LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Wadominiko

Wadominiko ni jina fupi linalotumka kuhusu wafuasi wote wa Dominiko wa Guzmán (1170-1221), hasa wa Shirika la Ndugu Wahubiri alilolianzisha, mojawapo kati ya mashirika ya kitawa ya Kanisa Katoliki, aina ya Ombaomba. Ufupisho wa jina la shirika ni O.P.

Historia 
Shirika lilianzishwa na Dominiko wa Guzmán, mkanoni wa jimbo la Burgo de Osma-Ciudad de Osma: mwaka 1203 aliongozana na askofu wake Diego wa Acevedo katika safari ya kibalozi kwa niaba ya mfalme Alfonso VIII wa Castilia kwa mfalme Valdemaro II wa Denmark. Wakati wa kurudi, wakipitia mkoa wa Langadoque (Ufaransa Kusini), waling'amua uzushi wa Wakatari ulivyoenea naye akaamua kuungana na mabalozi wa Papa Inosenti III katika jitihada za kurudisha watu hao katika Kanisa Katoliki. 

Akikusanya kundi dogo la wasichana walioacha Ukatari, maka 1207 alianzisha huko Notre-Dame-de-Prouille, karibu Fanjeaux, monasteri ya kike ambayo ikawa kitovu cha kazi yake ya kitume.

Dominiko aliendelea kuwahubiri kwa amani Wakatari hata baada ya balozi wa Papa Petro wa Castelnau kuuawa (1208), akikataa kujiunga na vita vya msalaba vilivyotangazwa dhidi ya Wakatari. 

Kwa msaada wa askofu wa Tolosa Folco, mwaka 1215 alikusanya wenzi kadhaa wenye nya ya kuhubiri kama yeye akawaingiza katika maisha ya kitawa: shirika hilo lilipata kwanza kibali fulani cha Papa Inosenti III halafu kibali rasmi cha mwandamizi wake, Papa Onori III, tarehe 22 Desemba 1216. 

Baada ya hapo Shirika la Ndugu Wahubiri lilienea kati Ulaya nzima, hasa katika miji ambapo vilikuwa vinaanza vyuo vikuu, kama vile vya Bologna na Paris, vilivyosaidiwa sana na Wadominiko kupata ustawi.

Kwa agizo la Mtaguso IV wa Laterano ndugu hao walipaswa kujichagulia kanuni iliyowahi kukubaliwa na Kanisa, wakaamua kushika ile ya Agostino wa Hippo, wakiiongezea katiba ya kwao, maarufu hasa kwa kutumia kiasi fulani cha demokrasia, ambayo ilitumiwa kama mwongozo kwa nyingine hata za kiserikali.

Karama 
Ni hasa ile ya kuhubiri, ambayo wakati ule ilikuwa ya nadra, kutokana na hali ya elimu hata kati ya makasisi. Utume huo, uliokubaliwa na Papa kwa wanashirika wote, ukawa msaada mkubwa kwa Kanisa pia kwa sababu uliendana na maisha ya ufukara wa Kiinjili. 

Mambo muhimu ya shirika ni: 
 Kuhubiri Injili
 Kuishi kijumuia
 Kuadhimisha liturujia
 Kushika taratibu za kitawa
 Kusoma

Takwimu 
Tarehe 31 Desemba 2005, Shirika lilikuwa na konventi 615 zenye ndugu 6.077, ambao 4.495 kati yao ni mapadri. Mbali ya hao, kuna masista wengi wa maisha ya sala tu na wa maisha ya sala na utume. Pia kuna walei wanaofuata karama ya shirika hilo katika maisha ya kawaida.

Kanisa Katoliki
Mashirika ya kitawa
Gregory Itzin

Gregory Itzin (amezaliwa tar. 20 Aprili 1948) ni mshindi wa Tuzo ya Emmy, akiwa kama mwigizaji bora filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika sana kwa kucheza katika mfululizo  wa Kimarekani wa 24 kama  Rais Charles Logan.

Viungo vya Nje

Gregory Itzin in Shipwrecked!  at South Coast Repertory
Law and Order: Really Special Victims Unit starring Gregory Itzin 

Waliozaliwa 1948
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Charles Logan

Charles Logan ni jina la uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika ulichezwa na  Gregory Itzin. 

Wakati wa msimu wa nne, Logan ni Makamu wa Rais wa Marekani ambaye ameapizwa kiofisi kama  Kaimu Rais baada ya   John Keeler kupata majelaha makubwa wakati wa shambulio la kigaidi lililofanywa dhidi yake.

Inaaminika ya kwamba Logan alikuwa mwanachama wa chama cha Republican. Alitanguliwa na John Keeler, alikuwa mgombea wa the Republican aliyemshindwa mgombea wa  Democrat aliyekuwa akigombea urais kwa chama cha Democrat Bw. David Palmer (ambaye amejiamulia kutoendelea na muhula wa pili wa urais wake).

Viungo vya Nje

Wahusika wa 24
Kitororo

Vitororo au kongogolo ni ndege wadogo wa jenasi Pogoniulus katika familia Lybiidae. Ndege hawa ni matoleo madogo ya zuwakulu na mwenendo wao ni takriban sawa na hawa. Vitororo ni ndege wadogo wenye 9-12 cm na 7-15 g. Wana rangi ya kijivu, nyeusi au majani, mistari myeupe na madoa mekundu au njano. Hula wadudu na beri, matini madogo na beri za spishi za kirukia hasa. Dume na jike pamoja huchimba tundu katika tawi au shina lililooza na jike huyataga mayai 2-4 ndani yake.

Spishi
 Pogoniulus atroflavus, Kitororo Kiuno-chekundu (Red-rumped Tinkerbird)
 Pogoniulus bilineatus, Kitororo Kiuno-njano (Yellow-rumped Tinkerbird)
 Pogoniulus chrysoconus, Kitororo Paji-njano Yellow-fronted Tinkerbird)
 Pogoniulus coryphaeus Kitororo-milima (Western Tinkerbird)
 Pogoniulus leucomystax Kitororo Masharubu (Moustached Green-tinkerbird)
 Pogoniulus makawai, Kitororo Kidari-cheupe (White-chested Tinkerbird)
 Pogoniulus pusillus, Kitororo Paji-jekundu (Red-fronted Tinkerbird)
 Pogoniulus scolopaceus Kitororo Kipaku (Speckled Tinkerbird)
 Pogoniulus simplex, Kitororo Kijani (African Green-tinkerbird)
 Pogoniulus subsulphureus, Kitororo Koo-njano (Yellow-throated Tinkerbird)

Picha

Vigong'ota na jamaa
Disprosi

Disprosi (Kigiriki  dysprósitos „isiyopatikana“) ni elementi na metali nzito na laini yenye namba atomia 66 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 162.50. Alama yake ni Dy.

Tabia 
Disprosi huhesabiwa kati ya Lanthanidi inaonekana kama metali nzitonzito yenye rangi ya kifedha. Haina matumizi mingi kwa jumla ni kama tani 100 kwa mwaka pekee inakorogwa hasa ndani ya aloi mbalimbali.

Historia 
Disprosi ilitambuliwa mara ya kwanza mjini Paris mnamo mwaka 1886 na mwanakemia Mfaransa Paul Émile Lecoq de Boisbaudran.

Viungo vya Nje 

 
 WebElements.com – Dysprosium
 Los Alamos National Laboratory – Dysprosium 

Elementi
Iridi

Iridi ni elementi haba na metali adimu yenye namba atomia 77 katika jedwali la elementi. Alama yake ni Ir. Inahesabiwa katika kundi la Platini. Kati ya metali zote inaathiriwa kidogo kabisa na mmenyuko wa kikemia. 

