LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Giacomo Puccini

Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (alizaliwa mjini Lucca, 23 Desemba 1858 - mjini Brussels, 29 Novemba 1924) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Italia. Yaaminika kwamba Puccini ni wa pili kwa umaarufu katika opera baada ya mtunzi mashuhuri wa awali Bw. Giuseppe Verdi. Alitunga opera 14, ambazo nyingi kati ya hizo zinatumika leo hii katika majumba ya opera.

Viungo vya nje 
 http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/puccini.html 
 http://www.operapaedia.org/Home.aspx 
 Centro Studi di Giacomo Puccini
 Festival Puccini e la sua Lucca
 Encyclopaedia Britannica, Giacomo Puccini
 Puccini cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
 
 Manon Lescaut  MP3 Creative Commons Recording
 Puccini's music in movies 
 Free MP3 Puccini's operas 
 
 

Watunzi wa Italia
Wanamuziki wa Italia
Waliozaliwa 1858
Waliofariki 1924
Bedřich Smetana

Bedřich Smetana ( 22 Machi 1824 - 12 Mei 1884) alikuwa mtunzi maaurufu wa opera kutoka katika Jamhuri ya Watu wa Cheki. Naye alikuwa mmoja wa waunzi maarufu wa karne ya 18 na 19-Romantic period.

Muziki wake ulikuwa wa mwundo wa kikwao yaani, Ucheki. Alitunga opera nane zenye kuelezea haditihi za utaifa wa watu wa Cheki. Pia alitunga nyimbo sita ambazo zilikuwa zikisifia nchi yake, moja kati ya nyimbo hizo ni Ma Vlast ambayo inamaana ya “Nchini Kwangu”.

Viungo vya nje 
 The Composers of Bohemia
 
 

Watunzi wa Ucheki
Wanamuziki wa Ucheki
Waliozaliwa 1824
Waliofariki 1884
Ronaldinho

Ronaldo de Assís Moreira (anafahamika zaidi kama Ronaldinho; amezaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007 amekuwa raia kamili wa Hispania.

Viungo vya nje 

 Ronaldinho Gaúcho Official Website     
 Ronaldinho profile  at FC Barcelona website
 Ronaldinho profile  at FIFA website
 
 Interactive Hypervideo of Ronaldinho in action 
 Ronaldinho 

Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Brazil
Wachezaji mpira wa Hispania
Akbar

Jalaluddin Muhammad Akbar ((جلال الدین محمد اکبر jalāl ud-dīn mohammad akbar); pia: Akbar Mkuu) alikuwa mtawala wa Uhindi kati ya 1556 hadi 1605. Huhesabiwa kuwa mkubwa kati ya watawala wa nasaba ya Moghuli. 

Alizaliwa 15 Oktoba 1542 akawa mfalme mkuu akiwa na umri wa miaka 13 baada ya kifo cha babaye Humayun.

Mafanikio ya kijeshi na kisiasa 
Akbar alifaulu kuondoa matishio yote ya kijeshi kwa kuwashinda Waafghanistan na pia mfalme wa Kihindu wa Delhi. Kwa njia hii alirudisha utawala wa Kiislamu juu ya kaskazini ya Uhindi. Alipata sifa nyingi kama jenerali aliyeongoza wanajeshi wake mwenyewe katika kila hatari.

Baada ya kushinda alijenga maelewano na raia wengi ambao hawakuwa Waislamu. Alifuta kodi ya jizya kwa wasio Waislamu akaoa mabinti wa wakubwa wa Rajput waliokuwa kundi la Wahindu wa Kaskazini. Aliwapa Wahindu vyeo vya juu katika serikali. Aliweza kuboresha uchumi pamoja na mapato ya serikali kwa kulinganisha kodi za mazao na mapato ya wakulima - zamani walipaswa kulipa kiasi fulani bila kujali hali ya mavuno.

Mtawala mtaalamu na msanii 
Akbar alikuwa na vipaji vingi. Alijihusisha na usanifu majengo, uchoraji, useremala, ujenzi na ufundi. Aliamuru kukusanya fasihi na habari za historia na utamaduni wa Wamoghul pamoja na Uhindi. Alikusanya pia picha na sanaa kwa ujumla kutoka pande nyingi za dunia.

Siasa ya kidini 
Aliwapa Wahindu uhuru wa kufuata dini yao akatunza mahekalu yao kinyume cha watawala Waislamu waliomtangulia ambao waliwahi kubomoa majengo ya kidini ya Wahindu.

Alianzisha majadiliano ya kidini kati ya wataalamu wa dini mbalimbali yaani Wasilamu, Wahindu, Kalasinga na hata Wakristo kutoka Uhindi Kusini.

Viungo vya Nje 
 Akbar 
 Utawala wa Akbar
 Wamoghuli: Akbar 
 Historia ya Akbar, Mfalme wa Moghuli 

Watu wa Uhindi
Waislamu
Margaret Thatcher

Margaret Hilda Thatcher (alizaliwa Margaret Hilda Roberts 13 Oktoba 1925 – 8 Aprili 2013) alikuwa waziri mkuu wa Uingereza kuanzia 1979 hadi 1990 na mwanamke wa kwanza aliyeshika cheo hiki.

Alichaguliwa kama mgombea na kiongozi wa chama cha Conservative Party. Aliendesha mabadiliko mengi ya kiuchumi na kisiasa. Baada ya Argentina kuvamia visiwa vya Falkland (Malvina) alituma manowari na wanajeshi waliorudisha visiwa chini ya utawala wa Uingereza.

Kutokana na siasa hizi alipewa jina la "Iron Lady" (mwanamke wa shoka). 

1989-1990 alijaribu kuanzisha aina mpya ya kodi na jaribio hili lilisababisha ghasia nchini. Kwa hiyo aliona upinzani mkubwa ndani ya chama chake na tar. 22 Novemba 1990 alitangaza ya kwamba alijiuzulu akafuatwa na John Major.

Tangu 1951 aliolewa na Sir Dennis Thatcher akazaa watoto wawili mapacha. 

Wanasiasa wa Uingereza
Charles Sacleux

Charles Joseph Sacleux  (1856–1943) alikuwa padre wa Shirika la Roho Mtakatifu na mmisionari kutoka Ufaransa aliyekaa miaka mingi Afrika ya Mashariki, hasa Bagamoyo. Anakumbukwa kwa utaalamu wake wa lugha na pia utafiti wake juu ya mimea ya Afrika. 

Sacleux alikuwa mmisionari Mkatoliki wa kwanza aliyeandika juu ya Kiswahili. Alitunga sarufi na kamusi ya Kiswahili. Mwaka 1891 alitunga kamusi ya "Dictionnaire Swahili - Français" iliyochapishwa 1939. Mwaka 1909 alitoa  "Grammaire des dialectes Swahilis" (sarufi ya lahaja za Kiswahili). Vitabu vyote viwili vilisifiwa na wataalamu.

Alitunga na kutafsiri vitabu kwa Kiswahili akaandika nyimbo za kiroho zinazotumiwa hadi leo katika Kanisa Katoliki.

Alitunga pia kamusi ya Kiswahili cha Komori "Le dictionnaire Comorien-Francais et Francais-Comorien".

