LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Wakalvini

Wakalvini ni Wakristo Waprotestanti wanaofuata kimsingi mafundisho yaliyotolewa awali na Uldrik Zwingli na hasa John Calvin katika karne ya 16.

Tofauti na Luther, Zwingli na Calvin walijaribu moja kwa moja kujenga kanisa jipya kwenye msingi wa Biblia. 

Hawakupenda kuchukua urithi wowote wa Kanisa Katoliki, wakaunda kila kitu upya kufuatana na jinsi walivyoelewa Biblia. 

Katika utawala walikataa cheo cha uaskofu wakaona kanisa liongozwe na wazee wa kuchaguliwa. Kutokana na neno wazee katika lugha ya Agano Jipya (Kigiriki) "presbyuteroi", kanisa lake linaitwa pia la "Wapresbiteri". 

Wafuasi wao huitwa pia "Wareformati" (to reform = kutengeneza upya). Maana yake walikataa desturi zote wasizoziona katika Biblia, wakati Luther alizikubali zile alizoziona hazipingi Biblia.

Katika ibada zao, Wareformati wanakataa altari, picha za kupamba kanisa au kuimba liturujia, wakati ibada ya Kilutheri ni Misa ya Kikatoliki iliyobadilishwa kufuatana na mawazo ya Luther. Katika jambo hilo hawakupatana na ndiyo sababu kwa muda mrefu Walutheri na Wareformati walishindwa kuwa na ibada za pamoja, lakini siku hizi wanaelewana.

Mafundisho hayo kutoka Uswisi yalienea katika nchi kama Ufaransa, Uskoti na Uholanzi. Hata Wamoravia walichukua sehemu ya mafundisho ya Wareformati, hasa juu ya Chakula cha Bwana, wakimfuata Luther katika mambo mengine. 

Afrika Kusini urithi wa kidini wa Makaburu ni wa Kireformati kwa sababu babu zao walitokea Uholanzi na Ufaransa. 

Vilevile ni wamisionari kutoka Uswisi na Uskoti walioanzisha mapema makanisa ya Kipresbiteri Malawi, Kenya na Afrika Magharibi.

Kadiri ya asili, madhehebu yao yanaitwa kwa Kiingereza Reformed, Congregationalists au Presbyterians.

Leo yana jumla ya waamini zaidi ya milioni 80, wengi wao wakiwa wameunganika katika "World Communion of Reformed Churches".

Tanbihi

Marejeo
 
 
 
 
 .
 
 
 
 .
 
 .
 .

Marejeo mengine
 
 
 Balserak, Jon (2014). John Calvin as Sixteenth-Century Prophet. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780198-703259
 Bratt, James D. (1984) Dutch Calvinism in Modern America: A History of a Conservative Subculture excerpt and text search
 Hart, D.G. (2013). Calvinism: A History. New Haven, CT: Yale University Press,   excerpt and text search
 
 
 
 
 Picken, Stuart D.B. (2011)  Historical Dictionary of Calvinism (2011) excerpt

Viungo vya nje

  "Five Points of Calvinism"  by Robert Lewis Dabney.

Ukristo
Uprotestanti
Wakalvini
1175 KK

Makala hii inahusu mwaka 1175 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 12 KK
700 KK

Makala hii inahusu mwaka 700 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
699 KK

Makala hii inahusu mwaka 699 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
698 KK

Makala hii inahusu mwaka 698 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
697 KK

Makala hii inahusu mwaka 697 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
696 KK

Makala hii inahusu mwaka 696 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
695 KK

Makala hii inahusu mwaka 695 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 7 KK
Yosia

Yosia (kwa Kiebrania יֹאשִׁיָּהוּ, Yoshiyyáhu|Yôšiyyāhû, maana yake "aliyeponywa na YHWH" au "aliyetegemezwa na Yah"; kwa Kigiriki: Ιωσιας; kwa Kilatini: Josias; 649 KK – 609 KK) alikuwa mfalme wa 16 wa Yuda (641 KK – 609 KK) aliyejitahidi kufanya urekebisho upande wa dini ya Israeli ili kufuata zaidi Torati iliyoelekea kukamilika wakati huo, kwa mchango wake pia.

Hasa alitumia nguvu zake zote kutekeleza agizo la gombo lililopatikana mwaka 622 KK likidai sadaka zote zitolewe katika hekalu la Yerusalemu tu, kadiri ya msimamo wa Kumbukumbu la Torati: "Mungu mmoja, hekalu moja".

Ndiyo maana Biblia inamsifu kwa namna ya pekee pamoja na Hezekia kati ya wafalme wote wa Israeli na Yuda, mbali na Daudi aliyebaki kielelezo cha kudumu cha mtawala aliyempendeza Mungu.

Familia
Mwana wa mfalme Amon na Jedidah, Yosia alirithi utawala akiwa mtoto wa miaka 8 tu, kutokana na uuaji wa baba yake, akatawala miaka 31, kuanzia 641/640 KK hadi 610 KK/609 KK.

Anatajwa pia katika Injili ya Mathayo (1:10-11) kati ya mababu wa Yesu.

Lakini nje ya Biblia hatajwi popote.

Babu yake, Manase anatajwa na Biblia kama mmojawapo kati ya wafalme waovu zaidi wa ukoo wa Daudi kwa jinsi alivyoelekeza raia zake kuacha ibada ya Mungu mmoja ili kufuata dini za mataifa makuu ya wakati huo, hata kutumia Hekalu la Yerusalemu, kinyume cha uaminifu wa baba yake Hezekia.

Yosia alizaa watoto wa kiume wanne: Yohane, Eliakimu, Matania na Shalumu.

Kwanza Shalumu alimrithi Yosia kwa jina la Yehoahazi. lakini baada ya miezi miatu tu nafasi yake ilishikwa na Eliakimu kwa jina la Yehoyakimu, halafu na mtoto wa huyo, Yekonia; hatimaye alitawala Matania kwa jina la Sedekia. Huyo akawa mfalme wa mwisho wa Yuda kwa kushindwa na Babuloni aliyoisaliti, akapelekwa uhamishoni huko pamoja na Wayahudi wengi mwaka 586 KK.

Urekebisho

Kwa miaka 13 tu (622 - 609 K.K.) Yosia alifanya urekebisho wa kidini kuanzia Yerusalemu hadi kwa mabaki ya Waisraeli wa kaskazini, akizuia wote wasiabudu miungu mingine wala wasimtolee Mwenyezi Mungu sadaka nje ya hekalu la Yerusalemu. 

Kipindi hicho mji mkuu wa Ashuru uliangamizwa alivyotabiri kwa furaha nabii Nahumu (612 hivi K.K.).

Lakini Yosia alipokufa vitani kabla ya wakati mambo yakaharibika haraka sana, kwa sababu urekebisho ulitokana zaidi na juhudi zake binafsi, mbali ya kuungwa mkono na watu wachache kama nabii Yeremia.

