LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kifaiwol

Kifaiwol ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafaiwol. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kifaiwol imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifaiwol iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kifaiwol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifaiwol 
lugha ya Kifaiwol katika Glottolog
lugha ya Kifaiwol kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifasu

Kifasu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafasu, Wanamuni na Wasome. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kifasu imehesabiwa kuwa watu 1200, yaani Wafasu 750, Wanamuni 300 na Wasome 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifasu iko katika kundi la Kikutubu-Magharibi.

Viungo vya nje
lugha ya Kifasu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifasu 
lugha ya Kifasu katika Glottolog
lugha ya Kifasu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifembe

Kifembe (pia Kiagala) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafembe. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kifembe imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifembe iko katika kundi la “East Strickland”.

Viungo vya nje
lugha ya Kifembe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifembe 
lugha ya Kifembe katika Glottolog
lugha ya Kifembe kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifinongan

Kifinongan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafinongan. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kifinongan imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifinongan iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kifinongan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifinongan 
lugha ya Kifinongan katika Glottolog
lugha ya Kifinongan kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifiwaga

Kifiwaga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafiwaga. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kifiwaga imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifiwaga iko katika kundi la Kikutubu-Mashariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifiwaga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifiwaga 
lugha ya Kifiwaga katika Glottolog
lugha ya Kifiwaga kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifoi

Kifoi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafoi. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kifoi imehesabiwa kuwa watu 2800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifoi iko katika kundi la Kikutubu-Mashariki.

Viungo vya nje
lugha ya Kifoi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifoi 
lugha ya Kifoi katika Glottolog
lugha ya Kifoi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifoia-Foia

Kifoia-Foia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafoia-Foia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifoia-Foia imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifoia-Foia iko katika kundi la Kiminanibai.

Viungo vya nje
lugha ya Kifoia-Foia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifoia-Foia 
lugha ya Kifoia-Foia katika Glottolog
lugha ya Kifoia-Foia kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifolopa

Kifolopa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafolopa. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kifolopa imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifolopa iko katika kundi la Kiteberan.

Viungo vya nje
lugha ya Kifolopa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifolopa 
lugha ya Kifolopa katika Glottolog
lugha ya Kifolopa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiforak

Kiforak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waforak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiforak imehesabiwa kuwa watu 280. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiforak iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiforak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiforak 
lugha ya Kiforak katika Glottolog
lugha ya Kiforak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifore

Kifore ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafore. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kifore imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifore iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kifore kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifore 
lugha ya Kifore katika Glottolog
lugha ya Kifore kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifuyug

Kifuyug ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafuyug. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kifuyug imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifuyug iko katika kundi la Kigoilalan.

Viungo vya nje
lugha ya Kifuyug kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifuyug 
lugha ya Kifuyug katika Glottolog
lugha ya Kifuyug kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigadsup

Kigadsup ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagadsup. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigadsup imehesabiwa kuwa watu 22,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigadsup iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kigadsup kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigadsup 
lugha ya Kigadsup katika Glottolog
lugha ya Kigadsup kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigaina

Kigaina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagaina. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kigaina imehesabiwa kuwa watu 1410. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaina iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kigaina kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigaina 
lugha ya Kigaina katika Glottolog
lugha ya Kigaina kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigal

Kigal ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagal. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigal imehesabiwa kuwa watu 340. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigal iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kigal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigal 
lugha ya Kigal katika Glottolog
lugha ya Kigal kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiganglau

Kiganglau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waganglau. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiganglau imehesabiwa kuwa watu 470. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiganglau iko katika kundi la Kiyaganon.

Viungo vya nje
lugha ya Kiganglau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiganglau 
lugha ya Kiganglau katika Glottolog
lugha ya Kiganglau kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigants

Kigants ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagants. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kigants imehesabiwa kuwa watu 1880. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigants iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kigants kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigants 
lugha ya Kigants katika Glottolog
lugha ya Kigants kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigarus

Kigarus ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagarus. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigarus imehesabiwa kuwa watu 2650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigarus iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kigarus kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigarus 
lugha ya Kigarus katika Glottolog
lugha ya Kigarus kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigavak

Kigavak (pia Kidimir) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagavak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigavak imehesabiwa kuwa watu 3820. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigavak iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kigavak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigavak 
lugha ya Kigavak katika Glottolog
lugha ya Kigavak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Ulezi

Ulezi ni mbegu ya mlezi au mwele, aina ya nafaka ambayo hulimwa katika sehemu zenye hali ya ukame, hasa katika Ulimwengu wa Tatu.