Iridi ilitambuliwa na Smithson Trennant mwaka 1803 pamoja na metali ya Osmi. Alijaribu kuyeyusha madini ya platini katika asidi akakuta metali hizo mbili. Alichagua jina la "iridium" kutokana na neno la Kigiriki "iridios" kwa sababu ya rangi nyingi za chumvi zake. Tabia ya kutomeyuka kulisababisha uteuzi wa iridi kwa aloi ya mita asilia.

Iridi ni kati ya metali haba kabisa duniani. Hutokea pamoja na platini au kama madini ya mchanganyiko pamoja na Osmi. Nchi zenye akiba za Iridi ni hasa Afrika Kusini, Urusi (milima ya Ural), Amerika ya Kaskazini na ya Kusini, Japani, Borneo na Tasmania.

Hutumiwa ndani ya aloi za metali ikiongeza ugumu wa aloi hizo. Mwaka 2007 kilogramu 3,700 za iridi zilitumiwa duniani; kati ya hizo takriban kilogramu 780 ziliingia katika vifaa vya umeme kama plagi za cheche kwenye injini za mwako ndani; 1,100 kg zikatumiwa kwa elektrodi.

Tanbihi

Viungo vya nje

elementi
Kislovakia

Kislovakia ni lugha rasmi inayoongelewa nchini Slovakia, nchi iliyopo Mashariki mwa Ulaya. Ni moja kati ya Lugha za Kislavoni, mkusanyiko wa lugha unajumlisha Kirusi, Kipoland na lugha nyingine kadhaa za Mashariki ya Ulaya. 

Lugha hii inafanana kabisa na Kicheki, na Wacheki na Wasovakia wanaweza kuelewana vizuri kabisa wakiwa wanazungumza lugha zao. Kipoland na Kisorbia kina fanana kabisa. Kislovakia kinazungumzwa nchini Slovakia na zaidi ya watu milioni 5.

Matamshi 
Kislovakia kinaandikwa kutumia alfabeti za Kilatini, lakini kuna viji herufi fulani ambavyo viji harama maalum (vinaitwa “diacritics”).

Herufi č, š, ž and dž zina sauti kama ile ya Kiingereza katika chin, shin, vision na juice.

Herufi ď, ľ, ň, and ť huitwa “konsonanti nyepesi”. Hutamkwa kwa kukata ulimi juu kabisa ya mdomo.

C, dz na j nazo pia ni nyepesi. C ipo kama ts katika bats, dz ipo kama ds katika rods, na j ipo kama y katika yes.

Ch ipo kama ch katika Kiscoti loch. V ni zaidi ya Kiingereza w.

Herufi b, d, ď, dz, dž, g, h, z, ž hazisikiki pale wakiwa wanamalizia (kwa mfano: 'd' itasikika kama 't').

Alama zake katika irabu (vokali) huonyesha kwamba irabu hutamkwa kwa urefu zaidi: á, é, í, ó, ý ú. Irabu ndefu haifuati katika silabi inayofuata kwa kutumia irabu fupi.

Ile ô ipo kama Kiingereza wombat, na ä ni sawa na herufi e.

Kistress ndiyo inayotumika kuanzishia silabi ya neno. Hii ni tofauti kabisa na Kirusi, kwa mfano, wapi Kistress kinaweza kikawa.

Kama jinsi ilivyo katika lugha zingine za Kislavoni, Kislovakia ni vigumu kwa wazungumzaji wa Kiingereza kuweza kutamka. Hii hasa kwa sababu maneno kadhaa yameambatanisha konsonanti nyingi kuwa pamoja. Katika sentensi: “Strč prst skrz krk!” hakuna hata irabu moja (ina maana: “Zungusha vidole kwenye shingo yako!”)!

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kislovakia
lugha ya Kislovakia katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/slk

Lugha za Kislavoni
Lugha za Slovakia
Zuwakulu

Zuwakulu (pia zuakulu) ni ndege wa familia Lybiidae, lakini spishi za jenasi Pogoniulus zinaitwa vitororo. Spishi zote zinatokea Afrika chini ya Sahara. Ndege hawa ni wanono na wana kichwa kikubwa na domo zito lenye nywele ndefu kuzunguka msingi wake. Spishi nyingi zina rangi kali kama nyekundu na njano. Hula wadudu na aina mpaka 60 za matunda. Spishi kubwa zinaweza kukamata mijusi na vyura. Kwa kawaida dume na jike pamoja huchimba tundu katika tawi au shina lililooza na jike huyataga mayai 2-6 ndani yake. Spishi kadhaa huchimba

Spishi
 Buccanodon duchaillui, Zuwakulu Utosi-mwekundu (Yellow-spotted Barbet)
 Gymnobucco bonapartei, Zuwakulu Koo-jeupe (Grey-throated Barbet)
 Gymnobucco calvus, Zuwakulu Uso-mtupu (Naked-faced Barbet)
 Gymnobucco peli, Zuwakulu Masharubu (Bristle-nosed Barbet)
 Gymnobucco sladeni, Zuwakulu wa Sladen (Sladen's Barbet)
 Lybius bidentatus, Zuwakulu Domo-kuu (Double-toothed Barbet)
 Lybius chaplini, Zuwakulu wa Zambia Chaplin's Barbet au Zambian Barbet)
 Lybius dubius, Zuwakulu Kidevu (Bearded Barbet)
 Lybius guifsobalito, Zuwakulu Domo-jeusi (Black-billed Barbet)
 Lybius leucocephalus, Zuwakulu Kichwa-cheupe (White-headed Barbet)
 Lybius melanopterus, Zuwakulu Kidari-marungi (Brown-breasted Barbet)
 Lybius minor, Zuwakulu Mgongo-mweusi (Black-backed Barbet)
 Lybius rolleti, Zuwakulu Kidari-cheusi (Black-breasted Barbet)
 Lybius rubrifacies, Zuwakulu Uso-mwekundu (Red-faced Barbet)
 Lybius torquatus, Zuwakulu Shingo-nyeusi (Black-collared Barbet)
 Lybius undatus, Zuwakulu Milia (Banded Barbet)
 Lybius vieilloti, Zuwakulu Kiuno-njano (Vieillot's Barbet)
 Stactolaema anchietae, Zuwakulu Utosi-njano (Anchieta's Barbet)
 Stactolaema leucotis, Zuwakulu Masikio-meupe (White-eared Barbet)
 Stactolaema olivacea, Zuwakulu Kijani (Green Barbet)
 Stactolaema whytii, Zuwakulu Uso-njano (Whyte's Barbet)
 Trachyphonus darnaudii, Zuwakulu Madoa-njano (D'Arnaud's Barbet)
 Trachyphonus erythrocephalus, Zuwakulu Kisigajiru (Red-and-yellow Barbet)
 Trachyphonus margaritatus, Zuwakulu Kidari-njano (Yellow-breasted Barbet)
 Trachyphonus purpuratus, Zuwakulu Domo-njano (Yellow-billed Barbet)
 Trachyphonus usambiro, Zuwakulu wa Usambiro (Usambiro Barbet)
 Trachyphonus vaillantii, Zuwakulu Ushungi (Crested Barbet)
 Tricholaema diademata, Zuwakulu Paji-jekundu (Red-fronted Barbet)
 Tricholaema frontata, Zuwakulu-miyombo (Miombo Pied Barbet)
 Tricholaema hirsuta, Zuwakulu Kidari-nywele (Hairy-breasted Barbet)
 Tricholaema lacrymosa, Zuwakulu Madoa-meusi (Spot-flanked Barbet
 Tricholaema leucomelas, Zuwakulu Rangi-mbili (Acacia Pied Barbet)
 Tricholaema melanocephala, Zuwakulu Koo-jeusi (Black-throated Barbet)

Picha

Vigong'ota na jamaa
Jude Ciccolella

Richard Jude Ciccolella (amezaliwa tar. 30 Novemba 1947) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina la Jude Ciccolella. Pia, anajulikana sana kwa kushiriki kwake katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Katika 24, kacheza kama Mike Novick, ambaye alikuwa akifanya kazi kama Mkuu wa Wafanyakazi wa Ikulu wakati wa utawala wa David Palmer na kisha baadaye katika utawala wa Charles Logan.

