisha wahusika.

Tanbihi

Sikukuu
Sikukuu za Kimataifa
1Lib1Ref2020 Tanzania
Ofisi ya kamishna mkuu wa haki za binadamu

Ofisi ya kamishna mkuu wa haki za binadamu (kifupi: OHCHR) ni idara au kitengo cha sekretarieti ya Umoja wa Mataifa inayotenda kazi ya kukuza na kulinda haki za binadamu ambazo zinasimamiwa chini ya sheria za kimataifa na zilizoainishwa katika Azimio la Haki za Binadamu la mwaka 1948.

Ofisi iliundwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa uliofanyika tarehe 20 Disemba 1993 baada ya Mkutano wa Dunia wa Haki za Binadamu.

Ofisi hiyo inaongozwa na Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu, anayeratibu shughuli za haki za binadamu katika Mfumo mzima wa umoja wa mataifa na hukaimu kama sekretarieti wa Baraza la Haki za Binadamu mjini Geneva nchini Uswisi. Kamishna Mkuu wa sasa ni Michelle Bachelet wa nchini Chile, ambaye alichukua nafasi ya Zeid Raad Al Hussein wa nchini Jordan mnamo tarehe 1 Septemba 2018. 

Miaka 2018–2019, idara ilikuwa na bajeti ya dola za Kimarekani milioni 200.6 sawa na asilimia 3.7 ya bajeti ya kawaida ya umoja wa mataaifa, na takriban wafanyikazi 1,300 walioko Geneva na mji wa New York. Ni mshiriki wa zamani wa Kamati ya Kikundi cha Maendeleo cha Umoja wa Mataifa.

Marejeo

Viungo vya nje

United Nations Rule of Law: The Office of the High Commissioner for Human Rights , on the rule of law work conducted by the Office of the High Commissioner for Human Rights.

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Makubaliano ya Kimataifa juu ya Haki za kiraia na kisiasa

Makubaliano ya Kimataifa juu ya Haki za kiraia na kisiasa ni makubaliano ya wadau wa haki za Kiraia na za Kisiasa kimataifa yaliyokubaliwa na mkutano mkuu wa Umoja wa Mataifa.

Azimio 2200A (XXI) mnamo tarehe 16 Disemba 1966 na utekelezaji ulianza machi 23,1976 kulingana na kifungu cha 49 cha makubaliano.
Kifungu cha 49 kinaruhusu makubaliano kuingia au kuanza utekelezaji miezi mitatu tangu tarehe ya kuwekwa sahihi na wawakilishi 35.
Makubaliano yanataka washirika kuheshimu haki za kiraia na za kisiasa za watu zikiwa ni pamoja na haki ya kuishi, uhuru wa kuabudu, uhuru wa kuzungumza, uhuru wa kukusanyika na haki ya kuchagua, haki ya kusikilizwa na haki ya kimahakama.

Marejeo

Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu
1Lib1Ref2020 Tanzania
Makubaliano ya kimataifa ya kuwalinda watu wote dhidi ya upoteaji

Makubaliano ya kimataifa ya kuwalinda watu wote dhidi ya upoteaji (kwa Kiingereza: The International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance) ni chombo cha kimataifa cha haki za binadamu chenye lengo la kuzuia utowekaji wa watu kwa lazima (uhalifu dhidi ya ubinadamu). 

Makubaliano hayo yalipitishwa na mkutano mkuu wa Umoja wa Mataifa tarehe 20 Desemba 2006 na kufunguliwa rasmi kwa sahihi tarehe 6 Februari 2007, na uliingia kwenye utekelezaji tarehe 23 Desemba 2010.
 As of October 2019, 98 states have signed the convention and 62 have ratified it.

Marejeo

Sheria
Haki za binadamu
Umoja wa Mataifa
1Lib1Ref2020 Tanzania