LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Telecel group

Telecel Group ni ya kimataifa ya mawasiliano ya kampuni ya sasa katika nchi 20+, uendeshaji hasa katika bara la Afrika kupitia maendeleo & upatikanaji wa waendeshaji na mtoa huduma kwa kampuni ya simu.

Asili 
Telecel ni mtoaji wa huduma ya kimataifa ya wabebaji wa Sauti, Takwimu, SMS, na IPTV.   

Telecel Global ilianzishwa mnamo 2007 kama Exxon Telecom.   Wakati wa Kongamano la Ulimwenguni la rununu lililofanyika Barcelona, Uhispania, NFS na Telecel Global walitangaza makubaliano yao ya kuungana.   

Telecel ina uzoefu wa muda mrefu katika kusimamia malango ya Sauti ya Kimataifa na SMS ya waendeshaji zaidi ya Simu waliopo Afrika.  Kampuni hutoa huduma bora za mawasiliano ya simu kwa Watendaji wa Mitandao ya rununu, Mitandao ya Simu za Umma zilizobadilishwa (PSTN), OTTs, na Vibeba vya Uuzaji wa jumla na miingiliano zaidi ya 300 ya kimataifa.  

Hugues Mulliez ni Mwenyekiti wa Kikundi  na Mohamad Damush ndiye Mkurugenzi Mtendaji wa Kikundi huko Telecel Group.

Vyombo vinne

Telecel Mobile 
Telecel ni mendeshaji wa MVNO na MVNE huko Afrika Kusini, hutoa huduma ya 2G / 3G / 4G na WIMAX.

Telecel Play 
Telecel Play ni ombi moja la duka la Simu ya Mkopo linalotoa huduma kadhaa ikiwa ni pamoja na lakini sio mdogo kwa: RCS, VOD na E / M-commerce zote kwa kutumia huduma moja ya ishara.

Telecel Global 
Telecel Global ni sauti ya kimataifa, data na mtoaji wa huduma ya SMS.   Telecel Global ilianzishwa mnamo 2007 kupitia ujumuishaji wa NFS, kampuni ya Telecel na kile cha Exxon Telecom.

Africa Startup Initiative Program 
Telecel Group ilizindua Programu ya Mwanzo ya Afrika (ASIP) katika Mkutano wa Simu ya Dunia wa 2019, huko Barcelona, Uhispania.   

ASIP ni mpango wa kuongeza kasi wa CSR, ambao unalenga kuchangia katika njia yenye maana kwa Bara la Afrika kwa kuunga mkono wanaoanza vijana ambao maoni yao ya ubunifu yanaunda tofauti katika jamii zao. Programu hiyo inaangazia wanaoanza kwa Asasi za Kimataifa kufunga maarifa na kuwaruhusu kuvutia washirika ambao wanaweza kuongeza thamani kwenye Startups zao   

Kwenye jopo katika MWC 2019, Telecel Group ilifunua kwamba mfuko wa $ 10,000,000 kuongeza mchango wa waendeshaji wa simu katika kusaidia biashara za ndani.

Telecel Central African Republic 
Telecel CAR ni kampuni ya simu ya rununu iliyopo katika Jamhuri ya Afrika ya Kati tangu 1994, Ni kampuni ya zamani na ya kwanza ya rununu nchini kwa idadi ya wateja.

Telecel Limba 
Telecel Group ilinunua operesheni ya mtandao wa rununu ya msingi wa Gibraltar (MNO) Limba mnamo Mei 16, 2019.      Limba hutoa huduma za kudumu huko Gibraltar na ni kampuni ya pili ya simu katika eneo hilo ( Leseni za 2G / 3G / 4G).  

Upataji huo ni sehemu ya mkakati wa kuunda kitovu cha kimataifa cha kufanya biashara za digitali barani Afrika na kupanua nyayo zao.

Marejeo
Joseph Anténor Firmin

Joseph Auguste Anténor Firmin ama Anténor Firmin (18 Oktoba 1850 - 19 Septemba 1911) alikuwa mwanasiasa na mwanaanthropolojia kutoka nchi ya Haiti katika Bahari ya Karibi. 

Aliandika "Essai sur l'égalité des races humaines" (Insha ya usawa wa jamii za binadamu).

Marejeo 
 Jean Price-Mars, Joseph Anténor Firmin. Port-au-Prince, Imprimerie du Séminaire Adventiste, 1978 

Wanasiasa wa Haiti
Wanasayansi wa Haiti
Malaika Mihambo

Malaika Mihambo (alizaliwa Heidelberg, Ujerumani, 3 Februari 1994) ni mwanariadha kutoka nchini Ujerumani aliyeshinda mashindano ya kilimwengu ya kuruka chini mwaka 2019.

Kwenye Michezo ya Olimpiki 2021 huko Tokyo alipata medali ya dhahabu kwenye mashindano ya kuruka chini.

Maisha
Baba yake Malaika ni mtu wa Zanzibar na mama yake ni Mjerumani. Tangu umri wa miaka 8 aliingia katika michezo ya riadha. Alifuata masomo ya shule kwake Heidelberg hadi kumaliza A-levels mwaka 2012 akajiunga na Chuo Kikuu cha Mannheim aliposoma elimu ya siasa. Mwaka 2019 alianza kusoma elimu ya mazingira. Anajitolea katika shule yake ya zamani kwenye mradi wa kusaidia watoto kuendelea uwezo wao wa riadha. Malaika anapenda muziki akipiga kinanda.

Alipokuwa na miaka 14 alianza kushiriki katika mashindano kwenye ngazi ya kitaifa Ujerumani akionyesha uwezo wake katika fani za mbio na kuruka chini.   
Kwenye mashindano ya kimataifa ya riadha kwa vijana mwaka 2011 alichukua nafasi ya 9 akaendelea kushiriki paia katika miaka iliyofuata. Mwaka 2013 alishinda medali ya dhahabu kwenye mashindano ya riadha ya Ulaya kwa vijana. 

Kwenye mashindano ya riada ya kilimwengu 2013 mjini Moscow aliruka mita 6.94 akipata nafasi ya 18.  Mwaka 2014 aliboresha matokeo yake hadi kufikia mita 6.90. 

Mwaka 2016 alishiriki katika Michezo ya Olimpiki pale Rio de Janeiro alipofikia mita 6.95 na kushika nafsi ya nne katika finali ya kuruka chini.

Mwaka 2018 alipata nafasi ya tano katika mashindano ya riadha ya ukumbini na kupata medali ya dhahabu kwenye mashindano ya riadha ya Ulaya.

Kwenye mashindano ya riadha ya kilimwengu mjini Doha kwenye Oktoba 2019 aliboresha umbali wake katika kuruka chini kufikia mita 7.30 akashinda nafasi ya kwanza.

Tanbihi

Viungo vya nje

Wanamichezo wa Ujerumani
Wanariadha wa kike
Sara wa jangwani

Sara wa jangwani (aliishi katika karne ya 5) alikuwa bikira wa Misri aliyeshika maisha ya mkaapweke huko Skete kwa miaka 60 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Julai.