Filamu

Tamthiliya

Viungo vya Nje 
 JudeCiccolella.com - The actor's official website.
 
 Jude Ciccolella at 24.wikia.com
 Mike Novick character on 24 played by Jude Ciccolella, at 24.wikia.com

Waliozaliwa 1947
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Mike Novick

Mike Novick ni jina la kutaja uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika ulichezwa na  Jude Ciccolella. 

Ameonekana zaidi ya wahusika wengine wanaojirudia mara kwa mara, ameonekana katika vipengele vipatavyo 58 kwenye misimu yote minne ya mfululizo huu. Pia, amepata kupigwa picha za promosheni sawa na wale wahusika wakuu wa mfululizo huu, ingawa hakuwa mmoja kati ya wahusika wakuu.

Alifanya kazi kama Mnadhimu Mkuu wa Ikulu wakati wa utawala wa David Palmer na kisha baadaye katika utawala wa Logan. Hasa baada ya kufa kwa Walt Cummings, aliyekuwa Mnadhimu Mkuu wa utawala wa Logan.

Viungo vya Nje

Wahusika wa 24
Kiongozi (ndege)

Viongozi, vijumbe, walembe au ndege wa asali ni ndege wadogo wa familia Indicatoridae. Kwa kawaida jina “mlembe” hutumika kwa spishi za jenasi Prodotiscus na “kiongozi” kwa spishi nyingine. Ndege hawa wana rangi za kijivu, kahawa na nyeupe, pengine njano pia. Wabobea kwenye kula nta, kwa kawaida nta ya nyuki, lakini walembe na spishi ndogo za viongozi hula nta ya wadudu-gamba. Wanaitwa kiongozi kwa sababu spishi kadhaa (kiongozi mkubwa hasa) huongoza watu na wanyama kama nyegere mpaka masega ya nyuki. Watu au nyegere wakimaliza kutoa asali, kiongozi ala nta inayobaki. Viongozi hula majana, mafunza ya nta, wadudu wengine na buibui pia, na hata matunda mara kwa mara.

Viongozi hawatengenezi tago lao lenyewe. Jike hulitaga yai moja katika kila moja la matundu 5 au 6 ya spishi nyingine ya ndege, mara nyingi zile za vigong'ota, zuwakulu na goregore lakini walembe huchagua matago ya mviringo ya vinengenenge, videnenda, magamaga na vibwirosagi. Jike mmoja anaweza kuyataga mayai 20 katika mwaka mmoja. Domo la kinda la kiongozi lina kikulabu kinachotumika kwa kuyatoboa mayai ya mwenyeji na kuwaua makinda yake.

Spishi za Afrika
 Indicator conirostris, Kiongozi Domo-nene (Thick-billed Honeyguide)
 Indicator exilis, Kiongozi-kuya (Least Honeyguide)
 Indicator indicator, Kiongozi Mkubwa (Greater Honeyguide)
 Indicator maculatus, Kiongozi Madoa (Spotted Honeyguide)
 Indicator meliphilus, Kiongozi-misitu (Pallid Honeyguide)
 Indicator minor, Kiongozi Mdogo (Lesser Honeyguide)
 Indicator pumilio, Kiongozi Kibete (Dwarf Honeyguide)
 Indicator variegatus, Kiongozi Mabaka (Scaly-throated Honeyguide)
 Indicator willcocksi, Kiongozi wa Willcocks (Willcocks's Honeyguide)
 Melichneutes robustus, Kiongozi Mkia-mpana (Lyre-tailed Honeyguide)
 Melignomon eisentrauti, Kiongozi Miguu-njano (Yellow-footed Honeyguide)
 Melignomon zenkeri, Kiongozi wa Zenker (Zenker's Honeyguide)
 Prodotiscus insignis, Mlembe Domo-jembamba (Cassin's Honeyguide)
 Prodotiscus regulus, Mlembe Mgongo-kahawia (Brown-backed au Wahlberg's Honeyguide)
 Prodotiscus zambesiae, Mlembe Mgongo-kijani (Green-backed Honeyguide)

Spishi za Asia
 Indicator archipelagicus (Malaysian Honeyguide)
 Indicator xanthonotus (Yellow-rumped Honeyguide)

Picha

Vigong'ota na jamaa
New Jersey

New Jersey (Jersey Mpya) ni jimbo la kujitawala la Muungano wa Madola ya Amerika au Marekani. Mji mkuu ni Trenton lakini mji mkubwa ni Newark. Uko kwenye pwani ya Atlantiki upande wa mashariki ya Marekani bara.

Impepakana na New York, Delaware na Pennsylvania. Upande wa mashariki maji ya Atlantiki.

Jimbo lina wakazi wapatao 8,682,661 (2008) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 22,608.

New Jersey ilikuwa koloni ya Uingereza tangu 1729 na pia moja kati ya koloni 13 zilizoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda nchi mpya ya Marekani tangu 1778.

Viungo vya Nje
 State of New Jersey Official Website

 
Majimbo ya Marekani
Mlembe

Walembe ni ndege wadogo wa jenasi Prodotiscus katika familia Indicatoridae. Spishi zote zinatokea Afrika chini ya Sahara. Ndege hawa wana rangi za kijivu, kahawa na nyeupe. Wapo baina ndege wachache ambao hula nta ya wadudu-gamba. Hula wadudu na buibui pia, hata matunda mara kwa mara. Mwenendo wa kuongoza watu na wanyama kama nyegere mpaka masega ya nyuki haukuona kwa walembe.

Walembe hawatengenezi tago lao lenyewe. Jike huyataga mayai 1-3 katika kila moja la matago ya mviringo ya spishi nyingine za ndege, k.m. vinengenenge, videnenda, magamaga, vibwirosagi na chozi. Domo la kinda la mlembe lina kikulabu kinachotumika kwa kuyatoboa mayai ya mwenyeji na kuwaua makinda yake.

Spishi 
 Prodotiscus insignis, Mlembe Domo-jembamba (Cassin's Honeyguide)
 Prodotiscus regulus, Mlembe Mgongo-kahawia (Wahlberg's Honeyguide)
 Prodotiscus zambesiae, Mlembe Mgongo-kijani (Green-backed Honeyguide)

Vigong'ota na jamaa
Dennis Haysbert

Dennis Dexter Haysbert (amezaliwa tar. 2 Juni 1954) ni mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Nelson Mandela katika filamu ya Goodbye Bafana, mchezaji baseball Pedro Cerrano katika seti ya mfululizo wa filamu ya Major League, Rais David Palmer katika mfululizo wa kipindi cha televisheni cha 24, na Sajenti Meja Jonas Blane katika seti ya The Unit.  Pia, anafahamika sana kwa sauti yake iliozito.

Wasifu

Maisha ya awali

Maisha binafsi
Haysbert alizaliwa mjini San Mateo, California, akiwa kama mtoto wa  Gladys (mama wa nyumbani), na Charles Haysbert, Sr., aliyekuwa msheriff. Yeye ni wa nane kuzaliwa katika familia ya watoto tisa, akiwa na madada wawili na makaka sita. Baada ya kumaliza elimu ya juu, Haysbert alipewa ofa kibao za masomo juu ya masuala ya uawanariadha, lakini badala yake akaamua kusomea masuala ya filamu katika Chuo cha Sanaa na Maigizo cha Marekani.

