LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
1388 KK

Makala hii inahusu mwaka 1388 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1389 KK

Makala hii inahusu mwaka 1389 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1370 KK

Makala hii inahusu mwaka 1370 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1372 KK

Makala hii inahusu mwaka 1372 KK (kabla ya Kristo).

Matukio
 Wahiti wanateka ufalme wa Mitani magharibi kwa mto Eufrate

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1371 KK

Makala hii inahusu mwaka 1371 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1373 KK

Makala hii inahusu mwaka 1373 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
1374 KK

Makala hii inahusu mwaka 1374 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
Onesimo

Onesimo (kwa Kigiriki Ὀνήσιμος, Onēsimos, yaani "Wa kufaa"; labda alifia dini Roma, Italia, mwaka 68 hivi), alikuwa mtumwa wa Filemoni, Mkristo tajiri wa Kolosai, leo nchini Uturuki. 

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 au 16 au 28 Februari, au tarehe 22 Novemba.

Katika Biblia
Jina "Onesimo" linatajwa katika Nyaraka mbili za Mtume Paulo: Waraka kwa Wakolosai 4:9 na Waraka kwa Filemoni ambao uliandikwa wote ili kumtetea.  

Ni kwamba Onesimo alikuwa amemkimbia Filemoni na labda alimuibia pia. Lakini baadaye alikutana na Mtume Paulo (ama Roma ama Kaisarea) akaongokea Ukristo. Paulo, aliyekuwa amekwisha kumuongoa Filemoni pia, aliamua kuwapatanisha kwa barua iliyomo sasa katika Agano Jipya.).

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=4908
 http://www.santiebeati.it/dettaglio/41200

Watu wa Biblia
Wafiadini Wakristo
Waliofariki 68
1375 KK

Makala hii inahusu mwaka 1375 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 14 KK
Rapa Iti

Rapa Iti (au Rapa) ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Tubuai. Eneo la kisiwa ni 40 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Ahurei. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 515. Watu wakaao kisiwani kwa Rapa Iti huongea Kirapa na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tuamotu

Tuamotu ni funguvisiwa la Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Tahiti. Ni funguvisiwa kubwa kabisa duniani. Mwaka wa 2002, idadi ya watu visiwani imehesabiwa kuwa 15,862. Watu wakaao visiwani kwa Tuamotu huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa ndani ya funguvisiwa
Funguvisiwa ya Tuamotu ina makundi manane ya visiwa yafutayo:

Visiwa vya Disappointment

Puka-Puka
Napuka
Tepoto (Kaskazini)

Visiwa vya Duke of Gloucester

Hereheretue
Anuanuraro
Anuanurunga
Nukutepipi

Visiwa vya Tuamotu vya Mashariki Mbali

Fangatau
Fakahina
Tatakoto
Akiaki
Vahitahi
Nukutavake
Vairaatea
Pinaki
Reao
Pukarua
Vanavana
Tureia
Tematangi
Moruroa
Fangataufa

Visiwa vya Hao

Rekareka
Tauere
Amanu
Hao
Paraoa
Nengonengo
Manuhangi
Ahunui

Visiwa vya Hikueru

Tekokota
Hikueru
Reitoru
Marokau
Ravahere

Visiwa vya King George

Ahe
Manihi
Takaroa
Takapoto
Tikei

Visiwa vya Palliser

Fakarava
Niau
Toau
Arutua
Apataki
Kaukura
Mataiva
Tikehau
Rangiroa
Makatea

Visiwa vya Raeffsky

Anaa
Faaite
Tahanea
Motutunga
Takume
Raroia
Taenga
Nihiru
Makemo
Katiu
Tuanake
Hiti
Tepoto (Kusini)
Marutea Nord
Haraiki
Aratika
Kauehi
Taiaro
Raraka

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Puka-Puka

Puka-Puka ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa funguvisiwa ya Tuamotu. Eneo la kisiwa ni 5 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Te One Mahina. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 166. Watu wakaao kisiwani kwa Puka-Puka huongea Kimarkesa ya Kusini na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Napuka

Napuka ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Puka-Puka. Eneo la kisiwa ni 8 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tepukamaruia. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 299. Watu wakaao kisiwani kwa Napuka huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tepoto (Kaskazini)

Tepoto (Kaskazini) ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Napuka. Eneo la kisiwa ni 4 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tehekega. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 61. Watu wakaao kisiwani kwa Tepoto (Kaskazini) huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tahiti

Tahiti ni kisiwa kikuu cha Polinesia ya Kifaransa. Kiko upande wa kusini-magharibi wa funguvisiwa ya Tuamotu. Eneo la kisiwa ni 1045 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Faaa. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 183,645. Watu wakaao kisiwani kwa Tahiti huongea Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kijerung

Kijerung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wajerung. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kijerung imehesabiwa kuwa watu 1760. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijerung iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kijerung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kijerung 
lugha ya Kijerung katika Glottolog
lugha ya Kijerung kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikaike

Kikaike ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakaike. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikaike imehesabiwa kuwa watu 50 tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaike iko katika kundi la Kibodish.

