LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Iyasus Mo'a

Iyasus Mo'a (Iyäsus Mo'a, "Yesu Ameshinda"; 1214 hivi - 1294 hivi) alikuwa mmonaki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na abati wa Istifanos Monastery kwenye Ziwa Hayq, Amba Sel .
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Biography of Iyasus Mo'a from The Dictionary of Ethiopian Biography 

Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Samweli wa Waldebba

Samweli wa Waldebba (kwa Ge'ez: ሳሙኤል ዘሀገረ ወልድባ sāmū'ēl za-hagara waldibbā) alikuwa mmonaki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia katika karne ya 15.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Desemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Short exposé on the Waldebba monastery and Samuel of Waldebba (youtube)

Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Melki wa Klusma

Melki wa Klusma alikuwa Mkristo wa mji huo wa Misri.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_01.htm 

Watakatifu wa Misri
Abba Anbes

Abba Anbes (yaani Baba Simba) alikuwa Mkristo wa Ethiopia.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_03.htm 

Watakatifu wa Ethiopia
Mamas wa Awlatos

Mamas wa Awlatos alikuwa Mkristo aliyefia dini yake katika karne ya 4.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_05.htm

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Abd al Aziz al-Amawi

Abd al-Aziz al-Amawi (kwa Kiarabu: عبد العزيز الأموي ;c 1838-1896) alikuwa mtaalamu Mwislamu aliyefuata dhehebu la Washafi'i na mafundisho ya Ash'ari. Alikuwa shehe wa Wasufi wa jumuiya ya Qadiriya alikoanzisha tawi lake. Alikuwa mshauri wa masultani mbalimbali wa Zanzibar.

Maisha 
Al-Amawi alizaliwa mjini Barawa, Somalia, aliposoma chini ya wasomi mashuhuri, kama vile Sayyid Abu Bakr al-Mihdar al-Hadrami, Hajj 'Ali b. 'Abd al-Rahman, na msomi kutoka Afrika Kaskazini Sayyid Ahmad al-Maghribi. Kijana Al-Amawi aliondoka Barawa kwenda Zanzibar ili kusoma chini ya Muhyi al-Din al-Qahtani, aliyekuwa kadhi mkuu Mshafi'i wa Zanzibar. Al-Qahtani alimtambulisha kwa sultani wa Zanzibar, Sayyid Sa'id bin Sultan. 

Mnamo 1854, al-Amawi, ambaye wakati huo alikuwa na umri wa miaka kumi na sita, aliteuliwa na Sultani kama kadhi (jaji) wa Kilwa.  Baada ya muda mfupi Al-Amawi alihamishiwa Zanzibar, ambapo alihudumu hadi 1891, wakati mtoto wake Burhan alipochukua nafasi yake. Al-Amawi aliandika juu ya theolojia, sheria, usufi, balagha na historia. Alianzisha kamusi ya Kiswahili-Kiarabu isiyokamilika.  

Alihudumu pia kama mshauri wa kisiasa, balozi, na mwanadiplomasia huko Somalia, visiwa vya Komoro, maeneo ya mto Rovuma, na maeneo mengine kwenye Bara la Afrika kwa niaba ya masultani wawili wa Zanzibar, Sayyid Majid (utawala 1856-1870) na Sayyid Barghash (utawala 1870-1888). 

Abdallah Salih Farsy aliandika kwamba Al-Amawi alikuwa kama waziri mkuu wakati wa utawala wa Sayyid Khalifa (utawala 1888-1890).  

Farsy aliamini maandishi yote ya Amawi yamepotea, lakini kuna takriban kurasa 2000 zilizohifadhiwa, ambazo zote hazikuchapishwa, zikipatikana kwenye hifadhi za nyaraka Dar es Salaam (nakala zake zinaweza kupatikana katika hifadhi za nyaraka za kitaifa za Zanzibar) na kwenye maktaba ya Sayyid Muhammad Al Bū Sa'idi huko Oman. Ni pamoja na sehemu za shajara yake kutoka safari mbili kati ya sita kwenda Rovuma, historia ya nasaba ya Bū Sa'idi, matini za Wasufi na kuhusu ibada, kitabu kuhusu balagha na shairi la kitheolojia kufuatia mafundisho ya shule ya Ash'ari kwenye Uislamu wa Kisunni.  