Filamu
 Dallas (1984)
 227 (1986)
 The A-Team (1987)
 Major League (1989)
 Navy SEALs (1990)
 Mr. Baseball (1992)
 Love Field (1992)
 Return to Lonesome Dove (1993)
 Suture (1993)
 Alex Haley's Queen (1993)
 Major League II (1994)
 Heat (1995)
 Waiting to Exhale (1995)
 Absolute Power (1997)
 How to Make the Cruelest Month (1998)
 Major League: Back to the Minors (1998)
 Superman: The Animated Series Agent #1 - "Where There's Smoke" 042 19 Septemba 1998
 Now & Again (1999-2001)
 The Minus Man (1999)
 Random Hearts (1999)
 The 13th Floor (1999)
 Love & Basketball (2000)
 What's Cooking (2000)
 24 (2001-2006)
 Justice League (2001-2004)
 Far from Heaven (2002)
 Jarhead (2005)
 The Unit  (2006 - Hadi leo)
 Goodbye Bafana (2006)
 Breach (2007)

Marejeo

Viungo vya Nje
 
 Haysbert Bio at The Unit
 Dennis Haysbert's bio  at The Unit Headquarters 
 BostonHerald 

Waliozaliwa 1954
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
David Palmer

David Palmer ni jina la uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika ulichezwa na  Dennis Haysbert. 

Palmer anaonekana kutumikia kuwa kama muhusika mkuu wa pili baada ya  Jack Bauer. Katika mfululizo huu, mke wake wa zamaniPalmer, Bi.  Sherry na mdogo wake Wayne ndiyo watu muhimu kabisa katika utawala wake.

Palmer ana watoto wawili: wa kiume anaitwa Keith, na wa kike anaitwa Nicole. Palmer ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Marekani.

Katika uhusika
David Palmer ana digrii ya Sheria ambayo aliipata katika Chuo Kikuu cha Sheria cha Maryland, na pia ana digrii ya Siasa na Uchumi aliopatia katika Chuo Kikuu cha Georgetown. Mbali na urais wake, awali alifanya kazi kama Seneta kutoka mjini  Maryland.

Marejeo

Wahusika wa 24
Semantiki

Semantiki (hasa huitwa: Sarufi maana) ni tawi la isimu linalojishughulisha na uchunguzi na uchambuzi wa maana za maneno, sentensi au tungo kubwa kuliko sentensi katika viwango vyote vya lugha. Hivyo ni taaluma inayochunguza na kuchambua kisayansi maana ya hisia na vitu halisi kimaneno na matumizi ya maneno kwa ujumla. 
	
Weledi wa semantiki kwa mtumiaji ndio humsaidia mtumizi wa lugha kuitumia kwa ufaafu na kwa maadili ya mazingira husika.

Sayansi inayozungumzwa hapa ni ile ambapo lugha huchunguzwa na kuchambuliwa kwa kuzingatia kanuni na taratibu maalumu zinazoihusu lugha husika. Hivyo basi kitendo cha kufuata kanuni na taratibu katika uchunguzi na uchambuzi wa lugha ni kigezo cha kisayansi.

Matawi ya isimu ni fonolojia, mofolojia, sintaksia na semantiki. Kwa mtazamo huo wa jumla wa isimu, maana ya semantiki yaweza kujengwa katika muonekano ufuatao. Semantiki ni tawi la isimu au taaluma ya isimu ambayo hufuata kanuni na taratibu maalumu katika kuchunguza na kuchambua maana katika lugha. Maana hizo zaweza kuwa katika maneno, vifungu au sentensi, pia maana zinazoshugulikiwa ni zote, ziwe za wazi au zilizojificha.

Mifano
 Maana iliyo wazi (maana nyoofu/nyofu)
 Maana isiyo wazi (maana tata)
Jinsi ya kuondoa utata katika tungo hizo katika sentensi na tungo kwa jumla

Mifano ya maana tata
 Paka (paka mnyama au paka rangi ya kitu fulani - pia kwa maneno ya msimu paka = kumwambia mtu ukweli kwa kutumia sauti ya juu bila kujali kama atakereka au la).
 Panda (panda ngazi au mlima. Vilevile ni hali ya kupanda mbegu za kitu fulani ardhini ili upate mazao kama vile maharagwe, mahindi, mchele, n.k).
 Kaa (kaa chini au katika kiti - vilevile kaa samaki). 

Isimu
Çorum

Çorum ni mji uliopo kaskazini mwa Anatolia ambao ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Çorum katika Uturuki. Mji wa Çorum upo katika ardhi ya kati ya Bahari Nyeusi ya Uturuki, takriban km 244 kutoka mji wa Ankara na 608 kutoka mjini Istanbul. Mji una futi za maporomoko zipatayo 801 kutoka UB, eneo la tambarare ni 12,820 km² (4950 mi²), na kwa sensa ya mwaka wa 2004, idadi ya wakazi imefikia  178,500.

Marejeo

Viungo vya nje
Provincial governor's web site
Pictures of the city with links to surrounding Hittite sites

Miji ya Uturuki
Uturuki
Mkoa wa Çorum
Ivan Gašparovič

Ivan Gašparovič (amezaliwa tar. 27 Machi 1941) ni mwanasiasa na profesa wa sheria kutoka nchini Slovakia. Kuanzia mwaka wa 2004 hadi 2014 alikuwa Rais wa nchi hiyo. Pia, huyu ndiye Rais wa kwanza kuchaguliwa tena kwa mara ya pili wakati wa uchaguzi wa nchi hiyo.

Viungo vya Nje 
  campaign website 
 Official website

Marais wa Slovakia
Wanasiasa wa Slovakia
Watu walio hai
Waliozaliwa 1941
Ural

Ural ni jina la kijiografia nchini Urusi.

Inaweza kumaanisha

 Milima ya Ural ambayo ni safu ndefu ya milima nchini Urusi inayotenganisha Asia na Ulaya
 Mto Ural unaotoka kwenye milima na kuishia kwenye Bahari ya Kaspi
 Ural (kanda) ni kitengo cha kiutawala ndani ya Shirikisho la Urusi
Milima ya Ural

Kwa maana mengine ya neno hili tazama hapa

Milima ya Ural (Kirusi: Ура́льские го́ры - uralskiye gory) ni safu ya milima nchini Urusi na Kazakhstan inayoelekea kutoka kaskazini kwenda kusini kwa urefu wa kilomita 2,500.

Safu ya Ural hutazamiwa kama mpaka wa kijiografia inayotenganisha Ulaya na Asia hata kama kisiasa iko ndani ya Urusi inayohesabiwa kati ya nchi ya Ulaya.

Jiografia 

Upande wa kusini safu ya Ural inaanza katika tambarare za Kazakhstan ikiendelea upande wa kaskazini hadi Bahari ya Aktiki. Kisiwa cha Novaya Zemlya ni sehemu ya kijiografia ya Ural.

Mlima mrefu wa Ural ni mlima Narodnaya (Poznurr, 1895 m).

Viungo vya Nje 

 Five parts of the Ural Mountains

Milima ya Urusi
Kilifi

Kilifi ni mji kwenye pwani ya Kenya uliopo kati ya Mombasa na Malindi. Iko kando ya kihori cha Kilifi ("Kilifi Creek") kinachoishia katika Bahari Hindi. 

Mji ni makao makuu ya Kaunti ya Kilifi.

Wakati wa sensa ya mwaka 2009 Kilifi ilikuwa na wakazi 122,899 . 

Kilifi imekuwa kitovu kimojawapo cha utalii nchini Kenya hasa kutokana na fuko zake za kupendeza na Bofa Beach ni marufuku hasa. Mdomo mpana wa kihori unapendwa na wenye jahazi za burudani kuna jahazi nyingi zinazolala hapa.