Katika kazi yake ya botania alikusanya mimea mingi ya Afrika ya Mashariki na kuieleza akapokea tuzo za kitaalamu kwa utafiti huu.

Tanbihi

Viungo vya Nje
 Dictionnaire Swahili - Français (1939) Online version (open access)
Amidu kuhusu Sacleux

Kamusi za Kiswahili
Watu wa Ufaransa
Wamisionari
Botania

Botania ni tawi la sayansi inyohusu utaalamu wa mimea.

Ni kitengo cha biolojia. Inachunguza maumbile ya mimea, uainishaji wao, ekolojia ya mimea, mazingira yao, mahitaji na lishe yao, namna yao za kuzaa, jinsi zinavyokaa pamoja na kutegemeana na matumizi yao katika kilimo.

 

Biolojia
Kilimo
Teolojia

Teolojia (pia theolojia na thiolojia kutoka maneno ya Kigiriki θέος, theos, "Mungu" + λογία, logia, "usemi") ni elimu juu ya Mungu hasa katika Ukristo. Hiyo haitenganiki na utendaji wake wa nje, yaani uhusiano wake na viumbe vyote.

Jina lingine la fani hiyo lenye asili ya Kiarabu ni Tauhidi. Hilo linatumiwa zaidi na Waislamu. Kwa Kiswahili limetungwa pia jina "Taalimungu".

Basi, ikitajwa kwa jina la mkopo kutoka Kigiriki, fani hiyo inachunguza hasa imani ya Kikristo kadiri ya Ufunuo wa Mungu uliokamilika katika Yesu Kristo na Mitume wake.

Kwa sababu hiyo inategemea hasa Maandiko Matakatifu ya Biblia, lakini pia, kadiri ya madhehebu husika, Mapokeo ya Mitume yasiyoandikwa pamoja na mamlaka hai ya Kristo waliyonayo maaskofu (Ualimu wa Kanisa).

Teolojia hufundishwa katika vyuo na katika nchi mbalimbali; iko pia kama idara ya Chuo Kikuu. Idara hizi mara nyingi zinatenganishwa kimadhehebu. Mtu aliyepita mafundisho ya chuo huitwa mwanateolojia.  

Kwa Wakristo maneno ya Yesu mwenyewe, ambayo ni “roho, tena ni uzima” (Yoh 6:63) yana ladha bora kuliko maelezo yote ya teolojia. Lugha ya Injili inatuzamisha katika sala kuliko lugha ya kitaalamu, hata ile yenye hakika ya juu. Inafaa tupumue hewa safi ya vilele hivyo vinavyobubujika maji hai. “Mafundisho ya Yesu Kristo yanapita yale yote ya watakatifu, na mtu aliye na roho yake anakuta humo mana iliyositirika. Lakini inatokea kuwa wengi, kwa kusikia Injili mara nyingi, hawaguswi inavyotakiwa, kwa sababu hawana roho yake. Mnataka kuelewa kwa dhati na kufurahia maneno ya Yesu Kristo? Mjitahidi kulinganisha maisha yenu yote na ya kwake” (Kumfuasa Yesu Kristo I,1:2).

Marejeo

 Viungo vya nje 
 "Theology" on Encyclopædia Britannica''
http://www.theology.ie 
Chattopadhyay, Subhasis. Reflections on Hindu Theology in Prabuddha Bharata or Awakened India 120(12):664-672 (2014). ISSN 0032-6178. Edited by Swami Narasimhananda.

!
Dini
Ukristo
Ualimu wa kanisa

Ualimu wa Kanisa katika imani ya Wakatoliki linamaanisha mamlaka ya Kanisa, kupitia hasa maaskofu wake, katika kufundisha imani na maadili ili kudumisha, kustawisha na kueneza karne hadi karne hazina ya imani iliyofunuliwa na Mungu hasa katika Yesu Kristo na kukabidhiwa kwa Mitume wake.

Ngazi za uzito wa ualimu
Ualimu huo unaweza kuwa wa kawaida na usio wa kawaida.

Ule wa kawaida ndiyo namna ambayo Papa wa Roma na Maaskofu wenzake wanatoa mafundisho yao siku kwa siku kwa njia ya hotuba, barua na maandishi mengine.

Kumbe ule usio wa kawaida unatolewa kwa fahari ya pekee, kwa mfano katika Mtaguso mkuu au katika tamko rasmi la kudumu linalotolewa na Papa kwa niaba ya Maaskofu wote.

Marejeo
 
 
 
 
 
 
 Gerard Mannion, Richard Gaillardetz, Jan Kerkhofs, Kenneth Wilson (eds.), Readings in Church Authority - Gifts and Challenges for Contemporary Catholicism, Ashgate Press, 2003; 572pp

Viungo vya nje
 Truth in the Magisterium – Pope John Paul II
 Church-Tradition-Magisterium, by Brunero Gherardini 
 The Canonical Safeguarding of the Word of God  by Jaime B. Achacoso, J.C.D., Philippine Canonical Forum, Volume II, Januari–Desemba 2000.
 Tradition and Living Magisterium Article in the 1913 Catholic Encyclopedia

Ukristo
Kanisa Katoliki
Teolojia
Mbuzi-kaya

Mbuzi-kaya ni mnyama katika ngeli ya mamalia ambaye huzaa na kunyonyesha mwenye miguu minne na mwenye tabia zinazofanana na ng'ombe. Kwa ukubwa, mbuzi aliyekomaa ni pungufu ya theluthi moja ya ng'ombe aliyekomaa. 

Mbuzi-kaya, kama alivyo n'gombe, ni mnyama anayefugika. Hufugwa kwa ajili ya nyama, maziwa na ngozi yake. Kwani nyama na maziwa ni chakula, na ngozi kufanywa viatu, mishipi na mikoba pia. 

Mbuzi-kaya hula majani, hucheua na kutafuna tafuna chakula chake mara kadhaa ilhali kikizunguka kati ya vyumba mbalimbali vya tumbo na mdomo wake kabla ya kukimeza kabisa, kama vile afanyavyo ng'ombe. 

Mara nyingi mbuzi-kaya hubeba mimba na kuzaa mapacha kadhaa.

Mbuzi ni kati ya wanyama wa kwanza waliofugwa na binadamu. Kuna spishi za kufugwa na spishi za porini.

Faida za mbuzi
Kuna faida nyingi za mbuzi aina hizo ni:
(i) Hutupatia ngozi kwa ajili ya kutengenezea vitu kama viatu.
(ii) Hutupatia nyama.
(iii) Hutupatia kwato kwa ajili ya kutengenezea vitu kama vishikizo vya nguo. 
(iv) Hutupatia maziwa.

Viungo vya nje 

 Goat breeds 
 Goat resources
 Goat care and feeding guide 
 Abraham Lincoln's sons kept pet goats inside the White House
 The American Dairy Goat Association Home Page
 Ruminations, The Nigerian Dwarf and Mini Dairy Goat Magazine
 American Goat Society
 Miniature Dairy Goat Association
 How to keep fires down in California scrub: Chew it.
 International Goat Association 

Ng'ombe na jamaa
Wanyama wa Biblia
Michael Bay

Michael Benjamin Bay (amezaliwa tar. 17 Februari 1965) ni mwongozaji na mtayarishaji filamu wa Kimarekani. Bay  amejibebea heshima-sifa na mafanikio makubwa baada ya kuongoza filamu kama vile Transformers, Armageddon, The Rock, Pearl Harbor, Bad Boys, na Bad Boys II. Bay pia ni mmoja wa wanachama wa kampuni ya utayarishaji na upigaji video za muziki ijulikanyo kwa jina la Propaganda Films.