Viungo vya nje
lugha ya Kikaike kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikaike 
lugha ya Kikaike katika Glottolog
lugha ya Kikaike kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikham cha Gamale

Kikham ya Gamale ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakham. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikham ya Gamale imehesabiwa kuwa watu 13,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikham ya Gamale iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kikham ya Gamale kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikham ya Gamale 
lugha ya Kikham ya Gamale katika Glottolog
lugha ya Kikham ya Gamale kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikham cha Parbate-Magharibi

Kikham ya Parbate Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakham. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikham ya Parbate Magharibi imehesabiwa kuwa watu 24,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikham ya Parbate Magharibi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kikham ya Parbate Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikham ya Parbate Magharibi 
lugha ya Kikham ya Parbate Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kikham ya Parbate Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikham cha Parbate-Mashariki

Kikham ya Parbate Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakham. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikham ya Parbate Mashariki imehesabiwa kuwa watu 7500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikham ya Parbate Mashariki iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kikham ya Parbate Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikham ya Parbate Mashariki 
lugha ya Kikham ya Parbate Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kikham ya Parbate Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikham cha Sheshi

Kikham ya Sheshi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakham. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikham ya Sheshi imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikham ya Sheshi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kikham ya Sheshi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikham ya Sheshi 
lugha ya Kikham ya Sheshi katika Glottolog
lugha ya Kikham ya Sheshi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kikoi

Kikoi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wakoi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikoi imehesabiwa kuwa watu 1270. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikoi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kikoi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikoi 
lugha ya Kikoi katika Glottolog
lugha ya Kikoi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Hereheretue

Hereheretue ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-magharibi wa kisiwa cha Anuanuraro. Eneo la kisiwa ni 4 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Otetou. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 56. Watu wakaao kisiwani kwa Hereheretue huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Anuanuraro

Anuanuraro ni kisiwa katika Polynesia ya Ufaransa,Bahari ya Pasifiki. Ni sehemu ya Duke of Gloucester Islands, kundi ndogo la kundi la Tuamotu. Jirani wa karibu wa Anuanuraro ni Anuanurunga, ambayo iko kilomita 29 kusini mashariki.Anuanuraro ni kisiwa kidogo. Ina urefu wa kilomita 5.3, upana wa kilomita 3.2 na eneo la ardhi la kilomita 2.2. Mto huo una umbo la mraba na bonde.

Anuanuraro Atoll haina watu.

Historia
Kuonekana  Wazungu ilikuwa ni safari ya Hispania ya Pedro Fernández de Quirós tarehe 4 Februari 1606. Pamoja na visiwa vingine vitatu vya Kisiwa cha Duke of Gloucester viliitwa "Cuatro Coronas" (Vifalme vinne kwa Kihispania).. Nahodha wa Uingereza na mvumbuzi Philip Carteret alitembelea kisiwa cha Duke of Gloucester mnamo 1767. Alipaita kisiwa hicho 'Malaika Mkuu.

marejeo

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Anuanurunga

Anuanurunga 
ni kisiwa katika Polynesia ya Ufaransa, Bahari ya Pasifiki. Ni sehemu ya Duke of Gloucester Islands, kundi ndogo la kundi la Tuamotu. Jirani ya Anuanurunga ni Nukutepipi, ambayo iko karibu na ESE.

Anuanurunga ni kisiwa kidogo sana. Ina umbo la pete, kipimo takriban 3.3km katika kipenyo na eneo la jumla ya 7km2. Miamba yake ya matumbawe ni mikubwa sana hivi kwamba hufunika kabisa ziwa hilo dogo. Kuna visiwa vinne kubwa sana kwenye mwamba wake, pamoja na visiwa vichache vidogo.

Anuanurunga Atoll haina watu.

Historia
Kuonekana kwanza Wazungu ilikuwa na safari ya Hispania ya Pedro Fernández de Quirós tarehe 4 Februari 1606. Pamoja na visiwa vingine vitatu vya Kisiwa cha Duke of Gloucester viliitwa "Cuatro Coronas" (Vifalme vinne kwa Kihispania).
Nahodha wa Uingereza na mvumbuzi Philip Carteret alitembelea mwaka 1767. Aliita atoll hii ''Majengo Manne'.

Marejeo

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Nukutepipi

Nukutepipi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande mashariki wa kisiwa cha Anuanurunga. Eneo la kisiwa ni 2 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Nukutepipi.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Fangatau

Fangatau ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Napuka. Eneo la kisiwa ni 6 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Teana. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 145. Watu wakaao kisiwani kwa Fangatau huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Fakahina

Fakahina ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Fangatau. Eneo la kisiwa ni 8 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tarione. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 155. Watu wakaao kisiwani kwa Fakahina huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tatakoto

Tatakoto ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Fakahina. Eneo la kisiwa ni 7 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tumukuru. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 287. Watu wakaao kisiwani kwa Tatakoto huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Akiaki

Akiaki ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Hao. Eneo la kisiwa ni 1.3 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tepukamaruia. Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Akiaki.