Al-Amawi alipatana vema na sultani na Waomani waliokuwa wafuasi wa Uislamu wa Kiibadi, hata hivyo alifaulu kushawishi Waibadi wengine kuhamia Usunni, hatua iliyomkasirisha Sayyid Barghash. 

Wakati wake Wakristo Waanglikana chini ya askofu Edward Steere walianza kuhubiri imani yao, na Amawi alikuwa kati ya mashehe Waislamu wa Zanzibar waliojisomea Biblia ili waweze kujibu. Hata hivyo, inaonekana walikuwa na uhusiano mzuri na askofu Steere. Al-Amawi alimsaidia Steere kutafsiri Zaburi na Injili ya Luka kwa Kiswahili.  Steere aliandika kwamba alikutana kila wiki na mashehe Waislamu nyumbani kwake na kujadili mitazamo yao ya imani.

Marejeo 

Waliofariki 1896
Waliozaliwa 1832
Waandishi wa Somalia
Waandishi wa Zanzibar
Yasay

Yasay (pia: Yusias) alikuwa mfalme nchini Ethiopia katika karne ya 18 lakini aliacha mamlaka yake akaenda kuishi miaka juu ya mti bila kushuka, akisali na kufunga.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_09.htm 

Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Matrona wa Thesalonike

Matrona wa Thesalonike (pia: Matronya, Matruna, Madrona) alikuwa mwanamke Mkristo wa Thesalonike (Ugiriki) aliyefia dini yake katika karne ya 3 au ya 4 baada ya kuteswa na tajiri wake, mwanamke Myahudi, aliyemkuta anamuomba Kristo kwa siri. Hatimaye alimkabidhi Yesu roho yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Machi, lakini pia 15 Machi, 27 Machi au 20 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Vatican.va
 CatholicSaints
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_10.htm 

Wanawake wa Ugiriki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ugiriki
Aflahos na wenzake

Aflahos na wenzake walikuwa Wakristo waliofia dini yao huko Aleksandria.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_12.htm 

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Kadhi

Kadhi (kutoka Kiarabu: القاضي, al-qadi) ni cheo cha jaji kwenye mahakama ya Kiislamu anayetumia kanuni za shari'a kufikia hukumu zake.

Katika jumuiya ya Kiislamu ya zamani kadhi aliangalia masuala yote ya haki. Siku hizi karibu nchi zote zinatumia pia sheria zinazotofautiana katika kesi za madai, za adhabu na za jinai. Hata hivyo, katika nchi za Kiarabu majaji wanaendelea kuitwa kadhi hata wakitumia sheria iliyotungwa bungeni.

Katika nchi kadhaa kuna utaratibu kwamba kesi za binafsi za Waislamu (kama vile urithi, ndoa, talaka) zinaamuliwa na mahakama ya kadhi iliyopo kando ya mahakama za kawaida, mifano yake ni Kenya na Zanzibar.

Kwa desturi kadhi ni mtu mzima, mwanamume, mwenye akili timamu anayejulikana ana kiwango cha elimu ya shari'a. Kwa kawaida aliamua peke yake, na hapakuwa na rufaa dhidi ya hukumu 

Wasomi Waislamu wanatofautiana kama wanawake wanafaa kuwa kadhi. Hata hivyo, idadi ya wanawake katika nafasi ya kadhi imeongezeka: Malaysia imeanza mwaka 2010 kupeleka wanawake katika nafasi hiyo, nchi nyingine kama Indonesia, Pakistan na Sudan zimefuata.

Marejeo

Shari'a
Sheria
Uislamu
Sharda Hawaryat

Sharda Hawaryat ni kati ya Wakristo wanaokumbukwa hadi leo, hasa kwa jinsi alivyounganisha upole wa njiwa na busara wa nyoka kama alivyotaka Yesu. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Watakatifu wa Ethiopia
Matlan Tabibu

Matlan Tabibu (pia: Batlan) ni kati ya Wakristo waliofia dini yao. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ethiopia
Lawa-Krestos

ni kati ya Wakristo wanaokumbukwa hadi leo. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Watakatifu wa Ethiopia
Betselote na Honori

Betselote na Honori ni kati ya wamonaki Wakristo wa Ethiopia wanaokumbukwa hadi leo. 