Filamu za Michael Bay

Kama mwongozaji 
 Bad Boys (1995)
 The Rock (1996)
 Armageddon (1998)
 Pearl Harbor (2001)
 Bad Boys II (2003)
 The Island (2005)
 Transformers (2007)
 Transformers 2 (2009)
 2012: The War for Souls (2010)

Video za muziki 
 There You'll Be", Faith Hill (2001)
 "Falling in Love (Is Hard on the Knees)", Aerosmith (1997)
 "Objects in the Rear View Mirror May Appear Closer Than They Are", Meat Loaf (1994)
 "Rock 'n' Roll Dreams Come True", Meat Loaf (1994)
 "I'd Do Anything for Love (but I Won't Do That)", Meat Loaf (1993)
 "You Won't See Me Cry", Wilson Phillips (1992)
 "Do It to Me", Lionel Richie (1992)
 "Love Thing", Tina Turner (1992)
 "I Touch Myself", Divinyls (1991)

Kama mtayarishaji 
 The Texas Chainsaw Massacre (2003)
 The Amityville Horror (2005)
 The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning (2006)
 The Hitcher (2007)
 The Horsemen (2008)
 Unborn (2009)
 Friday The 13th (2009)
 The Birds (2009)
 A Nightmare On Elm Street (2010)

Viungo vya nje 

 Official website  and Blog 
 
 
 Michael Bay Videography , Michael Bay's music video filmography at The Music Video Database.
 Transformers Movie - Interview With Michael Bay
 Michael Bay is a huge Transformer fan 
 Fast Cars, Hot Blondes, Big Budgets, Bigger Explosions , a Juni 2001 Rolling Stone article
 Appreciation of Bay's over-the-top "The Island"
 Article confirming relationship between Michael Bay and Jaime Bergman
 Wydncrest Holdings
 Criterion Collection essay on Michael Bay and "Armageddon" 

Waongozaji Filamu wa Marekani
Watayarishaji Filamu wa Marekani
Waliozaliwa 1965
Watu walio hai
Chombo cha tumbaku cha Warangi

Chombo cha kuwekea tumabku cha Warangi ni kwa ajili ya tumbaku iliyosagwa. Kwa Kirangi huitwa "súse". Chombo hicho kilikuwa hutengenezwa kutokana na pembe za ng’ombe. Kilitumiwa hasa na watu maarufu kama viongozi au wazee. Tumbaku hiyo hunuswa au kulambwa.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Kibuyu kidogo cha Warangi

Kibuyu kidogo cha Warangi ni aina ya kibuyu chenye shingo. Kwa Kirangi huitwa "mʉʉmbʉ". Kibuyu hicho kilitumika kuwekea dawa, maziwa, pombe na kadhalika. Kilitumika vilevile kwa mambo ya jadi.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

 Vifaa vya Warangi
Tungu la Warangi

Tungu la Warangi ni aina ya kibuyu cha wastani. Kilitumika kwa kuchekechea maziwa yaliyoganda ili kutenganisha maziwa (yaani mtindi) na mafuta ya samli. Kilichaguliwa kibuyu kizuri kisicho na alama yoyote. Kwa Kirangi huitwa "baai".

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Kibuyu kikubwa cha Warangi

Kibuyu kikubwa cha Warangi ni aina ya kibuyu cha kuwekea maji, pombe au mbegu ya nafaka. Kwa Kirangi huitwa "sʉa".

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Chungu cha Warangi

Chungu(uwungi Vyungu) cha Warangi ni chombo cha wastani. Kwa Kirangi huitwa "nyiingʉ". Chombo hicho hutumika kwa kupikia kama ugali, mboga, viazi na kadhalika. Hutengenezwa kwa udongo wa mfinyanzi uliosagwa.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Chombo cha kukamulia cha Warangi

Chombo cha kukamulia cha Warangi ni chombo kama kinu kidogo. Kwa Kirangi huitwa "kɨremo". Chombo hicho hutengenezwa kwa mti laini. Hutumika kwa kukamulia maziwa. Kina mkono kwa ajilii ya kushika wakati wa kukamua. Ukubwa wake labda ungefaa kwa lita moja ya maziwa.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Jembe la Warangi

Jembe la Warangi ni aina ya chombo kilichotengenezwa kwa chuma kwa kutumia ufundi wa jadi. Kwa Kirangi huitwa "isɨrɨ". Jembe lilitumika kwa kulimia. Jembe la Kirangi lilikuwa limechongoka.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Kisu cha Warangi

Kisu cha Warangi ni kifaa cha chuma. Kwa Kirangi huitwa "lʉfyo" kwa jumla, au kama ni maalum, huitwa “nyaasʉka”. Kisu cha Warangi kilikuwa na makali pande mbili. Fimbo au mkono wake ulikuwa wa pembe ya tembo au ng’ombe. Kilitumika kwa kukatia, kuchunia, kunyolea, kutahiria na kadhalika.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Upawa wa Warangi

Upawa wa Warangi ni aina ya chombo cha kuchotea. Kwa Kirangi huitwa "ndʉvo". Chombo hicho kilitokana na aina fulani ya maboga au mamumunya. Hutumika kwa kuchotea pombe kutoka katika mtungi.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Israeli (maana)

Israeli ni jina linalotaja
Nchi ya Israeli ya kisasa
 Israeli ya Kale ambayo ni nchi au pia jumuiya ya watu ambao historia yao husimuliwa katika Biblia.

Watu wa Biblia wanaotajwa katika Tanakh au Biblia ya Kiebrania; kwa hiyo pia katika Agano la Kale tena katika Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo
Yakubu mwana wa Isaka mwana wa Ibrahimu (Abrahamu) alipewa jina la Israeli baada ya kushindana na Mungu (tazama Mwanzo (Biblia) 32,29 "maana umeshindana na Mungu na watu nawe umeshinda")
jina la pamoja kwa ajili ya makabila 12 waliotokana na wana 12 wa Yakobo-Israeli, mara nyingine kwa umbo la Wanaisraeli  
jina la milki ya kaskazini ya Israeli (milki) iliyoanzishwa baada ya kifo cha mfalme Suleimani kando ya milki ya Yuda; historia ya hizo mbili kwa jumla hujadiliwa chini ya jina "Israeli ya Kale".    
 Baada ya maangamizi ya milki ya kaskazini katika vita dhidi ya Waashuri jina lilitumiwa kwa ajili ya watu wa milki ya kusini yaani watu wa milki ya Yuda
 Baada ya maangamizi ya milki hiyo pia jina lilitaja Wayahudi kama jumuiya ya kidini na taifa lililokaa katika sehemu mbalimbali (linganisha matumizi katika Agano Jipya kwenye Waraka kwa Waroma 9,6 na 11,25)
Kwa kutaja Wayahudi jina latumiwa katika Qurani mara nyingi kama "wana wa Israeli"
Kwa watu wanaoitwa taifa teule katika Agano la Kale tazama kwa jumla Israeli ya Kale 

Israeli ni pia jina la kawaida la mwanamume kati ya Wayahudi hadi leo

Watu wa Biblia
Historia ya Biblia
Wanaisraeli

Kwa maana mbalimbali ya jina Israeli tazama Israeli (maana)

Wanaisraeli ni namna ya kutaja watu wa Agano la Kale waliokuwa wazawa wa Yakobo aliyeitwa pia Israeli, mmoja wa mababu wa taifa la Israeli ya Kale pamoja na babu yake Abrahamu na baba yake Isaka.