Marejeo

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Vahitahi

Vahitahi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Nukutavake. Eneo la kisiwa ni 2.5 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Mohitu. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 105. Watu wakaao kisiwani kwa Vahitahi huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Nukutavake

Nukutavake ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Vahitahi. Eneo la kisiwa ni 5.5 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tavananui. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 188. Watu wakaao kisiwani kwa Nukutavake huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Naim Süleymanoğlu

Naim Süleymanoğlu (amezaliwa 23 Januari 1967) ni mwanamichezo katika kitengo cha uzani kutoka Uturuki. 

Naim ana urefu wa mita 1 na sentimita 47 na alijipatia ushindi wake wa kwanza akiwa na umri wa miaka 15. 

Alikuwa mshindi wa kimataifa mwaka 1985 akiwa na umri wa miaka 18. Naim alishinda katika michezo ya Olimpiki ya Atlanta mwaka 1992 na mwaka 1996. 

katika mashindano ya kimataifa ya mwaka 1993 alijinyakulia medali tatu za dhahabu baada ya kuwaangusha washindani wenzake. 

Katika mashindano ya Ulaya ya mwaka 1994 alivunja rekodi kwa kuchukua medali 3. 

Naim aliangushwa na mwenziwe kutoka Ugiriki aliposhindwa 145.

Waliozaliwa 1967
Watu walio hai
Wachezaji wa Uturuki
Vairaatea

Vairaatea ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Nukutavake. Eneo la kisiwa ni 3 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 57. Watu wakaao kisiwani kwa Vairaatea huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Pinaki

Pinaki ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Nukutavake. Eneo la kisiwa ni 1.3 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu  wakaao kisiwani kwa Pinaki.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Manase (babu)

Manase (kwa Kiebrania מְנַשֶּׁה, Menaše) alikuwa, kadiri ya Kitabu cha Mwanzo 41:50-52, mtoto wa kwanza wa Yosefu na Asenath, binti Potifera, kuhani wa On. 

Manase alizaliwa nchini Misri kabla Yakobo Israeli na wanae hawajahamia huko kutoka Kanaani (Mwa 48:5).

Tanbihi

Viungo vya nje

Watu wa Biblia
Historia ya Israeli
Efraimu (babu)

[[File:Jacob with Ephraim and Manasseh.JPG|thumb|Yakobo akibariki Efraimu na Manase.]]
Efraimu (kwa Kiebrania אֶפְרַיִם/אֶפְרָיִם, Efráyim'') alikuwa, kadiri ya Kitabu cha Mwanzo 41:50-52, mtoto wa pili wa Yosefu na Asenath, binti Potifera, kuhani wa On. 

Efraimu alizaliwa nchini Misri kabla Yakobo Israeli na wanae hawajahamia huko kutoka Kanaani (Mwa 48:5).

Tanbihi

Viungo vya nje

Watu wa Biblia
Historia ya Israeli
Kilohorung

Kilohorung (pia Kilorung ya Kaksakazini) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Walohorung. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kilohorung imehesabiwa kuwa watu 3720. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilohorung iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kilohorung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilohorung 
lugha ya Kilohorung katika Glottolog
lugha ya Kilohorung kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kilumba-Yakkha

Kilumba-Yakkha ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Walumba-Yakkha. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilumba-Yakkha imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilumba-Yakkha iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kilumba-Yakkha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kilumba-Yakkha 
lugha ya Kilumba-Yakkha katika Glottolog
lugha ya Kilumba-Yakkha kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimagar-Magharibi

Kimagar ya Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wamagar. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimagar ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 308,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimagar ya Magharibi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kimagar ya Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimagar ya Magharibi 
lugha ya Kimagar ya Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kimagar ya Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimewahang-Magharibi

Kimewahang ya Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wamewahang. Mwaka wa 2011 idadi ya Wamewahang, yaani wasemaji wa lugha zote mbili, ya Magharibi na ya Mashariki, imehesabiwa kuwa watu 4650. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimewahang ya Magharibi iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kimewahang ya Magharibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimewahang ya Magharibi 
lugha ya Kimewahang ya Magharibi katika Glottolog
lugha ya Kimewahang ya Magharibi kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimewahang-Mashariki

Kimewahang ya Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wamewahang. Mwaka wa 2011 idadi ya Wamewahang, yaani wasemaji wa lugha zote mbili, ya Mashariki na ya Magharibi, imehesabiwa kuwa watu 4650. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimewahang ya Mashariki iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kimewahang ya Mashariki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimewahang ya Mashariki 
lugha ya Kimewahang ya Mashariki katika Glottolog
lugha ya Kimewahang ya Mashariki kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kimugali

Kimugali ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wamugali. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimugali imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimugali iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kimugali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kimugali 
lugha ya Kimugali katika Glottolog
lugha ya Kimugali kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kinachering

Kinachering ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wanachering. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kinachering imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinachering iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kinachering kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinachering 
lugha ya Kinachering katika Glottolog
lugha ya Kinachering kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Reao