Habari zao ziliandikwa na kutunzwa katika mfululizo "Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, 28 = Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, Scriptores Aethiopici, 11 (Vitae sanctorum indigenarum, fasc. 1. Acta S. Basalota Mika'el et S. Anorewos (Aeth. II, 20), T.; ISBN: 978-90-429-0063-9)

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Tolomayo wa Shoka

ni kati ya Wakristo waliofia dini yao. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Oktoba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ethiopia
Embakomu

Embakomu (Abba 'Ěnbāqom; 1470 hivi - 1565 hivi) alikuwa kiongozi wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia, tena mwandishi na mtafsiri wa vitabu , k.mf., wa Anqaṣa Amin. 

Kama abati wa monasteri muhimu ya Debre Libanos aliitwa Echage, cheo cha pili katika Kanisa hilo, na mkuu wa monasteri zote za Ethiopia, akatazamwa kama mtu mwenye athari kubwa zaidi katika Kanisa kwa sababu askofu alikuwa Mmisri, si mwenyeji kama kawaida ya Echage.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Aprili.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Vyanzo
E. A. Wallis Budge, The Book of the Saints of the Ethiopian Church (Cambridge 1928), 4 volumes; translation of the Synaxaire.
E. J. Van Donzel, 'Ěnbāqom, Anqaṣa Amin (La Porte de las Foi). Introduction, texte critique, traduction (Leiden: E. J. Brill 1969). The text of Enbaqom is at 165-263, with facing pages of Geez in its alphabet and the French translation; Van Donzel's introduction and scholarly apparatus are at 1-164 and 265-302.
Lanfraco Ricci, "La Vite di Enbaqom e di Yohannes, Abbati di Dabra Libanos di Scioa" in Ressagna di Studi Etiopici (Roma e Napoli), at 13: 91-120 (1954); 14: 69-107 (1959). This is a translation from the Geez of the Gadl [Acts or Struggles] of Enbaqom and of Yohannes, both Abbots at the Dabra Libanos monastery in Shewa.
Francisco Álvares, Verdadera Informaçam das terras do Preste Joam das Indias (Lisbon: Luís Rodrigues 1540), edited and translated as The Prester John of the Indies (Cambridge University for the Hakluyt Society 1961), two volumes. Here an 1881 English translation is revised, with commentary, and edited by C. F. Beckingham and G. W. B. Huntingford.
Galawdewos, "Confession of Faith" at 104-107 in J. M. Harden, An Introduction to Ethiopic Christian Literature (London: S.P.C.K. 1926).

Marejeo mengine
Enrico Cerulli, Storia della letteratura etiopica (Milan 1956).
Getachew Haile, "Enbaqom" in Biographical Dictionary of Christian Missions, edited by Gerald H. Anderson (Grand Rapids, Michigan: W. B. Eerdman's Publishing 1998).
Adrian Hastings, The Church in Africa, 1450-1950 (Oxford University Press 1994).
Richard Pankurst, "Abba 'Enbaqom, Iman Ahmad Ibn Ibrahim, and the Conquest of Ethiopia" in the Addis Triburne, November 25, 2003, reprinted by the Awdal News Network.
Taddesse Tamrat, Church and State in Ethiopia 1270-1527 (Oxford University: Clarendon Press 1972).
J. Spencer Trimingham, Islam in Ethiopia (Oxford University 1952); reprint: Frank Cass, London, 1965.

Marejeo mengine tena
David Buxton, The Abyssinians (New York: Praeger, 1970).
Chris Prouty and Eugene Rosenfeld, Historical Dictionary of Ethiopia (Metuchen NJ: The Scarecrow Press 1981).

Wamonaki
Watakatifu wa Yemen
Watakatifu wa Ethiopia
Ewostatewos

Ewostatewos (kwa Kigeez: ኤዎስጣቴዎስ, ʾĒwōsṭātēwōs, au ዮስጣቴዎስ, Yōsṭātēwōs, kutoka Kigiriki Εὐστάθιος, Eustathios; 15 Julai 1273 – 15 Septemba 1352 kadiri ya Kalenda ya Juliasi) alikuwa mmonaki, mwalimu wa Absadi. 