Kadiri ya kitabu cha Mwanzo Yakobo alipewa na Mungu jina la "Israeli" baada ya kushindana naye kwenye mto Yaboki. 

Alizaa wana wa kiume 12 waliokuwa mababu wa makabila 12 ya Israeli ya Kale.

Katika maandiko ya Biblia ya Kiebrania (Tanakh) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo makabila haya mara nyingi huitwa "Waisraeli", "wana wa Israeli" au pia "watu wa Israeli".

Kwa historia yao angalia Israeli ya Kale.

Watu wa Biblia
Historia ya Biblia
Sean Bean

Shaun Mark Bean (amezaliwa 17 Aprili 1959) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Uingereza. Bean amecheza vipindi kadhaa vya television na vilevile kuigiza sauti za katika gemu za kompyuta na matangazo ya television.

Bean amecheza safu za juu kabisa katika filamu zilizonyingi, kuanzia ujangili hadi ushujaa. Sehemu yake ya kwanza kucheza na kujipatia umaarufu mkubwa ni baaada ya kucheza kama Richard Sharpe kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni maarufu kama Sharpe.

Tangu hapo akawa ameanza kufahamika kimataifa kwa kuigiza kama Boromir kutoka katika filamu ya The Lord of the Rings, Martin Septim katika filamu ya The Elder Scrolls IV: Oblivion video game, Alec Trevelyan kama mpinzani wa James Bond katika filamu ya Golden Eye, mshindani kubwa wa Nicolas Cage-Ian Howe katika filamu ya National Treasure, Gaidi Sean Miller kutoka katika filamu ya Harrison Ford-Patriot Games, Captain Rich kutoka katika filamu ya Flightplan akiwa na Jodie Foster, vilevile  Odysseus kutoka katika filamu ya Troy.

Viungo vya nje 
 
 
 Premiere Magazine: Sean Bean Interview 

Waigizaji filamu wa Uingereza
Waliozaliwa 1959
Watu walio hai
Chipsi kuku

Chipsi kuku ni mlo maarufu wa hotelini. Chakula cha chipsi kuku kimekuwa mashuhuri, ingawa vipo vingi kama mbatata za urojo, badia, kachori na chatne (Zanzibar mix au viazi vya karai).  

Neno maakuli linatokana na chimbuko la Kiarabu likimaanisha mlo rasmi au maalum. Utamaduni wa Waswahili ambao hupatikana Afrika mashariki kwenye masuala ya maakuli, umemezwa na vibanda vya chipsi kuku katika mitaa mingi ya Uswahilini. 

Biashara ya chipsi kuku imepanda chati, kwani inavutia wengi hasa kwenye michapuzo ya nguvu ambayo hukolezwa kwenye kilaji hicho cha chipsi kuku kama tomato sosi, chili sosi, rojo zitozito la embe bichi au ukwaju na pilipili juu yake. Watafutaji ajira hamkani katika harakati za kuwaridhisha wateja wao, na wateja nao wake kwa waume humiminika kujipatia huduma hiyo, Alhamdulilah tumbo halilali na njaa.

Mandhari ya biashara hizi hutofautiana kutokana na vipato vya watafutaji ajira, kuna sehemu ambazo utastarehe na kiyoyozi juu yake, lakini sehemu nyingine kutokana na mazingira yake, fumba macho tu kama una njaa au Waswahili wanasema ‘usimchungue kuku atakushinda kumla'. 

Lakini mafuta yanayochomewa chipsi kuku mwenye karai au fraya, yakipelekwa kwa mkemia mkuu atasema nini? Faida ni kushiba lakini hasara hatuifahamu na ni lazima tujiulize.

Chakula cha Kiafrika
Bangili ya Warangi

Bangili ya Warangi ni aina ya pambo la kuvaa mkononi. Kwa Kirangi huitwa "ikéénke". Pambo hilo lilivaliwa hasa na akina Baba. Lilitengenezwa kutokana na madini ya shaba nyekundu iliyopatikana katika mojawapo ya milima ya Haubi.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
USLWA
Baragumu ya Warangi

Baragumu ya Warangi ni aina ya upembe wa mnyama uliokatwa pande zote, ndiyo baragumu au mbiu inayotmiwa katika utamaduni ya Warangi. Kwa Kirangi huitwa "irimʉ". Baragumu hutumika kwa kutoa habari fulani ya hatari, kifo au kusanyiko na hata tukio fulani maalumu.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Kihori cha Warangi

Kihori cha Warangi ni aina ya chombo kinachotengenezwa kwa mti. Kwa Kirangi huitwa "mʉlaambo". Chombo hicho hutumika kuwekea maji, kulowekea mtama na kupozea pombe.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Kinu cha Warangi

Kinu cha Warangi ni aina ya chombo ambacho hutengenezwa kwa mti. Kwa Kirangi huitwa "kʉnyu". Kinu hutumika kwa kutwangia nafaka ili kuondoa makapi, maganda na kadhalika.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Ngoma ya Warangi

Ngoma ya Warangi ni aina ya ngoma iliyowambwa ngozi ya mnyama wa porini hasa dikidiki. Kwa Kirangi huitwa "ntangasa". Ngoma hiyo hutumika wakati wa sherehe kama harusi na kadhalika.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Sagio la Warangi

Sagio la Warangi ni aina ya kifaa kilichotengezwa kutokana na mawe. Kwa Kirangi huitwa "lwaala". Sagio lilitumika kwa kusagia nafaka ili kupata unga. Sagio la asili lilikuwa la mviringo.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Sanduku la Warangi

Sanduku la Warangi ni aina ya kibuyu kikubwa kilichokatwa mdomo mkubwa. Kwa Kirangi huitwa "iduunde". Kibuyu hicho kilitumika kwa kuwekea dawa hasa zilizotumika wakati wa kutengeneza vyuma na kadhalika. Pia liliwekea vifaa vidogovidogo vya nyumbani kama masanduku ya kisasa.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Shikilio la Warangi

Shikilio la Warangi ni mti uliokaa panda. Kwa Kirangi huitwa "ntambarɨko". Mti huo ulitumika kwa kubana chungu (yaani kukizuia) wakati wa kupika chakula. Suruali zilipoingia Urangini Warangi waliziita pia “ntambarɨko”, yaani nguo iliyokaa panda.