Reao ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Pukarua. Eneo la kisiwa ni 9 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 379. Watu wakaao kisiwani kwa Reao huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Pukarua

Pukarua ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Tatakoto. Eneo la kisiwa ni 7 km². Kijiji cha pekee kisiwani huitwa Marautagaroa. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 227. Watu wakaao kisiwani kwa Pukarua huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Vanavana

Maandishi ya italikiVanavana ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Tureia. Eneo la kisiwa ni 5 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Vanavana.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tureia

Tureia ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Pinaki. Eneo la kisiwa ni 8 km². Kijiji cha pekee kisiwani huitwa Hakamaru. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 243. Watu wakaao kisiwani kwa Tureia huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tematangi

Tematangi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa Kusini-Magharibi wa kisiwa cha Vanavana. Eneo la kisiwa ni 8 km². Kijiji kikuu kisiwani huitwa Tuihana. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 58. Watu wakaao kisiwani kwa Tematangi huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Moruroa

Moruroa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Tureia. Eneo la kisiwa ni 15 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Moruroa, sababu yake kwamba kati ya 1966 na 1996, Wafaransa walitumia kisiwa cha Moruroa kama mahali pa jaribio kwa bomu la nyuklia.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Fangataufa

Fangataufa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Moruroa. Eneo la kisiwa ni 5 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Fangataufa, sababu yake kwamba kati ya 1966 na 1996, Wafaransa walitumia kisiwa cha Fangataufa kama mahali pa jaribio kwa bomu la nyuklia.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Rekareka

Rekareka ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Nihiru. Eneo la kisiwa ni 1.6 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Rekareka.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tauere

Tauere ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-magharibi wa kisiwa cha Amanu. Eneo la kisiwa ni 2 km². Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa watatu tu. Watu wakaao kisiwani kwa Tauere huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Amanu

Amanu'Timanu, or Karere',  ni kisiwa katika visiwa vya Tuamotu. Amanu iko kwa pembe za kulia kwa Hao Atoll jirani; mwelekeo huu ni nadra sana kwa Tuamotu atolls.

Iko kilomita 900 mashariki mwa Tahiti na kilomita 15 kaskazini mwa Hao. Atoll ina urefu wa kilomita 32 (kaskazini mashariki hadi kusini magharibi) na upana wa kilomita 10, lakini kilomita 15.55 tu ya ardhi yake iko juu ya maji, yaliyobaki huunda bwawa kuu. Eneo la uso wa ziwa kubwa la Amanu ni 240 km2. Kuna njia mbili za kuingia.

Amanu ina wakazi 195. Kijiji kikuu ni Ikitake.

Historia
Mzungu wa kwanza aliyewasili kwenye Atoll ya Amanu alikuwa baharia wa Ureno Pedro Fernández de Quirós ambaye alisafiri kwenda Uhispania, mnamo Februari 12, 1606, wakati akisafiri kupitia Bahari ya Pasifiki kutafuta Terra Australis.  Hata hivyo, bunduki kadhaa za Kihispania za karne ya 16 zilipatikana katika kisiwa cha Amanu mwaka wa 1929, na hilo linaonyesha kwamba jeshi la Hispania lilikuwa limetembelea kisiwa cha Tuamotu. Baadhi ya wanahistoria hasa Robert Adrian Langdon wanaamini mizinga ni mali ya caravel 'San Lesmes', ambayo iligawanywa kutoka kwa safari ya Garcia Jofre de Loaísa ya Loaísa ambayo ilipanda Bahari ya Pasifiki mwaka 1526
.

Baadaye ilitembelewa na mvumbuzi wa Uhispania Domingo de Boenechea mnamo mwaka 1774, ambaye aliziandika kama 'Las Ánimas' (Roho kwa Kihispania).

Mtafiti wa Kirusi Fabian Gottlieb von Bellingshausen alitembelea Amanu mwaka 1820 juu ya meli 'Vostok' na 'Mirni'. Alipaita kisiwa hicho "Moller".

Marejeo

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Hao

Hao ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Amanu. Eneo la kisiwa ni 47 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Otepa. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 1066. Watu wakaao kisiwani kwa Hao huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Paraoa

Paraoa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Hao. Eneo la kisiwa ni 4 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Paraoa.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Nengonengo

Nengonengo ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Hao. Eneo la kisiwa ni 9 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Nengonengo.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Manuhangi

Manuhangi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa la Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Paraoa. 

Eneo la kisiwa ni km² 1. Wakati wa sensa wa mwaka wa 2012, hakukuwa na wakazi.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Ahunui

Ahunui ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa la Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Paraoa. Eneo la kisiwa ni km² 5.7. 

Wakati wa sensa ya mwaka wa 2012, hakukuwa na watu wakaao kisiwani kwa Ahunui.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kiphangduwali

Kiphangduwali ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waphangduwali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiphangduwali imehesabiwa kuwa watu 290 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphangduwali iko katika kundi la Kihimalaya. Wataalamu wengine huiangala kama lahaja ya Kiyakkha, pamoja na Kimugali.