Tanbihi

Marejeo
The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts for the possible role of Josiah in creation of the Bible.
Hertz J.H. (1936) The Pentateuch and Haftoras. Deuteronomy. Oxford University Press, London.
Friedman, R. (1987) Who wrote the Bible? New York: Summit Books

Viungo vya nje
Jewish Encyclopedia: Josiah
Catholic Encyclopedia: Josias
Jewish Virtual Library Josiah

Waliozaliwa 648 KK
Waliofariki 609 KK
Watu wa Biblia
Wafalme wa Yuda
Sedekia

Sedekia (kwa Kiebrania צִדְקִיָּהוּ, Tsidkiyyahu|Ṣiḏqiyyā́hû, "Haki yangu ni YHWH"; kwa Kigiriki Ζεδεκίας, Zedekías; kwa Kilatini Sedecias), alikuwa mfalme wa mwisho wa Yuda. 

Alikuwa mwana wa mfalme Yosia na kuitwa awali Matania.

Kisha kuwekwa madarakani na Nebukadneza II, mfalme wa Babuloni, kwa kiapo cha kuwa mwaminifu kwake, aliasi na kusababisha Yerusalem izingirwe tena na jeshi na hatimaye itekwe na kuteketezwa mwaka 597 KK. 

Ilitokea hivyo kwa sababu Sedekia alishindwa kutekeleza maelekezo aliyopewa na nabii Yeremia, ambaye utabiri wake ulitimia daima, lakini mfalme aliogopa mawaziri wake waliomuendesha walivyotaka. Kwa kushindwa kutii Neno la Mungu na kwa kuvunja kiapo chake, Biblia inamhukumu kwamba "alitenda yaliyo mabaya mbele ya Bwana". (2Fal 24:19-20; Yer 52:2-3)

Nebukadneza aliagiza watoto wote wa Sedekia wauawe mbele yake na hatimaye alimpofusha na kumpeleka uhamishoni Mesopotamia alipobaki hadi kufa.

Tanbihi

Viungo vya nje 

Watu wa Biblia
Wafalme wa Yuda
Historia ya Israeli
Trojany

Trojany ni kijiji cha Poland, katikati ya miji ya Wołomin na Warshawa katika wilaya ya Wołomin. Kina wakazi 490 (2014).

Poland
Yuda (ufalme)

Ufalme wa Yuda (kwa Kiebrania מַמְלֶכֶת יְהוּדָה, Mamlekhet Yehuda) ulikuwa nchi ya Mashariki ya Kati katika karne ya 10 KK hadi karne ya 6 KK.Mara nyingi unaitwa ufalme wa Kusini kwa sababu ulitokana na mgawanyiko wa Ufalme wa Israeli ulioendelea upande wa kaskazini.

Ufalme huo uliongozwa daima na ukoo wa Daudi, isipokuwa miaka 6 (842 KK - 837 KK) aliposhikwa utawala malkia Atalia, binti au dada wa mfalme wa Israeli Ahabu. Hata hivyo kwa muda mrefu watawala wa Yuda walikuwa vibaraka wa Ashuru au nchi nyingine za jirani.).

Hatimaye, chini ya mfalme Sedekia, mfalme Nebukadneza II wa Babuloni aliangamiza ufalme huo na mji mkuu wake, Yerusalemu, mwaka 587, akihamisha kwa awamu tatu wakazi wake hadi Mesopotamia. 

Mwaka 539 Koreshi Mkuu, mfalme wa Persia, aliteka Babuloni na kuruhusu Wayahudi warudi kwao, si tena kama ufalme, bali kama wilaya iliyoitwa Yehud, chini ya Zerubabeli, kitukuu wa Yekonia, wa pili kuanzia mwisho kati ya wafalme wa Yuda.

Tanbihi

Marejeo

 
 

Historia ya Israeli
Robert Ssentongo

Robert Ssentongo (amezaliwa 5 Juni 1986 mjini Kampala, Uganda) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania.

Viungo vya nje 

Wachezaji mpira wa Tanzania
Waliozaliwa 1986
Watu walio hai
Watu kutoka Kampala
Gerardus 't Hooft

Gerardus 't Hooft (amezaliwa 5 Julai, 1946) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza mambo ya nyota na ya kwanta. Mwaka wa 1999, pamoja na Martinus Veltman, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1946
Watu walio hai
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Martinus Veltman

Martinus Justinus Godefriedus Veltman (27 Juni 1931 - 2021) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza nadharia ya chembe za atomu. 

Mwaka wa 1999, pamoja na mwanafunzi wake Gerardus 't Hooft, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1931
Waliofariki 2021
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Zhores Alfyorov

Zhores Ivanovich Alfyorov (amezaliwa 15 Machi, 1930) alikuwa mwanafizikia na mwanasiasa kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza kidude cha elektroniki. Mwaka wa 2000, pamoja na Herbert Kroemer na Jack St. Clair Kilby, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1930
Wanasayansi wa Urusi
Wanasiasa wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Jack Kilby

Jack St. Clair Kilby (8 Novemba, 1923 - 20 Juni, 2005) alikuwa mhandisi umeme kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza na kutengenza vifaa vya umeme. Mwaka wa 2000, pamoja na Zhores Alfyorov na Herbert Kroemer, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1923
Waliofariki 2005
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Herbert Kroemer

Herbert Kroemer (amezaliwa 25 Agosti, 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani aliyehamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza kidude cha elektroniki. Mwaka wa 2000, pamoja na Zhores Alfyorov na Jack Kilby, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1928
Wanasayansi wa Ujerumani
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Eric Cornell

Eric Allin Cornell (amezaliwa 19 Desemba, 1961) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anachunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2001, pamoja na Carl Wieman na Wolfgang Ketterle, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1961
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Carl Wieman

Carl Edwin Wieman (amezaliwa 26 Machi, 1951) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza chembe za atomu, na pia amejitahidi kuboresha jinsi inavyofundishwa sayansi shuleni. Mwaka wa 2001, pamoja na Eric Cornell na Wolfgang Ketterle, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1951
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Wolfgang Ketterle

Wolfgang Ketterle (amezaliwa 21 Oktoba, 1957) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anachunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2001, pamoja na Carl Wieman na Eric Cornell, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1957
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Raymond Davis

Raymond Davis (14 Oktoba, 1914 - 31 Mei, 2006) alikuwa mwanafizikia na mwamakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Masatoshi Koshiba na Riccardo Giacconi, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1914
Waliofariki 2006
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Masatoshi Koshiba

Masatoshi Koshiba (amezaliwa 19 Septemba, 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza mambo ya nyota, pia anajulikana kwa kutatua fumbo la nyutrino za jua. Mwaka wa 2002, pamoja na Raymond Davis na Riccardo Giacconi, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1926
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Riccardo Giacconi

Riccardo Giacconi (amezaliwa 6 Oktoba, 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia aliyehamia Marekani baadaye. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei kutoka nyota. Mwaka wa 2002, pamoja na Raymond Davis na Masatoshi Koshiba, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1931
Wanasayansi wa Italia
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Alexei Abrikosov

Alexei Alexeyevish Abrikosov (amezaliwa 25 Juni, 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza usumaku. Mwaka wa 2003, pamoja na Vitali Ginzburg na Anthony Leggett, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1928
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Vitali Ginzburg

Vitali Lazarevich Ginzburg (4 Oktoba, 1916 - 8 Novemba, 2009) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza usumaku na mionzi kutoka nyota. Mwaka wa 2003, pamoja na Alexei Abrikosov na Anthony Leggett, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1916
Waliofariki 2009
Wanasayansi wa Urusi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Anthony Leggett

Anthony James Leggett (amezaliwa 26 Machi, 1938) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza halijoto chini. Mwaka wa 2003, pamoja na Alexei Abrikosov na Vitali Ginzburg, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1938
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Arusha F.C.