Misemo yake
Misemo yake katika tafsiri ya Kiswahili inapatikana ndani ya kitabu:
 Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa jangwani
Sinkletika
Theoktiste wa Lesbo
Maria wa Misri

Tanbihi

Viungo vya nje
Episcopal Seminary of the Southwest
Orthodox icons
Catholic Online

Waliofariki karne ya 5
Mabikira
Wakaapweke
Watakatifu wa Misri
Mababu wa jangwani
Theoktiste wa Lesbo

Theoktiste wa Lesbo (aliishi katika karne ya 9) alikuwa bikira wa kisiwa cha Lesbo (leo nchini Ugiriki) aliyeshika maisha ya mkaapweke katika kisiwa cha Paro kwa miaka 35 hivi baada ya kukimbia hali ya utumwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Sinkletika
Sara wa jangwani
Maria wa Misri

Tanbihi

Marejeo
 
 

Mabikira
Wakaapweke
Watakatifu wa Ugiriki
Piamun

Piamun (aliishi katika karne ya 4) alikuwa bikira wa huko Misri aliyeshika maisha ya kitawa bila kuhama nyumba ya mama yake.

Alifunga kila siku hadi usiku akapewa karama ya unabii.

Kwa sala zake alipatanisha vijiji viwili.

Habari zake ziliandikwa na Palladius.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

{Mabikira
Watakatifu wa Misri
Paulo Mnyofu

Paulo Mnyofu (225 - 339 hivi ) alikuwa mmonaki huko Misri kusini chini ya Antoni Abati aliyemjaribu kwa kila namna na kuthibitisha utiifu wake wa ajabu.

Alijaliwa uwezo wa pekee juu ya pepo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

Msemo wake
Msemo wake mrefu katika tafsiri ya Kiswahili unapatikana ndani ya kitabu: Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Mababu wa jangwani

Tanbihi

Wamonaki
Mababu wa jangwani
Watakatifu wa Misri
Ponsyo wa Karthago

Ponsyo wa Karthago (alifariki 262) alikuwa shemasi wa askofu Sipriani mfiadini katika Tunisia ya leo.

Alikwenda naye uhamishoni, hatimaye akaandika vizuri ajabu habari za maisha yake na za kifodini chake (Vita Cypriani).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
There are critical editions in Hartel (1871) xc–cx, Harnack (1913) taken from Hartel, Pellegrino (1955) and A.A.R. Bastiaensen in Mohrmann (1975), 1-48. Bastiaensen in Mohrmann (1975), 278–9, and Schmidt (1997) provide bibliographies. Harnack (1913), Pellegrino (1955) and Bastiaensen in Mohrmann (1975), 249–77 provide commentaries.

Dessau, H. (1916) "Pontius der Biograph Cyprians" Hermes 51, 65–72
Dessau, H. (1918) "Das Alter der römischen Municipalbeamten" Hermes 53, 221–4.
Harnack, A. (1913) Das Leben Cyprians von Pontius (Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung)
Hartel, G. (=W.) (1871) S. Thasci Caecili Cypriani Opera Omnia Vol. 3 (Vienna: CSEL)
Mohrmann, C. (1975) Vita di Cipriano, Vita di Ambrogio, Vita di Agostino (Milan: Mondadori) ISBN|88-04-12191-2
Pellegrino, M. (1955) Vita e martirio di San Cipriano (Alba: 1955)
Saxer, V. (1994) "Afrique Latin"  25-95 in G. Philippart (ed.) Hagiographies vol. 1 (Turnhout: Brepols) ISBN|2-503-50408-6
Schmidt, P. L. (1997) "Pontius, Vita Cypriani" 433-5 (§472.10) in K. Sallmann (ed.) Die Literatur des Umbruchs von den römischen zur christlichen Literatur 117 bis 284 n. Chr. (Munich: Beck, vol. IV of the Handbuch der lateinischen Literatur der Antike ed. R. Herzog and P. L. Schmidt) ISBN|3-406-39020-X

Viungo vya nje
  Pontius: Vita Caecilii Cypriani (German) from: The holy church father Caecilius Cyprianus’s collected writings / translated from the Latin by Julius Baer: (Library of the Church Fathers, series 1, volume 34) Munich 1918

Waliofariki 262
Mashemasi
Waandishi wa Kilatini
Watakatifu wa Tunisia
Apoloni na Filemoni

Apoloni na Filemoni (walifariki karibu na Antinoe, 307 hivi) walikuwa Wakristo wa Misri waliofia imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Apoloni alikuwa mmonaki shemasi, kumbe Filemoni alikuwa mwanamuziki aliyemtukana na kumdhihaki. Kwa kuona alivyojibiwa kila mara kwa upole na wema aliongokea Ukristo na kujitambulisha kwa hakimu. Hatimaye waliuawa pamoja.

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 8 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 307
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Vikta wa Afrika

Vikta wa Afrika (kwa Kilatini: "Victor", yaani "Mshindi"; alifariki 250 hivi) alikuwa Mkristo aliyefia imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba juu yake.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 10 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 250
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Mto Kraai

Mto Kraai (kwa maana ya "mto wa Kunguru", ing. "Crow River") ni tawimto la Mto Orange nchini Afrika Kusini. 
Chanzo chke ni kuungana kwa mito Bell na Sterkspruit. Njia yake imekuwa ndefu kwa sababu inapindapinda sana ingawa umbali baina ya chanzo na mdomo kwenye mji wa Aliwal North ni kama km 100 pekee.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Mito ya Afrika Kusini
Sabino wa Minya

Sabino wa Minya (alifariki 287 au 307) alikuwa Mkristo wa Misri. 

Baada ya kuteswa kikatili kwa imani yake, aliuawa kwa kutupwa mtoni huko Minya.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 287
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Wafiadini wa Aleksandria (17 Machi)

Wafiadini wa Aleksandria (walifariki 392 hivi) ni kundi kubwa la Wakristo wa Aleksandria (Misri) ambao walikamatwa wakauawa kwa ukatili na Wapagani wakati wa kaisari Theodosius Mkuu kwa sababu walikataa katakata kuabudu Serapide, mmojawapo kati ya miungu yao.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 17 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 392
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Misri
Wafiadini wa Ijumaa Kuu wa Aleksandria

Wafiadini wa Ijumaa Kuu wa Aleksandria (walifariki 339) walikuwa Wakristo wa Aleksandria (Misri) ambao waliuawa makanisani siku ya Ijumaa Kuu wakati wa dhuluma ya kaisari Constans I kwa kushikilia imani sahihi na kukataa Uario.

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 21 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 339
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Misri
Epafrodito

Epafrodito (kwa Kigiriki: Ἐπαφρόδιτος, yaani "Mpendevu") ni Mkristo wa karne ya 1 anayetajwa katika Agano Jipya kama mjumbe wa kanisa la Filipi kwa kumhudumia Mtume Paulo kifungoni (Fil 2:25-30; pia 4:18). Akiwa huko aliugua, hivyo Paulo alipoona amepona akamrudisha Filipi kwa shukrani. 

Paulo alimuita ndugu na mwenzi katika kazi na katika mapambano (ya utume).

Inasemekana baadaye akawa askofu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Machi au 30 Machi.

Tanbihi

Viungo vya nje
 http://www.santiebeati.it/dettaglio/46460

Waliofariki karne ya 1
Watu wa Biblia
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ugiriki
Oktaviani wa Karthago

Oktaviani wa Karthago (alifariki 484) alikuwa shemasi Mkatoliki wa mji huo wa Tunisia ya leo.

Aliuawa katika dhuluma ya mfalme wa Wavandali, Huneriki, aliyekuwa mfuasi wa Ario.

Anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake ya wenzake wengi sana huadhimishwa tarehe 22 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 484
Mashemasi
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Tunisia
Mlangobahari wa Bass

Mlangobahari wa Bass (kwa Kiingereza Bass Strait) ni sehemu nyembamba ya Bahari Pasifiki inayotenganisha Tasmania na bara la Australia (eneo la jimbo la Victoria). 

Mlangobahari huo una upana wa kilomita 240 na maji huwa na kina cha mita 50 kwa wastani. Kuna visiwa vingi ndani yake pamoja na visiwa vya King Island na Flinders Island.

Jina la mlangobahari limetokana na Mwingereza George Bass aliyepita hapa mwaka 1798.

Kuna dhoruba nyingi na mawimbi makubwa, hivyo jahazi na meli nyingi zilipotea wakati wa karne ya 19. Kwa hiyo minara ya taa ilijengwa kwenye visiwa mbalimbali na rasi za pwani kuanzia mwaka 1848.

Marejeo

Viungo vya Nje

B
jiografia ya Australia
Mto Wilge

Mto Wilge unaopatikana katika majimbo ya Mpumalanga na Gauteng, Afrika Kusini ni tawimto mojawapo la mto Olifants (Limpopo). 

Chanzo cha mto Wilge kipo umbali wa takribani kilometa 15 kaskazini magharibi mwa Leandra.  Hutiririsha maji yake kuelekea kaskazini na kujiunga na mto Bronkhorst, kisha kubadili mwelekeo na kutiririsha maji yake kuelekea kaskazini mashariki na kujiunga na mto Olifants takribani kilometa 12 kutoka bwawa la Loskop.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Marejeo

Mito ya Afrika Kusini
Mlangobahari wa Cook

Mlangobahari wa Cook (kwa Kiingereza: Cook Strait) ni sehemu ya bahari inayotenganisha visiwa viwili vikuu vya New Zealand ambavyo ni Kisiwa cha Kaskazini na Kisiwa cha Kusini. Inaunganisha Bahari ya Tasmania upande wa magharibi na sehemu ya kusini ya Bahari Pasifiki upande wa mashariki.

Bahari ina upana wa kilomita 22 pale ilipo nyembamba. Mlangobahari unapitiwa na feri za magari, malori na abiria wanaovuka umbali wa kilomita 96 baina ya Wellington upande wa kaskazini na Picton upande wa kusini katika muda wa masaa matatu.

Sehemu hii ya bahari ina dhoruba nyingi na mawimbi makali. 

Mlangobahari huu ulipokea jina lake kutokana na James Cook aliyekuwa nahodha wa kwanza kutoka Ulaya aliyepita hapa kwenye mwaka 1670. Alitanguliwa mwaka 1642 na Mholanzi Abel Tasman aliyefikiri ni hori kubwa, hakutambua ni mlangobahari baina ya visiwa viwili tofauti.

Hata hivyo, Wamaori wenyeji wa New Zeland waliwahi kuvuka mlangobahari huu kwa karne kabla ya kufika kwa Tasman wakitumia mitumbwi yao mikubwa.

Jiografia ya New Zealand
Milangobahari ya Pasifiki
Sekundulo

Sekundulo ni kati ya mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa huko Mauretania (katika Algeria ya leo). 

Tangu kale aanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Machi, pengine pamoja na ndugu yake Romulo.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Algeria
Eutikyo shemasi mdogo

Eutikyo (alifariki 356) alikuwa shemasi mdogo wa Aleksandria (Misri) aliyeteswa wakati wa Kwaresima kwa sababu ya kushika imani sahihi dhidi ya Uario. Hivyo, walipompeleka kufanya kazi migodini, alifariki njiani.

Patriarki Athanasius amesimulia mateso yake na ya wengine wengi katika mwaka huo yaliyohimizwa na Joji, askofu mpinzani wake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 356
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Misri
Proteri

Proteri (alifariki 28 Machi 457) alikuwa Patriarki wa Aleksandria tangu mwaka 451 hadi alipouawa kikatili katika vurugu iliyofanywa na Wakristo waliokataa maamuzi ya Mtaguso wa Kalsedonia. 

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake au tarehe 28 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje 
 
 St Proterius of Alexandria Orthodox Synaxarion

Waliofariki 457
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Misri
Mlangobahari wa Davis

Mlangobahari wa Davis (kwa Kiingereza: Davis Strait) ni mkono wa kaskazini wa Bahari ya Labrador. Mlangobahari huu unaunganisha Bahari ya Labrador upande wa kusini na Hori ya Baffin upande wa kaskazini. Unatenganisha Greenland upande wa mashariki na Kisiwa cha Baffin cha Nunavut, Kanada, upande wa magharibi. 

Jina linatokana na Mwingereza John Davis (1550–1605), aliyepeleleza eneo hili alipotafuta njia ya kaskazini-magharibi kati ya bahari za Atlantiki na Pasifiki katika karne ya 16.

Kina cha maji hufikia mita 2,000.

Viungo vya Nje

D
Jiografia ya Kanada
Jiografia ya Greenland
Mdudu Mabawa-nusu

Wadudu mabawa-nusu ni wadudu wadogo sana hadi wakubwa kiasi wa oda Hemiptera katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Jina ni tafsiri ya jina la kisayansi. Wadudu hawa wanajulikana sana kama kunguni, kunguni-mgunda, vidukari, vidung'ata, nzi weupe, wadudu-gamba na nyenje-miti k.m. Familia kadhaa zina spishi zinazoishi majini, kama nge-maji, waogeleaji-juuchini na wendamaji. Spishi za Halobates huenda juu ya maji ya bahari na hizi ni wadudu pekee wanaoishi baharini.

Katika spishi nyingi sehemu ya mbele ya mabawa ya mbele ya wadudu hawa ni ngumu na sehemu ya nyuma ni kiwambo. Mabawa yakiwa yamekunjwa yanalala bapa na kufunika fumbatio. Mabawa ya nyuma ni kama viwambo. Katika spishi nyingine jozi zote mbili za mabawa ni kama viwambo na mara nyingi yakiwa yamekunjwa yanakaa kama paa la nyumba. Pengine mabawa yana manyoya (k.m. nzi weupe).

Sehemu za kinywa zinafaa kufyonza na zimeunda kwa mrija. Hufyonza utomvi wa mimea au damu ya wadudu wengine na hata ya mamalia katika spishi kadhaa. Spishi fulani za nusufamilia Triatominae zinaambukiza watu kwa ugonjwa wa Chagas, jamaa ya ugonjwa wa malale.

Wadudu hawa hutaga mayai juu ya majani au mashina ya mimea, lakini kuna spishi zinazozaa lava badala ya mayai, k.m. spishi nyingi za vidukari.

Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
 Acyrthosiphon pisum, Kidukari wa Njegere
 Aulacaspis tubercularis, Mdudu-gamba wa Mwembe
 Bemisia tabaci, Nzi Mweupe wa Kiazi Kitamu
 Dysdercus nigrofasciatus, Kisulisuli Mraba-mweusi
 Oxypleura polydorus, Nyenje-miti
 Phenacoccus manihoti, Kidung'ata wa Muhogo
 Ptyelus flavescens, Mdudu-mate Ngano

Picha

Wadudu mabawa-nusu
Mlangobahari wa Denmark

Mlangobahari wa Denmark (kwa Kiingereza: Denmark Strait au Greenland Strait; kwa Kidenmark: Danmarksstrædet; kwa Kiiceland: Grænlandssund) ni sehemu ya Bahari Atlantiki inayotenganisha Greenland upande wa kaskazini na Iceland upande wa kusini. Kisiwa cha Jan Mayen cha Norwei kiko upande wa mashariki wa mlangobahari huo. 