Ilikuwa mwiko kumchokoza mama akiwa jikoni, na mwanamume akipigwa kwa mti huo basi ilikuwa ni balaa fulani, kwa hiyo ilikuwa kama mume huyo amepoteza haki yake hata kupeleka mashitaka mahakamani.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Shoka la Warangi

Shoka la Warangi ni aina ya kifaa ambacho hutengenezwa kwa chuma na mpini wa mti. Kwa Kirangi huitwa "chaárya" kwa jumla, na “siraanga” kama ni maalum. Shoka hili hutumika kwa kuangushia miti, kuchanja kuni, kupasulia magogo au kuchongea mizinga.

Marejeo
Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na Heimat- und Kulturverein Gellersen (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Vifaa vya Warangi
Anton Bruckner

Anton Bruckner (4 Septemba 1824 - 11 Oktoba 1896) alikuwa mtunzi wa Opera maarufu kutoka nchini Austria. Ni hasa maarufu kwa kuweza kutunga symphony tisa kwa ajili ya bendi yake. Mbali na kuwa mtunzi wa Opera, Anton pia ni mpigaji kinanda na ni mwalimu.

Viungo vya nje 
 - Extensive article (35 pages) by Aart van der Wal on Bruckner's Symphony No. 9, unfinished finale
 Classical Net - Bruckner Bio, Recordings, and Essays
 Easybyte - free easy piano arrangement of measure # 443 to end from Symphony No. 4 - Last Movement
  - Anton Bruckner Bibliography
 Detailed information on the various editions and revisions of Bruckner's symphonies
 Discography edited by John F. Berky - Detailed listing recordings of Anton Bruckner's orchestral works
 Discography and List of Works 
 http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/bruckner.html 
 
 
 
 Bruckner biography, 19th century Austrian culture and society
 Bruckner MIDIs kwenye Classical Archives
 Homepage for Bruckner's House museum (Ger)

Watunzi wa Austria
Wanamuziki wa Austria
Waliozaliwa 1824
Waliofariki 1896
Charles-Valentin Alkan

Charles-Valentin Alkan (30 Novemba 1813 - 29 Machi 1888) alikuwa mtunzi wa muziki na mpigaji wa kinanda maarufu kutoka nchi ya Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Charles-Valentin Morhange; wakati wa utoto yeye na ndugu zake wakatumia jina la baba yao Lakan kama jina la familia. 

Charles-Valentin alikuwa mpigaji kinanda mashuhuri na mwenye uwezo wa kupiga kinanda haraka zaidi na alitunga tungo nyingi za kinanda, ambazo nyingi zilikuwa vigumu kwa watu wengine kuweza kuzipiga.

Viungo vya nje 
 Alkan Society website, including complete and regularly updated discography
 "The Myths of Alkan" by Jack Gibbons
 The Strange case of Charles-Valentin Alkan
 Unriddling Alkan 
 Bibliography and Discography 
 Pictures of Alkan and his family (his father, his mother, his sister Celeste, his brother Napoléon, and his son Elie-Miriam Delaborde).

Tunzi na nakala za muziki 

 Free Alkan scores and manuscripts - site of Sylvain Chosson
 
 Kunst der Fuge website: many of the piano works in MIDI files
 www.kreusch-sheet-music.net - Free Scores by Alkan
 

Watunzi wa Ufaransa
Wanamuziki wa Ufaransa
Waliozaliwa 1813
Waliofariki 1888
Watunzi wa Romantik
Mily Balakirev

Mily Alexanyevich Balakirev (alizaliwa mjini Nizhny-Novgorod tarehe 2 Januari 1837 - akafariki St. Petersburg tarehe 29 Mei 1910) alikuwa mtunzi kutoka nchini Urusi aliye maarufu kwa Opera. Mara nyingi alikuwa akitunga nyimbo kwa ajili ya orchestra, kwaya na piano na nyimbo pekee. Vilevile anasifika kwa kutunga nyimbo nyingi zenye kusifia utaifa wa Urusi.

Viungo vya nje 
 www.kreusch-sheet-music.net - Free Scores by Balakirev
 Islamey Article 
 

Watunzi wa Urusi
Wanamuziki wa Urusi
Waliozaliwa 1837
Waliofariki 1910
Watunzi wa Romantik
Vincenzo Bellini

Vincenzo Bellini (3 Novemba 1801 - 23 Septemba 1835) alikuwa mtunzi aliyemaarufu kwa Opera kutoka nchi ya Italia. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera kwa karne ya 19. Aliwapatia waimbaji wake ala nzuri za kuimba na huku mwenyewe akiwa anatoa msaada wake wa kibendi.

Viungo vya nje 
 Profile of Bellini 
 Biography of Bellini 
 Bellini cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
 
  Teatro Massimo Bellini, Catania

Watunzi wa Italia
Wanamuziki wa Italia
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1801
Waliozaliwa 1835
Franz Berwald

Franz Adolf Berwald (23 Julai 1796 – 3 Aprili 1868) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uswidi. Nae alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera wa karne ya 19. Alizaliwa mjini Stockholm, na huyu hakubahatika kuwa na wapenzi kabisa katika tungo zake. Hivyo ikamgharimu kutafuta njia nyingine za kumwezesha kuishi.

Viungo vya nje 
 Berwald Biography , a brief biographical sketch on the site of GMN ClassicalPlus

Watunzi wa Uswidi
Wanamuziki wa Uswidi
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1796
Waliofariki 1868
Georges Bizet

Georges Bizet ( 25 Oktoba 1838 – 3 Juni 1875) alikuwa mtunzi wa Opera na mpiga kinanda mashuhuri kutoka nchini Ufaransa. Anafahamika zaidi kwa tungo yake ya opera Carmen.

Viungo vya nje 

 Georges Bizet 
 Georges Bizet (1838-1875)
 Bizet Biography
 Georges Bizet's Gravesite
 Mina Curtiss collection (research materials used by one of Bizet's biographers) in the Music Division of The New York Public Library for the Peforming Arts.
 Lettres à un ami, 1865-1872 (French) at Gutenberg.org

Nakala huru za muziki wa Georges Bizet 
 
 
 
 Carmen Fantasie, for violin and piano(From the Sibley Music Library Digital Score Collection)
 L’Arlésienne : incidental music to the melodrama by Alphonse Daudet, for piano 4 hands (From the Sibley Music Library Digital Score Collection)

Watunzi wa Ufaransa
Wanamuziki wa Ufaransa
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1838
Waliofariki 1875
Bahari ya Kusini

Bahari ya Kusini (pia: Bahari ya Antaktiki) ni jina jipya katika jiografia. Linamaanisha maji yote ya kusini ya latitudo ya 60 yanayozunguka bara la Antaktiki.

Katika eneo hilo maji ya Bahari ya Atlantiki, Bahari Hindi na Pasifiki hukutana na kuingiliana. Kwa muda mrefu wataalamu wa Shirika la Kimataifa la Hidrografia walihesabu eneo kama vitengo vya kusini vya bahari hizo tatu kubwa lakini katika karne ya 20 wazo la kuitazama kama bahari ya pekee imesambaa na Bahari ya Kusini imerudi kwenye ramani. 

Eneo lote ni la kilomita za mraba 20,327,000 za maji. Linazunguka pwani ya Antaktiki yenye urefu wa kilomita 17,968. Kina kirefu ni mita 5,805 hivi.

