Mke wa Kurusi (kundinyota)

Mke wa Kurusi (Cassiopeia kwa Kilatini na Kiingereza) .  ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu.  Kundinyota hili ni maarufu kwa umbo lake la “M” au “W” kwa hiyo inaitwa pia “W ya angani” kwenye nchi upande wa kazkazini wa Dunia. Lakini kwa mtazamaji katika Afrika ya Mashariki inaonekana daima kwa umbo la “M”.

Mahali pake
Mke wa Kurusi ni kundinyota la angakaskazi, hivyo haiwezi kupaa sana juu ya upeo wa macho. Katika Afrika ya Mashariki huonekana upande wa kaskazini.  Ncha ya “M” wake hudokeza kaskazini kabisa.

Makundinyota jirani yake ni Mara (Andromeda),  Farisi (kundinyota)  (Perseus), Twiga (Camelopardalis), Kifausi (Cepheus) na  Mjusi (Lacerta)..

Jina
Mke wa Kurusi lilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi na mabaharia Waswahili walioitumia kupata njia baharini wakati wa usiku.
Jina la Mke wa Kurusi lina sehemu mbili; “mke” ni kifupi cha mwanamke na “kurusi” linamaanisha “kiti” kutokana na jina la Kiarabu كرسي kursiy. Jina lote ni tafsiri ya Kiarabu ذات الكرسي dhaat al-kursiy yani “Bibi wa kiti” ambayo tena ni tafsiri tu ya Kilatini “mulier sedis” yenye maana hiyihiyo. Yote inarejelea mitholojia ya Ugiriki ya Kale iliyoona hapa picha ya malkia maridadi Cassiopeia akikalia kiti chake cha kifalme. Cassiopeia alikuwa mke wa mfalme Kifausi (Cepheus) akajivunia kuwa yeye mwenyewe na binti yake Mara (Andromeda) ni wazuri kushinda mabinti wa Poseidon mungu wa bahari. Hapo Poseidon aliamua kumwadhibu kwa kutuma dubwana Kestusi dhidi yake. Cassiopeia pamoja na mumewe mfalme Kifausi waliamua kumtua binti Mara-(Andromeda) kama sadaka kwa Ketusi kwa kumfunga kwenye ufuko wa bahari ili aliwe na dubwana huyu lakini shujaa Farisi (Perseus) akaingia kati na kumwokoa. Baadaye wote waliinuliwa angani kama nyota   kwa hiyo tunaona Mke wa Kurusi (Cassiopeia) jirani na makundinyota ya Kifausi na Mara, halafu Ketusi na  Farisi aliyekuja kumwokoa Mara katika simulizi ya mitholojia..

Mke wa Kurusi ni kati ya makundinyota yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa jina Kassiopeia. Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Cassiopeia. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Cas'.

Nyota
Kwa jumla kuna nyota 157 zenye mwangaza unaoonekana wa 6.5 na zaidi (zinazoweza kutazamiwa kwa macho matupu) 

Sehemu ya kundinyota hili penye nyota 5 angavu zaidi inaonyesha umbo la W au M (kutegemeana na mahali pa mtazamaji) na nyota hizi ni Alpha, Beta, Gamma, Delta na Epsilon Cassiopeiae Nyota tatu kati ya hizi ni nyota kigeugeu zinazotambuliwa kwa macho bila darubini, maana mwangaza unaonekana tofautitofauti wakati wa kuziona. Hasa Gamma Cassiopeiae inaweza kung’aa kushinda alpha Cassiopeiae. 

Nyota angavu zaidi kwa kawaida ni :en:Schedar (α Alfa Cassiopeiae) ikiwa na  uangavu unaoonekana wa 2.2 mag na umbali wake na dunia ni miaka nuru 228

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 75 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331