Alidai utekelezaji wa Sabato pamoja na Dominika katika Ukristo wa Ethiopia. Hatimaye wafuasi wake walifaulu kufanya msimamo huo ukubaliwe mwaka 1450 kwenye Mtaguso wa Debre Mitmaq huko Tegulet.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea kama mtakatifu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Chanzo
Holweck, F. G. A Biographical Dictionary of the Saints. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Onesimo Nesib

Onesimo Nesib (kwa Kioromo: Onesimoos Nasiib; 1856 hivi – 21 Juni 1931) alikuwa Mworomo aliyejiunga na madhehebu ya Walutheri (31 Machi 1872) akawa mmisionari nchini Ethiopia akatafsiri Biblia ya Kikristo katika Kioromo. Hivyo amekuwa mwanzilishi wa fasihi ya Kioromo ya kisasa.

Onesimo Nesib anatazamwa kama mtakatifu katika Lutheran Book of Worship ya Marekani.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Juni.

Matoleo
 The Bible. 1893.
 The Galla Spelling Book. Moncullo: Swedish Mission Press, 1894.

Chanzo
Arén, Gustav. 1978. Evangelical Pioneers in Ethiopia. Stockholm: EFS Vorlage.

Tanbihi

Viungo vya nje
DACB article on Onesimos Nesib
Mekura Blucha, "Onesimos Nasib's Pioneering Contributions to Oromo Writing" , Nordic Journal of African Studies 4(1): 36-59 (1995)

Wamisionari
Watakatifu wa Ethiopia
Gebre Menfes Kidus

Gebre Menfes Kidus (kwa Ge'ez: ገብረ መንፈስ ቅዱስ; pia: Abo tu) alikuwa mmonaki wa Misri aliyekwenda Ethiopia na kuanzisha monasteri ya Mlima Zuqualla. 

Hayajulikani mengi ya hakika kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya tano ya kila mwezi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Ethiopian Saints. The Coptic encyclopedia, Volume 2 (Claremont Colleges Digital Library). 1991.

Wamonaki
Watakatifu wa Misri
Watakatifu wa Ethiopia
Kristos Samra

Kristos Samra (kwa Ge'ez: ክርስቶስ፡ሠምራ, Krəstos Śämra, yaani “Kristo anapendezwa naye"; aliishi katika karne ya 15 ) alikuwa mwanamke wa Ethiopia aliyeanzisha monasteri ya Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia baada ya kuishi katika ndoa na kuzaa watoto kumi.

Ni kati ya watakatifu zaidi ya 200 wazawa wa Ethiopia na kati ya wale wa kwanza katika wanawake 14. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa lake kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Wanawake wa Ethiopia
Watakatifu wa Ethiopia
Samweli wa Dabra Wagag

Samueli wa Dabra Wagag (kwa Ge'ez: አባ ሳሙኤል, Abbā Sāmū'ēl; alizaliwa 1350 hivi) alikuwa mmonaki wa monasteri ya Dabra Wagag (Ge'ez: ዘደብረ ወገግ za-Dabra Wagag, kisasa ze-Debre Wegeg) nchini Ethiopia hadi mwanzo wa karne ya 15.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Actes de Samuel de Dabra Wagag, traduits par Stanislas Kur. Louvain, Secrétariat du CorpusSCO, 49 Ch. de Wavre, 1968.

Waliozaliwa 1350
Waliofariki karne ya 15
Wamonaki
Watakatifu wa Ethiopia
Mto Auob

ni mto wa Afrika Kusini na Namibia, tawimto la mto Nossob.

Urefu wake ni km 400 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini
 Orodha ya mito ya Namibia

A
A
A
Atlantiki
Mto Nossob

ni mto wa Afrika Kusini, Botswana na Namibia, tawimto la mto Molopo.

Urefu wake ni km 740 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

N
N
N
N
Atlantiki
Mto Brak

ni mto wa Afrika Kusini, tawimto la mto Sand.

Urefu wake ni km 170 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Mito ya Afrika Kusini
Bahari ya Hindi
Mto Sand

(au Polokwane) ni mto wa Afrika Kusini, tawimto la mto Limpopo.

Urefu wake ni km 200 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Mito ya Afrika Kusini
Bahari ya Hindi
Mto Caledon

(pia: Mohokare) ni mto wa Afrika Kusini na Lesotho, tawimto la mto Orange.

Urefu wake ni km 480 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

C
C
C
Atlantiki
Mto Crocodile (Mpumalanga)

ni mto wa Afrika Kusini, tawimto la mto Komati.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Mito ya Afrika Kusini
Bahari ya Hindi
Mto Komati

ni mto wa Afrika Kusini, Eswatini na Msumbiji unaoishia katika Bahari ya Hindi.

