LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Sebastián de Belalcázar

Sebastián de Belalcázar alikuwa conquistador (mwanajeshi) Mhispania. Alizaliwa Cordoba (Hispania) mnamo 1479 au 1480. 

Mwaka 1507 alihamia Amerika katika koloni mpya za Hispania. Akajiunga na kikosi cha Francisco Hernández de Córdoba mwaka  1524 aliyefanya Nikaragua kuwa koloni ya Hispana akawa meye ya kwanza wa mji wa Leon (Nikaragua).

Kupitia Honduras alisafiri kwenda Peru alipojiunga na jeshi la Francisco Pizarro mwaka 1532.  

1534 alishambulia mji wa Quito katika Ekuador lakini mji ukachomwa na jenerali Rumiñahui wa jeshi la Inka. Belalcazar aliunda mji upya mwaka uleule kwa jina la "San Francisco de Quito".

1535 alielekea kaskazini katika Kolombia ya leo akitafuta dhahabu. Akaunda miji ya Pasto, Santiago de Cali na Popayan katika miaka 1536 na 1537.

Katika miaka iliyofuata aliingia katika nyanda za juu za Kolombia akapewa cheo cha gavana wa Popayan na  Kaisari Karolo V mwaka 1540. Akaingia katika mapigano na magavana majirani juu ya maeneo akamwua jirani mmoja akapata hukumu ya mauti. 

Alipopanga safari ya Hispania kwa kusudi la kujitetea alikufa mwaka 1551 mjini Cartagena (Kolombia).

Viungo vya nje
  Sebastián de Belalcázar and Cali 

Belalcazar, Sebastian de
Francisco Pizarro

Francisco Pizarro alikuwa conquistador (mwanajeshi) Mhispania aliyevamia Peru na kuharibu Dola la Inka mwaka 1533.

Pizarro alizaliwa 1471 (au 1478) mjini Trujillo (Hispania). Mwaka 1509 aliondoka Hispania kwenda Amerika katika koloni mpya za Hispania.

Miaka ya Upelelezi katika Amerika Kusini 
Alipokaa miaka kadhaa katika Panama Pizarro alisikia habari za nchi tajiri katika kusini iliyoitwa "Piru". Alifanya safari tatu akifuata mwambao wa Kolombia na Ekuador akafika katika mji wa Tumbes uliokuwa tayari sehemu ya Dola la Inka alipopokelewa vizuri.

Pizarro akarudi Hispania akajipatika kibali cha Kaisari Karolo V ya kuwa gavana wa Peru akifaulu kuvamia na kuteka nchi ile isiyojulikana hadi wakati ule kama angeweza kufaulu kwa gharama zake mwenyewe.

Uvamizi wa Peru 
1531 alitoka Panama kwa jahazi 3 na watu 207. Mwezi wa Agosti 1532 aliunda Piura kama mji wa kwanza wa Kihispania nchini Peru. Katika Septemba aliongoza jeshi lake kuelekea nyanda za juu katika milima ya Andes ambako alisikia angekuta mji mkuu wa Inka.

Inka Atahualpa anakamtawa 
Tar. 15 Novemba 1532 alifika na jeshi lake la ndogo la watu 180, mzinga mmoja na farasi 27 katika mji wa Cajamarca iliyoko 1000 km kabla ya Cuzco mji mkuu wa Inka. Alikutana na Inka Atahualpa mwenyewe aliyemsubiri na jeshi la askari 20,000 hadi 30,000. Wahispania walifaulu kumwandalia Inka tego kwa kumkaribisha kwa mkutano walipomkamata na kuua maelfu wa walinzi wake waliokutana mara ya kwanza na bunduki, silaha za chuma na wanajeshi juu ya farasi. Jeshi kuu la Inka lilisubiri tu bila kushambulia kwa sababu viongozi waliogopa kumhatarisha Inka mweyewe. Atahualpa alikaa miezi 9 kama mfungwa wa Wahispania. 

Pizarro alimwambia Inka Atahualpa ya kwamba atamwachisha huru akijaza chumba kikubwa kwa dhahabu. Inka aliwaamuru watumishi wake kukusanya dhahabu na fedha kote nchini iliyopelekwa Cajamarca. Baada ya kupokea dhahabu Wahispania walimnyonga Athahualpa tar. 29 Agosti 1533.

Mtawala wa Peru 
15 Novemba 1533 Pizarro aliingia bila upingamizi katika mji mkuu wa Cuzco kuuchoma moto. Pizarro alimteua Manco Capac II mdogo wake Athahualpa akamfanya Inka mpya lakini kwa jina tu aliyemsaidia kutawala dola kubwa.

1535 Pizarro aliunda mji mpya ya Ciudad de los Reyes (mji wa wafalme) ulioitwa baadaye Lima ukawa mji mkuu mpya wa Peru.

Mwisho 
1537 ilitokea fitina kati ya wavamizi Wahispania. Pizarro aliamuru kumwua mpinzani wake Almagro mjini Cuzco. 26 Juni 1541 mfuasi wa Almagro akalipiza kisasi kwa kumwua Pizarro mwenyewe katika jumba lake mjini Lima.

Mara nyingi Pizarro hutazamiwa kama mhuni aliyeharibu utamaduni wa juu, kusababisha mateso na vifo vingi na kuvunja ahadi yake kwa Inka Atahualpa kwa sababu ya hamu ya dhahabu tu. 

Uhodari wake wa kijeshi wa kushinda jeshi kubwa sana umempatia sifa kama kiongozi wa kijeshi.

Viungo vya Nje 
 Franciso Pizarro, Catholic Encyclopedia (1911)
 PBS Special: Conquistadors - Pizarro and the conquest of the Incas
 Francisco Pizarro , a Head of His Time
 The Conquest of the Incas by Pizarro - UC Press 
 The European Voyages of Exploration 

Pizarro, Francisco
Pizarro, Francisco
Pizarro
Lima

{| class="infobox bordered" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 95%;"
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | <big><big><big> Lima 
|- align="center"
| colspan="2" |  '|-
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" |<center> Habari za kimsingi
|-
| Utawala 
|  Mkoa wa Lima
|-
| Historia 
| iliundwa 18 Januari 1535 
|-
| Anwani ya kijiografia| Latitudo: 12°2′0"S  Longitudo: 77°1′0"W
|- 
| Kimo| 110 m juu ya UB
|- 
| Eneo|  2.664,67 km² (mji)
|-
| Wakazi| - mji: 7.584.000 
|-
| Msongamano wa watu|  watu 8.544 kwa km²
|-
| Simu|  +51 (nchi)  01 (mji)
|-
!colspan="2" align=center  bgcolor="#e3e3e3" | Mahali|-
|colspan="2" align=center | 
|}Lima''' ni mji mkuu na kitovu cha uchumi wa Peru.

Mji uliundwa tar. 18 Januari 1535 na Francisco Pizarro kwa jina la "Ciudad de reyes" (mji wa wafalme). Leo hii una wakazi zaidi ya milioni sita.

Gallery 

Miji ya Peru
Miji Mikuu Amerika
1541

Makala hii inahusu mwaka 1541 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa

Waliofariki 
 26 Juni - Francisco Pizarro aliyevamia Peru na kuharibu Dola la Inka anauawa mjini Lima.

Karne ya 16
1471

Makala hii inahusu mwaka 1471 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 9 Agosti - Uchaguzi wa Papa Sixtus IV

Waliozaliwa 

 21 Mei - Albrecht Dürer, mchoraji kutoka Ujerumani

bila tarehe
 Francisco Pizarro mjini Trujillo (Hispania).

Waliofariki 
 18 Januari - Go-Hanazono, mfalme mkuu wa Japani (1428-1464)
 26 Julai - Papa Paulo II

Karne ya 15
1533

Makala hii inahusu mwaka 1533 BK (Baada ya Kristo).

Matukio

Waliozaliwa 

 7 Agosti - Valentin Weigel (mwanateolojia Mjerumani)

Waliofariki 
 29 Agosti - Inka Atahualpa ananyongwa na Wahispania mjini Cajamarca (Peru)

Karne ya 16
1532

Makala hii inahusu mwaka 1532 BK (Baada ya Kristo).