Arusha F.C. ni timu ya mpira wa miguu jijini Arusha, Tanzania.

Wachezaji

Maafisa wa klabu 

Vilabu vya mpira Tanzania
Arusha
Azam F.C.

Azam F.C. ni timu ya soka jijini Dar es Salaam inayoshiriki Ligi Kuu Tanzania Bara.

Historia
Azam F.C. imeanzishwa mwaka 2007 imepata kuwa Mabingwa mara moja katika ligi kuu ya Tanzania Vodacom wakibeba ubingwa huo mwaka 2012-2013 pia ni mabingwa mara moja wa kombe la mabingwa Afrika mashariki kombe la Kagame wakibeba mwaka 2015.

Wachezaji
<...>

Viungo vya nje 
 Official Site
 Azam FC Facebook Page
 Azam FC Twitter Page
 Azam FC Blog

Vilabu vya mpira Tanzania
Dar es Salaam
Wikipedia Zero

Wikipedia Zero ilikuwa mradi wa taasisi ya Wikimedia Foundation iliyolenga kuwapa watumiaji wa simu za mkononi nafasi ya kutumia Wikipedia bure yaani bila gharama kupitia simu zao.

Kazi ya mradi
Mradi huu ulianzishwa mwaka 2012.  

Lengo lake ni kuomba kampuni za mawasiliano kufungua Wikipedia bila gharama kwa wateja wao.

Hadi Mei 2014 Wikipedia Zero ilifaulu kupata nafasi hii katika nchi 29 kwa ushirikiano na makampuni ya simu 33.

Wikipedia Zero katika Afrika ya Mashariki
Katika Afrika ya Mashariki ni Kenya (Orange, Airtel na Safaricom), Uganda (Orange) na Rwanda (MTN) ambako makampuni mbalimbali ya simu yalifungua nafasi hii kwa wateja wao. Kampuni ya Orange inaruhusu pia watumiaji wake wa Kongo-Kinshasa kushiriki.

Historia
Wikipedia Zero ilianza nchini Malaysia Mei 2012. Nchi za Thailand na Saudia zilifuata. 

Nchini Afrika Kusini kampuni ya MTN ilikubali baada ya kupokea barua kutoka wanafunzi wa shule ya sekondari waliowahi kusikia kuhusu Wikipedia Zero nchini Kenya na kuomba makampuni ya simu ili wapewe nafasi hii ya kujisomea pia.

Mnamo Februari 2018, Wikimedia Foundation ilitangaza kuwa Wikipedia Zero itaachwa mwishoni mwa mwaka huo.

Marejeo

Viungo vya Nje

Wikipedia Zero kwenye tovuti ya Wikimedia Foundation

Wikipedia
Wikimedia Foundation
Erasto Nyoni

Erasto Edward Nyoni (alizaliwa 7 Mei 1988 jijini Dar es Salaam, ni mchezaji wa soka raia wa Tanzania, anayecheza eneo la kiungo mkabaji katika klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Tanzania (taifa stars).

Kazi katika ngazi ya timu ya taifa
Nyoni ni miongoni mwa wachezaji wanayoitumikia timu ya taifa ya Tanzania (Taifa Stars) katika michezo ya kimataifa.

Magoli katika michezo ya kimataifa
 Alama na matokeo yanaorodhesha magoli aliyoifungia Tanzania.

Marejeo

Viunga vya nje

Wachezaji mpira wa Tanzania
Waliozaliwa 1988
Watu walio hai
Watu kutoka Dar es Salaam
Brian Umony

Brian Umony (alizaliwa 12 Desemba 1988 mjini Jinja, Uganda) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka nchini Uganda, ambaye anaichezea klabu ya Azam F.C. nchini Tanzania tangu mwaka 2013.

Viungo vya nje 

SUFC Profile 
transfermarkt.co

Wachezaji mpira wa Uganda
Waliozaliwa 1988
Watu walio hai
Aggrey Morris

Aggrey Morris (alizaliwa 12 Machi 1984 mjini Zanzibar, Tanzania) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania.

Viungo vya nje 
 

Wachezaji mpira wa Tanzania
Waliozaliwa 1984
Watu walio hai
Watu kutoka Zanzibar
Dini nchini Kenya

Dini nchini Kenya kwa jumla zinaishi kwa amani, ingawa miaka ya hivi karibuni baadhi ya Wakristo waliuawa na wafuasi wa Al Shabaab.

Upande wa takwimu, kulingana na sensa ya mwaka 2009, asilimia 82.5 ya wakazi wa Kenya walikuwa Wakristo (asilimia 47.4 Waprotestanti, asilimia 23.3 Wakatoliki, asilimia 11.8 Wakristo wa madhehebu mengine mbalimbali), asilimia 11.1 ni Waislamu, asilimia 1.6 ni wafuasi wa dini za jadi, asilimia 1.7 ni wa makundi mengine ya dini, na asilimia 2.4 wanadai hawana uhusiano na dini yoyote ile.

Ukristo

Uislamu

Asilimia 60 ya idadi ya Waislamu huishi katika uliokuwa Mkoa wa Pwani, wakiwa asilimia 50 ya jumla ya wakazi wake.

Kaskazini mashariki mwa Kenya kuna takribani asilimia tisini na nane ya Waislamu hasa Wasomali na Waborana.

Marejeo

Viungo vya nje

Kenya
Kenya
Khamis Mcha Khamis

Khamis Mcha Khamis (alizaliwa 1 Oktoba 1989 mjini Zanzibar, Tanzania) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania.

Wachezaji mpira wa Tanzania
Waliozaliwa 1989
Watu walio hai
Watu kutoka Zanzibar
Nyansurumunti

Nyansurumunti ni kijiji kimoja kati ya vijiji vinne vinavyounda kata ya Kisaka katika wilaya ya Serengeti, mkoa wa Mara) ambavyo ni hicho pamoja na Borenga, Nyiboko na Buchanchari.

Kijiji hiki kimepakana na kijiji cha Buchanchari kwa upande wa mashariki. Kwa upande wa kaskazini kimepakana na bonde la mto Mara. 

Vitongoji vya kijiji hiki ni Nyanchoka, Machita, Kobetimo, Kobiroga na Machegechege. 

Wakazi wa kijiji hiki ni kabila la Wangoreme.

Kwa upande wa maendeleo  kijiji hiki hakipo nyuma sana ukilinganisha na Borenga na Nyiboko ambavyo vimepiga hatua zaidi ya maendeleo.