Sehemu zake karibu na pwani hufunikwa na barafu inayokua wakati wa baridi. Katika miezi ya joto vipande vikubwa vya barafu humeguka na kuelea katika maji kama siwa barafu ambayo ni hatari kwa meli lakini zinayeyuka polepole kadiri zinavyofikia maji yasiyo baridi.

Marejeo

Bahari
Bahari ya Kusini
Antaktika
Mtumbaku

Mitumbaku (pia mitumbako; kwa Kisayansi Nicotiana spp.) ni mimea iliyo na asili yao katika Amerika lakini inayolimwa kote duniani siku hizi. Majani yake (tumbaku) yana kiasi kikubwa cha nikotini na yana matumizi ya kuvuta katika sigara.

Historia 

Waindio ambao ni wenyeji asilia wa Amerika walitumia tumbaku miaka mingi kabla ya kufika kwa Wazungu huko. Wahispania walijifunza matumizi ya tumbaku kutoka kwao wakaileta Ulaya. 

Mwanzoni tumbaku ilivutwa kwa kiko. Sigara zilipatikana baadaye. Inatafuniwa na kunuswa pia.

Walimaji Mtumbaku 

Mnavu na jamaa
Mimea ya mazao
Afya
Adrian Siaga

Adrian Adrian Siaga au Adiri (amezaliwa 19 Januari 1975) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Mhina kutoka katika filamu ya Zinduna iliyoshirikisha baadhi ya nyota maarufu kama vile Ashura Mushi, Emmanuel Mgaya, Mohammed Muki na Hussein Mkiethi. Vilevile Semwali kutoka katika filamu ya Kimela iliyoshirikisha nyota wengine kadhaa, Anna Peter, Mwasiti Madhohari, Juma Chete, Lilian Nyanza, Zubeiri Ramadhani na  Faraji Mohammed. Adiri kutoka katika filamu Seuta II na Seuta II itimisho, Moses kutoka katika filamu ya Julia huku akiwa pamoja na Juma Chete, Mukasa Lawrence, Silvia Tairo, Leah Mussa, Shukuru Kilala, Bakari Abdallah, Abdul Mawazo, Winfrida Wilson, Emma Hassan, Paulina Edward na mwisho kabisa Hussein Mkiethi.

Waigizaji filamu wa Tanzania
Waliozaliwa 1975
Watu walio hai
Chai

Chai ni kinywaji kinachotengenezwa kwa kulowesha majani ya mchai (Camellia sinensis) katika maji ya moto. Wakati mwingine hata vinywaji vinavyopatikana kwa kutumia majani ya mimea mingine vinaitwa "chai".

Watu hunywa chai kwa sababu inatoa uchovu. Athari hii inatokana na dawa ya kafeini iliyopo ndani ya chai sawa na kahawa. Hapo awali, chai ilitumika kama bidhaa ya dawa. Matumizi yake kama kinywaji yalienea sana wakati wa Nasaba ya Tang ya China.

Aina za chai 
Majani ya chai huandaliwa kwa njia mbili: kama chai nyeusi na chai ya kijani.

Chai nyeusi hupatikana kwa kukausha majani yake kwanza. Baadaye zinavunjwa na kuachwa ziumuke. Hapa kunatokea mmenyuko wa kikemia unaobadilisha rangi na ladha ya majani. Majani hushika joto kutokana na mmenyuko na joto hili halitakiwi kuzidi sentigredi 29. Chai nyeusi hutokea hasa Uhindi, Sri Lanka na Afrika pamoja na Kenya. 

Chai ya kijani hutengenezwa kwa kukausha majani mabichi mara moja bila kuyapa nafasi ya kuumuka. Chai hii utokea hasa China na Japani.

Namna za kunywa chai
Kwa kawaida chai hunywewa ikiwa moto. Katika Afrika ya Mashariki huungwa maziwa ndani yake pamoja na sukari na viungo vingine. Aina hii ya chai imeenea kutoka Uhindi. Pasipo maziwa huitwa "chai ya mkandaa", pia "chai ya rangi".

Nchi nyingi zina utamaduni wa pekee jinsi ya kutengeneza chai. Wengine hunywa chai bila kitu kingine, wengi hupenda kuongeza sukari tu.

Ladha na rangi ya chai zinabadilika kadiri majani yanavyokaa ndani ya maji ya moto. Dawa la kafeini linatoka mapema, kwa hiyo kama mtu anataka hasa athari ya kuamsha anaweza kunywa chai iliyokaa dakika 1-2 mbili pekee. Kama majani yanakaa muda mrefu zaidi, dawa nyingine zilizomo mwenye majani zinayeyuka na dawa hizi zinaweza kubatilisha athari ya kafeini hata kuleta athari ya kutuliza. Kiasi cha rangi ya chai si dalili kwa kiasi chake cha kafeini na athari ya kuamsha.

Katika nchi za Mashariki ya Kati majani ya chai mara nyingi huwekwa ndani ya maji baridi na kuchemshwa pamoja naye. 

Huko Urusi na Uajemi birika ndogo ya chai kali huwekwa juu ya chombo kikubwa cha maji ya moto kinachoitwa samowar. Kiasi kidogo cha chai kali huwekwa katika kikombe au bilauri halafu hujazwa kwa maji ya moto.  

Katika Ulaya watu huweka majani katika maji ya moto kwa dakika chache tu. Waingereza na Wafrisia huongeza maziwa au krimu, wengine kidogo maji ya limau, halafu sukari.

Chai kama chakula 
Neno "chai" hutumiwa pia kwa mlo mdogo. "Karibu chai" humaanisha mara nyingi kumwalika mgeni ale kitafunio hata pasipo kinywaji chenyewe.

Chai kama hongo 
Katika Afrika ya mashariki neno "chai" limetumiwa mara nyingi kudai hongo. Asili yake ilikuwa ombi: "Naomba pesa kidogo ili nipate kununua chai". Hii imeshafupishwa mara nyingi kwa matamko mbalimbali kama "naomba chai", "toa chai" n.k. Kwa kawaida mwomba chai atashangaa akipewa kile anachosema kwa sababu anategemea pesa.

Tazama pia
Kahawa
Matte

Tanbihi

Viungo vya nje

Vinywaji
Utamaduni
Oti

Oti (kutoka Kiing. "oats")  ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za oti ni nafaka ambayo ni chakula cha wanyama na pia cha watu katika nchi hasa za Ulaya na pia penginepo nje ya kanda ya tropiki. Tofauti na nafaka nyingi punje zake hazikai pamoja katika mshikano lakini ua lake linafanana zaidi na mpunga lakini mbegu ni tofauti kabisa.

Kihistoria ilikuwa chakula muhimu cha watu wa nchi za kaskazini kwa sababu inavumilia hali ya hewa baridi kiasi na mvua nyingi tofauti na ngano. Waroma waliona Wagermanik wa Kale walikula hasa oti; kwenye kisiwa cha Britania Waskoti hupenda oti lakini Waingereza hulisha nafaka hii kwa wanyama hasa farasi. Kupunguka kwa farasi kama wanyama wa kazi kwenye kilimo kumemaaanisha pia kurudi nyuma kwa kilimo cha oti.