Urefu wake ni km 480 hivi.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini
 Orodha ya mito ya Msumbiji

K
K
K
K
Bahari ya Hindi
Mto Crocodile (Limpopo)

ni mto wa Afrika Kusini, tawimto la mto Limpopo.

Tazama pia
 Mito mirefu ya Afrika
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Mito ya Afrika Kusini
Bahari ya Hindi
Abdi Kassim

Abdi Kassim Sadalla (alizaliwa Zanzibar 19 Oktoba 1984) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania. Mwaka 2004 alianza kuchezea timu ya  Mlandege / Zanzibar akahamia Mtibwa Sugar F.C.. Hadi mwaka 2013 alihamahama klabu za Tanzania Bara kama vile Young Africans S.C. na Azam F.C. akiwa pia katika timu ya taifa. 

Miaka 2014 - 2016 alichezea UiTM F.C. nchini Malaysia. . Baada ya kurudi aliingia kwa Jang'ombe Boys.

Kazi ya kimataifa 
Wakati mwingine aliitwa BABI au pia Ballack wa Unguja. Kassim alikuwa mchezaji wa kwanza kufunga bao katika uwanja mpya wa Tanzania jijini Dar es Salaam, Uwanja wa Taifa wa Benjamin Mkapa, kwenye mchezo wa kirafiki dhidi ya Uganda.  

Kassim alijulikana kwa uwezo wake wa kulenga mbali. Anapendelea mguu wake wa kushoto.

Marejeo 

Watu wa Zanzibar
Watu walio hai
Waliozaliwa 1984
Wachezaji mpira wa Tanzania
Ditram Nchimbi

Ditram Nchimbi (amezaliwa 10 Machi 1993) ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu akiichezea klabu ya Yanga Sc ya Tanzania na timu ya taifa ya Tanzania Taifa Stars.

Ditram anacheza nafasi ya mshambuliaji wa kati.

Wachezaji mpira wa Tanzania
Antioko, Mario na wenzao

Dagioni, Menesidei, Mamori, Mamari, Petro na Gumus ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Arponi

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Salutari wa Karthago

(alifariki 505) ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini (Tunisia ya leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa alikataa Uario, alipelekwa na Wavandali uhamishoni katika jangwa karibu na Tripoli (Libya) pamoja na Murita wa Karthago.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 505
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Felisi, Niseta, Postiniana na Filipo

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 29 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Firmus wa Tagaste

ni kati ya maaskofu wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Aliteswa sana ili aeleze muumini wa jimbo lake la Tagaste (leo Souk Ahrus, nchini Algeria) mmojawapo amefichama wapi, lakini alikataa.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 31 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Mariano na Januari

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Papias na Donati

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Parmeni na wenzake

Herakli, Eliasi, Apoloni, Eudomi, Anovi na Publius ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Patermuti na wenzake

Kopra na Aleksanda (walifariki 363 hivi) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 363
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Rufo, Prisko na wenzao

Optioni, Amoni, Yusto, Abdas, Asenei, Silvani, Magnili, Paternika, Septimia, Julia, Potamia na Hospia ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini (Moroko ya leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 30 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Moroko
Sabino, Lusiani na wenzao

Petro, Amabili, Nonina, Salvus, Agripiani, Medaduli na Respektati ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 20 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Serapioni, Trofimo na wenzao

Melei, Evangeli, Proposi, Atalo, Zeno, Makrobi, Menei na Trofima ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Sirius askofu

ni kati ya maaskofu wa Afrika Kaskazini (Tunisia ya leo) wanaojulikana kwa jinsi walivyoishi imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Trifoni wa Misri

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Vikta, Sterkori na wenzao

Emiliani, Hugalo, Safius na Montano ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Vikta mfiadini (20 Julai)

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Julai.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Pambo wa jangwani

(kwa Kigiriki: Όσιος Παμβώ; kwa Kiarabu-Kikopti: موا au بيموا, Pemwah au Bemwah; alifariki 375 hivi) ni kati ya Wakristo wa Misri waliokwenda kuishi jangwani chini ya Antoni Mkuu. Baadaye alianzisha monasteri nyingi. 

Alijulikana kwa hekima yake akaombwa shauri na wengi, wakiwemo Athanasius, Melania Mzee na Rufinus. 