Wakazi wengi wa kijiji ni wakulima na hulima mahindi (katika bonde la mto Mara), mtama, ulezi, viazi na mhogo kwa ajili ya chakula.

Kijiji hiki kina koo za Waghitare, Wabhusawe, Wanguku n.k. 

Vyama vya siasa ambavyo ni maarufu katika kijiji hiki ni CCM, Chadema & CUF.

Mwaka 2014 chama tawala katika kijiji hiki kilikuwa CCM. Kikabadilika kuwa Chadema mwaka wa 2015.

Mara baada ya uhuru kiongozi aliyetawala kwa taratibu za (wanangwa) aliitwa Azaria Ghisabo Maro 

Baadhi ya wanasiasa wengine maarufu katika kijiji hicho ni Thobias Makindi na Mwikwabe Chacha.

Baadhi ya wenyeviti waliowahi kuongoza kijiji hiki ni Mwikwabe Chacha Wandera, Anicet Makori, Saghi Kitang'ita Saghi n.k. 

Pia kijiji kima timu ya mpira wa miguu iitwayo Nyuki Sports Club.

Mkoa wa Mara
Wilaya ya Serengeti
David Gross

David Jonathan Gross (amezaliwa 19 Februari, 1941) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2004, pamoja na David Politzer na Frank Wilczek, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1941
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
David Politzer

Hugh David Politzer (amezaliwa 31 Agosti, 1949) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2004, pamoja na David Gross na Frank Wilczek, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1949
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Frank Wilczek

Frank Anthony Wilczek (amezaliwa 15 Mei, 1951) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2004, pamoja na David Gross na David Politzer, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1951
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Roy Glauber

Roy Jay Glauber (amezaliwa 1 Septemba, 1925) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza sifa za kwanta kuhusu nuru. Mwaka wa 2005, pamoja na John Hall na Theodor Hänsch, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1925
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
John Hall

John Lewis Hall (amezaliwa 21 Agosti, 1934) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza spektroskopia. Mwaka wa 2005, pamoja na Roy Glauber na Theodor Hänsch, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1934
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Theodor Hänsch

Theodor Wolfgang Hänsch (amezaliwa 30 Oktoba, 1941) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa amechunguza spektroskopia. Mwaka wa 2005, pamoja na Roy Glauber na John Hall, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1941
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
John Mather

John Cromwell Mather (amezaliwa 7 Agosti, 1946) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza kosmolojia. Mwaka wa 2006, pamoja na George Smoot, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1946
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
George Smoot

George Fitzgerald Smoot III (amezaliwa 20 Februari, 1945) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza kosmolojia. Mwaka wa 2006, pamoja na John Mather, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1945
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Peter Grünberg

Peter Andreas Grünberg (amezaliwa 18 Mei, 1939) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa amechunguza usumaku. Mwaka wa 2007, pamoja na Albert Fert, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1939
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Albert Fert

Albert Fert (amezaliwa 7 Machi, 1938) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa amechunguza usumaku. Mwaka wa 2007, pamoja na Peter Grünberg, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1938
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Makoto Kobayashi

Makoto Kobayashi (amezaliwa 7 Aprili, 1944) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Toshihide Maskawa na Yoichiro Nambu, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1944
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Toshihide Maskawa

Toshihide Maskawa (amezaliwa 7 Februari, 1940) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Yoichiro Nambu, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1940
Wanasayansi wa Japani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Yoichiro Nambu

Yoichiro Nambu (amezaliwa 18 Januari, 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Japani aliyehamia Marekani baadaye na kukata uraia wa Marekani mwaka wa 1970. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2008, pamoja na Makoto Kobayashi na Toshihide Maskawa, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1921
Wanasayansi wa Japani
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Wamisionari wa Afrika

Wamisionari wa Afrika (kirefu Wamisionari wa Bibi Yetu wa Afrika, kifupi zaidi M. Afr.) ni jina rasmi la shirika la kimisionari la Kanisa Katoliki linalojulikana kwa Kiingereza kama "White Fathers" (kwa Kifaransa "Pères Blancs"), kutokana na rangi ya kanzu yao.

Lilianzisha mwaka 1868 na Charles Martial Lavigerie (1825-1892), askofu mkuu wa kwanza wa Algiers, Aljeria, ambaye baadaye akawa kardinali.

Lengo lilikuwa hasa uinjilishaji wa bara la Afrika, na kweli wanashirika walijitosa kufanya kazi kubwa ambayo inaendelea hata leo, ambapo lina mapadri kama 1,500.

Kisheria leo ni shirika la maisha ya kitume. Wanashirika hawaweki nadhiri kama watawa, ila kiapo cha kufanya umisionari kwa Waafrika hadi kifo chao.

Kwa agizo la mwanzilishi wao wanatakiwa kuishi katika jumuia yenye wamisionari kutoka nchi mbalimbali na kutumia hata kati yao lugha ya wenyeji.

Barua ya Lavigerie ya mwaka 1886 kwa Papa Leo XIII inasema: "Wao wanataka utawala, utaalamu na uchumi. Sisi basi, tujitahidi kuleta Ukristo na uhuru wa kweli. Afrika iwe nchi ya Waafrika, nao Waafrika wasigeuzwe kuwa Wazungu weusi." .

Tanbihi

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi
 Missionaries of Africa in West Africa
 Missionaries of Africa UK
 Register to the Photograph Collection of the White Fathers (Society of Missionaries of Africa) , National Anthropological Archives, Smithsonian Institution

Wamisionari
Historia ya Afrika
Charles Kao

Sir Charles Kuen Kao (amezaliwa 4 Novemba, 1933 mjini Hong Kong) ni mwanafizikia aliye na uraia wa nchi mbili, Marekani na Uingereza. Hasa amechunguza mawasiliano kupitia nuru. Mwaka wa 2009, pamoja na Willard Boyle na George E. Smith, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 2010 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

Waliozaliwa 1933
Wanasayansi wa Uingereza
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Willard Boyle

Willard Sterling Boyle (19 Agosti, 1924 - 7 Mei, 2011) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada aliyepata uraia wa Marekani pia. Hasa amechunguza vipitishi vya umeme. Mwaka wa 2009, pamoja na Charles Kao na George E. Smith, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1924
Waliofariki 2011
Wanasayansi wa Kanada
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
George E. Smith

George Elwood Smith (amezaliwa 10 Mei, 1930) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza vipitishi vya umeme na leza. Mwaka wa 2009, pamoja na Charles Kao na Willard Boyle, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1930
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Andre Geim

Sir Andre Konstantin Geim (amezaliwa 21 Oktoba, 1958) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi aliyeshika uraia wa Uingereza na Uholanzi. Hasa amechunguza grafini. Mwaka wa 2010, pamoja na Konstantin Novoselov, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 2012 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

Waliozaliwa 1958
Wanasayansi wa Uingereza
Wanasayansi wa Uholanzi
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Konstantin Novoselov

Sir Konstantin Sergeyevich Novoselov (amezaliwa 23 Agosti, 1974) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Urusi; pia amepata uraia wa Uingereza. Hasa amechunguza grafini. Mwaka wa 2010, pamoja na Andre Geim, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 2012 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

Waliozaliwa 1974
Wanasayansi wa Urusi
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Kriketi

Kriketi   (ing. cricket, tamka krikit) ni aina ya michezo ya timu inayopendwa hasa katika nchi zenye urithi wa utamaduni wa Uingereza kama vile nchi za Jumuiya ya Madola (Australia, Uhindi, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Afrika Kusini au New Zealand na mengine) na katika nchi kadhaa ina sifa ya kuwa mchezo wa kitaifa.