Matukio
 15 Novemba – Francisco Pizarro amkamata Inka Atahualpa – mwanzo wa ukoloni wa Hispania katika Peru

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 16
UNICEF

UNICEF (United Nations Children's Fund) au Mfuko wa Kimataifa wa Watoto ni shirika la Umoja wa Mataifa kwa shabaha ya kuwasaidia watoto duniani. Ina nchi wanachama zaidi ya 160.

Makao makuu yapo mjini New York (Marekani). Shirika liliundwa mwaka 1946 likiitwa "United Nations International Children's Emergency Fund" kwa nia ya kuwasiadia watoto wa Ulaya waliokumbwa na njaa na magonjwa katika zilizoharibiwa katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

Leo inashughulika miradi ya kupambana na maradhi miongoni mwa watoto, kuboresha elimu na haki za watoto.

Viungo vya Nje 

 Tovuti rasmi

Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
Kifupi
IMF

IMF (kifupi cha International Monetary Fund) ni Shirika la Fedha la Kimataifa. Lilianzishwa mwaka 1946 kwa shabaha ya kuboresha ushirikiano katika mambo ya fedha duniani. Kuna nchi wanachama 189. Makao makuu yako Washington DC nchini Marekani. 

Kazi yake ni kuangalia siasa ya fedha na benki duniani na kuifanyia utafiti. Inatoa misaada na ushauri ikitakiwa.

Si shirika halisi la Umoja wa Mataifa, lakini hushirikiana na UM. Nchi tajiri za Ulaya pamoja na Marekani zinaongoza IMF kwa sababu ni nchi zilizoweka pesa zaidi katika mfuko wake. Mwenyekiti wa IMF huwa anatoka katika nchi za Ulaya na makamu wake ni kutoka Marekani. 

IMF hushirikiana kwa karibu na Benki ya Dunia.

Viungo vya nje 
 International Tovuti rasmi ya IMF
 Shirika la fedha la kimataifa

Umoja wa Mataifa
Mashirika ya kimataifa
Kifupi
Kano

Kano ni mji mkubwa wa tatu nchini Nigeria na makao makuu ya jimbo la kujitawala la Kano. Kuna wakazi 3,626,204.

Kano ni kitovu cha kiuchumi na kiutamaduni ya kaskazini ya Nigeria. Viwanda mbalimbali vinashughulika mazao ya karanga. Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa na kituo cha reli kwenda Lagos kupitia Kaduna.  

Chuo Kikuu cha Bayero kinaendeleza utamaduni wa utaalamu mwenye historia ndefu mjini uliokuwa mnara wa elimu ya kiislamu tangu karne nyingi.

Kihistoria mji ulikuwa mji mkuu wa usultani wa Kano na kitovu cha Kiislamu katika kanda ya Sahel. Kanu iliundwa kama mji wa Wahausa takriban miaka 1000 iliyopita. Mji ulitajirika kutokana na biashara ya misafara katika Sahel na kuwa mji mkuuwa Usultani. Hadi leo geti mablimbali ya ukuta wa mji wa kale zinasimama. Katika karne ya 19 kiongozi mwislamu wa Kifulani Usman dan Fodio alifanyia Kano vita ya jihadi akimwondoa mtawala wa Kihausa na kuacha Wafulani kama Maamiri.

Kuja kwa Waingereza tangu 1903 kulimfanya Amiri wa Kano mtawala wa nchi lindwa chini ya usimamizi wa Waingereza lakini ni kuundwa kwa nchi ya Nigeria tu kulikomaliza Kano kama nchi ya pekee.  Amiri wa Kanu anaendelea kuwa kiongozi wa kiutamaduni anayeheshimiwa. Kitovu cha kiutawala cha kaskazini kilipewa Kaduna lakini katika muundo wa shirikisho Kano imekuwa tena jimbo la kujitawala.

Idadi kubwa ya wakazi ni Waislamu. Uchumi na nafasi za kazi zimevuta pia watu kutoka majimbo waliohamia Kanu. Kuwepo kwa Wakristo mjini kulisababisha mara kadhaa ghasia dhidi yao ambamo mamia waliuawa.

Viungo vya Nje 
 Kano Online

Miji ya Nigeria

ha:Kano#Tarihin Kano
Kano (jimbo)

Kano ni jimbo la kujitawala katika kaskazini ya Nigeria. Mji mkuu ni Kano. 

Jimbo la Kano limepakana na majimbo ya Katsina, Jigawa, Kaduna na Bauchi. Jimbo lilianzishwa tar. 27 Mei 1967. Gavana wa kwanza alikuwa Abdu Bako kuanzia 1967 hadi Julai 1975. Ibrahim Shekarau amekuwa gavana tangu 29 Mei 2003.

Eneo la jimbo ni 20,131 km², idadi ya wakazi 10,077,638 (mwaka 2005). Msongamano wa watu hufikia wakazi 501 kwa kilimita ya mraba.  

Jimbo lina maeneo ya utawala 44 ("Local Government Areas"). 
Haya ni:  Ajingi, Albasu, Bagwai, Bebeji, Bichi, Bunkere, Dala, Dambatta, Dawakin-Kudu, Dawakin-Tofa, Doguwa, Fagge, Gabasawa, Garko, Garum-Mallam, Gaya, Gazewa, Gwale, Gwarzo, Kabo, Kano Municipal, Karaye, Kibiya, Kiru, Kumbotso, Kunchi, Kura, Madobi, Makoda, Minjibir, Nassarawa, Rano, Rimin-Gado, Rogo, Shanono, Sumaila, Takai, Tarauni, Tofa, Tsanyawa, Tudun-Wada, Ungongo, Warawa na Wudil.

Kano ni kitovu cha biashara na uzalishaji mali nchini. Asilimia ya umwagiliaji wa mashamba inazidi majimbo yote na kuruhusu kilimo mwaka wote.

K
Jimbo la Kano
Biafra

Biafra ilikuwa jamhuri iliyojitenga na Nigeria kati ya 1967 hadi 1970 iliyotambuliwa na nchi chache tu na kurudishwa Nigeria baada ya vita kali. Eneo la Biafra ilikuwa katika kusini-mashariki ya Nigeria inayokaliwa na Waigbo hasa wakati ule lilitwa "Mkoa wa Mashariki" lililokuwa moja kati ya mikoa mitatu ya Nigeria baada ya uhuru.

Sababu za farakano

Uasi wa kijeshi 
Katika Januari 1966 ilitokea ghasia katika Nigeria. Sehemu za jeshi zilipindua serikali wakamwua waziri mkuu Abubakar Tafawa Balewa aliyekuwa wa asili ya kaskazini. Kiongozi wa serikali mpya alikuwa jenerali mkuu wa jeshi la Nigeria Johnson Aguiyi-Ironsi aliyekuwa Igbo ambaye mwenyewe hakushiriki katika uasi. Lakini katika miji ya kaskazini ya Nigeria raia Waigbo walitafutwa na kuuawa ovyo. Waigbo maelfu walikimbia katika miji ya kaskazini na kukimbilia kwao nyumbani walipoleta habari za mauaji. 

Uasi wa pili ulifuata haraka tarehe 29 Julai 1966 na safari hii kikundi cha maafisa kutoka kaskazini walimwua Ironsi na kuchukua serikali mkononi mwao chini ya uongozi wa jenerali Yakubu Gowon. Mwaka uliofuata 1967 serikali mpya ilianza kubadilisha muundo wa utawala; mikoa mitatu ya Nigeria iligawiwa kuwa majimbo 12. Waigbo walisikitika ya kwamba mipaka ilichorwa kwa kusidi la kuacha maeneo ya Delta penye mafuta ya petroli nje ya majimbo penye Waigbo wengi. Ili ilitazamiwa kama jaribio la kuwatenga Waigbo na malighafi hizi.

Azimio la farakano 

Mwaka huohuo wa 1967 mauaji mapya ya Waigbo yalitokea katika kaskazini. Katika hali hii afisa kiongozi wa jeshi katika mkoa wa mashariki kanali Emeka Ojukwu tar. 30 Mei 1967 alitangaza uhuru wa mkoa wa mashariki ulioitwa sasa "Jamhuri ya Biafra". Nchi chache tu zilitambua nchi mpya zilikuwa Gabon, Haiti, Côte d'Ivoire, Tanzania na Zambia.