Maghofu ya kihistoria ya Mnarani yako kando la mji wa Kilifi. Mabaki yanayoonekana ni misikiti mbili pamoja na makaburi yaliyokuwa sehemu ya mji wa Waswahili uliokuwa kituo cha 
biashara. Msikiti mkubwa ulianzishwa mnamo mwaka 1425; mji uliangamizwa wakati wa mashambulio ya Waoromo katika karne ya 17.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Kenya

Tanbihi

Kaunti ya Kilifi
Miji ya Kenya
D. B. Woodside

David Bryan "D.B." Woodside (amezaliwa tar. 25 Julai 1969 mjini  Jamaica, Queens, New York) ni mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani.

Huenda akawa anafahamika kwa kuigiza kama Mkubwa wa Wafanyakazi wa Ikulu ya Marekani (na baadaye Rais) Wayne Palmer katika mfululizo wa FOX - 24. Mengineyo, anafahamika kwa kushiriki kwake katika The Temptations  na Buffy the Vampire Slayer.

Viungo vya Nje 
 

Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Waliozaliwa 1969
Wayne Palmer

Wayne Palmer ni jina la uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika ulichezwa na  D. B. Woodside.

Katika uhusika
Huyu ni ndugu wa Rais wa zamani wa Marekani Bw. David Palmer, Wayne alikuja kuchukua nafasi ya Mike Novick na alifanya kazi kama Mkubwa wa Wafanyakazi wa Ikulu, ni baada ya Palmer kumhondosha Novick kazini mwishoni mwa Msimu wa Pili. 

Zamani alifanya kazi kama askari wa Majini wa Marekani. Pia, ana dada yake aitwaye Sandra Palmer. Baada ya kumaliza elimu ya juu, akapata ufadhili wa baseball katika Chuo Kikuu cha Stanford, ambapo alipata digrii ya Sayansi ya Siasa. 

Baadaye, alienda kupata digrii ya Sheria, ambayo ameipata katika Chuo cha Sheria cha Yale. Inaaminika ya kwamba, huyu naye ni kama kaka yake, Wayne Palmer naye ni mwanachama wa chama cha Democrat.

Viungo vya Nje
 Character biography  on the official 24 website

Wahusika wa 24
Nakaaya

Nakaaya Abraham Sumari (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Nakaaya tu; amezaliwa 3 Septemba 1982, Arusha mkoa wa Kaskazini mwa Tanzania) ni mwimbaji wa muziki wa R&B, Hip hop, na dansi kutoka nchini Tanzania. 

Anajulikana sana kwa kibao chake mashuhuri cha Mr. Politician. Huyu ni dada ya aliyekuwa mrembo wa Tanzania kwa mwaka wa 2005, Nancy Sumari.

Wasifu

Maisha ya awali
Yeye ni wa kwanza kuzaliwa kutoka katika familia ya watoto watano. Wazazi wake ni wafanyabiashara huko mkoani Arusha. Nakaaya alikulia mjini Arusha na Nairobi, Kenya, ambapo alikwenda kwa sababu za kimasomo. Akiwa bado yungali mdogo, Nakaaya alipenda sana kuimba na kutumbuiza.

Baada ya kumaliza shule, alihamia jijini Dar es Salaam na akawa anafanya kazi katika nyanja kadhaa za kitawala kabla hajajiendeleza na masuala ya kimuziki. Nakaaya alishawahi kufanya kazi na bendi ya Tanzanite ambao walimwalika ili wafanyenaye kazi kunako mwaka wa 2004. Lakini, ilimlazimu kusimamisha shughuli za muziki kwa muda ili isije ikaingliana na kazi zake za kila siku.

Mnamo mwaka wa 2006, akapata nafasi katika moja kati ya matamasha ya  Tusker Project Fame ambayo yalifanyika katika jumba la Dar Cinemas. Nakaaya akapata bahati ya kumvutia mmoja wa wa majaji kwa uwezo wake na kipaji alichonacho. Hivyo akawa mmoja kati ya waamuru katika kipindi hicho.

Viungo vya Nje
 
 Tovuti Rasmi ya Nakaaya 

Waliozaliwa 1982
Wanamuziki wa Tanzania
Watu walio hai
Ray C.

Rehema Chalamila (anafahamika zaidi kwa jina la kisanii kama Ray C; amezaliwa Iringa, Tanzania, 15 Mei 1982) ni mwimbaji wa muziki wa R&B, dansi, na bongo-bhangra kutoka nchini Tanzania.

Wasifu
Kabla ya kujihusisha na muziki, Ray C aliwahi kufanya kazi kama mtangazaji wa redio ya East Africa kabla ya kwenda redio ya Clouds FM ya jijini Dar es Salaam.

Mnamo mwaka 2003 alitoa Albamu yake ya kwanza iliyokwenda kwa jina la "Mapenzi Yangu".

Alianza kujulikana baada ya kutoa vibao kadhaa kama vile, Sikuhitaji, Mapenzi Yangu, Nawewe Milele, Ulinikataa na nyingine nyingi zilizompa umaarufu kama mwimbaji aliyeutingisha muziki wa Bongo Flava kati ya 2003-2009 — hadi hapo alipokuja kuingia matatani kiafya baada ya kutumia dawa za kulevya. 

Mwaka wa 2012, Rais wa Tanzania wakati huo, Jakaya Kikwete, alitoa msaada mkubwa wa fedha kwa ajili ya matibabu ya Ray C na baada ya huduma mwimbaji huyu alikwenda kumshukuru kwa msaada wake.

Mwaka wa 2016 imeripotiwa ya kwamba Ray C amerudi tabia yake ya kutumia dawa za kulevya, hali ambayo ilimkera sana Kikwete.

Muziki
Albamu:
Mapenzi Yangu (2003)
Na Wewe Milele (2004)
Sogea Sogea (2006)
Touch Me (2008)

Tuzo 
Mshindi:
2004 Tanzania Music Awards -  Msanii Bora wa kike 
2004 Kisima Music Awards - Msanii wa kike kutoka Uganda & Tanzania
2007 Tanzania Music Awards -  Msanii Bora wa kike 
Mshiriki:
2006 Pearl of Africa Music Awards - Msanii bora wa kike (Tanzania)
2005 Channel O Music Awards - Msanii bora Afrika ya Mashariki
2007 Pearl of Africa Music Awards - Msanii bora wa kike (Tanzania) 
2008 Pearl of Africa Music Awards -  Msanii bora wa kike (Tanzania) 
2011 Tanzania Music Awards - Video bora, Wimbo bora, Wimbo bora wa Afro Pop and Wimbo bora wa kushirikishwa  ('Mama Ntilie' with Gelly wa Ryme & AT)

Marejeo

Viungo vya Nje

Waliozaliwa 1982
Watu walio hai
Wanamuziki wa Tanzania
Muziki wa kizazi kipya
Kitunda (sataranji)

Kitunda (Kiing. pawn) ni kete kwenye mchezo wa shataranji ambayo inapatikana mara nane kila upande. Inajaza mstari wa mbele katika mpangilio wa jeshi la shataranji, hivyo inawakilisha askari wa kawaida.  Hutazamwa kama kete dhaifu . Hata hivyo mchezaji hodari anaweza kushinda akijua kutumia vitunda vyake kwa busara. Kama kete inafika mstari wa mwisho upande wa kinyume wa ubao inabadilika kuwa kete ya juu kama malkia au ngome.

Nafasi ya kitunda ni kama askari wa mguu katika jeshi; maafisa wa juu na askari wenye silaha za pekee wanakaa nyuma yake.

Mwanzo wa mchezo 
Vitunda hukaa kwenye mstari wa pili kila upande. Hii inafanana na utaratibu wa mapigano katika jeshi za kale ambako mara nyingi askari wa kawaida walikuwa mstari wa mbele na nyuma yao mfalme, maafisa au majenerali, wanajeshi wenye farasi, wapiga mishale au mashine za kurusha mikuki walikaa nyuma yao.