Kriketi ni mchezo kati ya timu mbili unaoendelea kwa zamu kati yao. Kwa kawaida kila timu huwa na zamu 1 au 2.

Wanacheza kwenye uwanja mwenye sehemu mbili:
mstatili unaoitwa „cricket pitch“ mwenye urefu wa mita 20.12 (yard 22) na upana wa mita 3.05 (futi 10)
pitch hii iko ndani ya uwanja  usio na vipimo maalumu, kwa kawaida mwenye umbo la mviringo au yai mwenye kipenyo cha  mita 137 hadi 150.

Kila upande wa mstatili wa  „pitch“  kuna mafimbo matatu yaliyowekwa katika ardhi yanayobeba mafimbo madogo juu yao. Uundaji huu huitwa „wiketi“. 
Timu moja inapelekea mwanamichezo mmoja mbele anayetupa mpira mdogo. Timu nyingine inamsimamija mpiganaji fimbo dhidi yake anayejaribu 

Kila timu huwa na zamu ya kutupa mpira mdogo kwa wiketi ilhali timu nyingine inajaribu kutetea wiketi kwa kurudisha mpira kwa kuipiga kwa fimbo.  Wale wanaotupa  mpira hupeleka wachezaji 11 uwanjani wanaitwa “bowler”. 

Wale wa timu yingine wanaojaribu kurudisha mpira kwa kuupiga kwa fimbo waitwa “batter” au “batsman” wanapeleka wachezaji 2 tu (wengine wanaingia kwenye zamu ujao). 

Mwanzoni washambulizi wa “bowler” yaani wanaotupa mpira wako karibu na wiketi upande mmoja. Akina “batter” wa timu nyingine wako mmoja-mmoja kila upande karibu na wiketi.

Mtupa mpira analenga mpira kwa wiketi.  Mpiga fimbo anajaribu kugonga mpira na kuirudisha. Akifaulu wachezaji wa timu nyingine wanakimbia kukamata mpira, kuushika na kuutupa tena kwa wiketi. Katika muda ambako wanafuata mpira uliopo mbali na “pitch” mpiganaji anaweza kukimbia kwa wiketi nyingine na kurudi tena, na kurudia yote wakichelewa kurudisha mpira. Kila mbio baina ya wiketi inaleta maksi kwao.

Wakati mchezaji wa mabowler amekamata mpira anairusha kwa batter upande mwingine. Kuna sheria namna gani kurusha mpira. 

Wakati mpiga fimbo anakosea anatoka,  na mchezaji mwingine wa timu yake anaingia kama mpiganaji.  Baada ya mabadiliko 10 zamu inakwisha, na timu zinabadilishana kazi.

michezo
Boko Haram

Boko Haram ni kundi la Waislamu wenye itikadi kali kaskazini mwa Nigeria; lina mwelekeo wa kijihadi na kutumia mbinu za ugaidi. Kutoka Nigeria wameingia pia katika nchi jirani za Chadi, Niger na Kamerun ya Kaskazini.

Jina
Jina "Boko Haram" linatokana na lugha ya Kihausa likimaanisha "vitabu ni haramu" yaani "elimu ya kimagharibi ni haramu au dhambi".

Historia
Boko Haram ilianzishwa na Yusuf Mohamed mwaka 2002 na inalenga kuanzisha dola la Kiislamu katika nchi Nigeria ambako sharia ni sheria ya pekee.

Tangu mwaka 2010 kundi hilo linatumia jina rasmi la ‏جماعة أهل السنة للدعوة والجهاد‎, jamāʿat ahl as-sunna li-d-daʿwa wa-l-ǧihād, yaani "jumuiya ya watu wa Sunna kwa ajili ya uenezaji (wa Uislamu) na jihadi".
 

Imekadiriwa ya kwamba mapigano yaliyoanzishwa na Boko Haram au kutekelezwa dhidi yake yamesababisha vifo vingi, Rais wa Nigeria Jonathan Goodluck alidai Mei 2014 kuwa kundi lilisababisha vifo vya watu 12,000 na wajeruhiwa kwa maisha 8,000. 

Baada ya kushambulia shule, vituo vya polisi,makanisa na ofisi za serikali kundi lilitoa tamko mwaka 2012 kuwa linawapa Wakristo wote nafasi ya siku 3 kuondoka kaskazini mwa Nigeria au watauawa. Tangu tangazo lile mashambulio yameongezeka. Hawashambulii Wakristo na mapolisi pekee lakini pia idadi kubwa ya Waislamu ambao ndio wakazi wengi kaskazini.

Mnamo Aprili 2014 kundi la Boko Haram likashambulia mji wa Chibok katika jimbo la Borno, likaweka moto na kuharibu nyumba 170 na kuingia shule ya sekondari walipokamata wasichana zaidi ya 200, Tarehe 6 Mei 2014, wasichana wengine 8 walitekwa na watu wenye silaha wanaofikiriwa kuwa wa kundi hilohilo. 
Kiongozi wa Boko Haram, Shekau alitisha kuwauza mabinti kama watumwa.
 
Tarehe 12 Mei 2014 video ya Boko Haram ilidai kuwa mabinti wote waweongokea Uislamu na watashikwa hadi wafungwa wa Boko Haram waliomo mkononi mwa serikali watakapoachishwa na kuwekwa huru. .

Tanbihi

Ugaidi
Historia ya Nigeria
Uislamu nchini Nigeria
Nge-mjeledi kibete

Nge-mjeledi vibete (kutoka Kiing. microwhip scorpion) ni arithropodi wa oda Palpigradi katika ngeli Arachnida wafananao na nge-mjeledi wadogo kabisa. Kwa kadiri urefu wao ni mm 1-1.5 na mm 3 ni urefu mkubwa kabisa. 
Kama arakinida wote wana miguu minane, lakini jozi ya kwanza imekuwa kama maungo ya hisi. Kwa upande mwingine pedipalpi hutumika kwa kutembea, kwa hivyo inaonekana kama wadudu hawa wana miguu kumi. Mjeledi wa jina lao ni aina ya mkia mrefu na mwembamba wenye manyoya; urefu wake uneweza kuwa sawa na urefu wa kiwiliwili. Kama kawaida kiwiliwili kina sehemu mbili: kefalotoraksi (cephalothorax: kichwa na kidari) na fumbatio. Nge-mjeledi vibete hawana macho na kwa kawaida hawana maungo ya kupumua; hupata oksijeni kupitia kutikula (“ngozi”) yao kwa ajili ya ukubwa wao mdogo sana. Lakini spishi kadhaa zina vifuko fumbationi vinavyofanana na mapafu. Wadudu hawa huishi katikati ya chembe za ardhi ambapo hula vijidudu na viani.