Kati ya wanafunzi wake wamo Pishoy na Yohane Mbilikimo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Julai au 18 Julai.

Misemo yake
Misemo yake katika tafsiri ya Kiswahili inapatikana ndani ya kitabu:
 Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 – ISBN 0-264-66350-0

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa jangwani

Tanbihi

Waliofariki 375
Wamonaki
Wakaapweke
Mababu wa jangwani
Watakatifu wa Misri
Mames na Diskus

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 17 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Onioni na wenzake

Tibutini, Valeriani, Dionisi, Felisi, Eutisiani, Gagus, Melsiade, Stefano, Urbani, Lusius, Momori, Sastiri, Mimidi, Lakidi, Juliani, Polikarpo, Magnus na Silvani ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Orioni, Emili na Agnati

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 16 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Polieni, Serapioni na Justili

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 28 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Pristi na wenzake

Sevi, Kwadrati, Sundofagi, Astusi, Diomede, Zotiko, Zatamgeli na Moisei ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Basa, Paula na Agatonika

ni kati ya wasichana wa Karthago, katika Tunisia ya leo, waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Bonifasi, Tekla na wanao

kumi na wawili (walifariki Hadrumetum, leo Susa, 250 hivi) ni kati ya Wakristo wa Algeria ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 30 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 250
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Neopuli

(alifariki Aleksandria, 304) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Mei au 15 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 304
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Paterni wa Roma

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Alikuwa amekwenda Roma kuhiji.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Dioskoro mfiadini (20 Agosti)

Dioskoro mfiadini ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Demetri mfiadini

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Vikta askofu

ni kati ya Wakristo wa Tunisia ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Titoes

ni kati ya Wakristo wa Misri walioishi vizuri imani yao kwa kutawa. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Agosti.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Watakatifu wa Misri
Marsiali, Laurenti na wenzao

ishirini ni kati ya Wakristo wa Algeria ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 28 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Nimfidi, Saturnini, Taurini, Nemorati na Arapolini

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 5 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Prisko, Kastrensi na wenzao

Tamaro, Rosyo, Herakli, Sekundini, Auditori, Marko, Augusti, Elipidi, Kanioni na Vindomi  ni kati ya Wakristo wa Algeria ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Fausto, Abibi na wenzao

Andrea, Androniko, Andropelagia, Kaldote, Makari, Sarpando, Siriaki, Siriaki mwingine, Thekla na Theosisti (walifariki 250 hivi) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Fausto alikuwa padri na Abibi shemasi. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 6 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Holweck, F. G. A Biographical Dictionary of the Saints. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Waliofariki 250
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Sirius na Serapioni

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Taski, Dubitati, Valensi na Donati

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Trofimo na Tiberi

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Katulus, Tuskus, Valentini na Magarus

ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Kresentiani, Vikta, Rusula na Generali

(walifariki 258 hivi) ni kati ya Wakristo wa Tunisia ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 258
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Tunisia
Medilama

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia ya bikira huyo, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira na mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Bauli

ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Bona

ni kati ya watawa wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao ya Kikristo. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Rais bikira

(pia: Irais, Herais, Iraida, Rhais; alifariki 303) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu bikira na mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 303
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Salusi

ni kati ya mapadri wa Ethiopia walioishi vizuri imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Mapadri
Watakatifu wa Ethiopia
Filipo mfiadini (13 Septemba)

Filipo ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Teodoli

ni kati ya maaskofu wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Theodora wa Aleksandria

ni kati ya wanawake wamonaki wa Misri walioishi vizuri kadiri ya imani yao ya Kikristo katika karne ya 5.

Kwanza alikuwa mke wa gavana. Kwa kufidia dhambi aliyoifanya, alivaa kiume na kwenda kuishi monasterini. Aligundulika kuwa mwanamke baada ya kufa tu. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wamonaki
Watakatifu wa Misri
Yohane Mbilikimo

Yohane Mbilikimo (kwa Kigiriki: Ιωάννης Κολοβός, Ioannes Kolobos; kwa Kiarabu: ابو يحنّس القصير (Abū) Yuḥannis al-Qaṣīr; Thebe, 339 hivi – Mlima Colzim, 405 hivi) alikuwa padri mmonaki wa Misri. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Septemba au 17 Oktoba au 9 Novemba.