Mstari wa vitunda unalinda kete za juu zilizopo nyuma lakini unazibana pia kwa sababu ni farasi pekee inayoweza kuruka juu ya kete nyingine.

Kwa hiyo namna ya kufungua mstari wa vitunda ni kipindi cha kwanza katika mchezo wa shataranji.

Mwendo 
Kitunda kina mwendo wa pekee. Tofauti na kete za juu hutembea mbele tu hakiwezi kurudi nyuma. Mwendo ni hatua za mraba 1-1 isipokuwa hatua ya kwanza inayoweza kuwa mraba 1 au miraba miwili.

Kama kitunda kinafikia mstari wa mwisho wa ubao kinaondolewa na kubadilishwa kwa kete nyingine yoyote isipokuwa kete kuu ya shaha. Badiliko la kitunda huwa ni uamuzi wa mchezaji wake.

Kukamata 
Kitunda hukamata kete za adui kama ziko upande wa kushoto au kulia wa mraba mbele yake. Hakina uwezo wa kukamata kete zilizopo mbele yake moja kwa moja.

Jambo la pekee ni nafasi ya "kukamata kwa kupita". Hii inaweza kutokea kama kitunda kinakanyaga hatua kubwa ya kwanza kwa umbali wa miraba miwili.
Kama kinapita mraba unaotishiwa na kitunda cha adui kinaweza kuondolewa. Sababu yake ni ya kwamba kama kingetembea hatua ndogo ya mraba 1 tu adui kingekuwa na nafasi ya kuishambulia. Kama mchezaji adui anaamua hivyo anaweza kuondoa kitunda na kuweka chake kwenye mraba uliotishiwa naye awali.

Sataranji
Witness Mwaijaga Sigbjorn

Witness Mwaijaga Sigbjorn (anafahamika kwa jina lake la kisanii kama Witnesz Kibonge Mwepec "au" kabla ya kuwa mshindi wa cocacola popstars alifahamika kama Bad Gear; amezaliwa 15 Novemba 1982) ni msanii wa hip hop na rapa kutoka nchini Tanzania. 

Anafahamika zaidi kwa kuwa mmoja kati ya washindi wa shindano la Coca Cola Pop Stars na mmoja wa wa wanzilishi wa kundi la muziki wa hip hop maarufu kama Wakilisha. Anavuma kwa baadhi ya vibao vyake kadhaa alivyofanya na kundi, pamoja na vya peke yake. Vibao hivyo ni pamoja na: Hoi, Kiswanglish, Kichekesho na [[Zero] n.k pia ana album yake inaitwa Khaya Khaya yenye nyimbo kumi, Iliyofanywa Tanzania na kuuzwa nchini Norway chini ya Lebo iitwayo Nedland Kultur

Witnesz kibonge Mwepec, alisoma katika Shule ya Msingi ya Oysterbay ya jijini Dar es Salaam, vilevile Shule ya Sekondari ya Jitegemee ambapo ndipo alipomazia. Pia, alishafanya kazi na mashirika ya kimataifa kama vile Unicef na alikuwa akifanya mikutano inayohusiana na masuala ya vijana.

Pia, alishawahi kuwa mcheza wa ngoma za asili na muziki wa asili yaani kuimba kwa kutumia ala za asili pia alikua ni muelimishaji rika wa ISHI, shirika la masuala ya mafunzo,uhamasishaji, Uelimishaji rika na maendeleo ya vijana Tanzania.

Viungo vya nje
 
 Witness-Museke 

Waliozaliwa 1982
Wanamuziki wa Tanzania
Watu walio hai
Glenn Morshower

Glenn Morshower (amezaliwa kama Glenn Grove Morchower;  mnamo tar. 24 Aprili 1959) ni mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika sana kwa kucheza kama Kachero wa Siri wa Marekani, Aaron Pierce, katika mfululizo wa kipindi cha televisheni maarufu kama 24. Ukiachia nyota kiongozi wa mfululizo huo Bw. Kiefer Sutherland (Jack Bauer), Morshower ni mwigizaji pekee aliyeonekana katika kila msimu wa mfululizo huo.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 

Waliozaliwa 1959
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Aaron Pierce

Aaron Pierce ni jina la uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika unachezwa na  Glenn Morshower. 

Pierce ni Kachero Maalum wa Huduma ya Kisiri ya Kikachero ya Marekani, anafanya kazi kama kiongozi wa ulinzi, katika vipindi tofauti, toka wakati wa David Palmer na Charles Logan.  Pierce ana mtoto mmoja wa kiume, ambaye, ambamo alitajwa mara moja tu kwamba anatumikia jeshi la Navy.  Ukimtoa  Jack Bauer, Pierce ni muhusika pekee aliyeonekana katika kila msimu wa mfululizo huu wa  24.

Katika uhusika

Viungo vya Nje

Wahusika wa 24
Kim Raver

Kimberly Jayne Raver (amezaliwa tar. 15 Machi 1969) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.

Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Nico Reilly katika kipindi cha TV cha Lipstick Jungle, Kim Zambrano katika kipindi cha TV cha Third Watch, na Audrey Raines katika kipindi cha TV cha 24.

Viungo vya Nje 
 
 THR - Inside The Box Pilot: Lead Role 

Waliozaliwa 1969
Waigizaji filamu wa Marekani
Watu walio hai
Audrey Raines

Audrey Louise Raines ni jina la uhusika wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama 24. Uhusika unachezwa na  Glenn Morshower. Huyu ni binti wa Waziri wa Ulinzi wa Marekani Bw. James Heller. Huyu ni kipenzi cha nyota wa mfululizo huu Bw. Jack Bauer.

Katika uhusika

Viungo vya Nje

Wahusika wa 24
Utah

Utah ni jimbo la Marekani upande wa magharibi ya nchi. Mji mkuu na mji mkubwa ni Salt Lake City (mji ya ziwa wa chumvi). Imepakana na Idaho, Wyoming, Colorado, Arizona, na Nevada.  Jimbo lina wakazi wapatao 2,736,424 (2008) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 219,887. Tangu 1896 eneo lilipata hali ya jimbo la kujitawala. 

Gavana amekuwa tangu Agosti 2009 Gary Richard Herbert.

Viungo vya Nje 
 State of Utah Official Website
 Utah Travel Site

Utah
Majimbo ya Marekani
Saint Augustine, Florida

Saint Augustine ni mji mdogo uliopo kwenye mwambao wa Atlantiki katika jimbo la Florida. Idadi ya wakazi ni 12,284 (2007) 

Mji ulianzishwa na Wahispania mnamo 1565 waliochagua jina kwa heshima la Agostino wa Hippo.

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya mji la Saint Augustine

Miji ya Florida
Wikipedia ya Kifaransa

Wikipedia ya Kifaransa (Kifaransa:Wikipédia francophone, Wikipédia en français) ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kifaransa, inaandikwa Wikipédia. Wikipedia ya Kifaransa ilianzishwa mnamo mwezi  Machi, 2001. Toleo hili lina makala zaidi ya lakhi 750,000 kwa mwezi wa Januari, 2009, na kuifanya iwe toleo la Wikipedia ya tatu kwa ukubwa baada ya Wikipedia ya Kiingereza na Wikipedia ya Kijerumani. Hata hivyo, ni Wikipedia ya kwanza kwa ukubwa katika orodha ya Lugha za Kirumi.

Tazama pia 
 Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
 Wikipedia ya Kijerumani
 Wikipedia ya Kiingereza
 Wikipedia ya Kihispania
 Wikipedia ya Kiwolofu
 Wikipedia ya Kiyoruba
 Wikipedia ya Kilingala
 Wikipedia ya Kizulu

Viungo vya nje
  French Wikipedia

Wikipedia kwa lugha tofauti
Wikipedia ya Kihispania

Wikipedia ya Kihispania (Kihispania: Wikipedia en Español) ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kihispania. Ilianzishwa mnamo mwezi Mei, 2001. Mnamo tar. 8 Machi ya mwaka wa 2006, Wikipedia ya Kihispania imefikisha makala  100,000.