Spishi za Afrika
 Allokoenenia afra
 Eukoenenia angolensis
 Eukoenenia ankaratrensis
 Eukoenenia antanosa
 Eukoenenia bara 
 Eukoenenia berlesei
 Eukoenenia chartoni
 Eukoenenia deceptrix
 Eukoenenia delphini
 Eukoenenia depilata
 Eukoenenia fossati
 Eukoenenia hesperia
 Eukoenenia lauteli
 Eukoenenia lawrencei
 Eukoenenia machadoi
 Eukoenenia maroccana
 Eukoenenia meridiana
 Eukoenenia necessaria
 Eukoenenia sakalava
 Eukoenenia trehai
 Koeneniodes frondiger
 Koeneniodes madecassus
 Koeneniodes malagasorum
 Triadokoenenia millotorum

Nge-mjeledi vibete
Shirika kwa Ukoloni wa Kijerumani

Shirika kwa Ukoloni wa Kijerumani (kwa Kijerumani Gesellschaft für Deutsche Kolonisation, GfdK; kwa Kiingereza "Society for German Colonization") lilikuwa shirika la binafsi nchini Ujerumani lililoweka msingi kwa koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani katika eneo la Tanzania ya leo.

Kuundwa na shabaha
Shirika lilianzishwa tarehe 28 Machi 1884 na Karl Peters na Wajerumani wengine waliotaka Ujerumani kuingia kati ya mataifa yenye koloni. Shabaha ya shirika ilikuwa kuanzisha makoloni ya Kijerumani katika maeneo nje ya Ujerumani.

Msafara wa Afrika ya Mashariki
Baada ya kuundwa kwa shirika tume lake lilisafiri Zanzibar mwaka huohuo wa 1884 kwa shabaha ya kujipatia maeneo kwenye bara la Afrika. Wajumbe wa tume hili walikuwa Karl Peters, Joachim von Pfeil na Karl Jühlke. Kutoka Unguja Peters alivuka bahari akafika Saadani. Kutoka hapa aliendelea sehemu za ndani zaidi alipoanza kufahamiana na machifu katika Useguha, Nguru, Usagara na Ukami aliohamasisha kuweka alama zao kwenye karatasi zenye matini ya kuwa, walikabishi haki zao za kiutawala na kiuchumi kwa shirika. Kuna uhakika ya kwamba machifu wenyewe hawakuelewa maana ya karatasi hizi wala hawakuwa na madaraka yaliyopelekwa kwa shirika la ukoloni.

Hati ya ulinzi na kuundwa kwa Kampuni ya kikoloni
Baada ya kurudi Ujerumani mwaka 1885 Peters alitumia "mikataba" hii kwa kupata "hati ya ulinzi" ya serikali ya Ujerumani kwa ajili ya kazi ya shirika katika maeneo husika. Baada ya kupewa hati ya ulinzi Peters aliunda shirika mpya la Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki na kupeleka haki za shirika kuhusu maeneo ya Kiafrika kwake.

Viungo vya nje 
 Deutsches Kolonial-Lexikon (1920) 
 Deutsch-Ostafrika

Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Historia ya Tanzania
Saul Perlmutter

Saul Perlmutter (amezaliwa 22 Septemba, 1959) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza uenezi wa ulimwengu wa nyota. Mwaka wa 2011, pamoja na Brian Schmidt na Adam Riess, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1959
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Brian Schmidt

Brian Paul Schmidt (amezaliwa 24 Februari, 1967) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani aliyehamia Australia mwaka wa 1994. Hasa amechunguza uenezi wa ulimwengu kupitia kwa nyota. Mwaka wa 2011, pamoja na Saul Perlmutter na Adam Riess, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1967
Wanasayansi wa Marekani
Wanasayansi wa Australia
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Adam Riess

Adam Guy Riess (amezaliwa 16 Desemba, 1969) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza uenezi wa ulimwengu kupitia kwa nyota. Mwaka wa 2011, pamoja na Saul Perlmutter na Brian Schmidt, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1969
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Ioni

Ioni ni neno la fani ya kemia kwa ajili ya atomi au molekuli yenye chaji ya umeme.

Hali hii inatokea kama atomi au molekuli imepokea au kupotewa na elektroni kwa hiyo kuwa na ziada au upungufu wa elektroni kulingana na hali yake ya kawaida.

Sababu za atomi kuwa na chaji hasi au chanya
Katika hali ya kawaida atomi haina chaji umeme kwa sababu ndani yake chaji tofauti zinajibatilisha yenyewe. Hii ni kweli pia kwa molekuli ambazo si kingine ila maungano ya atomi.

Atomi hujengwa na protoni, neutroni na elektroni. Protoni huwa na chaji umeme chanya, elektroni ni hasi na neutroni haina chaji. 

Hali ya kawaida ya kila atomi ni uwiano sawa kati ya protoni (chanya) zinazofanya kiini cha atomi na elektroni (hasi) zinazozunguka kiini hicho. 

Njia zinazotumiwa na elektroni zikizunguka kiini huitwa mizingo elektroni. Mizingo elektroni hufuatana kama maganda ya kitunguu. Tabia ya kikemia ya elementi inategemea hali ya mzingo wa nje. Atomi ambayo mzingo wa nje una elektroni nane zimetosheleka, ziko katika hali thabiti yaani hazina hamu ya kupokea au kuachana na elektroni. Lakini nyingi huwa na idadi ndogo kuliko nane kwenye mzingo wa nje na kwa hiyo zinalenga kuingia katika hali thabiti ama kwa kuvuta elektroni kwao na kukamilisha nane au kuachana na elektroni ili kuondoa mzingo wa nje usio kamili.

Anioni na kationi
Kwa hiyo ioni hutofautishwa katika aina mbili ambazo ni kationi na anioni.

Kationi ni ioni chanja yaani ni atomi / molekuli iliyotoa elektroni. Katika chombo cha elektrolisisi huvutiwa kwenye kathodi.

Anioni ni ioni hasi yaani atomi / molekuli iliyoongezwa elektroni. Katika chombo cha elektrolisisi huvutiwa kwenye anodi.

Viungo vya Nje
http://www.chem4kids.com/files/atom_ions.html

Atomi
Kemia
Besi (kemia)

Kwa sauti ya chini tazama hapa: Besi

Besi ni dutu ya kikemia yenye uwezo wa kupokea ioni ya hidrojeni (H+) kutoka kwa dutu nyingine inayoitwa asidi. Tokeo la mmenyuko huo ni chumvi pamoja na maji.

Katika myeyusho wa maji besi hufanya ioni za hidroksidi (OH−) zinazoongeza thamani pH ya myeyusho. Ioni za hidroksidi ni kampaundi zinazotoa protoni kutoka asidi kwa kuunda molekuli ya maji. Kwa hiyo besi ni kinyume cha asidi na besi inaweza kubatilisha asidi - na pia kinyume.

Kemia
Besi

Kwa dutu la kikemia tazama hapa: Besi (kemia)

Besi ni sauti ya chini katika muziki. Kifizikia besi huelezwa kuwa sauti yenye marudio kati ya hertz 0 hadi 150.