Mlangobahari wa Denmark unaunganisha Bahari ya Greenland (sehemu ya Bahari Aktiki) na Bahari Atlantiki. Una urefu wa kilomita 480 na upana wa km 290. 

Upande wa magharibi wa mlangobahari huo kuna maporomoko makubwa chini ya uso wa bahari ambako maji baridi kutoka Aktiki hushuka zaidi ya mita 3,000 kuelekea vilindi vya Atlantiki. Maporomoko hayo ni sehemu muhimu ya mzunguko wa maji wa Atlantiki.

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, tarehe 24 Mei 1941, yalitokea mapigano ya baharini baina ya manowari kubwa "Bismarck" ya Ujerumani na manowari za Uingereza.

D
D
Jiografia ya Iceland
Jiografia ya Greenland
Mapito ya Drake

Mapito ya Drake (kwa Kiingereza: Drake Passage; kwa Kihispania: Estrecho de Magallanes) ni sehemu ya maji inayounganisha Bahari Atlantiki (hasa sehemu ya Bahari ya Scotia) na Bahari Pasifiki. Upande wa kaskazini iko Rasi ya Hoorn na Amerika Kusini, upande wa kusini viko Visiwa vya South Shetland ambavyo viko mbele ya pwani ya Antaktiki. Sehemu za kusini za maji huhesabiwa kuwa ndani ya Bahari ya Antaktiki.

Jina linatokana na nahodha Mwingereza Francis Drake aliyezunguka Amerika Kusini katika mwaka 1578. Drake mwenyewe alitumia mlangobahari wa Magellan lakini baada ya kufika katika Pasifiki alisukumwa na dhoruba mbali upande wa kusini akahisi kuna mpito hapa unaoruhusu kufika Atlantiki. Jahazi la kwanza linalojulikana kutumia Mpito wa Drake lilikuwa "Edndracht" wa Uholanzi katika mwaka 1616, na kwenye nafasi hii Rasi ya Hoorn ilipokea jina lake.

Sehemu hii ya bahari ni maarufu kwa sababu ya ukali wa mawimbi yake yanayofikia hadi kimo cha mita 10. 

Katika vitabu vya kale vya Kiingereza jina linatajwa pia kuwa "Drake Strait" yaani mlangobahari wa Drake, lakini upana wake wa kilomita 800 ni mkubwa mno kwa ufafanuzi wa "mlangobahari".

Viungo vya Nje 
 National Oceanography Centre, Southampton page of the important and complex bathymetry of the Passage 
 A personal story describing crossing the Passage 
 A NASA image of an eddy in the Passage 
 Larger-scale images of the passage from the US Navy (Rain, ice edge and wind images) 
 BBC News story on a scientific study dating the age of the Drake Passage
 

D
D
Antaktika
Mlangobahari wa Florida

Mlangobahari wa Florida (kwa Kiingereza: Straits of Florida) ni sehemu ya bahari inayotenganisha jimbo la Florida (Marekani) upande wa kaskazini na Kuba upande wa kusini. 

Upana wake ni kilomita 150 baina ya visiwa vya Florida Keys na Kuba yenyewe.  

Maji yake huunganisha Ghuba ya Meksiko na Atlantiki.

Kati mlangobahari huo unapita mkondo wa Florida unapeleka maji ya vuguvugu kutoka Ghuba ya Meksiko kuelekea kaskazini-mashariki. Maji hayo ni chanzo kikuu cha Mkondo wa Ghuba unaotawala tabianchi za sehemu kubwa za Ulaya.

Marejeo 

Milangobahari ya Amerika
Jiografia ya Marekani
Jiografia ya Kuba
Mlangobahari wa Palk

Mlangobahari wa Palk (kwa Kiingereza: Palk Strait) ni sehemu ya bahari baina ya Uhindi na Sri Lanka. Upana wake ni kilomita 53 hadi 82. Unaunganisha Ghuba ya Bengali kwenye kaskazini na Ghuba ya Mannar iliyoko upande wa kusini. 

Jina la mlangobahari huo linatunza kumbukumbu ya Mwingereza Robert Palk aliyekuwa gavana wa jimbo la Madras (1755-1763) wakati wa utawala wa Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki.

Kusini mwa mlangobahari huo kuna safu ya visiwa vidogo na miamba tumbawe inayopita kutoka Uhindi hadi Sri Lanka. Visiwa hivyo huitwa "Daraja la Rama" na Wahindu au "Daraja la Adamu" na Waislamu na pia kimataifa (Adam's Bridge). 

Kuanzia mwaka 1914 kulikuwa na njia ya reli kutoka Madras hadi Dhanushkodi, kutoka hapo feri ilibeba mabehewa hadi kisiwa cha Mannar na kutoka hapo njia ya reli ikaendelea hadi Colombo. Tangu dhoruba kali ya mwaka 1964 kituo cha Dhanushkodi kiliharibiwa na ratiba haijarudishwa bado. Mwaka 2011 marais wa Uhindi na Sri Lanka walipatana kurudisha angalau huduma ya feri.

Visiwa na miamba tumbawe kwenye Daraja la Adamu vinazuia usafiri wa meli kubwa zinazopaswa kuzunguka Sri Lanka yote. Tangu siku za ukoloni kulikuwa na mipango ya kuchimba mfereji wa meli unaokata daraja la Adamu. Mwaka 2004 serikali ya Tamil Nadu ilifanya utafiti kuhusu gharama na athira ya kuchimba njia ya meli hapo. Mpango huu ulipingwa na wafuasi wengine wa imani ya Uhindu; katika msahafu wao wa Ramayana kuna simulizi kwamba mungu Rama alijenga daraja hadi Sri Lanka kwa msaada wa mfuasi wake Hanuman katika vita ya kupambana na jeshi la pepo. Wapinzani hao huamini kwamba Daraja la Adamu ni sawa na daraja lililojengwa na Rama. Wataalamu wengine Wahindi walipinga maelezo hayo wakidai eti, daraja la Rama ni tofauti na safu ile ya visiwa.

Tangu mwaka 2016 kuna mpango wa kujenga handaki chini ya bahari litakalorahisiha mawasiliano na kustawisha uchumi kati ya nchi mbili.

Marejeo

Viungo vya Nje

Milangobahari ya Asia
Jiografia ya Uhindi
Jiografia ya Sri Lanka
Tamil Nadu
Mlangobahari wa Taiwan

Mlangobahari wa Taiwan (kwa Kiingereza: Taiwan Strait au Formosa Strait) ni sehemu ya bahari iliyopo kati ya China bara na kisiwa cha Taiwan. Huu ni mlangobahari unaounganisha Bahari ya Mashariki ya China na Bahari ya Kusini ya China. Upana wake ni kilomita 180, sehemu nyembamba kabisa km 131. 

Ni njia ya bahari inayotumiwa na meli nyingi sana zinazobeba kontena baina ya bandari za China bara. 