Maisha
Alipokuwa na umri wa miaka kumi na nane alikwenda na kaka yake kuishi jangwani akawa mfuasi wa Pambo. Alisifiwa hasa kwa utiifu wake. Baadaye aliongoza wengi, akiwemo Arseni Mkuu.
 
Maisha yake yote alikula mara moja tu kwa siku, tena nafaka, matunda na mboga tu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa jangwani

Tanbihi

Vyanzo kwa Kiswahili
 Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

Vyanzo kwa Kiingereza
Saint John the Dwarf
Ortodox Church of America, Feasts and Saints
 Atiya, Aziz S. The Coptic Encyclopedia. New York: Macmillan Publishing Co., 1991. 

Waliozaliwa 339
Waliofariki 405
Mapadri
Wakaapweke
Mababu wa jangwani
Watakatifu wa Misri
Ifigenia wa Ethiopia

Ifigenia wa Ethiopia (kwa Kigiriki: Ἰφιγένεια, Ifigeneia) alikuwa mwanamke wa karne ya 1 ambaye maisha yake yanasimuliwa na kitabu Golden Legend .

Humo tunasikia kwamba alikuwa bikira aliyeongokea Ukristo na kuwekwa wakfu kwa Mungu kwa njia ya Mathayo Mtume, alipokuwa anaeneza Injili huko "Ethiopia," kwa maana ya eneo kusini kwa Bahari Kaspi, yaani Mesopotamia au Armenia (Colchis).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Septemba au 16 Novemba

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Maelezo

Tanbihi

Marejeo
  José Pereira de Santana. Os dous atlantes da Ethiopia Santo Elesbaõ, emperador XLVII. da Abessina, advogado dos perigos do mar, e Santa Ifigenia, princeza da Nubia, advogada dos incendios dos edificios, ambos carmelitas. Lisboa, A.P. Galram, 1735-38. (WorldCat database).

Viungo vya nje

 St Matthew the Apostle from The Golden Legend
  HISTÓRIA DE SANTA EFIGÊNIA. Cruz Terra Santa. Retrieved: 4 September 2016.

Watakatifu wa Ethiopia
Kalisto (mwezi)

Kalisto ni mwezi unaozunguka Mshtarii (Jupiter). Ni mwezi mkubwa wa pili baada ya Ganimedi unaozunguka sayari hiyo. Kipenyo chake kinalingana na kile cha sayari Utaridi (Mercury).  Kati ya miezi minne mikubwa ya Mshtarii, Kalisto iko mbali zaidi na sayari hiyo ukiwa na umbali wa wastani wa km 1,889,999.   

Kalisto ilitambuliwa mwaka 1610 na Galileo Galilei wakati huyu alipokuwa mtu wa kwanza kutumia darubini akiangalia nyota.   

Sawa na mwezi wa Dunia, mzunguko wa Kalisto kwenye mhimili wake unashikamana kabisa na muda wa obiti yake ("tidally locked"); kwa hiyo ni upande uleule unaoangalia sayari yake.  

Kalisto inafanywa kwa kiwango sawa na mwamba na barafu, na densiti ya wastani ni karibu 1.83   g / cm³. Kikemia kampaundi kwenye uso ni pamoja na barafu ya maji, dioksidi kabonia, silika, na kampaundi ogania. Kipimaanga "Galileo" kilipita karibu kikafanya uchunguzi wa mwezi, na kufunua kuwa Kalisto inaweza kuwa na kiini kidogo cha silika na labda pia tabaka la maji ya kiowevu lenye unene wa zaidi ya km 100.   

Uso wa Kalisto umejaa kasoko zilizosababishwa na mapigo ya asteroidi. Hakuna dalili za michakato inayotokea chini ya uso kama vile matetemeko ya ardhi au volkeno.  

Kalisto imezungukwa na angahewa nyembamba sana inayofanywa na dioksidi kabonia na pengine molekuli chache za oksijeni. Kuna pia tabaka la ioni (ionosphere).  

Vipimaanga mbalimbali vimepita Kalisto, kuanzia "Pioneer 10" hadi "Galileo" na Cassini − Huygens vikapima mwezi huo. Kalisto inatazamwa kuwa mahali panapofaa kwa kuanzisha kituo kama wanadamu wanataka kufanya uchunguzi wa baadaye wa mfumo wa Mshtarii.

Marejeo 
 Maelezo ya chini 

Mshtarii