Kwa sasa, ni Wikipedia ya 9 kwa ukubwa kwa hesabu ya makala, inafuatiwa na Wikipedia ya Kisweden mnamo mwezi Aprili 2007. Zamani ilikuwa Wikipedia ya 8 kwa ukubwa, hadi ilipofika mwezi wa Mei mwaka 2005 ikapitwa na Wikipedia ya Kireno kisha Wikipedia ya Kiitalia kunako mwezi wa Agosti 2005. Mnamo tar.  18 Novemba 2007, Wikipedia ya Kihispania imefikisha makala 300,000.

Tazama pia 
 Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
 Wikipedia ya Kijerumani
 Wikipedia ya Kiingereza
 Wikipedia ya Kifaransa
 Wikipedia ya Kiwolofu
 Wikipedia ya Kiyoruba
 Wikipedia ya Kilingala
 Wikipedia ya Kizulu

Viungo vya nje
  Spanish Wikipedia

Wikipedia kwa lugha tofauti
Nevada

Nevada ni jimbo la Marekani upande wa magharibi ya nchi. Mji mkuu ni Carson City na mji mkubwa ni Las Vegas. Imepakana na Oregon, Idaho, Utah, Arizona na California.

Jimbo lina wakazi wapatao 2,600,167 (2008) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 286,367.

31 Oktoba 1864 Nevada ikawa jimbo la 36 la Marekani.

Viungo vya Nje 
 State of Nevada Official Website

Nevada
Majimbo ya Marekani
Radi

Kwa maana tofauti ya neno hili kama elementi ya kikemia angalia radi (elementi)

Radi (pia: ngurumo ya umeme) ni mwangaza na miale ya mwanga mithili ya shoti za umeme inayotokea wakati wa ngurumo wa mvua ya radi. Neno radi linaweza kutaja pia sauti yenyewe na mwanga katikati ya mawingu unaweza kuitwa "umeme". 

Matumizi ya neno "umeme" kwa ajili ya teknolojia ya "stimu" (jinsi electricity inavyoitwa nchini Kenya) na vifaa vya umeme yamesababisha kukaza tofauti kati ya umeme kwa jumla na kutokea kwake kwa ghafla wakati wa mvua kali kama mwangaza mkali. Hata hivyo maana asili ya "umeme" ni ule mwangaza.  

Asili yake ni volteji inayojijenga kati ya mawingu angani yenye chaji tofauti au pia kati ya mawingu na ardhi. Volteji hiyo ikiongezeka mno husababisha mkondo wa umeme hewani unaoonekana kama mwangaza mkali. Mkondo unatoa pia joto kali na joto hilo husababisha kupanuka kwa hewa ghafla. Upanuzi huo unaleta sauti inayosikika kama ngurumo kama ni mbali, lakini inaweza kusikika pia sawa na mshtuko wa mlipuko kama ni karibu. 

Kama mwendo wa radi ni kutoka mawinguni kwenda ardhi unaweza kuleta hasara kwa watu au vitu. Takriban watu 2,000 hupigwa na radi kila mwaka na mara nyingi wanakufa. Radi huwasha moto kwenye nyumba au pori. 

Radi inayolenga ardhi huelekea kuingia sehemu ya juu mahali inapopiga. Hapo kuna mitambo ya kikingaradi : ni chuma zilizopo juu ya dari ya nyumba na kuendelea hadi ndani ya ardhi kando ya nyumba. Kama radi inapiga nyumba itachukua njia ya haraka ya kufika ardhini kwa hiyo itapita kwenye vyuma bila kuharibu nyumba yenyewe.

Tofauti ya madhara yaliyopo kati ya radi na ngurumo hutegemeana na kiwango cha athari zinazojitokeza. Kwa kuwa ule wa radi ni umeme mkubwa sana, hivyo basi madhara yake ni makubwa sana kulinganisha na sauti kubwa na ya kuogofya inayotokea muda mfupi tu baada ya radi kutokea.

Tanbihi

Viungo vya nje 

 Central Florida's "Lightning Stalker" photography 
 How Lightning Works at HowStuffWorks
 My Very Close Encounters With Florida Lightning Bolts  By Thomas F. Giella, KN4LF Retired Meteorologist & Space Plasma Physicist
 Positive lightning photography from Florida
 Severe Weather UK
 Impressive lightning photography  More than 200 Lightning-Pictures
 Video of a heavy thunderstorm  Source: German Weather Chronicles 

Metorolojia
Umeme
Tallahassee, Florida

Tallahassee ndiyo mji mkuu katika jimbo la Florida. Idadi ya wakazi ni 168,979 (2008).

Mnamo mwaka wa 1824, Tallahassee ikawa mji mkuu wa Florida.

Viungo vya nje 
 Tovuti ya mji la Tallahassee

Florida
Miji ya Florida
Miji mikuu ya majimbo ya Marekani
Kigogota (jenasi)

Vigogota ni ndege wa nusufamilia Picumninae katika familia Picidae. Wanafanana na vigong'ota wadogo lakini domo lao ni dugi na fupi zaidi. Kwa hivyo hutafuta wadudu na mabuu katika miti na matawi yanayooza. Spishi moja tu inatokea Afrika. Jike huyataga mayai 2-4 katika tundu la kigong'ota.

Spishi ya Afrika
  Sasia africana, Kigogota (wa Afrika) (African Piculet)

Spishi za mabara mengine
 Nesoctites micromegas (Antillean Piculet) 
 Picumnus albosquamatus (White-wedged Piculet)
 Picumnus aurifrons (Bar-breasted Piculet)
 Picumnus castelnau (Plain-breasted Piculet)
 Picumnus cinnamomeus (Chestnut Piculet)
 Picumnus cirratus (White-barred Piculet)
 Picumnus dorbygnianus (Ocellated Piculet)
 Picumnus exilis (Golden-spangled Piculet)
 Picumnus fulvescens (Tawny Piculet)
 Picumnus fuscus (Rusty-necked Piculet)
 Picumnus granadensis (Greyish Piculet)
 Picumnus innominatus (Speckled Piculet)
 Picumnus lafresnayi (Lafresnaye's Piculet)
 Picumnus limae (Ochraceous Piculet)
 Picumnus minutissimus (Arrowhead au Guianan Piculet)
 Picumnus nebulosus (Mottled Piculet)
 Picumnus nigropunctatus (Black-spotted Piculet)
 Picumnus olivaceus (Olivaceous Piculet)
 Picumnus pumilus (Orinoco Piculet)
 Picumnus pygmaeus (Spotted Piculet)
 Picumnus rufiventris (Rufous-breasted Piculet)
 Picumnus sclateri (Ecuadorian Piculet)
 Picumnus spilogaster (White-bellied Piculet}
 Picumnus squamulatus (Scaled Piculet}
 Picumnus steindachneri (Speckle-chested Piculet)
 Picumnus subtilis (Fine-barred Piculet)
 Picumnus temminckii (Ochre-collared Piculet)
 Picumnus varzeae (Varzea Piculet)
 Sasia abnormis (Rufous Piculet)
 Sasia ochracea (White-browed Piculet)

Picha

Vigong'ota na jamaa
Jacksonville, Florida

Jacksonville ni mji la Florida na mji mkubwa jimbo hii. Mji uko kando la Atlantiki. 

Idadi ya wakazi ni 794,555. Wakazi wa jiji ni mchanganyiko wa watu kutoka zote za dunia. Mji upo m 5 kutoka juu ya usawa wa bahari. 

Mji ulianzishwa na Waingereza mnamo 1791.