Matumizi yake kwa binadamu ni katika uji, muesli, mkate na keki. Hutazamiwa kama chakula cha kujenga afya kutokana na wanga, vitamini na proteini ndaniy ake.

Marejeo 

Nyasi na jamaa
Nafaka
Mimea ya mazao
Ngano nyekundu

Ngano nyekundu (lat. Secale cereale; ing. rye) ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za ngano nyekundu ni nafaka ambayo ni chakula muhimu katika sehemu za dunia hasa kwenye kanda zisizo na joto au baridi kali. Ni mmea ulio karibu na ngano.

Matumizi yake ni kwa ajili ya unga, mkate, bia, aina za wiski na pombe mbalimbali halafu lishe ya wanyama.

Ngano nyekundu hustawi kwenye ardhi ya mchanga ambako ngano haiendelei vizuri inavumilia pia tofauti kubwa zaidi za mvua na ukame kuliko ngano.

Kilimo chake na matumizi 

Ngano nyekundu hulimwa hasa katika nchi za Ulaya ya Mashariki, ya kati na kaskazini kama vile Ujerumani, Poland, Ukraine, Belarusi, Lithuania, Latvia hadi Urusi. Hulimwa pia katika Amerika ya Kaskazini (Kanada na Marekani), katika  Amerika Kusini (Argentina), Uturuki, Kazakhstan na China ya kaskazini.

Katika Afrika imelimwa kidogo kwenye nyanda za juu za Tanzania pia Kenya.

Viungo vya Nje 

 Gordon Hillmann: New evidence of Lateglacial cereal cultivation at Abu Hureyra on the Euphrates , in: The Holocene 11/4 (Julai 2001), p. 383-393.
 Growing Rye hosted by the UNT Government Documents Department

Nyasi na jamaa
Mimea ya mazao
Nafaka
Chakula
Venezia

Venezia (pia: Venisi kutokana na Kiingereza Venice) ni mji wa Italia na makao makuu ya mkoa wa Veneto, kaskazini-mashariki mwa nchi.

Venezia ni mji wa pwani uliojengwa kwenye visiwa vidogo 117 ndani wa wamba la Venezia. Visiwa hivi vinakaa karibu kiasi kwamba madaraja 400 yanaunganisha mifereji kati yake. Mifereji ndani ya mji ni kama barabara na sehemu kubwa ya usafiri ni kwa maboti madogo.

Mji umekua kupitia eneo la visiwa tu na mwaka 2006 wakazi 269,000 walihesabiwa; 92,000 waliishi visiwani na wengine barani.

Venezia ni mji wa kale wenye umri wa karibu miaka 1,500. Jamhuri ya Venezia ilikuwa dola lenye nguvu katika Mediteranea kwa sababu ilikuwa na manowari nyingi na vituo vya kijeshi kwenye visiwa vingi vya Mediteranea. Msingi wa nguvu yake ulikuwa biashara ya baharini na utajiri wake. Venezia ilikuwa kiungo cha kibiashara kati ya Ulaya ya Kikristo na dunia ya Kiislamu.

Ilikuwa jamhuri ya kujitawala kabisa kwa karne nyingi hadi mwaka 1797 ilipovamiwa na Napoleon na kuunganishwa kwanza na Italia na baadaye na Austria. Tangu 1866 imekuwa sehemu ya Italia. 

Kutokana na historia hii ya utajiri mji umejaa majengo mazuri na kazi za sanaa zinazovuta watalii kwa mamilioni kila mwaka kutoka kila upande wa dunia. Venezia iko katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.

Viungo vya Nje 

   Tovuti rasmi

Miji ya Italia
Miji ya pwani ya Mediteranea
Veneto
Urithi wa Dunia
Napoli

Napoli (kwa Kiingereza: Naples) ni mji wa bandari kando ya bahari ya Mediteranea katika Italia ya kusini. 

Idadi ya wakazi inakaribia milioni 1. Mwaka 2015 lilianzishwa jiji la Napoli lenye watu 3,114,053 katika eneo dogo lenye msongamano mkubwa (2672 wakazi kwa kilometa mraba).

Ni mji wa kale sana na jina la "Napoli" ni umbo la Kiitalia la "Neapolis" lililokuwa jina asilia la Kigiriki. Maana mji huu ulianzishwa na Wagiriki wa Kale mnamo karne ya 6 KK. Jina la Kigiriki lina maana ya "mji mpya".

Mji uko kando ya mlima wa volkeno wa Vesuvio. Wataalamu wengine wanaona hatari ya mlipuko wa volkeno wa karibuni unaoweza kuharibu mji na wakazi wake wengi.

Sehemu ya kati ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.

Viungo vya nje 

  Tovuti rasmi

Miji ya Italia
Napoli
Campania
Urithi wa Dunia
Maji ya matunda

Maji ya matunda (au sharubati kwa neno lenye asili ya Kiarabu; pia: juisi kwa neno la mkopo kutoka Kiingereza "juice" ambalo lilitokana na maneno ya Kifaransa cha Kale "jus, juis, jouis" yaliyomaanisha maji yanayopatikana kwa kuchemsha mimea ya dawa.) ni kinywaji kinachotokana na matunda ya mimea na mboga kinachotengenezwa kwa kusindika matunda ya aina moja au mchanganyiko wa matunda mengi au mboga. 

Kuna aina nyingi sana za sharubati, sawa na wingi wa matunda yanayolika. Hasa matunda yenye majimaji mengi ndani yake yanafaa kwa kutengeneza maji ya matunda.

Watu wengi hupenda kunywa sharubati, kwa mfano ya
 chungwa
 tofaa
 nyanya
 nanasi
 embe
 karoti
 limau
 zabibu
 nazi iliyo na utomvu tayari ndani yake

na mengine mengi.

Pamoja na utamu wake, kinywaji kama hicho kinafaa sana kwa afya, kwa sababu kinaongeza haraka vitamini muhimu mwilini. Kwa mfano, sharubati ya chungwa yenye vitamini C, asidi ya foliki, na potasiamu,.

Haya hivyo, unywaji wa kiasi cha juu wa maji ya matunda yaliyoongezwa sukari kunaweza kusababisha kuongezeka kwa uzito wa mwili  ingawa sio tafiti zote zinaonyesha athari hii . Maji ya matunda yakitokana na asilimia 100 na matunda, binadamu hupata viwango vya virutubisho vinavyohitajiwa kwa siku.If 100% from fruit, juice can help meet daily intake recommendations for some nutrients.

Kama tunda lina asidi nyingi kiasi ndani yake sukari huongezwa, lakini matunda mengine, hasa kama ni mabivu na yameiva penye jua kali, huwa na sukari ya kutosha ndani yake.

Katika nchi nyingi maji ya matunda hutengenezwa kiwandani na kuuzwa madukani. Watu wengi wanajua na wanapenda zaidi kujitengenezea nyumbani kwa kutumia mashine ya kukamua matunda.

Nchi inayoongoza kwa kuwa na watu wengi wanaokunywa maji ya matunda ni New Zealand ikifuatiwa na Kolombia.