Vita ya wenyewe kwa wenyewe 
Vita ya miaka mitatu ilianza 6 Julai 1967 jeshi ka serikali ya Nigeria iliposhambulia. Serikali ya Lagos ilipata msaada kutoka Urusi na Uingereza. Ufaransa, Ureno na Afrika Kusini zilisaidia upande wa Biafra lakini bila kutambulia nchi rasmi. Usaidizi hasa wa Urusi uliotoa ndege za kijeshi za aina Ilyushin IL-28 na mabomu ya Napalm uliwapa Wanigeria nguvu zaidi. Jeshi la anga la Biafra ilikuwa na ndege ndogo tu za kiraia zilizobadilishwa kubeba silaha.

Vita ilisababisha njaa kali na wakazi milioni 2 - 3 wa Biafra walikufa kutokana na njaa na magonjwa. Tarehe 13 Januari 1970 mabaki ya jeshi la Biafra yalijisalimisha mjini Amichi. Rais Ojukwu alikimbia kwenda Côte d'Ivoire.

Upatanisho 
Baada ya mwisho wa vita hofu ilikuwa kubwa ya kulipizwa kisasi lakini serikali ya Lagos ilijitahidi kujenga upatanisho na amani upya. Ojukwu alirudi Nigeria mwaka 1980.

Viungo vya Nje 
 www.biafraland.com
 STP x Biafra, 40 anos da ponte aérea de ajuda humanitária desde São Tomé

Historia ya Nigeria
Nchi za kihistoria za Afrika
Emeka Ojukwu

Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu (* 4 Novemba 1933 Zungeru (Nigeria) ni mwanasiasa wa Nigeria aliyekuwa mwanajeshi na rais wa jamhuri ya Biafra iliyojitenga na Nigeria 1967 - 1970.

Maisha yake 
Ojukwu amezaliwa katika kabila la Waigbo. 1957 alijiunga na jeshi. 1966 akiwa kanali alikuwa afisa kiongozi na gavana wa kijeshi wa mkoa wa mashariki. 
Baada ya mauaji wa Waigbo wengi upande wa kaskazini ya Nigeria alitangaza uhuru wa mkoa wa mashariki penye Waigbo wengi ulioitwa "Biafra".

Ojukwu alikuwa rais wa Biafra kati ya 30 Mei 1967 na 8 Januari 1970. Baada ya Biafra kushindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Nigeria Ojukwu alikimbia Côte d'Ivoire. Mwaka 1980 alikaribishwa na rais wa Nigeria Alhaji Shehu Shagari arudi nyumbani. 

Katika uchaguzi wa 1983 Ojukwu aligombea kiti cha bunge baadaye pia uraisi lakini hakuchaguliwa.
Aligombea tena urais katika uchaguzi wa Aprili 2007 akafikia nafasi ya sita kwa kura 155,000. Alipinga uchaguzi akidai haukuwa sahihi.

Viungo vya Nje 

 (en:) MASSOB, The Movement for the Actualization of the Sovereign State of Biafra

Siasa ya Nigeria
Waigbo
Bolivia

Bolivia (jina linatokana na shujaa Simon Bolivar) ni nchi isiyo na mwambao wa bahari katika Amerika Kusini. 

Imepakana na Brazil, Paraguay, Argentina, Chile na Peru.

Jiografia
Nchi inakatwa na safu mbili za milima ya Andes zenye kimo hadi mita 6500 juu ya UB. 

Nyanda za juu (kwa Kihispania: "Altiplano") zinakaliwa na wakazi wengi (80%) ziko kwenye kimo cha mita 3.000 hadi 4.000. Altiplano ni takriban theluthi moja ya eneo la nchi; sehemu nyingi ni tambarare ya "llanos" ambayo ni nchi ya chini yenye joto ambayo ina sehemu mbili: savana kavu za Gran Chaco na misitu minene ya beseni ya Amazonas.

Ziwa la Titicaca liko kwenye Altiplano. 

Bolivia ni kati ya nchi maskini zaidi za Amerika Kusini.

Watu
Tofauti na nchi nyingine za bara hilo, wakazi asilia (Waindio) ni sehemu kubwa ya wananchi (55%), wakifuatwa na machotara (30%) na watu wenye asili ya Ulaya (15%).

Lugha rasmi ziko 37, kuanzia Kihispania na lugha nyingi asilia.

Upande wa dini, Kanisa Katoliki linaongoza (78%), likifuatwa na Uprotestanti (19%).

Tazama pia 
 Mikoa ya Bolivia
 Orodha ya Marais wa Bolivia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 

  Serikali ya Bolivia tovuti rasmi 

 
Nchi za Amerika Kusini
Nchi zinazotumia Kihispania
Evo Morales

Juan Evo Morales Aima (* 26 Oktoba 1959) ni rais wa Bolivia tangu 22 Januari 2006. Morales ni Mwaymara na rais wa kwanza anayetoka kati ya wakazi asilia ya nchi. 

Alianzisha na kuongoza chama cha Movimiento al Socialismo (harakati kwa ujamaa).

Waliozaliwa 1959
Siasa ya Bolivia
Marais wa Bolivia
Granada mpya

Granada mpya (Kihisp.: Virreinato de Nueva Granada) ilikuwa eneo la kikoloni la Hispania katika kaskazini ya Amerika Kusini kati ya 1717 na 1822. Leo hii nchi za Venezuela, Kolombia, Panama na Ekuador zimechukua nafasi yake. 

Jina la Granada limetokana na mji wa Granada katika Hispania.

Granada mpya ilitawaliwa kama ufalme mdogo katika muundo wa Hispania. Gavana mkuu alikuwa na cheo cha mfalme mdogo (au: makamu wa mfalme). 

Hadi 1717 ilikuwa sehemu ya ufalme mdogo wa Peru uliotawala Amerika Kusini ya Kihispania yote. Mji mkuu ulikuwa mwanzoni Cartagena na baadaye Santa Fé de Bogotá (leo Kolombia).

Nchi ya Kolombia iliendelea kutumia jina la Granada mpya hadi 1861.

Kolombia
Historia ya Amerika Kusini
Ukoloni wa Hispania
Paraguay

Paraguay (pia: Paragwai) ni nchi ya Amerika Kusini isiyo na pwani baharini. 

Imepakana na Argentina, Brazil na Bolivia. 

Jina la 'Paraguay' limetokana na lugha ya Kiguarani na linamaanisha 'kutoka mto mkubwa'. Mto huu mkubwa ni Parana.

Mji mkuu ni Asuncion ulioundwa mwaka 1537 na Mhispania Juan de Salazar.

Historia
Paraguay ilikuwa koloni la Hispania, ikapata uhuru wake mwaka 1811.

Watu
Wakazi wengi (95%) ni machotara waliotokana na Waindio na Wazungu.

Lugha rasmi na za kawaida ni kwa pamoja Kiguarani (95%) na Kihispania (90%).

Upande wa dini, asilimia 89.9 ni Wakatoliki na 6.2% Waprotestanti.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje 

Serikali
 Rais wa Paraguay tovuti rasmi  
 National Department of Tourism  
 Ministry of Finance with economic and Government information, available also in English 
 Paraguay Photos 

Taarifa za jumla
 Paraguay from the Encyclopædia Britannica
 
 Paraguay  at UCB Libraries GovPubs
 
 Paraguay profile from the BBC News
 
 Key Development Forecasts for Paraguay from International Futures

Vyombo vya habari
 La Rueda – Weekly reviews 
 ABC Color 
 Última Hora 
 La Nación 
 Paraguay.com 
 Ñanduti 

Biashara
World Bank Summary Trade Statistics Paraguay

Utalii
 Paraguay Convention & Visitor's Bureau
 Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism
 Tourism in Paraguay, information, pictures and more. Turismo.com.py  

Paraguay
Nchi za Amerika Kusini
Nchi zinazotumia Kihispania
Asuncion

Asunción ni mji mkuu wa Paraguay. Jiji lina wakazi milioni 1.6. Maana ya "asuncion" ni "kupalizwa (mbinguni)". Jina kamili kwa Kihispania ni "Nuestra Señora Santa María de la Asunción" (Mama yetu Mtakatifu Maria wa kupalizwa). Jina limechaguliwa kwa kukumbuka siku ya mji kuundwa na conquistador Juan de Salazar tarehe 15 Agosti 1537 ambayo ni sikukuu ya kupalizwa kwake Mariamu mbinguni katika kalenda ya liturujia ya Kilatini ya Kanisa Katoliki.