Tangu ushindi wa ukomunisti katika China bara kwenye mwaka 1949 mlangobahari huo uliona mapambano kadhaa ya kijeshi. Jeshi la Kuomintang chini ya rais Chiang Kai-shek liliweza kujiokoa mbele ya Wakomunisti chini ya Mao Zedong wakivuka bahari wakafaulu kujitetea pale Taiwan na pia kwenye visiwa vidogo karibu na pwani ya bara. Jeshi la ukombozi la watu wa China lilipiga mizinga visiwa vya karibu kama Qemoy kwa miaka mingi. Kwa jumla manowari za Marekani zilizuia mashambulio ya jeshi la bara kufika Taiwan. Mwaka 1965 kulikuwa na mapigano kadhaa baina ya manowari za pande zote mbili katika eneo la mlangobahari.

Baada ya Jamhuri ya Watu wa China kupokewa mwaka 1972 katika Umoja wa Mataifa mashambulio katika mlangobahari yamekwisha. Baada ya kifo cha Mao na siasa mpya chini ya Deng Xiaoping biashara imeweza kuanza baina ya pande hizo mbili za China, mwanzoni kwa umbo la magendo na baadaye pia kwa njia halali. 

Leo hii watalii na wafanyabiashara kutoka pande zote mbili za mlangobahari wanavuka na kutembelea upande mwingine bila shida.

Viungo vya nje

Jiografia ya China
Jiografia ya Taiwan
Milangobahari ya Asia
Milangobahari ya Pasifiki
Luzon

Luzon ni kisiwa kikubwa zaidi katika Ufilipino. Iko kaskazini mwa nchi. Mji mkuu wa Manila uko Luzon, pamoja jiji la Quezon ambalo ni jiji kubwa nchini . 

Eneo la Luzon ni kilomita za mraba 108,172 na idadi ya wakazi ni zaidi ya milioni 48.

Marejeo

Visiwa vya Ufilipino
Visiwa vya Pasifiki
Honshu

Honshu (matamshi ) ni kisiwa kikubwa zaidi ya Japani. 

Japani ni Nchi za visiwa na Honshu ni kisiwa chake kikuu. Iko upande wa kusini wa Hokkaido iliyopo ng'ambo ya Mlangobahari wa Tsugaru, upande wa kaskazini wa Shikoku (ng'ambo ya Bahari ya ndani ya Seto, na upande wa Kyushu iliyopo ng'ambo ya mlangobahari wa Kanmon. Kwa ukubwa ni kisiwa cha saba duniani, na kwa idadi ya wakazi ni kisiwa cha pili, baada ya kisiwa cha Java. 

Honshu ina urefu wa kilomita 1,300, upana wake hucheza baina ya km 50 hadi 230. Eneo lake ni kilomita za mraba 227,960. Mlima Fuji ambao ni volkeno na mlima mrefu wa Japan upo Honshu. Idadi ya wakazi ilikuwa mnamo milioni 104 katika mwaka 2017. Miji mikubwa kama Tokyo inapatikana Honshu, pamoja na Yokohama, Kansai na Kyoto, Osaka na Kobe, pia Hiroshima, Akita na Nagoya. 

Sawa na visiwa vingine vya Japani Honshu iko karibu na mstari ambako mabamba ya gandunia ya Pasifiki na ya Ufilipino huzama chini ya mabamba jirani na kusababisha kupanda juu kwa magma kutoka koti ya Dunia. Magma hiyo inajenga volkeno na mwendo wa mabamba ya gandunia husababisha mara kwa mara mitetemeko ya ardhi.  

Honshu iliona mitetemeko mikubwa ya mara kwa mara; tetemeko la ardhi la mwaka 1923 liliua zaidi ya watu 100,000 katika mazingira ya Tokyo. Tetemeko la mwaka 2011 halikuua watu wengi vile kwa sababu sheria za ujenzi za Japani zilisababisha kujengwa kwa nyumba imara kuliko zamani. Lakini tetemeko hilo lilileta tsunami kadhaa zilizosababisha ajali ya nyuklia ya Fukushima.

Marejeo

Viungo vya Nje 

  Murdoch's map of provinces, 1903

Visiwa vya Japani
Visiwa vya Pasifiki
Bahari ya Arafura

Bahari ya Arafura (kwa Kiingereza: Arafura Sea) inapatikana katika magharibi ya Bahari Pasifiki, kati ya Australia na Guinea Mpya.

Urefu wake ni kilomita 1,290 ikiwa na upana wa km 560. Kina cha maji si kirefu, kwa kawaida mita 50 hadi 80 pekee.
Kina huongezeka upande wa magharibi. 

Wakati wa enzi ya barafu iliyopita sehemu kubwa ya maji duniani ilikuwa imeganda kuwa barafu na hivyo usawa wa bahari ulikuwa duni. Wakati ule sehemu ya Arafura ulikuwa nchi kavu ambako watu wa kwanza waliweza kupita na kufika Australia kutoka Asia.

milangobahari ya Australia
Jiografia ya Guinea Mpya
Mto White Kei

Mto White Kei unapatikana katika jimbo la Rasi ya Mashariki, Afrika Kusini. 

Chanzo chake kiko kaskazini mwa Queenstown, kama mto Grootvleispruit na hatimaye kujiunga na mto Swart-Kei, kuunda mto Kei.. 

Bwawa la Xonxa linapatikana katika mto wa White Kei. Mto huu upo katika usimamizi wa maji wa Mzimvubu na Keiskama.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Marejeo

Mito ya Afrika Kusini
Mto Vet

Mto Vet ni tawimto la mto Vaal, Afrika Kusini. 

Chanzo cha mto Vet ni kati ya Marquard na Clocolan. Hutiririsha maji yake kaskazini magharibi, kisha kukutana na mto Vaal katika bwawa la Bloemhof karibu na Hoopstad. Bwawa la Erfenis lilijengwa katika mto huo kufanikisha upatikanaji wa maji katika mji wa Theunissen.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Marejeo

Mito ya Afrika Kusini
Mto Verlorevlei

Mto Verlorevlei unapatikana katika jimbo la Rasi Magharibi, Afrika Kusini. Lango la mto huo linapatikana katika ghuba ya Elands. 

Miongoni mwa matawimto ya mto huo ni mto Hol, mto Kruismans na mto Krom Antonies.

Mto huu ndio makazi pekee inayotambulika kwa viumbe vilivyo hatarini.

Ziwa lenye asili ya tope lililopo takribani kilometa 30 kutoka kaskazini magharibi mwa Redelinghuys ndilo chanzo cha mto huu. Wakati wa majira ya baridi, maji hufichama chini ya nyasi za kijani na wakati wa kiangazi ziwa huwa linakauka. 

Aina 500 za ndege wamekwisha onekana katika ziwa hilo. Ikiwa Ziwa Verlorevlei ni moja kati ya maziwa machache ya maji safi, pia ni eneo muhimu katika uzalishaji na ufugaji wa flamingo, mwari pamoja na aina mbalimbali za samaki na ndege wengine. Jamii nyingi za mimea hupatikana pia katika ziwa hilo.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Marejeo

Mito ya Afrika Kusini
Bahari ya Celebes

Bahari ya Celebes (kwa Kiingereza: Celebes Sea) au Bahari ya Sulawesi (kwa Kiindonesia: Laut Sulawesi) ni sehemu ya Bahari Pasifiki ya magharibi.

Mipaka
Inapakana na visiwa vya Sulawesi (pia Celebes, nchini Indonesia) upande wa kusini, Borneo yenye jimbo la Kalimantan (Indonesia) na Sabah (Malaysia) upande wa magharibi na Mindanao (Ufilipino) upande wa kaskazini. Upande wa mashariki viko visiwa vya Sangihe.