Viungo vya nje
lugha ya Kiphangduwali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiphangduwali
ya Kiphangduwali katika Glottolog
lugha ya Kiphangduwali kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kipuma

Kipuma ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wapuma. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipuma imehesabiwa kuwa watu 6690. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipuma iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kipuma kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipuma
lugha ya Kipuma katika Glottolog
lugha ya Kipuma kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiraji (Nepal)

Kiraji ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waraji. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiraji imehesabiwa kuwa watu 3760. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiraji iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiraji kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiraji
lugha ya Kiraji katika Glottolog
lugha ya Kiraji kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiraute

Kiraute ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Waraute. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiraute imehesabiwa kuwa watu 460. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiraute iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiraute kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiraute
lugha ya Kiraute katika Glottolog
lugha ya Kiraute kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kisaam

Kisaam ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wasaam. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisaam imehesabiwa kuwa watu 530. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisaam iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kisaam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisaam
lugha ya Kisaam katika Glottolog
lugha ya Kisaam kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kisampang

Kisampang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wasampang. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisampang imehesabiwa kuwa watu 18,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisampang iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kisampang kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisampang
lugha ya Kisampang katika Glottolog
lugha ya Kisampang kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kisunwar

Kisunwar ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wasunwar. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisunwar imehesabiwa kuwa watu 38,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisunwar iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kisunwar kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisunwar
lugha ya Kisunwar katika Glottolog
lugha ya Kisunwar kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kitilung

Kitilung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Watilung. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitilung imehesabiwa kuwa watu 1420, na lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitilung iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kitilung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitilung
lugha ya Kitilung katika Glottolog
lugha ya Kitilung kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiwaling

Kiwaling ilikuwa lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal iliyozungumzwa na Wawaling. Hkuna wasemaji wa Kiwaling, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaling iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwaling kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwaling
lugha ya Kiwaling katika Glottolog
lugha ya Kiwaling kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiwambule

Kiwambule ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wawambule. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwambule imehesabiwa kuwa watu 13,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwambule iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwambule kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwambule
lugha ya Kiwambule katika Glottolog
lugha ya Kiwambule kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiwayu (Nepal)

Kiwayu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wawayu. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwayu imehesabiwa kuwa watu 1520. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwayu iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiwayu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiwayu
lugha ya Kiwayu katika Glottolog
lugha ya Kiwayu kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiyamphu

Kiyamphu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wayamphu. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiyamphu imehesabiwa kuwa watu 9210. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyamphu iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyamphu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyamphu
lugha ya Kiyamphu katika Glottolog
lugha ya Kiyamphu kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Kiyamphu-Kusini

Kiyamphu ya Kusini (au Kilorung ya Kusini) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Nepal inayozungumzwa na Wayamphu. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiyamphu ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyamphu ya Kusini iko katika kundi la Kihimalaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiyamphu ya Kusini kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiyamphu ya Kusini
lugha ya Kiyamphu ya Kusini katika Glottolog
lugha ya Kiyamphu ya Kusini kwenye Ethnologue

Lugha za Nepal
Tekokota

Tekokota ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Hikueru. Eneo la kisiwa ni 0.9 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Tekokota.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Hikueru

Hikueru ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Marutea. Eneo la kisiwa ni 8 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tupapati. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 150. Watu wakaao kisiwani kwa Hikueru huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Reitoru

Reitoru ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Hikueru. Eneo la kisiwa ni 1.4 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Reitoru.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Marokau

Marokau ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki mwa kisiwa cha Hikueru. Eneo la kisiwa ni 14.7 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Vaiori. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 91. Watu wakaao kisiwani kwa Marokau huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Ravahere

Ravahere ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Marokau. Eneo la kisiwa ni 7 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Ravahere.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Mwaramoni

Mwaramoni ni mti mikubwa wa jenasi Castanea katika familia Fagaceae. 

Matunda, yanayoitwa maramoni, yana rangi ya kahawia nyekundu au aramoni na hugubikwa na gamba lenye miiba mingi (kupula kwa kisayansi). Maramoni hupikwa au huchomwa kabla kokwa yake haijaliwa.

Spishi
 Castanea crenata, Mwaramoni wa Japani (Japanese chestnut)
 Castanea dentata, Mwaramoni wa Marekani (American chestnut)
 Castanea henryi, Mwaramoni wa Henry (Chinese chinkapin)
 Castanea mollissima, Mwaramoni wa Uchina (Chinese chestnut)
 Castanea ozarkensis
 Castanea pumila, Mwaramoni Mdogo (Dwarf chestnut)
 Castanea sativa, Mwaramoni wa Ulaya (Sweet chestnut)
 Castanea seguinii, Mwaramoni wa Seguin (Seguin's chestnut)

Picha

Mwaramoni na jamaa
Ahe

Ahe ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa la Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Manihi. Eneo la kisiwa ni km² 12. Kijiji pekee kisiwani huitwa Tenukupara. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa ni 552. Watu wakaao kisiwani kwa Ahe huongea Kituamotu na Kitahiti.