Jiji ni kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa ya nchi. 

Asuncion ipo kando ya mto Paraguay ikitazama mdomo wa Río Pilcomayo upande wa Argentina.

Ni kati ya miji ya kwanza iliyoundwa na Wahispania katika Amerika Kusini. Kwa sababu hiyo huitwa mara nyingi "Mama wa miji".

Miji ya Paraguay
Miji Mikuu Amerika
1537

Makala hii inahusu mwaka 1537 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
 15 Agosti - Mji wa "Nuestra Señora Santa María de la Asunción" waundwa kando la mto Paraguay utakaokuwa mji mkuu wa nchi ya Paraguay.

Waliozaliwa

Waliofariki 
 8 Februari - Mtakatifu Jeromu Emilian, padre kutoka Italia

Karne ya 16
Paraguay (mto)

Mto wa Paraguay ni tawimto mkubwa wa Rio Paraná. Jina laandikwa katika Brazil kwa Kireno "Rio Paraguai", baadaye nchini Paraguay kwa Kihispania "Río Paraguay".

Mto unaanza Brazil katika nyanda za juu za Mato Grosso 1154 km kaskazini ya Cuiabá ukielekea kusini. Baada ya kutoka katika nyanda za juu mto unapita tambarare ya Pantanal hapi ni mpaka kati ya Brazil na Bolivia.

Mto hukata Paraguay yote hadi Asuncion na kuingia Argentina. Unaishia kwenye Rio Parana karibu na Corrientes.

Mito ya Brazil
Mito ya Paraguay
Mito ya Argentina
Argentina

Argentina ni nchi kubwa ya pili ya Amerika Kusini. Ina eneo la km² 2,780,400 kati ya milima ya Andes upande wa magharibi na Bahari ya Atlantiki upande wa mashariki. 

Imepakana na Paraguay, Bolivia, Brazil, Uruguay na Chile.

Kuna madai dhidi ya Uingereza juu ya visiwa vya Falkland (Malvina), Visiwa vya South Georgia na South Sandwich na sehemu ya Antaktika.

Watu

Wakazi wengi (97%) wana asili ya Ulaya na Mashariki ya Kati, hasa Italia (55%) na Hispania. 

Lugha yao ya kawaida ni Kihispania na dini rasmi ni Ukristo wa Kanisa Katoliki (76.5%). Asilimia 9 ni Waprotestanti.

Miji
Miji mikubwa zaidi ni:
 Buenos Aires, ambao ndio mji mkuu 
 Córdoba
 Rosario
 Mendoza 
 San Miguel de Tucumán

Tazama pia 
 Mikoa ya Argentina
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

Viungo vya nje 

    Tovuti rasmi

 
Nchi za Amerika Kusini
Nchi za G20
Nchi zinazotumia Kihispania
Air Tanzania

Air Tanzania ni kampuni ya ndege ya taifa la Tanzania.

Shirika la Ndege la Tanzania linahudumia vituo kumi na tatu - kumi na viwili ndani ya nchi na kimoja cha kimataifa. 

Dar es Salaam hutumika kama kiungio cha safari za anga kati ya viwanja vya ndege vya Entebbe, Hahaya, Johannesburg, Mwanza, Kilimanjaro, Mtwara, Zanzibar, n.k. 

Hivyo ndege zote za Air Tanzania hutua Dar es Salaam na zinafungwa huko.

Pichɑ

Viungo vya nje
tovuti rasmi ya kampuni ya Air Tanzania
Ndege zinazotumiwa na Air Tanzania
Picha za ndege za Air Tanzania
Uhakiki ulioandikwa kuhusu Air Tanzania 

Mashirika ya serikali ya Tanzania
Kampuni za Tanzania
Kampuni ya ndege
Ndege

Ndege ni neno ambalo kwa Kiswahili linaweza kumaanisha:
Ndege (mnyama) ni aina wa wanyama ambao kwa kawaida wanaweza kuruka.
Ndege (uanahewa) (au eropleni) ni chombo cha usafiri kinachoweza kuruka wakati kikiwa na abiria au mizigo ndani yake.

Makala zinazotofautisha maana
Ndege (uanahewa)

Kwa wanyama tazama makala ya Ndege (mnyama)

Ndege (au eropleni) ni chomboanga kikubwa kinachoweza kuruka kikiwa na watu au bidhaa ndani. 

Tofauti na puto au ndegeputo ni nzito kuliko hewa hivyo inahitaji chanzo cha nguvu kwa kupanda na kusafiri hewani, kwa kawaida enjini ama injini jeti au injini ya parapela pamoja na mabawa.

Ndege zinasafirisha watu na mizigo duniani kote. Ni njia ya haraka ya usafiri kushinda usafiri kama barabara, reli au meli. Ndege huhitaji uwanja wa ndege kwa kuruka au kushuka, isipokuwa aina za pekee kama helikopta zinaweza kushuka au kuruka karibu kila mahali, au ndege za bahari ama ndege za maji zinazoweza kuruka na kutua usoni kwa bahari au maziwa.

Nchi nyingi zina pia ndege za kijeshi kwa ulinzi au vita.

Kati ya makampuni makubwa yanayotengeneza ndege ni Airbus wa Ulaya na Boeing wa Marekani. Kuna makampuni mengi madogo zaidi katika nchi mbalimbali zinazotengeneza aina za ndege pia.

Ndege ya kwanza ilibuniwa na ndugu Orville na Wilbur Wright mwaka 1903. Mwanzoni ndege hazikuwa na uwezo wa kubeba abiria wengi, lakini wanasayansi wameboresha  usafiri huo wa anga kwa kutengeneza ndege zenye uwezo wa kubeba abiria wengi na kwenda umbali mrefu kwa kutumia muda mfupi.

Shirika za Ndege muhimu Afrika (mwaka 2014)

Marejeo
Kenya Airways

Kenya Airways ni kampuni ya ndege ya taifa ya Kenya yenye makao makuu jijini Nairobi. Kampuni hii ilianza kufanya kazi zake mwaka 1977 baada ya kuvunjika kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki kulikopelekea kuvunjika kwa "East African Airways". Hivi sasa kampuni hii inatoa huduma barani Afrika, Ulaya na India. Kampuni hii ina safari nyingi za ndege nje ya Afrika kuliko kampuni yoyote barani Afrika. Kampuni hii ilikuwa ikimilikiwa asilimia 100 na serikali ya Kenya mpaka mwaka 1996.

Angalia pia
 Kenya Airways Flight 431

Viungo vya nje
  Tovuti rasmi
  Kenya Airways mobile website

Usafiri wa Kenya
Kampuni za Kenya
Nairobi
Kampuni ya ndege
Uruguay

Uruguay ni nchi ya Amerika Kusini upande wa mashariki ya bara kando ya Atlantiki. 

Uruguay ni kati ya nchi ndogo kabisa za Amerika Kusini pamoja na Surinam.

Imepakana na Brazil na Argentina. Sehemu kubwa ya mipaka ya nje ni maji: mdomo mpana wa mto Rio de la Plata uko upande wa kusini-magharibi na Atlantiki upande wa kusini-mashariki. 

Mji mkuu ni Montevideo wanapoishi zaidi ya nusu ya wakazi wote wa nchi (1,900,000 kati ya 3,407,000 hivi).

Watu
Wakazi wengi (87.7%) wana asili ya Ulaya, hasa Hispania na Italia. Wenye asili ya Afrika ni 4.6% na Waindio 2.4% tu.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania.

Upande wa dini, nchi haina dini rasmi. Wakazi wengi (54.3%) ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki (44.8%).