Marejeo

Viungo vya nje 
 Faida na hasara za maji ya matunda. 
 Makala ya kitaaluma kuhusu faida za maji ya matunda na mboga. 
 Ni kweli maji ya matunda yana faida mwilini?. 

Afya
Vinywaji
Mumbai

Mumbai (Kihindi: मुंबई  pia: Bombay) ni mji mkuu wa jimbo la Maharashtra kwenye pwani la magharibi la Uhindi. Mumbai ni mji mkubwa wa India mwenye wakazi milioni 12.

Historia 
Mji ulianzishwa kwenye kisiwa kilichopo karibu sana na bara. Kitovu kipo kwenye rasi inayoelekea katika Bahari Hindi. Kisiwa kilinunuliwa na Wareno mwaka 1534 nao Wareno waliwakabidhi kisiwa kwa Uingereza 1661. 

Mji uliendelea kuwa bandari kuu ya Waingereza katika Uhindi ukakua. Mwaka 1852 reli ya kwanza ya Asia ilianzishwa hapa. Tangu siku za Wareno mji uliitwa Bombay lakini sehemu ya wenyeji waliona ni jina la kikoloni. 

1995 serikali ya Maharashtra iliamua kubadilisha jina kuwa Mumbai kwa heshima ya mungu mmoja wa Kihindu. Wenyeji wanaendelea kutumia majina yote mawili.

Uchumi 
Mumbai-Bombay ni kitovu cha filamu nchini Uhindi kwa kutania imeitwa mara nyingi "Bollywood". Ni mji muhimu wa viwanda na biashara. Bandari yake inashughulika asilimia 40 ya biashara ya nje ya taifa.

Miji ya Uhindi
Maharashtra
!
César Cui

César Cui (18 Januari 1835 - 26 Machi 1918) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Urusi. Nae ni mmoja kati ya watunzi watano mashuhuri wa Urusi, ambao walipewa jina la utani la “Moguchaya Kuchka” (kwa Kisw. “Watu wenye Uwezo”), watu hao walikuwa Mily Balakirev, Nikolai Rimsky-Korsakov, Modest Mussorgsky na Alexander Borodin. Baba wa Cui’s anatokea nchini Ufaransa na mama yake anatokea Lithuania. 

Kama ilivyokuwa watunzi wengine wa Kirusi wa karne ya 19, nae huyu alikuwa akifanya shughuli hizi kwa upenzi tu na sio kimapato. Kazi yake rasmi ilikuwa kama fundi katika ngome ya jeshi. Pia alikuwa profesa katika masuala ya kiisimu na alitunga vitabu kadhaa vinavyo husu maswala ya ulinzi katika jeshi. Vilevile aka jenerali katika jeshi.

Viungo vya nje 

Watunzi wa Urusi
Wanamuziki wa Urusi
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1835
Waliofariki 1918
Antonín Dvořák

Antonín Dvořák (8 Septemba 1841 - 1 Mei 1904) alikuwa mtunzi wa Opera maaruufu kutoka Jamhuri ya watu wa Cheki. Yaaminika kwamba Dvořák, Smetana na Janáček ni watunzi watatu wa Ucheki, ambao walitunga tungo nyingi zenye kuhusu nchi yao.

Viungo vya nje 
 List of Dvořák's works
 The Bohemian composers
 Antonín Dvořák Photo Gallery 
 Dvořák Family Photo Gallery 
 Collection of news articles and correspondence about Dvořák's stay in America
 The Story of "Goin' Home"
 The Antonín Dvořák, memorial at Vysoká u Příbrami
 Dvořák Society for Czech and Slovak music
 2004 Tribute Site for Dvořák

Tungo na baadhi ya rekodi zake 
 Video Cigánské melodie 
 Radio Open Source 1-hour programme entitled "Dvořák to Duke Ellington", on Dvořák's predictions about the future of American music
 Kunst der Fuge: Antonin Dvorák - (Many) MIDI files
 
 
 
 Guided listening on Dvořák's most famous works can be found in the BBC Radio 3 'Discovering Music' archive
 clips of Dvorak's 9 symphonies 
 recording of Ten Biblical Songs (Psalms) by Dvořák, opus 99

Watunzi wa Ucheki
Wanamuziki wa Ucheki
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1841
Waliofariki 1904
Edward Elgar

Sir Edward William Elgar (2 Juni 1857 - 23 Februari 1934) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uingereza.

Maisha
Baba wa Elgar alikuwa akimiliki duka la kuuza vyombo vya muziki. 

Mbali na kusomea mambo ya kupiga zeze la kizungu, yaani "violin", Elgar pia alijifunza mwenyewe namna ya kufanya muziki. Pia alijifunza namna ya kuchapisha-kuandika muziki katika duka la baba yake na mara nyingi walikuwa wakisafiri pamoja alipokuwa akienda kuseti vinanda kwa wateja walionunua.

Mwaka wa 1904 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. 

Mwaka wa 1924 alitangazwa kuwa Mkuu wa Muziki wa Mfalme ("Master of the King's Music").

Viungo vya nje 

 The Elgar Society and The Elgar Foundation 
 The Elgar Birthplace Museum
Sir Edward's Ave Maria,Composer
 Sir Edward Elgar, Bt (1857-1934), Composer  (National Portrait Gallery)
 Sir Edward Elgar-Britannica
 Toleo la wavuti wa mtunzi
 
 
 
 Claines Church where Elgar's maternal grandparents are buried
 A detailed chronology of Elgar's works with information and articles to all works, by The Elgar Society 
 Newsreel film  of Elgar speaking, then conducting the trio of his Pomp and Circumstance Machi No 1 at the opening of EMI's Abbey Road studios, 12 Novemba 1931
 Elgar's Ave, Maria and Give unto the Lord  Free downloadable recording from Coro Nostro, Leicester
 Elgar's life and recordings
 Nimrod Tippett rehearses the Leicestershire Schools Symphony Orchestra
 Cockaigne Tippett rehearses the Leicestershire Schools Symphony Orchestra
 YouTube Julian Lloyd Webber plays Elgar's Cello Concerto
 'The Growing Significance of Elgar' , lecture by Simon Mundy given at Gresham College on 29 Juni 2007
 Spetchley Park where Elgar often stayed and composed, specifically the Dream of Gerontius
 Flickr images tagged Elgar & Spetchley
 Films of Elgar:  black and white silent movies 1. Elgar conducting; 2. & 3. Elgar with his dogs Marco and Mina; 4. Outside Hereford Cathedral (can you lip read?); 5. Kite flying in the Malvern Hills

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1934
Wanamuziki wa Uingereza
Watunzi wa Romantik
Watu waliopewa cheo cha "Sir"
John Field (mtunzi)

John Field (26 Julai 1782 – 23 Januari 1837) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda maarufu kutoka nchini Ireland. Anafahamika zaidi kwa kuwa mtunzi wa kwanza kutunga nyimbo za kupigwa nyakati za usiku (kwa Kiing. nocturnes).

Viungo vya nje
 John Field: The Irish Romantic (1782-1837) (Dead Link)
 An article on Field originally published in The Etude, 1915 
 

Watunzi wa Ireland
Wanamuziki wa Ireland
Watunzi wa Romantik
Waliozaliwa 1782
Waliofariki 1837