Historia
Wazungu wa kwanza waliorekodiwa kuwasili Ahe walikuwa mabaharia wa Uholanzi Willem Schouten na Jacob Le Maire mnamo mwaka 1616. Ahe baadaye ilitembelewa na Marekani Exploring Expedition, mnamo mwaka 1838 hadi 1842
.

Marejeo

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Maisha na Nyakati za Abdulwahid Sykes

Maisha na Nyakati za Abdulwahid Sykes ni jina la kitabu kinachoelezea maisha na harakati zilizokuwa zinafanywa na hayati Abdulwahid Sykes katika kupigania uhuru wa Tanganyika kutoka mikononi mwa wakoloni katika miaka ya 1950. Harakati ambazo katika historia ya Tanzania leo hii haijawekwa wala kugusiwa. Kitabu kinaelezea historia iliyofichwa kuhusu Waislamu dhidi ya ukoloni wa Waingereza katika Tanganyika.

Muhtasari wa kitabu
Wakati wa utawala wa Julius Nyerere kama rais wa Tanzania mambo matatu yalikuwa mwiko kuelezea: kuwa historia ya kudai uhuru wa Tanganyika ilianza kabla yake; kuwa Waislamu ndio waliokuwa katika mstari wa mbele katika harakati za kupambana na wakoloni; kuwa kutokana na historia ya kudai uhuru Waislamu walikuwa na kinyongo na serikali kwa kutothamini mchango wao na kutotekeleza ahadi iliyowekwa wakati wa kudai uhuru.

Mwandishi ameelezea na kufanya utafiti wa kina katika masuala hayo yote. Kupitia maisha ya marehemu Abdulwahid Sykes na kumbukumbu za baba yake Kleist Sykes, mwandishi anamfunulia msomaji majina na juhudi za wazalendo wa mwanzo waliopambana na wakoloni na kumkutanisha na waasisi na viongozi wa kisiasa katika African Association mnamo miaka ya 1920.

Hali kadhalika kitabu kinaelezea michango chanya na adimu kuhusu wazalendo na viongozi vijana walioanzisha TANU mwaka 1954 kudai uhuru wa Tanganyika chini ya uongozi wa Julius Nyerere. Katika kufanya hivi, kitabu kimewatoa hofu wale waliokuwa wakidhani ya kwamba kuandika historia inayopingana na "historia rasmi" ni kukosa uzalendo na mapenzi kwa nchi yao.

Tazama pia
TANU
Abdulwahid Sykes
Ally Sykes
Titi Mohamed
Tewa Said Tewa
Dossa Aziz
Zubeir Mtemvu
Ali Mshamu
John Rupia
Sheikh Suleiman Takadir
Sheikh Amir Bin Juma

Viungo vya nje
http://elibrary.suza.ac.tz/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=7708 katika Elibary
 katika JamiiForums
 katika Google books
 katika Worldcat

Vitabu vya historia
Historia ya Tanzania
Siasa ya Tanzania
Manihi

Manihi ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Takaroa. Eneo la kisiwa ni 13 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Paeua. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 685. Watu wakaao kisiwani kwa Manihi huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Takaroa

Takaroa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Takapoto. Eneo la kisiwa ni 20 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Teavaroa. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 882. Watu wakaao kisiwani kwa Takaroa huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Takapoto

Takapoto ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Takaroa. Eneo la kisiwa ni 15 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Fakatopatere. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 380. Watu wakaao kisiwani kwa Takapoto huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tikei

Tikei ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Takaroa. Eneo la kisiwa ni 4 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Tikei.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Mbungo

{{Uainishaji (Mimea)
| rangi = lightgreen
| jina = Mbungo(Saba spp.)
| picha = Saba comorensis.JPG
| upana_wa_picha = 240px
| maelezo_ya_picha = Maua ya mbungo wa kawaida (Saba comorensis)
| himaya = Planta (mimea)
| divisheni_bila_tabaka = Angiospermae (Mimea inayotoa maua)
| ngeli_bila_tabaka = Eudicots (Mimea ambayo mche wao una majani mawili)
| oda_bila_tabaka = Asterids  (Mimea kama alizeti)
| oda = Gentianales (Mimea kama mbuni)
| familia = Apocynaceae (Mimea iliyo na mnasaba na mdiga)
| jenasi = Saba
| bingwa_wa_jenasi = (Pichon) Pichon
| subdivision = Spishi 3
 S. comorensis (Bojer ex. A. DC.) Pichon
 S. senegalensis (A. DC.) Pichon
 S. thompsonii (A. Chev.) Pichon
}}
Mibungo ni aina za vichaka au mimea mbaachi inayopanda juu ya miti. Ina mafundo ya maua meupe na matunda ya ukubwa wa machungwa yanayoitwa mabungo. Maji yao ni machungu sana lakini yana vitamini C nyingi.

Spishi
 Saba comorensis, Mbungo wa Kawaida au Mpira (Rubber vine)
 Saba senegalensis, Mbungo Magharibi (Senegal saba)
 Saba thompsonii'', Mbungo-mwitu (Forest saba)

Picha

Mbuni na jamaa
Uwezo wa kusoma na kuandika

Uwezo wa kusoma na kuandika (kwa Kiingereza: literacy) ni elimu muhimu katika jamii za kisasa. 