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo
Andrew, G. R. (2010) Blackness in the White Nation: A History of Afro-Uruguay, The University of North Carolina Press
Behnke, A. (2009) Uruguay in Pictures, Twenty First Century Books
Box, B. (2011) Footprint Focus: Uruguay, Footprint Travel Guides
Burford, T. (2010) Bradt Travel Guide: Uruguay, Bradt Travel Guides
Canel, E. (2010) Barrio Democracy in Latin America: Participatory Decentralization and Community Activism in Montevideo, The Pennsylvania State University Press
Clark, G. (2008) Custom Guide: Uruguay, Lonely Planet
Jawad, H. (2009) Four Weeks in Montevideo: The Story of World Cup 1930, Seventeen Media
Lessa, F. and Druliolle, V. (eds.) (2011) The Memory of State Terrorism in the Southern Cone: Argentina, Chile, and Uruguay, Palgrave Macmillan
Mool, M (2009) Budget Guide: Buenos Aires and Montevideo, Cybertours-X Verlag

Viungo vya nje 

 Lango rasmi la Serikali 

Uruguay  from UCB Libraries GovPubs

Uruguay profile from the BBC News

Development Forecasts
World Bank Summary Trade Statistics Uruguay

 
Nchi za Amerika Kusini
Nchi zinazotumia Kihispania
Bendera ya Uruguay

Bendera ya Uruguay ina milia ya nyeupe na buluu pamoja ya eneo katika kona ya juu linaloonyesha jua la njano (dhahabu). Idadi ya milia ni tisa kulingana na mikoa ya nchi wakati wa kuanzishwa.

Bendera ina tabia kadhaa za pamoja na bendera ya Argentina: rangi za buluu na nyeupe pia jua la dhahabu. Lakini idadi ya milia ni tofauti pia idadi ya mishale ya jua.

Kuna asili ya pamoja ya kihistoria kwa sababu Argentina na Uruguay zilikuwa zote sehemu za koloni ileile ya Hispania ya Ufalme mdogo wa Rio Plata baadaye ya Maungano ya mikoa ya Río de la Plata (Provincias Unidas del Río de la Plata).

Uruguay
Uruguay
Montevideo

Montevideo ni mji mkuu wa Uruguay na mji mkubwa nchini. Uko kwenye mdomo mpana wa mto Rio de la Plata. Karibu nusu ya watu wote wa Uruguay hukaa jijini; milioni 1.35 mjini wenyewe na milioni 1.9 katika rundiko la jiji.

Jina "Montevideo" linamaanisha "Naona mlima".

Historia
Wareno walijenga boma katika eneo la mji wa baadaye mnamo mwaka 1724. Walifukuzwa na Wahispania na tarehe 24 Desemba 1726 gavana Mhispania wa Buenos Aires Bruno Mauricio de Zabala aliunda mji wa Montevideo.

Tangu mwaka 1828 mji umekuwa mji mkuu wa nchi ya Uruguay.

Mji ulikua kutokana na uhamiaji mkubwa kutoka Ulaya hasa Italia. Wakazi wengi wa Montevideo wana asili ya nchi hiyo.

Viungo vya nje 
 Montevideo official website
 Panoramic pictures of Montevideo
 Montevideo Hotels 

Miji ya Uruguay
Miji Mikuu Amerika
Río de la Plata
Rio de la Plata

Rio de la Plata (kihisp.: "mto wa fedha") ni mdomo wa pamoja wa mito ya Uruguay na Parana katika Amerika Kusini. Mito hii miwili inakutana takriban 290 km kabla ya kufikia pamoja katika bahari ya Atlantiki. Sehemu ya mwisho ya miendo yao ina umbo la kijazio kipana. Kutoka Atlantiki inaonekana kama hori ya bahari inayoingia ndani ya nchi na na kupokea mito hii miwili lakini inahesabiwa kuwa mto.

Uruguay na Parana inapokutana ina upana wa 48 km; mwishoni ambako maji ya mto unafika baharini upana ni 220 km. 

Jina la "Rio de la Plata" au "Mto wa Fedha" limetokana na historia ya kikoloni ambako fedha kutoka migodi ya Bolivia ilidafirishwa Ulaya kupitia njia hii ya maji.

Buenos Aires na Montevideo miji mikuu ya Argentina na Uruguay ambayo ni pia mabandari makuu ya nchi hizi iko pande mbili za mdomo wa mto. 

Upande wa Montevideo maji yana kina cha kutosha kwa meli kubwa lakini bandari ya Buenos Aires inahitaji uchimbaji wa mara kwa mara kwa sababu upande wake maji si parefu sana. 

Rio de la Plata ni mazingira ya pomboo aina ya "Franciscana" (au: "pomboo wa Rio Plata") ambaye ni pomboo wa mtoni wa pekee duniani ya kuingia baharini pia.

Viungo vya Nje 
 Hydrological report published by the OAS
 Treaty between Uruguay and Argentina concerning the Rio de la Plata and the Corresponding Maritime Boundary (19 November 1973)
 Aquatic Habitat Modifications in La Plata River Basin, Patagonia and Associated Marine Areas
 Water and Land Management on the Uruguayan Coast of the Río de la Plata

Plata, Rio de la
Plata, Rio de la
Uruguay (mto)

Uruguay ni mto wa Amerika Kusini. Pamoja na mto Parana unaishia katika Rio de la Plata. 
Jina Uruguay linamaanisha "mto wa ndege ya rangi nyingi". 

Chanzo chake ni Brazil ya Kusini kwenye jimbo la Santa Catarina. Mwanzo wake ni mpaka kati ya majimbo ya Santa Catarina na Rio Grande do Sul ndani ya Brazil; baada ya mpaka kati ya Brazil na Argentina, halafu kati ya Argentina na Uruguay.

Jina la nchi ya Uruguay limetokana na mto huo na ni "Jamhuri upande wa magharibi ya mto Uruguay".

Meli haziingii sana ndani ya Uruguay kutokana na maporomoko yake.

Viungo vya Nje 
 Salto Grande Hydroelectric System  (Kihisp.)
 Trivia about Uruguay  (Kihisp.)
 From Uruguay Blog about everything uruguayan (Kiing.)

Mito ya Uruguay
Mito ya Argentina
Mito ya Brazil
Río de la Plata
Paraná (jimbo)

Tazama pia Mto Paraná.

Paraná ni jimbo ya Brazil. Mji mkuu wake ni Curitiba.

Tazama pia 
 Orodha ya majimbo ya Brazil

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi (Kireno)

Majimbo ya Brazil
Parana (mto)

Tazama pia Paraná, majimbo za Brazil.

Río Paraná (mto Parana) ni mto mrefu wa pili wa Amerika Kusini. Chanzo kipo nchini Brazil kwenye bwawa la Ilha Solteira inapokutana mito ya Paranaíba na Rio Grande.

Inapotoka katika eneo la Brazil unakuwa mpaka kati ya Brazil na Paraguay, baadaye kati ya Paraguay na Argentina.

Kilomita 500 km za mwisho unapita Argentina na kukutana na Río Uruguay halafu kuingia pamoja naye katika Rio de la Plata.

Viungo vya Nje 
Information and a map of the Paraná's Watershed 

Parana
Parana
Parana
Río de la Plata
Andes

Andes ni safu ya milima kunjamano na safu ndefu kabisa ya milima duniani. Inaendana na urefu wote wa Amerika Kusini upande wa magharibi wa bara hili, ikiongozana na mstari wa pwani ya Pasifiki kutoka Kolombia katika kaskazini hadi Chile katika kusini. Urefu wa safu yote ni takriban km 7,500. Milima ya juu inafikia kimo cha m 6,962 na wastani wa milima yote uko kwenye m 4000. Upana wa milima hii ni kati ya km 200 na 600.

Safu za milima na nyanda za juu 
Ndani ya Andes kuna hasa safu mbili zinazokwenda sambamba kandokando lakini kuna pia sehemu ambako safu zimeongezeka kuwa zaidi ya mbili. Hizi safu kuiu ni "Cordillera Oriental" (kwa Kihispania maana yake ni safu ya mashariki) na "Cordillera Occidental" (safu ya magharibi); kati ya safu za pembeni kuna ile ya Cordillera de la Costa (safu ya pwani) nchini Chile. Katika sehemu ya katikati safu hizi zinazunguka nyanda za juu za Altiplano za Peru na Bolivia.