Mbali na visiwa kuna Bahari kubwa ya Pasifiki upande wa mashariki na Bahari ya Ufilipino upande wa kaskazini.

Vipimo
Eneo lake ni mnamo kilomita za mraba 280,000, upana wake ni kilomita 675 kutoka kaskazini hadi kusini, na urefu wake ni km 837 kutoka magharibi hadi mashariki. Kina cha maji huwa na urefu wa mita 6,200.

Ekolojia 

Bahari ya Celebes ina maji vuguvugu na safi. Kuna spishi nyingi zinazopatikana huko kama vile nyangumi, pomboo, kasa, taa, mizira na jodari. Miwani huvunwa pia. Upande wa matumbawe spishi 580 kati ya 793 zinazojenga miamba zimeonekana huko.

Viungo vya Nje

 Ocean Explorer (www.oceanexplorer.noaa.gov) - Public outreach site for explorations sponsored by the Office of Ocean Exploration.
 Exploring the Inner Space of the Celebes Sea 2007 - A rich collection of images, video and audio podcast.
 NOAA, Ocean Explorer YouTube Channel

Pasifiki
Jiografia ya Indonesia
Jiografia ya Ufilipino
Jiografia ya Malaysia
Matumbawe

Matumbawe ni wanyama wadogo wa faila Cnidaria  ya wanyama-upupu. 

Kila mnyama ana umbo la mfuko mwenye urefu wa milimita au sentimita chache; uwazi upande mmoja ni mdomo na pia mkundu unaoviringishwa na minyiri.

Kuna aina nyingi na tofauti za matumbawe lakini kwa jumla hawatembei bali hukaa pamoja chini ya maji ya bahari mahali pamoja. Spishi nyingi za matumbawe hujijengea kiunzi nje wakitumia chokaa kinachopatikana katika maji ya bahari na kujenga ama msingi wa kukaa imara au chumba kidogo cha kujikinga. Wakati tumbawe anakufa wengine huendelea kijenga juu ya viunzi nje vitupu vya watangulizi vyao.  Kwa njia mwamba tumbawe unaanza kukua; visiwa vingi vya bahari tropiki vimefanywa na mwamba tumbawe.

Other websites 
Coral Reefs and Hard Grounds information  from the Florida Fish and Wildlife Conservation Commission Fish and Wildlife Research Institute 
 Coral Reefs of the Tropics : facts, photos and movies from The Nature Conservancy
 Australian Coral Records Research Group 

Cnidaria
Bahari ya Matumbawe

Bahari ya Matumbawe (kwa Kiingereza: Coral Sea; kwa Kifaransa: Mer de Corail) ni sehemu ya Bahari Pasifiki mbele ya pwani ya kaskazini-mashariki ya Australia. 

Inapakana na Australia, Papua Guinea Mpya, Visiwa vya Solomon na Kaledonia Mpya.

Tabianchi ni ya joto, usimbishaji ni kati ya milimita za mvua 1,000 hadi 3,000 kwa mwaka, sehemu kubwa hunyesha baina ya Desemba na Machi. Siku za Jua kuonekana ni kati ya 80 hadi 125 kwa mwaka, jotoridi hucheza kati ya sentigredi 18–27°C.

Sehemu hii ya bahari huwa imejaa visiwa vidogo na miamba tumbawe ambayo ndiyo asili ya jina lake. Mkusanyiko mkubwa zaidi wa miamba tumbawe ni Great Barrier Reef mbele ya pwani ya Australia.

Marejeo

Pasifiki
Jiografia ya Australia
Jiografia ya Papua Guinea Mpya
Visiwa vya Solomon
Kaledonia Mpya
Bahari ya Flores

Bahari ya Flores (kwa Kiingereza: Flores Sea) ni sehemu ya bahari kati ya visiwa vya Indonesia. 

Inapakana na kisiwa cha Celebes (Sulawesi) upande wa kaskazini. Visiwa vya Flores na Sumbawa viko upande wa kusini vikitenganisha sehemu hii na Bahari Hindi. 

Eneo lake ni kilomita za mraba 240,000.

Marejeo

Viungo vya nje

Bahari ya Hindi
Jiografia ya Indonesia
Mto Oder

Mto Oder (kwa Kicheki na Kipoland: Odra) ni mto wa Ulaya ya Kati. 

Chanzo chake kipo katika Jamhuri ya Kicheki, inapita katika Silesia (Poland) hadi kuwa mpaka baina ya Ujerumani na Poland. Kilomita chache kabla ya kuishia katika Bahari Baltiki unaingia tena ndani ya Poland ukipita mjini Stettin - Szczecin hadi kufika baharini.

Mito ya Ucheki
Mito ya Poland
Mito ya Ujerumani
Mto Van Stadens

Mto Van Stadens unapatikana katika jimbo la Rasi ya Mashariki, Afrika Kusini. 

Lango la Mto Van Stadens lipo umbali wa takribani kilomita 30 magharibi mwa bandari ya Elizabeth. Jina la mto huu ulitokana na mwanzilishi wa wakulima katika eneo hilo linaloitwa Marthinus van Staden. 
Korongo la Van Stadens hutokana na miamba ya Paleozoic inayounda mlima Table.
 

Sehemu za juu hadi za kati huwa na miinuko mikubwa, yenye kuchangia kiwango kidogo cha virutubisho asilia pembezoni mwa mto na kukwamisha shughuli nyingine za kibinadamu kama vile kilimo. Barabara kuu ya taifa, N2 hupita katika daraja la Van Stadens na eneo hili hutambulika kama eneo la kujitoa mhanga.

Tazama pia 
 Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Marejeo

 Mito ya Afrika Kusini
Orodha ya miji ya Polandi

Orodha ya miji ya Polandi inahusisha:
Gdansk
Gdynia
Krakov
Łobez
Łomża
Racibórz
Szczecin
Tarnobrzeg
Warshawa
Wroclaw

Miji ya Poland
Miji ya Ulaya
Orodha za kijiografia
Ziwa la chumvi

Ziwa la chumvi (kwa Kiingereza: salt lake) ni aina ya ziwa ambalo maji yake huwa na kiwango kikubwa cha chumvi ndani yake. Kwa kawaida karibu kila mahali maji yanayopatikana duniani huwa na kiwango fulani cha chumvi ndani yake. Binadamu, wanyama na mimea mingi huhitaji maji matamu ambayo kiwango cha chumvi kipo chini ya asilimia 0.1 au gramu moja ya chumvi katika kila lita ya maji.

Uainishaji wa maziwa ya chumvi
Kwa kawaida "ziwa la chumvi" hufafanuliwa kuwa na asilimia 0.5 au zaidi ya chumvi, yaani gramu 5 za chumvi katika lita moja ya maji. Viwango vya uchumvi hutofautishwa hivi: 
 Uchumvi mdogo (subsaline) ‰ 0.5–3 
 Uchumvi juu (hyposaline) ‰ 3–20
 Uchumvi kuu (mesosaline) ‰ 20–50
 Uchumvi kabisa (hypersaline) juu ya ‰ 50

Chumvi katika maziwa haya kwa kawaida ni mchanganyiko wa chumvi tofautitofauti zinazotegemea tabia za kikemia za ardhi ambako usimbishaji wa mvua na mito inapita; mara nyingi ni hasa chumvi ya kloridi ya natiri (NaCl). Pale ambapo kiwango cha kabonati ni cha juu, thamani pH huongezeka katika maji: hapo maziwa yanaweza kuitwa "maziwa ya magadi".