Katika jamii za kijadi mawasiliano kati ya watu yalitokea hasa kwa njia ya kimdomo au njia nyingine za kuelewana uso kwa uso. 

Lakini tangu kutokea kwa madola yanayounganisha watu wengi katika eneo kubwa habari muhimu huhifadhiwa kwa njia ya maandishi. Uwezo wa kusoma na kuandika umekuwa msingi kwa kushiriki kikamilifu katika jamii za aina hii.

Kwa kawaida watu hujifunza kusoma na kuandika katika shule.  

Tamko la shirika la UNESCO lasema: “Kujua kusoma na kuandika ni haki ya kila mtu, jambo hilo linasaidia mtu kuwa na uwezo, na ni njia ya kumwezesha kupata maendeleo katika maisha yake binafsi na pamoja na watu wengine.”

Viungo vya nje
 Uwezo wa kusoma na kuandika ni ufunguo kwa maendeleo endelevu 

Elimu
Elimu jamii
Polisi

Polisi (kutoka neno la Kiingereza police lilikopwa kutoka Kifaransa police ambalo awali lilikuwa la Kilatini politia, na kabla yake tena la Kigiriki πολιτεία, politeia, "uraia, usimamizi, ustaarabu wa mjini". Msingi ni neno πόλις, polis, "mji".) ni idara ya serikali ambayo lengo lake ni kutekeleza sheria, kulinda mali  kudumisha usalama na kupunguza vurugu. 

Polisi pekee inaruhusiwa kutumia nguvu katika jamii. 

Kwa kawaida polisi hutofautiana na jeshi ambao kazi yao ni kulinda nchi dhidi ya wavamizi kutoka nje.

Mara nyingi polisi wanajulikana kuathiriwa na ufisadi kwa kiasi tofauti tofauti.

Tanbihi

Serikali
Fakarava

Fakarava ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Toau. Eneo la kisiwa ni 15 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Rotoava. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 806. Watu wakaao kisiwani kwa Fakarava huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Niau

Niau ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Toau. Eneo la kisiwa ni 20 km². Kijiji cha pekee kisiwani huitwa Tupana. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 226. Watu wakaao kisiwani kwa Niau huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Toau

Toau ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-magharibi wa kisiwa cha Fakarava. Eneo la kisiwa ni 12 km². Kijiji kikuu kisiwani huitwa Maragai. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 18 tu. Watu wakaao kisiwani kwa Toau huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Arutua

Arutua ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Rangiroa. Eneo la kisiwa ni 15 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Rautini. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 680. Watu wakaao kisiwani kwa Arutua huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Apataki

Apataki ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Arutua. Eneo la kisiwa ni 20 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Niutahi. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa ni 350. Watu wakaao kisiwani kwa Apataki huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Kaukura

Kaukura ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Arutua. Eneo la kisiwa ni 11 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Raitahiti. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 475. Watu wakaao kisiwani kwa Kaukura huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Mataiva

Mataiva ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Tikehau. Eneo la kisiwa ni 25 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Pahua. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 280. Watu wakaao kisiwani kwa Mataiva huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tikehau

Tikehau ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Rangiroa. Eneo la kisiwa ni 20 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tuherahera. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 529. Watu wakaao kisiwani kwa Tikehau huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Rangiroa

Rangiroa ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Arutua. Eneo la kisiwa ni 79 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Avatoru. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2567. Watu wakaao kisiwani kwa Rangiroa huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Makatea

Makatea ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Tikehau. Eneo la kisiwa ni 24 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Moumu. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 68. Watu wakaao kisiwani kwa Makatea huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Anaa

Anaa  

ni kisiwa cha atoll katika Visiwa vya Tuamotu, katika Polynesia ya Ufaransa. kipo kaskazini magharibi mwa visiwa, 350 km mashariki ya Tahiti. Ni oval sura, 29.5 km kwa urefu na 6.5 km upana, na jumla ya eneo la ardhi ya ni 38 km2 na idadi ya watu 504. Visiwa hivyo vimefanyizwa na visiwa kumi na moja vidogo visivyo na mimea vyenye udongo wenye kina na rutuba kuliko visiwa vingine vya Tuamotus. Ziwa hilo ni tambarare, halina mlango, na limefanyizwa na mabwawa matatu makuu. Ijapokuwa hakuna njia yoyote ya kusafiri, maji ya ziwa hilo huboreshwa kupitia mifereji midogo ambayo inaweza kuvukwa kwa kutembea.

Historia 
Uhamisho wa Kihispania wa Pedro Fernández de Quirós ulifika kwenye 'Conversión de San Pablo' mnamo 10 Februari 1606, tangu kutambuliwa kama Anaa au HaoKuonekana kwa Anaa kulirekodiwa na mvumbuzi wa Ufaransa Louis Antoine de Bougainville mnamo 1768
 James Cook sighted it in 1769. Because of its shape, he called it Chain Island. Later, Anaa was visited by Spanish explorer Domingo de Bonechea, mnamo Novemba 1 ya mwaka 1772, ambaye aliiita 'Isla de Todos los Santos' (Kisiwa cha Watakatifu Wote) kwa sababu walifika siku ya Watakatifu Wote.