Nchi za Andes 
Nchi saba za Amerika kusini zina sehemu za maeneo yao katika Andes: Kolombia, Ekuador na Venezuela katika kaskazini; Peru na Bolivia katikati, halafu Argentina na Chile katika kusini.

Milima mirefu 
Milima mirefu zaidi iko katika kaskazini ya Chile na Argentina, halafu katika Peru, Bolivia na Ekuador.

Mlima mrefu kabisa ni Aconcagua katika Argentina kwenye mpaka wa Chile ambao ni mlima mrefu wa Amerika yote. 
 Cerro Mercedario, m 6.770 (Argentina)
 Nevado Huascarán, m 6.768 (Peru) 
 Cerro Bonete, m 6.759 (Argentina)
 Tres Cruces, m 6.758 (Argentina)
 Volcán Llullaillaco, m 6.739 (Argentina)

Volkeno 
Andes zina volkeno nyingi kwa sababu ziko sehemu ya "mviringo wa moto" unaozunguka Pasifiki yote. Bamba la Nazca linajisukuma chini ya bamba la Amerika Kusini na kusababisha kukunjwa juu kwa safu za Andes. Magma hupanda juu kwenye mstari wa kuzama kwa bamba la Nazca hulisha volkeno. Andes ni mahali pa volkeno za kimo kikubwa duniani. 

 Monte Pissis, m 6,882 (Argentina)
 Ojos del Salado, m 6,864 (Argentina - Chile)
 Llullaillaco, m 6.723 (Argentina/Chile)
 Nevado Coropuna, m 6.426 (Peru) 
 Chimborazo, m 6.310 (Ekuador)
 Sierra Nevada de Lagunas Bravas m 6.127 (Chile/Argentina)
 Uturunco, m 6.010 (Bolivia)
 Licancabur, m 5.916 (Bolivia/Chile)
 Cotopaxi, m 5.897 (Ekuador)
 Misti, m 5.822 (Peru)
 Ubinas, m 5.675 (Peru)
 Tungurahua, m 5.010 (Ekuador)
 Pichincha, m 4.784 (Ekuador)
 Lanín, m 3.747 (Argentina)
 Osorno, m 2.652 (Chile)

 Volkeno nyingi ndogo katika Bonde la Volkeno - (Peru)

Tazama pia
 Orodha ya milima
 Orodha ya milima ya Andes

Milima ya Argentina
Milima ya Bolivia
Milima ya Chile
Milima ya Ekwador
Milima ya Kolombia
Milima ya Peru
Milima ya Venezuela
Milima ya Amerika Kusini
Amerika Kusini
Ghuba ya Meksiko

Ghuba ya Meksiko ni hori kubwa au bahari ya pembeni ya Atlantiki inayozungukwa pande tatu na nchi kavu ya 
Amerika Kaskazini. Kina cha maji hufikia hadi mita 4,375.

Pwani ya ghuba linapakana na nchi zifuatazo:

 upande wa mashariki, kaskazini na kaskazini-magharibi ni la Marekani na majimbo yake ya Florida, Alabama, Mississippi, Louisiana na Texas);
 upande wa kusini na kusini magharibi ni la Meksiko (majimbo ya Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatán na Quintana Roo); 
 upande wa kusini-mashariki ni la kisiwa cha Kuba.

Mlango wa bahari wa Florida Straits (kati ya Marekani na Kuba) unafungua njia kwenda Atlantiki na mfereji wa Yucatan (kati ya Meksiko na Kuba) unaiunganisha ghuba na Bahari ya Karibi verbunden.

Ghuba yote ina eneo la takriban 1,600,000 km². Maji yake ni ya halijoto ya vuguvugu hata juu ya 26 °C wakati wa miezi ya joto. Hali hii husababisha kutokea kwa dhoruba na tufani za mara kwa mara zinazoleta uharibifu mwingi kwenye visiwa na nchi kavu ya jirani.

Ghuba ya Meksiko ni asili ya mkondo mkubwa wa maji ya vuguvugu unaoelekea kaskazini hadi Ulaya unaojulikana kama mkondo wa Ghuba. Mkondo huu ni msingi kwa hali ya hewa ya Ulaya.

Msingi wa bara chini ya bahari ni mpana. Kuna akiba za mafuta ya petroli ndani yake zinazovutwa na mitambo mingi inayosimama katika maji yenye kina kidogo cha msingi wa bara.

Atlantiki
Mkondo wa Ghuba

Mkondo wa Ghuba (kwa Kiingereza gulf stream) ni mkondo wa bahari unaopita katika Atlantiki kuelekea kaskazini.

Mkondo wa Ghuba ni sehemu ya utaratibu wa mikondo ya bahari inayozunguka dunia yote.

Njia ya mkondo wa Ghuba 
Unaanza katika ghuba ya Meksiko, unapita katika mlango wa bahari wa Florida kufuata pwani ya mashariki ya Marekani, halafu unavuka Atlantiki kuelekea Ulaya. 

Kabla ya kufikia visiwa vya Britania unajigawa, na mkono wa kusini unapita pwani za Hispania / Ureno hadi Afrika ya Magharibi. Mkono wa Kaskazini unapita funguvisiwa ya Britania (Ueire, Britania) na Bahari ya Kaskazini hadi Skandinavia. Mkono huu wa Kaskazini huitwa "Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini".

Vipimo vyake 
Mkondo ya Ghuba husukuma katika kila sekondi m³ milioni 30 - 80 za maji - ni mara mia jumla ya mikondo ya mito yote duniani. 

Mkondo una upana wa km 80–150 na kina cha m 800–1200. Mwendo wake ni hadi 2 m/s.

Athari kwa tabianchi ya Ulaya 
Mkondo wa Ghuba husukuma maji vuguvugu Kaskazini, hivyo ni kama jiko kwa ajili ya tabianchi ya Ulaya ya Kaskazini. Kwa njia hi tabianchi ya Ulaya ya Kaskazini na magharibi si baridi jinsi ilivyo katika Amerika kwenye latitudo ileile. Kwa mfano latitudo ya Norwei inalingana na sehemu za Kaskazini za Kanada lakini tabianchi ni ya kupoa: Norwei hakuna baridi kali jinsi ilivyo Kanada ya Kaskazini. Maji ya mkondo wa ghuba husababisha bandari za Ulaya ya Kaskazini hadi Murmansk kuwa bila barafu hata wakati wa baridi. 

Tabianchi ya Ulaya inaruhusu kustawi kwa mazao ya kutosha kulisha watu wengi - wakati huohuo maeneo ya Kanada katika latitudo ileile hazina watu kutokana na vipindi virefu vya baridi na muda mfupi wa kustawi wa uoto. Katika Kanada kwenye latitudo ya 60 hakuna miti tena kwa sababu ya kipindi kirefu cha baridi - kumbe Ulaya miji mikubwa kama Sankt Petersburg, Helsinki, Stockholm na Oslo iko kwenye latitudo ileile.

Hatari ya mabadiliko ya hali ya hewa duniani 
Kuna dalili ya kwamba mkondo wa ghuba umeanza kubadilika kutokana na kuongezeka kwa halijoto duniani. Wataalamu wengine wanahofia ya kwamba kuyeyuka kwa barafu kwenye ncha ya kaskazini kunaweza kuvuruga mwendo wa mkondo. Hii ingeweza kusababisha mabadiliko ya ghafla ya hali ya hewa hasa Ulaya, kwa kuongezeka kwa baridi na kupunguza mno kiasi cha chakula kinachokua katika bara hii.

Mikondo ya Bahari
Atlantiki
Jiografia ya Ulaya
Latitudo

Latitudo (kwa ing.: latitude) ni mahala pa mchoro wa dunia au ramani huonyesha kwa mistari iliolazwa ni njia ya kuonyesha mahali duniani kwa kutaja umbali wake kutoka ikweta kwa kipimo cha digrii (°). 