Kuna pia maziwa ambapo kiwango cha fosfeti kinaweza kuwa juu.

Tabia
Maziwa ya chumvi hutokea kama kama maji yenye kiwango cha chumvi yanaingia ziwani lakini hakuna njia ya kutoka. Ziwa hupotea maji kwa njia ya uvukizaji, chumvi hubaki na polepole kiasi cha chumvi ndani ya ziwa huongezeka. 

Kuongezeka kwa ukali wa maji ya chumvi kunaleta mabadiliko katika wanyama na mimea ziwani; wasioweza kuvumilia chumvi nyingi hupotea, wakibaki wale wanaostawi katika mazingira ya chumvi; inawezekana kuna spishi chache sana zinazobaki katika mazingira ya ziwa la chumvi. 

Kama kiasi cha maji yanayoingia ziwani ni kidogo kuliko kiasi kinachovukiza ziwa litapungua hadi kupotea kabisa na kuonekana tu kama tambarare ya chumvi. Katika mazingira ya joto mara nyingi ziwa la chumvi lenye kimo kidogo linakauka katika majira ya joto kuwa jangwa la chumvi lakini hufunikwa tena maji wakati wa mvua.

Katika maziwa yenye uchumvi mkuu maji yake huwa na densiti kubwa inayosababisha binadamu kuelea juu ya maji bila kuzama; mfano mashuhuri ni Bahari ya Chumvi huko Israeli - Palestina - Yordani.

Tazama pia
Maji ya chumvi
Bahari ya Chumvi
Ziwa Aral
Ziwa Urmia
Ziwa Magadi
Ziwa Rukwa
Ziwa Turkana

Marejeo

Maziwa
Ziwa Urmia

Ziwa Urmia (kwa Kiajemi دریاچه ارومیه daryache urumiye) ni ziwa la chumvi kwenye kaskazini-magharibi ya Iran. Iko ndani ya majimbo ya Azarbaijan Mashariki na Azarbaijan Magharibi. Ni ziwa kubwa katika nchi za Mashariki ya Kati, lakini ziwa hilo limepungua mno baada ya mwaka 2000 kutokana na matumizi ya matawimto yake kwa umwagiliaji wa kilimo.

Tabia
Kabla ya kupungua eneo la uso wake ni kilomita za mraba 5,200. Urefu ulikuwa km 140 na upana wake hadi km 55. Kimo kirefu kilifikia mita 16. Maji yake yanafika kupitia mito 12 inayoshuka kutoka milima ya karibu, hakuna mto unaotoka.

Kuna miji mikubwa miwili iliyo karibu yaani Tabriz upande wa mashariki, na Urmia upande wa magharibi. Mradi wa miaka ya 1970 ya kujenga daraja juu ya ziwa ulisimamishwa baada ya mapinduzi ya 1979 lakini kuanzishwa upya hadi kukamilisha daraja mwaka 2008. 

Uchumvi wa maji hubadilika na majira. Wakati wa majira mafupi ya mvua kwenye Machi kiwango cha chumvi ni mnamo 8-11% lakini kwenye ukame wa miezi ya Oktoba / Novemba kinafikia 26-28%.

Ekolojia ya Ziwa Urmia 
Ziwa Urmia ni eneo muhimu kwa bioanwai; tafiti za miaka 2014 na 2016 zilionyesha spishi 62 za archaebakteria na bakteria, kuvu spishi 42, planktoni spishi 20, mimea spishi 311, moluska spishi 5, ndege spishi 226, amfibia na reptilia spishi 27 na mamalia spishi 24. Eneo la ziwa limetangazwa na Umoja wa Mataifa kuwa "Hifadhi ya bioanwai". 

Kupungua kwa ziwa kunahatarisha hali hiyo; kupungua kwa maji huongeza uchumvi wa maji yanayobaki na hii inahatarisha uduvi chumvi (Artemia salina) ambao ni chakula cha ndege wengi.

Visiwa 
Ziwa Urmia ilikuwa na visiwa 102 lakini vingi si visiwa tena kutokana na kupungua kwa maji. 

Kisiwa cha Shahi ni kisiwa kikubwa ndani ya ziwa lakini siku hizi ni rasi tu upande wa mashariki. Shahi ni mahali pa kuzikwa kwa viongozi wawili wa Wamongolia wa karne ya 13, ndio Hulagu Khan (mjukuu mmojawapo wa Genghis Khan) na Abaqa, mwana wa Hulagu. 

Vingine ni:

Aram, Arash, Ardeshir, Arezu, Ashk, Ashk-Sar, Ashku, Atash, Azar, Azin, Bahram, Bard, Bardak, Bardin, Bastvar, Bon, Bon-Ashk, Borz, Borzin, Borzu, Chak-Tappeh, Cheshmeh-Kenar, Dey, Espir, Espirak, Espiro, Garivak, Giv, Golgun, Gordeh, Gorz, Iran-Nezhad, Jodarreh, Jovin, Jowzar, Kabudan, Kafchehnok, Kakayi-e Bala, Kakayi-ye Miyaneh, Kakayi-e Pain, Kalsang, Kam, Kaman, Kameh, Kariveh, Karkas, Kaveh, Kazem-Dashi, Kenarak, Khersak, Kuchek-Tappeh, Magh, Mahdis, Mahvar, Markid, Mehr, Mehran, Mehrdad, Meshkin, Meydan, Miyaneh, Nadid, Nahan, Nahid, Nahoft, Nakhoda, Navi, Naviyan, Omid, Panah, Penhan, Pishva, Sahran, Samani, Sangan, Sangu, Sarijeh, Sepid, Shabdiz, Shahi (Eslami), Shahin, Shamshiran, Shur-Tappeh, Shush-Tappeh, Siyavash, Siyah-Sang, Siyah-Tappeh, Sorkh, Sorush, Tak, Takht, Takhtan, Tanjeh, Tanjak, Tashbal, Tir, Tus, Zagh, Zar-Kaman, Zarkanak, Zar-Tappeh, Zirabeh.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Profile at UNESCO Biosphere Reserve Directory 

Maziwa ya Iran
Maziwa ya Asia
Maziwa ya chumvi
Hulagu Khan

Hulagu Khan (anatajwa pia kama Hulagu, Hülegü au Hulegu, takriban 1217 – 8 Februari 1265) alikuwa mtawala mmojawapo wa Wamongolia wa karne ya 13 aliyevamia na kutawala sehemu kubwa za Asia Kusini-Magharibi.

Familia
Alikuwa mjukuu wa Genghis Khan na kaka wa Arik Boke, Mongke and Kublai Khan. 

Alikuwa mtoto wa mama Mkristo, pia mke wake Dokuz Khatun alikuwa Mkristo. Hulagu mwenyewe alihamia dini ya Ubuddha kabla ya kifo chake.

Uvamizi wa Asia Magharibi
Alivamia Uajemi kuanzia mwaka 1255 kwa kufuata amri wa Mongke Khan, mtawala wa mwisho wa Wamongolia wote. Jeshi lake liliteka Uajemi wote, pamoja na boma la Alamut na hivyo kumaliza Dola la Waismaili. Aliendelea kushambulia eneo la khalifa katika Iraki. Mwaka 1258 aliteka Baghdad na hivyo kumaliza Ukhalifa wa Waabbasi. Hakuweza kushinda Wamameluki wa Misri.