Marudio ya chini hupokelewa na binadamu siyo kupitia masikio pekee bali kwa mwili wote. Kwa hiyo hata watu viziwi wanasikia sauti za besi wanaweza kucheza kwa muziki yenye besi.

Katika muziki kuna ala za pekee kwa ajili ya besi kama vile gitaa ya besi au ngoma kubwa. Ala kadhaa kama piano au kinanda huwa na sauti za juu hadi besi.

Muziki
Sauti
Mapera (Mbinga)

Kwa matunda yenye jina hili angalia makala kuhusu Pera

Mapera ni jina la kata ya Wilaya ya Mbinga katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania yenye postikodi namba  57432 .. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,513 waishio humo.

Mapera ni kata mpya iliyoanzishwa mwaka 2010 baada ya kuigawa kata ya Maguu. Kabla ya kupandishwa hadhi na kuwa kata Mapera ilikuwa ni kijiji kimojawapo cha kata ya Maguu.

Kata ya Mapera inaundwa na vijiji vya Mkinga , Kihongo, Lukanzauti na Mapera yenyewe ambayo ni makao makuu ya kata.

Wakazi wa Mapera ni wa kabila la Wamatengo.

Marejeo

Mkoa wa Ruvuma
Wilaya ya Mbinga
Pera

Kwa maana mengine ya jina hili angalia Pera (maana)

Pera ni tunda la mpera.

Kulingana na aina ya mpera, tunda lina urefu wa sentimita 4 hadi 12. Ladha inaweza kufanana kiasi na ganda la limau lakini si kali vile.

Ngozi ya tunda inaweza kuwa nene au nyembamba, wakati mwingine huwa na ladha chungu. Rangi ya tunda ni kibichi kabla ya kuiva, tangu kuiva huwa njanonjano.
Nyama yake hutokea kwa ladha baina ya chachu na tamu, rangi yake baina nyeupe hadi nyekundu. 

Katikati kuna mbegu nyingi ambazo ni ndogo na ngumu.

matunda
Mkarafuu na jamaa
Serge Haroche

Serge Haroche (amezaliwa 11 Septemba, 1944) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa amechunguza chembe za nuru na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2012, pamoja na David J. Wineland, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1944
Wanasayansi wa Ufaransa
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
David J. Wineland

David Jeffrey Wineland (amezaliwa 24 Februari, 1944) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza chembe za nuru na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 2012, pamoja na Serge Haroche, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1944
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Francois Englert

Francois Baron Englert (amezaliwa 6 Novemba, 1932) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ubelgiji. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2013, pamoja na Peter Higgs, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1932
Wanasayansi wa Ubelgiji
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Peter Higgs

Peter Ware Higgs (amezaliwa 29 Mei, 1929) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa amechunguza chembe za atomu. Mwaka wa 2013, pamoja na Francois Englert, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Waliozaliwa 1929
Wanasayansi wa Uingereza
Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Joseph Murray

Joseph Edward Murray (1 Aprili, 1919 – 26 Novemba, 2012) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa uhamishaji wa kwanza wa figo uliofaulu mwaka wa 1954. Mwaka wa 1990, pamoja na Donnall Thomas alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1919
Waliofariki 2012
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Donnall Thomas

Edward Donnall Thomas (15 Machi, 1920 – 20 Oktoba, 2012) alikuwa daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhamishaji wa uboho wa mifupa ili kutibu kansa wa damu. Mwaka wa 1990, pamoja na Joseph Murray alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1920
Waliofariki 2012
Wanasayansi wa Marekani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Erwin Neher

Erwin Neher (amezaliwa 20 Machi, 1944) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza chembe hai. Mwaka wa 1991, pamoja na Bert Sakmann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1944
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Bert Sakmann

Bert Sakmann (amezaliwa 12 Juni, 1942) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza chembe hai. Mwaka wa 1991, pamoja na Erwin Neher alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.

Waliozaliwa 1942
Wanasayansi wa Ujerumani
Tuzo ya Nobel ya Tiba
Vivumishi vya kumiliki

Vivumishi vya kumiliki ni maneno yanayotoa taarifa ya kujulisha umiliki wa nomino. Maneno hayo hujulisha kuwa nomino hiyo iliyotajwa ni mali ya nani.

Mchanganuo
Mashina ya vivumishi vya kumiliki yanajikita katika nafsi:

Mifano

Nafsi ya kwanza:
Nyumba yangu imebomoka - umoja
Shamba langu limelimwa - umoja
Mtoto wetu amepotea - wingi wake

Nafsi ya pili:
Nyumba yako imebomoka - umoja
Shamba lako limelimwa - umoja
Mtoto wenu amepotea - wingi wake

Nafsi ya tatu:
Nyumba yake imebomoka - umoja
Shamba lake limelimwa - umoja
Mtoto wao amepotea - wingi wake

Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Isimu
Sarufi
Fofota

Fofota (kwa Kiingereza pulp) ni sehemu ya ndani ya jino.

Inafanywa na tishu laini na seli hai, hasa neva na mishipa ya damu. Inaenea katika uwazi uliopo katika dentini ya jino.
 
Kama enameli ya jino na dentini ina kitundu basi fofota inaathiriwa moja kwa moja na baridi, joto na bakteria ya kinywani na kuleta maumivu makali.

meno
Enameli ya jino

Enameli ya jino ni sehemu ya jino inayoonekana tukifungua kinywa. Ni dutu ya ufupa mgumu sana inayofunika na kulinda kichwa cha jino au tajino. 

Enameli hii inapatikana kwa meno ya binadamu na wanyama wengi pamoja na samaki kadhaa. 

Enameli inaweza kuharibika kwa ajali, kutafuna vitu vigumu (kama kung'ata jiwe ndani ya chakula) au kutokana na vyakula na vinywaji vyenye sukari nyingi vinavyosababisha karisi (kuoza kwa meno).

meno
Tajino

Tajino  ni jina la kichwa cha jino katika elimu ya uganga wa meno. Neno limebuniwa kwa kuunganisha maneno "taji" na "jino" .

Sehemu ya tajino inafunikwa kwa enameli ya jino ambayo inafanya uso mgumu wa jino wenye kazi ya kutafuna vyakula.

Kama tajino imeharibika daktari wa meno anaweza kuitengeza kwa kuongeza tajino bandia akitumia aina za saruji ya meno kama maligamu au metali.

Tanbihi

Marejeo
Ash, Major M. and Stanley J. Nelson. Wheeler’s Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion. 8th edition. 2003.  ISBN 0-7216-9382-2.

 

Meno
Kizizi cha jino

Kizizi cha jino ni sehemu ya jino iliyopo chini ya kichwa cha jino au tajino. Kizizi kinashika jino katika taya.

Kizizi hufunikwa kwa sementi ya jino na kinajengwa kwa dentini ambayo ni aina ya mfupa.

Kwa kawaida vizizi vya jino vinaishia kwenye ncha kali na kuwa na urefu mara mbili kama tajino.