Mahali penye ikweta kamili (kwa mfano Nanyuki katika Kenya) ina latitudo ya "0". Mahali pa mbali ni ncha ya kaskazini au ya kusini zinazotajwa kwa 90°. Pamoja na kipimo cha longitudo inataja mahali kamili duniani. 

Latitudo za kaskazini na kusini ya ikweta zinatofautishwa ama kwa kuongeza herufi "N" (=north) na "S" (south) au kwa alama za "+" (kaskazini) na "-" (kusini).

Digrii za latitudo hugawiwa katika umbali wa 60 dakika au minuti; dakika ya latitudo ni mita 1852 au maili moja ya kibahari. Dakika hugawiwa katika nukta au sekondi. Mfano: 13°19.717′ N.

Latitudo muhimu ni:

1. Ikweta (0°)

2. Tropiki ya kansa (23½°Kas)

3. Tropiki ya kaprikoni (23½°Kus)

4. Duara la aktiki (66½°Kas)

5. Duara la antaktika (66½°Kus)

Pamoja na namba ya longitudo inaonyesha mahali kamili kwenye uso wa dunia.

Jiografia
Vipimo
Longitudo

Longitudo (ing.: longitude)  katika ramani au mchoro wa dunia ,ni njia ya kuonyesha mahali duniani kwa kutaja umbali wake kutoka mstari wa meridiani ya sifuri kwa kipimo cha digrii (°). 

Kwenye ramani za kawaida ni mistari inyochorwa kutoka juu hadi chini, ni mistari inayounanisha ncha ya kaskazini na kusini.

Kwenye msingi wa digrii 360 za duara digrii hizi za latitudo huehesabiwa hadi +180° (kwenda mashariki) au hadi -180° (kwenda magharibi). Ni kawaida vilevile kutaja tofauti kati ya longitudo za mashariki au magharibi kwa kuongeza herufi za "E" (east) na "W" (west) badala ya +/-. Pamoja na kipimo cha latitudo inataja kamili kila mahali duniani. 

Meridiani ya 0° imekubaliwa ni mstari kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini unaopita katika mji wa Greenwich (karibu na London / Uingereza). 

Digrii za longitudo hugawiwa katika umbali wa 60 dakika au minuti; dakika hugawiwa katika nukta au sekondi. Umbali huu hauna kipimo kamili cha urefu kwa sabau ya umbo la dunia. Kwenye ikweta umbali kati ya longitudo ni 111 km, katika ncha penyewe ni sifuri kwa sababu longitudo zote hukutana hapa. 

Mji wa Kiafrika karibu kwenye longitudo ya sifuri ni Accra (Ghana). Vipimo vyake ni : 5°30' N (latitudo) na 0°10' W (longitudo).

Jiografia
Vipimo
Julianatop

Julianatop ni mlima mkubwa nchini Surinam. Ina kimo cha 1230 m iko katika milima ya Wilhelmina katika sehemu ya kaskazini ya nchi wilayani Sipaliwini.  Jina limetokana na malkia Juliana ya Uholanzi.

Viungo vya Nje
peakbagger.com
surigids.com

Milima ya Surinam
Surinam (mto)

Mto Surinam ni kati ya mito mikubwa nchini Surinam (Amerika Kusini). Bwawa la Brokopondostuwmeer inagawa mto katika sehemu mbili. 

Inapita katika mji mkuu Paramaribo.

Viungo vya Nje
 Picha za mto Surinam wa kusini (kiholanzi) 

Mito ya Surinam
Paramaribo

Paramaribo (jina fupi: Par'bo) ni mji mkuu wa Surinam. 

Iko kando ya mto Surinam takriban km 20 kutoka mwambao wa Bahari ya Karibi. Anwani ya kijiografia ni 5°52' N, 55°10' W.

Ina wakazi 250,000, karibu nusu ya wakazi wa nchi. 

Kiini cha mji huo kimeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia mwaka 2002.

Historia 
Jina la Paramaribo limetokana na kijiji cha wakazi asilia "Parmirbo". Mwaka 1613 Waholanzi walijenga kituo cha biashara karibu na kijiji hicho. Mwaka 1651 eneo lilikuwa chini ya utawala wa Uingereza waliojenga hapa Fort Willoughby. Waholanzi walirudi mwaka 1667 wakatwaa eneo lote na kuita kituo Fort Zeelandia na kijiji mbele yake "Nieuw Middelburgh". Mwaka 1683 nyumba 27 zilihesabiwa zilizoongezeka hadi mwaka 1790 kuwa zaidi ya 1000. 

Mji wa kale ulichomwa moto mara mbili (1821 na 1832). 

Baada ya mwisho wa utumwa mwaka 1863 wengi waliowahi kuwa watumwa walihamia mjini na kusababisha kukua kwa Paramaribo. Tangu mwaka 1975 imekuwa mji mkuu wa Surinam huru.

Uchumi 
Biashara ya nje kutoka Paramaribo ni hasa boksiti, sukari, mpunga, kokoa, kahawa na ubao. Kuna viwanda vya saruji, rangi na bia.

Utamaduni 
Utamaduni wa Paramaribo una pande nyingi kutokana na mchanganyiko wa watu wenye asili ya Uhindi, Afrika, Indonesia, Uchina na Ulaya. 

Wenyeji wanapenda mashindano ya uimbaji wa ndege wanaofugwa kwa kusudi hilo. Mashindano hayo hutokea kila Jumapili.

Viungo vya nje 

 Map of Paramaribo
 Page with some basic information and images
 Small Paramaribo gallery
 Clickable map
  Audio interview with Paramaribo resident about life in Paramaribo 
 Image gallery 
 Paramaribo photo gallery
 Photo gallery
 1st gamers site in surinam 

Miji Mikuu Amerika
Miji ya Surinam
 
Urithi wa Dunia
Amerigo Vespucci

Amerigo Vespucci (Firenze, Italia, 9 Machi 1451 - Sevilla, Hispania, 22 Februari 1512) alikuwa mfanyabiashara, nahodha na mpelelezi kwenye pwani za Amerika Kusini. Bara la Amerika limepokea jina kutoka kwake (Amerigo - Amerika).

Maisha
Mtoto wa tatu wa mwanasheria wa Firenze, Amerigo alifanya kazi kwa kampuni ya Medici akatumwa nayo mwaka 1491 kwenda Sevilla katika Hispania. Huko alikutana na Kolumbus amerudi kutoka Amerika. 

Mwaka 1499 alichukua nafasi yeye mwenyewe na kibali cha akina Medici akajiunga na safari kwenda Amerika kufuata nyayo za safari ya tatu ya Kolumbus kwa kusudi la kugundua zaidi ya pwani. Mbele ya pwani ya Guyana (leo: Surinam) aliachana na wenzake akaendelea kusini akafika hadi mdomo wa mto Amazonas akiamini ya kwamba amefika Uhindi jinsi ilivyokuwa imani ya kawaida wakati ule. 

Katika safari ya pili kwenda Amerika Kusini mwaka 1501 / 1502 alipita mwambao wa Brazil na Argentina hadi Patagonia. Aliporudi aliamini ya kwamba nchi ng'ambo ya Atlantiki si Asia bali "dunia mpya" au bara jipya. Maandiko yake yalisambaa kote Ulaya na mwanajiografia Mjerumani Martin Waldseemüller alitumia jina "Amerika" kwa heshima ya Amerigo alipochora ramani yake ya dunia mwaka 1507.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Waliozaliwa 1451
Waliofariki 1512
Vespucci, Amerigo
Vespucci, Amerigo
Wafransisko
Firenze

Firenze (kwa Kiingereza Florence) ni mji katika Italia ya Kati na makao makuu ya mkoa wa Toscana. Kati ya mwaka 1865 hadi 1870 ilikuwa pia mji mkuu wa Ufalme wa Italia. 

Mji uko juu ya mto Arno. Idadi ya wakazi ni mnamo 360,000 na pamoja na rundiko la mji ni takriban 1,100,000.

Historia
Katika karne za kati Firenze ilikuwa kituo muhimu cha biashara, uchumi na utamaduni kwa Ulaya nzima. Kwa mfano, ni kati ya miji ambako uchumi wa benki ulijitokeza. 