Kunzisha milki ya Ilkhan
Baada ya kifo cha Mongke Khan kwenye mwaka 1259 Hulegu alijitegemea katika utawala wake akanzisha milki ya Ilkhan iiyodumu hadi mwaka 1353. 

Hulagu Khan alifariki mwaka 1265 akazikwa kwenye kisiwa cha Shahi ndani ya Ziwa Urmia. Kufuatana na utamaduni wa Wamongolia alizikwa pamoja na wanawake kadhaa.

Tanbihi

Marejeo
 Boyle, J.A., (Editor). The Cambridge History of Iran: Volume 5, The Saljuq and Mongol Periods . Cambridge University Press; Reissue edition (January 1, 1968). ISBN 0-521-06936-X. Perhaps the best overview of the history of the il-khanate. Covers politics, economics, religion, culture and the arts and sciences. Also has a section on the Isma'ilis, Hulagu's nemesis.
 Encyclopedia Iranica has scholar-reviewed articles on a wide range of Persian subjects, including Hulagu.
 Morgan, David. The Mongols. Blackwell Publishers; Reprint edition, April 1990. ISBN 0-631-17563-6. Best for an overview of the wider context of medieval Mongol history and culture.
 Atwood, Christopher P. (2004). The Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. Facts on File, Inc. ISBN 0-8160-4671-9.

Viungo vya nje =
 A long article  about Hulagu's conquest of Baghdad, written by Ian Frazier, appeared in the April 25, 2005 issue of The New Yorker.
 An Osama bin Laden tape in which Osama bin Laden compares Vice President Dick Cheney and Secretary of State Colin Powell to Hulagu and his attack on Baghdad. Dated November 12, 2002.

waliozaliwa 1217
waliofariki 1265
Milki ya Wamongolia
Sundiata Keita

Sundiata Keita (1190-1255) alikuwa mtawala wa kwanza wa Dola la Mali katika Afrika ya Magharibi. 

Waliozaliwa 1190
Waliofariki 1255
Askia Mashuhuri

Askia Mashuhuri (anaitwa pia: Askia Mohammad I au Muhammad Ture; 1443-1538) alikuwa mtawala wa Dola la Songhai katika Afrika ya Magharibi. 

Watu wa Niger
Watu wa Mali
Waliozaliwa 1443
Waliofariki 1538
Ghuba ya Kalifornia

Ghuba ya California (pia: Bahari ya Cortez, inajulikana kwa lugha ya Kihispania kama Mar de Cortes au Golfo de California. kwa Kiingereza: Gulf of California) ni sehemu ya bahari iliyopo kati ya rasi ya Baja California na Meksiko bara. Eneo lake ni kama km² 160,000.

Jina na mipaka
Imepakana na majimbo ya Baja California, Baja California Sur, Sonora, na Sinaloa.   

Kwenye ramani za kimataifa huitwa zaidi "Ghuba ya Kalifornia". Watu wa maeneo jirani hupendelea jina "Bahari ya Cortes" kwa kumbukumbu ya Hernando Cortes, mtekaji Mhispania wa Mexiko.

Jiolojia 
Ghuba ya California ilitokea miaka milioni 5.3 iliyopita kutokana na miendo katika ganda la Dunia iliyoitenga na bamba la Amerika ya Kaskazini na kufanywa kama sehemu za uso wa sayari zilipohamisha Hifadhi ya Baja California mbali na Bamba la Amerika Kaskazini.  

Volkeno zilitokea katika mchakato huo na kisiwa cha Isla Tortuga ni mfano mmojawapo wa volkano zinazopatikana.

Visiwa 
Ndani ya ghuba kuna visiwa viwili vikubwa, Isla Ángel de la Guarda na Kisiwa cha Tiburon, pamoja na visiwa vingine vidogo.

Marejeo

Tovuti za Nje 
 Sea of Cortez Expedition and Education Project  
 Jumba la Desert Museum 
 CEDO Intercultural  

Jiografia ya Meksiko
Pasifiki
Ghuba
Ghuba ya Carpentaria

Ghuba ya Carpentaria () ni sehemu ya bahari kwenye kaskazini ya Australia. Pande za kusini, magharibi na mashariki iko Australia bara, upande wa kaskazini iko Bahari iliyopo baina ya Australia na Guinea Mpya. Kwenye kinywa chake, ghuba ina upana wa km 590, urefu wa kaskazini hadi kusini ni km 700. 

Eneo la maji ni takribani km² 300,000. Maji yake huwa na kina kati ya mita 55 hadi 66, ingawa kuna sehemu zenye mita 82.

Jiografia 
Ardhi karibu na ghuba kwa jumla ni tambarare bila miinuko mikubwa. Kisiwa kikubwa ndani yake inaitwa Groote Eylandt.  

Tabianchi ni ya joto na unyevunyevu, kuna  misimu miwili ya mwaka. Msimu mkavu hudumu kutoka Aprili hadi Novemba na una upepo mkavu sana kutoka mashariki. Msimu wa mvua huanza mwezi wa Disemba ukiendelea hadi Machi. Maeneo mengi kando ya ghuba hujaa mafuriko. Ghuba pia ni eneo la kuzaliana kwa vimbunga vya kitropiki kutoka Novemba na Aprili.

Mito ya Ghuba 
 Mto Archer  
 Mto Calvert 
 Mto Cox 
 Mto Flinders 
 Mto Gilbert 
 Mto Leichhardt 
 Mto McArthur 
 Mto Mission 
 Mto Mitchell 
 Mto Alice 
 Mto Norman 
 Mto Roper 
 Mto Wilton 
 Mto Smithburne 
 Mto Staaten 
 Mto Wenlock

Marejeo 

Ghuba
Jiografia ya Australia
Ghuba ya Uthai

Ghuba ya Uthai (kwa Kiingereza: Gulf of Thailand) ni mkono wa Bahari ya China Kusini.

Jiografia 
Ghuba ya Uthai imepakana na nchi za Kambodia, Uthail na Vietnam. Ncha ya kaskazini ya ghuba hiyo ni Hori ya Bangkok kwenye mdomo wa Mto Chao Phraya. 

Eneo la maji ni karibu km² 320,000. Mpaka wa ghuba hufafanuliwa na mstari kutoka Rasi Bai Bung kusini mwa Vietnam hadi mji wa Kota Baru kwenye pwani ya Malaysia. 

Ghuba ya Uthai haina kina kirefu. Kina cha wastani ni mita 45, na kina cha juu ni mita 80 tu. Inapokea maji mengi kutoka mito na hivyo uchumvi wa ghuba ni dhaifu (3.05-3.25 % pekee).  

Mito mikuu inayoingia ni Chao Phraya, Mto Mae Klong na Mto Bang Pakong kwenye Hori ya Bangkok, halafu Mto Tapi unaoishia katika Hori ya Bandon kusini magharibi mwa ghuba.

Utalii 
Ghuba ya Thailand ina miamba tumbawe mingi, na vituo vya watalii vya kupiga mbizi. Watalii wanapenda sehemu hii kwa sababu hakuna baridi.  Kuna sehemu nyingi zinazotembelewa na watalii katika Ghuba ya Uthai zikiwa pamoja na visiwa vya Ko Samui na Ko Pha Ngan, Pattaya, Cha-am, Hua Hin, Ko Samet na Ko Chang.

Marejeo

Tovuti za Nje 
    

Pasifiki
Ghuba
Jiografia ya Kamboja
Jiografia ya Uthai
Jiografia ya Vietnam