Viungo vya Nje 
 Tovuti ya mji la Jacksonville

Miji ya Florida
Krakov

Krakov (kwa lugha ya Kipolandi: Kraków, Kiingereza: Cracow, Kilatini: Cracovia) ni mji wa Poland. Mji huo ulikuwa na watu 759,144  mwaka wa 2014. 
Krakov ilikuwa mji mkuu wa Poland kuanzia mwaka wa 1038 hadi 1596.

Viungo vya nje 
 www.e-krakow.pl

Marejeo 

Miji ya Poland
Rhode Island

Rhode Island (jina rasmi: Rhode Island and Providence Plantations) ni jimbo la Marekani na jimbo dogo nchi nii. Jimbo uko la Atlantiki na upande wa mashariki ya nchi.

Mji mkuu na mji mkubwa ni Providence. Imepakana na Massachusetts na Connecticut. Jimbo lina wakazi wapatao 1,050,788 (2008) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 4,002.

Ilikuwa moja ya koloni 13 asilia za Uingereza zilizoasi dhidi ya nchi mama tangu mwaka 1776 na kuanzisha Maungano ya Madola ya Amerika.

Viungo vya Nje 
  State of Rhode Island and Providence Plantations Official Website

 
Majimbo ya Marekani
New England
Sacramento, California

Sacramento ndiyo mji mkuu katika jimbo wa California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao milioni 2.1 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 8 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Jina la Sacramento ni ya Kihispania, maana yake ni "sakramenti".

Viungo vya Nje 
  Tovuti ya mji la Sacramento

Miji ya California
Miji mikuu ya majimbo ya Marekani
Mto Sacramento
California
Kijogoo-shamba

Vijogoo-shamba au bandabanda ni ndege wa familia Calyptomenidae. Zamani ndege hawa waliainishwa katika familia Eurylaimidae lakini siku hizi inabaki spishi moja tu ndani yake, kijogoo-shamba kijani.

Wana domo pana na spishi za Asia pamoja na kijogoo-shamba kijani zina rangi ya majani lakini spishi nyingine za Afrika ni kahawia na nyeupe zenye michirizi myeusi. Ndege hawa wanatokea misitu mizito. Hula matunda na hukamata wadudu kwa namna ya shore au chechele. Hupenda kuwa kwa makundi ya hadi kufikia ndege 20. Tago la vijogoo-shamba ni mjengo mkubwa (mpaka nusu mita) unaofungika na wenye mwingilio kwa upande wake. Limefumika kwa vitawi, manyasi na majani na kufunikika kwa tando za buibui, vigoga na kuvumwani. Jike huyataga mayai 1-3.

Spishi za Afrika 
 Pseudocalyptomena graueri, Kijogoo-shamba Kijani (Grauer's au African Green Broadbill)
 Smithornis capensis, Kijogoo-shamba Utosi-mweusi (African Broadbill)
 Smithornis rufolateralis, Kijogoo-shamba Mabega-mekundu ( Rufous-sided Broadbill)
 Smithornis sharpei, Kijogoo-shamba Kichwa-kijivu (Grey-headed Broadbill)

Spishi za Asia 
 Calyptomena hosii (Hose's Broadbill)
 Calyptomena viridis (Green Broadbill)
 Calyptomena whiteheadi (Whitehead's Broadbill)

Picha 

Kijogoo-shamba na jamaa
San Jose, California

San Jose (IPA: sænhoʊˈzeɪ) ni mji mkubwa wa jimbo la Kalifornia (Marekani) na pia mji mkubwa wa tatu jimboni. Iko kusini kabisa ya mji wa San Francisco.

Idadi ya wakazi ni 989,496 na pamoja na rundiko la mji ni watu milioni saba.

Jina la San Jose ni la Kihispania, maana yake ni "Mtakatifu Yosefu". Jina lake linatokana na lile la misheni ya Ndugu Wadogo iliyoanzishwa kwa heshima ya mtakatifu huyo.

Viungo vya Nje 
  Tovuti ya mji la San Jose

California
Miji ya California
Santa Clara County, California
Kiseleagofu

Viseleagofu ni ndege wa jenasi Jynx, jenasi pekee ya nusufamilia Jynginae katika familia Picidae. Wanafanana na vigong'ota wadogo lakini domo lao ni dugi na fupi zaidi. Kwa hivyo hutafuta wadudu na mabuu katika miti na matawi yanayooza au ardhini; hula chungu, samesame na siafu hasa.

Ndege hawa wana rangi ya kamafleji: nyeupe, kijivu na kahawia; manyoya yao yamechorwa kwa milia myembamba mingi iliyo myeusi. Wakitishwa wanaweza kulinyoosha koo lao na kukigeuza kichwa chao takriban nyuzi 180 kwa kila upande, wakati huo huo hufanya sauti ya sss kama nyoka. Jike huyataga mayai 7-9 katika tundu la kigong'ota.

Spishi
 Jynx ruficollis, Kiseleagofu Koo-jekundu (Rufous-necked au  Red-throated Wryneck)
 Jynx torquilla, Kiseleagofu wa Ulaya (Eurasian Wryneck)

Picha

Vigong'ota na jamaa
Wikipedia ya Kiyoruba

Wikipedia ya Kiyoruba (kwa Kiyoruba: Wikipéédíà Yorùbá) ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kiyoruba. Tarehe 19 Septemba 2008, Wikipedia hiyo ilifikisha makala 6,054 na tarehe 6 Septemba 2021 makala 33,457. Hivyo ni Wikipedia ya 107 kwa ukubwa. Pia, ni moja kati ya Wikipedia ya lugha za Kiniger-Kongo zenye makala zaidi ya 20,000, nyingine yake ni hii Wikipedia ya Kiswahili.

Tazama pia
 Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
 Wikipedia ya Kijerumani
 Wikipedia ya Kiingereza
 Wikipedia ya Kifaransa
 Wikipedia ya Kihispania
 Wikipedia ya Kiwolof
 Wikipedia ya Kiafrikaansi
 Wikipedia ya Kilingala
 Wikipedia ya Kizulu

Viungo vya nje
 Wikipedia Yoruba
 Statistics for Yoruba Wikipedia by Erik Zachte

Wikipedia kwa lugha tofauti
Haramia

Haramia ni jambazi anayefanya mambo yake kwenye gimba la maji, hasa baharini. 

Kufuatana na Mkataba wa Umoja wa Mataifa juu ya sheria za bahari uharamia ni matendo yoyote ya jinai yanayotekelezwa baharini na mabaharia au maabiria wa meli binafsi dhidi ya meli nyingine au dhidi ya watu na mali ndani yake. 

Kisheria matendo ya aina hii dhidi ya ndege, mizigo au maabiria wake huitwa pia uharamia.

Historia
Katika historia maharamia wamejulikana tangu habari za kwanza juu ya usafiri kwenye bahari. Kati ya habari za kwanza ni zile kuhusu maharamia kwenye Mediteranea mnamo karne ya 13 KK.

Julius Caesar alipokuwa kijana alikamatwa na maharamia akaachiwa nao baada ya malipo ya fidia kubwa, lakini baadaye akarudi akalipiza kisasi na kuwaua maharamia. 

Siku hizi eneo lenye uharamia mbaya ni Indonesia, lakini ni hasa maharamia wa Somalia walioonekana sana katika habari tangu mwaka 2008.

Wakati mwingine maharamia walitawala pia maeneo ya bandari walipokuwa na kimbilio chao kama dola-mji. Mfano mashuhuri wa madola hayo madogo ilikuwa jamhuri ya Bou Regreg katika Moroko ya leo wakati wa karne za 17-19.

Viungo vya Nje 
 Tafiti za kitaaluma juu ya uharamia wa kisasa na usalama wa baharini 
 European Union Naval Force Somalia 
 Filamu 5 nzuri kuhusu uharamia huko Somalia 
 Orodha ya filamu bora kuhusu uharamia

Uharamia
Sheria