Firenze hutajwa mara nyingi kama chanzo cha kipindi cha "Renaissance" yaani kuzaliwa upya kwa ustaarabu wa kale wa Ulaya. Wakati ule ulitawaliwa na familia ya Medici. Mji umepambwa kwa majengo mazuri sana yaliyojaa picha za kupendeza. Wasanii wengi walio muhimu katika utamaduni wa Ulaya waliishi Firenze kama vile Donatello, Botticelli, Michelangelo na Leonardo da Vinci. Pia watu kama mwanafalsafa wa siasa Machiavelli, mpelelezi wa Amerika Amerigo Vespucci na mwanasayansi Galileo Galilei waliishi Firenze. 

Sehemu ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.

Picha

Viungo vya nje 
  Tovuti rasmi 

Firenze
Miji ya Italia
Toscana
Urithi wa Dunia
Boksiti

Boksiti au Bauxiti ni mtapo unaotumiwa kutengeneza alumini. Ni hasa hidroksidi ya alumini (Al2O3.3H2O) ikichanganywa na titani, chuma au silikoni.
  
Jina la Bauxiti limetokana na kijiji cha "Les Baux de Provence" katika Ufaransa ambako mtapo umegunduliwa mara ya kwanza. Leo hii huchimbwa hasa katika Australia, Brazil, Guinea, Jamaika na India. 

Bauxiti ni msingi wa alumini na mambo yote yanayotengenezwa nayo. Kama metali imara na nyepesi alumini hutumiwa hasa kwa ndege na vyombo vingine vya usafiri lakini pia kwa ajili ya makopo, masanduku n.k. 

Matengenezo ya alumini kutokana na bauxiti huhitaji nishati nyingi hasa ya umeme. Kwa sababu hiyo viwanda vya alumini hujengwa karibu na vituo vya umeme na hii ni sababu ya kwamba nchi zenye bauxiti haziwezi kufaidika na viwanda vyenyewe kama hawana umeme wa kutosha.

Madini
Saruji

Saruji (pia: simiti, simenti) ni mata laini kama ungaunga unaotengenezwa kutokana na mawe chokaa, udongo wa mfinyanzi, mchanga, chuma na mengine. Kwa kawaida huonekana kama unga wa rangi ya kijivu. 

Hukorogwa na maji kuwa na hali kati ya ujiuji ila baada ya muda inaanza kuganda na kuwa imara kama jiwe. 

Saruji imekuwa muhimu sana katika shughuli za ujenzi. Awali ilitumiwa kwa kushika mawe au matofali ya ukuta vikae pamoja. 

Baadaye ikagunduliwa ya kwamba saruji ikichanganywa na mchanga ma mawe madogo (kama kokoto) kuwa zege inaweza kumwagwa kati ya bao mbili na kuwa imara ndani yake. Kwa njia hiyo imewezekana kujenga haraka sana kwa kumwaga mchanganyiko wa zege ya saruji katika nafasi zilizoandaliwa awali. Hapo nondo za chuma zinaingizwa ndani ya ukuta au sakafu ya saruji kwa kusudi la kuongeza uimara.

Viungo vya nje

Ujenzi
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini

Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini ni jina la sehemu ya kaskazini ya "mkondo wa Ghuba". 

Mkondo huu katika bahari hutokea katika ghuba ya Meksiko na kuvuka Atlantiki. Kabla ya kufika funguvisiwa ya Britania unajigawa katika mikono miwili. Mkono wa kaskazini huitwa "Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini".    

Hupeleka maji ya vuguvugu kutoka kusini kwenda kaskazini na kuwa na athari kubwa kwa hali ya hewa hasa ya Ulaya. 

Kwa njia hi hali ya hewa ya Ulaya ya kaskazini na magharibi si baridi jinsi ilivyo katika Amerika kwenye latitudo ileile. Joto linalokuja na maji ya mkondo huzuia baridi kali. Maji ya mkondo wa ghuba husababisha mabandari ya Ulaya ya Kazkazini hadi Murmansk kuwa bila barafu hata wakati wa baridi.

Hali ya hewa ya Ulaya inaruhusu kustawi kwa mazao ya kutosha ya kulisha watu wengi - wakati huohuo maeneo ya Kanada katika latitudo ileile hazina watu kutokana na vipindi virefu vya baridi. Katika Kanada kwenye latitudo ya 60 hakuna miti tena kwa sababu ya kipindi kirefu cha baridi - katika Ulaya miji ya Sankt Petersburg, Helsinki, Stockholm na Oslo iko kwenye latitudo ileile. 

Atlantiki
Mikondo ya Bahari
Nchi za Kibalti

Nchi za Kibalti (pia: nchi za Baltiki) ni jina la kujumlisha nchi tatu upande wa mashariki wa Bahari Baltiki ambazo ni
 Estonia
 Latvia
 Lituanya.

Zote tatu zilikuwa na historia ambako utawala juu yao ulipiganiwa kati ya Ujerumani, Poland, Uswidi na Urusi. 

Tangu karne ya 18 zote tatu zilikuwa sehemu ya milki ya Urusi. Baada ya mapinduzi ya Urusi ya 1917 na mkataba wa Versailles zote tatu zilipata uhuru wao lakini zilivamiwa tena na Urusi wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia na kuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti. 

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisoveti mwaka 1990 / 1991 zikapata uhuru wao.

Tangu 2004 zote tatu ni ni wanachama wa Umoja wa Ulaya.

Siku hizi pia Mkoa wa Kaliningrad wa Urusi (hadi 1945 Prussia ya Mashariki) huhesabiwa kuwa sehemu ya nchi za Kibalti.

Ulaya
Estonia
Lituanya
Latvia
Bahari ya Baltiki
Helsinki

Helsinki (kwa Kiswidi: Helsingfors) ni mji mkuu wa Ufini na pia mji mkubwa nchini. Idadi ya wakazi ni 610,601 (2013) na kuna jumla ya milioni moja katika rundiko la mji.

Jiografia 
Helsinki iko kwenye mwambao wa Ghuba ya Ufini ya bahari ya Baltiki; imesambaa mwambaoni wa hori mbalimbali na visiwa vya Ghuba hiyo.

Historia 
Manmo 1550 eneo la Helsinki lilikuwa sehemu ya Uswidi na mfalme wa Uswidi Gustav Vasa aliamuru kujengwa kwa mji mpya. Lakini wakati wa utawala wa Uswidi mji ulioitwa kwa Kiswidi "Helsingfors" haukuendela sana.

Tangu mwaka 1809 Ufini ilikuwa chini ya utawala wa Urusi na Kaisari Alexander I wa Urusi aliamuru kuhamisha mji mkuu wa jimbo hili kwenda Helsinki na kujenga mji upya. Tangu wakati ule Helsinki imekua kushinda mji wa Turku uliowahi kuwa mji mkubwa katika Ufini hadi wakati ule.

Tangu mwaka 1917 Helsinki imekua mji mkuu wa nchi mpya ya Ufini.

Viungo vya Nje 
Go to City of Helsinki web site - english version
Go to City portal of Helsinki - english version

Miji ya Ufini
Miji Mikuu Ulaya
 
Miji ya Olimpiki
1550

Makala hii inahusu mwaka 1550 BK (Baada ya Kristo).

Matukio 
7 Februari - Uchaguzi wa Papa Julius III

Kufuatana na eneo
Ufini - Kuundwa kwa mji wa Helsinki

Waliozaliwa 

17 Septemba - Papa Paulo V

Waliofariki 
8 Machi - Mtakatifu Yohane wa Mungu, mtawa nchini Hispania

Karne ya 16
Milimita

Milimita (kifupi mm) ni sehemu ya 1000 ya mita moja. Ni sawa na sehemu ya kumi ya sentimita moja.

Millimita (mm): Millimita ni sehemu ya kumi ya sentimita moja; sentimita ina millimita kumi, mita ina millimita elfu moja.

Ndani ya milimita kuna mikromita (µm) 1,000.

mm 1  = cm 0.1  = m 0.001;    mm 1 = µm 1,000

Vipimo vya urefu