Kwenye ncha ya kizizi (kwa Kilatini apex dentis) kuna tundu (kwa Kilatini Foramen apicale dentis) ambako fofota yaani neva na mishipa ya damu vinaingia ndani ya uwazi wa jino. Kiingilio hiki cha mishipa huitwa pia kanali ya jino.

meno
Taya

Taya (pia utaya; kwa Kiingereza: jaw) ni sehemu ya muundo wa kinywa cha wanyama wengi. Kazi yake ni kushika na kuhamisha chakula mara nyingi pamoja na kukikatakata.

Mataya ya vertebrata
Kwenye vertebrata (au wanyama wenye uti wa mgongo) mataya yanajengwa kwa mfupa au gegedu na kupatikana kwa jozi, yaani taya la chini na taya la juu. Kwa spishi nyingi huwa na meno. 

Kwenye wanyama wenye miguu minne mifupa ya taya la juu imeunganishwa na mifupa ya fuvu ya ubongo. Taya la chini linaunganishwa kwa njia mbalimbali na taya la juu. Nyoka zinaweza kuachana mataya yote mawili kabisa na hivyo kumeza hata windo kubwa sana. 

Kwenye mamalia taya la chini hushikwa kwa kiungo imara na taya la juu na mfumo huu unaweka mipaka kwa uwezo wa kufungua kinywa.

Mataya ya arithropodi

Kwenye arithropodi kama wadudu mataya yako kando ya kinywa na yamejengwa kwa chitini. Yanashika chakula, pia wanyama wadogo wengine wanaowindwa na kukipasua.

Shida za taya
Shida zinazokumba taya ni kama jaw pain ambapo unapatwa na maumivu kwa mataya. Hili laweza kuwa limesababishwa na: ajali uliyopata na taya zako zikaumizwa, sinuses au mshtuko wa moyo (heart attack). Pia misuli inayoshikilia taya yaweza kuwa imeumia. 

Kuna watu pia huzaliwa na taya zisizo laini. Endapo unapatwa na shida za taya kama vile kutokuwa laini basi waweza kumuuliza daktari wa meno akuwekee vifaa vya chuma vinavyofungamishwa na kushikisha meno ili mtu aweze kuuma vitu au hata taya zake zinyooke (kwa Kiingereza: dental braces).  

Kiunzi
Kinywa
Mifupa
Vitundu vya mataya

Vitundu vya mataya (kwa Kilatini alveolus dentalis, kwa Kiingereza dental alveolus) ni nafasi katika mataya zinazoshika vizizi vya meno.

Pamoja na sementi ya meno na ufizi wa meno vitundu hivi ni sehemu ya mfumo unaoshika jino mahali pake tayani.

 

meno
Dentini

Dentini (kwa Kiingereza dentine) ni jina la aina ya mfupa wa pekee unaojenga sehemu kubwa ya jino. 

Kwa kawaida hufunikwa kwa enameli ya jino upande wa kichwa cha jino (au tajino) na simiti kwenye sehemu ya kizizi cha jino.

meno
Sementi ya meno

Sementi ya jino (kutoka Kilatini cementum) ni dutu inayofanana na aina ya mfupa na kufunika uso wa dentini ya kizizi cha jino. Ni ganda jembamba linalotunza dentini na kuishika katika ufizi wa meno na kitundu cha taya.

Sementi hii inafanywa hasa kwa kampaundi ya kalisi inayoitwa apatiti hidroksili (Ca5[OH|(PO4)3]). Kama kampaundi zote za kalisi inaweza kuyeyushwa kwa asidi na hivi uchafu mdomoni unaoruhusu kustawi kwa bakteria zinazotengeneza asidi ni hatari kwa afya ya meno. 

Ndiyo sababu ya umuhimu wa kupiga mswaki na kusafisha meno mara kwa mara, hasa kwa watu wanaotumia sukari katika chakula na vinywaji.

Sementi hii inaendelea kujengwa upya na seli za pekee. 

 

meno
Ufizi wa meno

Ufizi wa meno (kwa Kilatini gingiva; kwa Kiingereza gum) ni tishu laini inayofunika mataya ndani ya kinywa.

Inaziba hasa nafasi kati ya kizizi cha jino na kitundu cha taya.

Tofauti na tishu laini ya midomo na mashavu, ufizi unashikana na mfupa wa mataya chini yake. 

Ufizi ulio mzima unaonyesha kwa kawaida rangi ya waridi lakini kwa watu wenye ngozi nyeusinyeusi inaweza kuwa pia na kiwango cha melanini.

Kutokea kwa madoa nyekundu, nyeupe na buluu ni alama ya magonjwa yanayohitaji kuangaliwa na daktari wa meno.

 

meno
kinywa
Rangi ya waridi

Rangi ya waridi au pinki (kutoka ing. pink) ni nyekundu isiyoiva yenye nyeupe ndani yake.

Katika tamaduni kadhaa hutazamiwa kama rangi ya kike. 

Maua ya waridi huwa na rangi hii kiasili lakini kuna pia waridi yenye rangi tofauti.
 

Rangi
Daktari wa meno

Daktari wa meno ni tabibu aliyesoma uganga wa meno hasa. Anahusika na utambuzi, kinga na tiba ya magonjwa kinywani, si meno pekee.

Katika nchi nyingi za dunia daktari huyu anapaswa kusoma kwenye chuo kikuu angalau hadi kiwango wa bachelor. Nchi nyingine zinatambua pia masomo kwenye vyuo vya pekee visivyofikia kiwango hiki.

Masomo yako pamoja na tiba kwa jumla maana misingi ya elimu ya mwili, magonjwa na madawa ni sawa kwa matabibu wa kila aina.

Daktari wa meno anatakiwa kujua hasa kazi ya mkononi ya kushughulika vifaa vya kiganga kwa ajili ya kutoboa na kujaza meno.

Baada ya masomo ya kimsingi daktari wa meno anaweza kuendelea kusoma na kuwa bingwa katika fani kama mpasuaji wa meno, mpasuaji wa taya, redioloji ya meno, ushauri wa afya ya meno ya umma na mengine.

tiba
Sodoma

Sodoma ulikuwa mji wa Bonde la Ufa kati ya Palestina na Yordani za leo.

Ni maarufu kutokana na jinsi ulivyoangamia kadiri ya Biblia na Kurani ambazo zinamzungumzia sana kama kielelezo cha dhambi, hasa ya ushoga.

Hata hivyo Yesu alisema miji isiyotubu kwa mahubiri na ishara zake itapatwa na adhabu kubwa zaidi.

Tanbihi

Viungo vya nje

 University of Notre Dame—Expedition to the Dead Sea Plain
 Harvard University—The Excavations at the town site of Bab edh-Dhra (1975–1981)
 University of Melbourne —"Bab edh-Dhra is located on the southeastern edge of the Dead Sea (in Jordan), near Numeira (identified with Gomorroh)"
 Ontario Consultants on Religious Tolerance —The website has an extensive coverage of both liberal and conservative Christian views of the story—myth of Sodom and Gomorra
 Atlantic Baptist University: Sodom and Gomorrah 

Miji ya Biblia