Mwanzoni mwa karne ya kumi na tisa, Pomaré ya Tahiti ndiyo iliyodhibiti visiwa hivyo. Karibu 1850 Anaa ilikuwa kituo cha biashara ya nacre na copra, na idadi kubwa ya watu 2,000. Ushindani wa kimisionari kati ya Mormoni wa Amerika Kaskazini na Wakatoliki wa Ufaransa ulisababisha uasi mnamo 1852, na uingiliaji wa vikosi vya kikoloni vya Ufaransa.

Mnamo 1878 na 1906 Anaa alipata uharibifu mkubwa wa kimbunga na alifurika kabisa. Baada ya kimbunga cha mwaka wa 1983, kijiji pekee kilihamishwa na kujengwa upya, kikiwa na makao ya wakimbizi yenye uwezo wa watu wote.

Anaa ina uwanja wa ndege wa kikanda ambayo ilizinduliwa mwaka 1976.

Jeographia
Anaa iko kilomita 66 kusini mwa Faaite Atoll, kilomita 78 kutoka Tahanea Atoll na kilomita 377 mashariki ya Tahiti; na ni oval atoll 29.5 km kwa urefu na 6.5 km kwa upana, na jumla ya eneo la kilomita 38. Tumbawe la matumbawe lina visiwa kumi na moja vyenye udongo wenye kina na rutuba kuliko visiwa vingine vya Tuamotu, na tisa kati ya visiwa hivyo vinaitwa:Kereteki, Mania, Omanaotika, Oparari, Otepipi, Putuahara, Teharie, Tematahoa and Tukuhora . .

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Utajiri

Utajiri (kutoka neno la Kiarabu) ni wingi wa vitu vya thamani na wa vyanzo vya mapato ambavyo nchi au mtu wanamiliki. 

Ingawa kimsingi ni suala la uchumi, unahusika sana na maadili, kwa kuwa mali zinaweza kutumika vizuri au vibaya, hasa upande wa haki za watu wengine, ambao pia wanahitaji kiasi fulani cha vitu ili kuishi.

Umoja wa Mataifa umepitisha kauli ya Kiingereza inclusive wealth kwa kujumlisha humo hata mambo yenye faida ambayo ni ya kiuasilia (kama vile ardhi na vyote vilivyomo), ya kibinadamu (watu pamoja na elimu, vipawa n.k. walivyonavyo) n.k. (k.mf. miundombinu: mashine, majengo n.k.)

Hali halisi
Karibu 90% za mali duniani zimo mikononi mwa wakazi wa Amerika Kaskazini, Ulaya na nchi tajiri za Asia na Australia (si India). 

Mwaka 2008, 1% ya watu wazima walikadiriwa kumiliki 40% za utajiri wote duniani. Kumbe mwaka 2013, 1% hiyohiyo ilikadiriwa kumiliki 46%.

Kwa sasa, nchi tajiri zaidi duniani katika suala la pato la taifa kwa kila mtu ni Marekani.

Tangu mwaka 2011, China ni nchi ya pili kwa uchumi mkubwa duniani.

Mwaka 2013 Qatar ilikuwa nchi tajiri zaidi duniani kwa kigezo cha wastani wa mapato ya wakazi.

Utajiri na dini
Utafiti juu ya uhusiano wa utajiri na dini umeonyesha kwamba kwa kawaida kadiri nchi ilivyo tajiri wakazi wake hawajali dini. 

Pamoja na hayo, Wakristo ni matajiri kuliko wafuasi wa dini nyingine zote, wakimiliki 55% za mali zote duniani.

Tanbihi 

Uchumi
Elimu jamii
Maadili
Faaite

Faaite ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Fakarava. Eneo la kisiwa ni 9 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Hitianau. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 401. Watu wakaao kisiwani kwa Faaite huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Tahanea

Tahanea ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Faaite. Eneo la kisiwa ni 7.7 km². Wakati wa sensa mwaka wa 2012, hakuna watu wakaao kisiwani kwa Tahanea.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Motutunga

Motutunga ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa la Tuamotu. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Tahanea. 

Eneo la kisiwa ni km² 1.4. Wakati wa sensa ya mwaka wa 2012, hakukuwa na wakazi.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Takume

Takume ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa kaskazini-mashariki wa kisiwa cha Raroia. Eneo la kisiwa ni 5 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Ohomo. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 116. Watu wakaao kisiwani kwa Takume huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa
Raroia

Raroia ni kisiwa cha Polinesia ya Kifaransa ndani ya funguvisiwa ya Tuamotu. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Fangatau. Eneo la kisiwa ni 41 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Garumaoa. Mwaka wa 2012, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 233. Watu wakaao kisiwani kwa Raroia huongea Kituamotu na Kitahiti.

Visiwa vya Polinesia ya Kifaransa