Matumizi ya ulezi
Unga wake hutumika kutengenezea ugali, uji na kadhalika, hasa kwa wagonjwa.

Pia unatumika kama chachu kutengeneza aina mbalimbali za pombe.

Nafaka
Chakula
Vinywaji
Kikhoekhoe

Kikhoekhoe (au Kinama) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia, Afrika Kusini na Botswana inayozungumzwa na Wanama, Wadamara na Wahaiǁom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikhoekhoe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pia kuna wasemaji 50,900 nchini Afrika Kusini (2006) na wasemaji 200 tu nchini Botswana (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhoekhoe kiko katika kundi la Kinama.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhoekhoe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhoekhoe 
lugha ya Kikhoekhoe katika Glottolog
lugha ya Kikhoekhoe kwenye Ethnologue
Shairi moja la Kikhoekhoe na maelezo na utafsiri wake kwa Kifaransa

Lugha za Namibia
Lugha za Afrika Kusini
Lugha za Botswana
Kikhwe

Kikhwe (pia Kikxoe) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia, Afrika Kusini, Angola, Zambia na Botswana inayozungumzwa na Wakhwe. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikhwe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 2900. Pia kuna wasemaji 1200 nchini Afrika Kusini (2010), wasemaji 1600 nchini Botswana (2010), wasemaji 790 nchini Angola (2000) na wasemaji 300 tu nchini Zambia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhwe kiko katika kundi la “Kalahari Khoe”.

Viungo vya nje
lugha ya Kikhwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikhwe 
lugha ya Kikhwe katika Glottolog
lugha ya Kikhwe kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Afrika Kusini
Lugha za Botswana
Lugha za Zambia
Lugha za Angola
Uhuru wa dhamiri

Uhuru wa dhamiri ni uhuru ambao wengi wanakubali kwamba ni mojawapo kati ya haki za msingi za binadamu. 

Dhamiri ni kiini cha mtu ambamo anachukua maamuzi yake mwenyewe kuhusu maadili ambayo ayafuate katika nafasi fulani.

Ndiyo sababu hatakiwi kulazimishwa kwenda kinyume cha moyo unavyomtuma, hata kama wengine wengi wanafanya tofauti.

Marejeo
 D.V. Coornhert, Synod on the Freedom of Conscience: A Thorough Examination during the Gathering Held in the Year 1582 in the City of Freetown English translation
 Richard Joseph Cooke, Freedom of thought in religious teaching (1913)
 Eugene J. Cooper, "Man's Basic Freedom and Freedom of Conscience in the Bible : Reflections on 1 Corinthians 8-10", Irish Theological Quarterly Dec 1975
 George Botterill and Peter Carruthers, 'The Philosophy of Psychology', Cambridge University Press (1999), p3
 The Hon. Sir John Laws, 'The Limitations of Human Rights', [1998] P. L. Summer, Sweet & Maxwell and Contributors, p260

Viungo vya nje

 Dictionary of the History of Ideas: Academic Freedom 
 The Center for Cognitive Liberty & Ethics - a network of scholars elaborating the law, policy and ethics of freedom of thought
 John Bagnell Bury (1861-1927) A History of Freedom of Thought - E-book online (Copyright expired)

Haki za binadamu
Maadili
Ndoto ya chumba chekundu

,

Ndoto ya Chumba Chekundu ni riwaya kutoka nchini China iliyotungwa katikati ya karne ya 18. Inahesabiwa kati ya riwaya 4 muhimu zaidi katika fasihi ya China. Mwandishi wake alikuwa Cao Xueqin (kwa Kichina: 曹雪芹).  

Riwaya inasimulia habari za familia ya kikabaila ya Jia, mafanikio na hatimaye anguko lao. 

Kenye kitovu cha masimulizi iko hadithi ya Jia Baoyu anayelelewa katika nyumba ya wazazi matajiri. Ana maisha mema bila mahangaiko kuhusu riziki zake; hahitaji kufanya kazi. Lakini haridhiki na maisha na hatimaye anaachana na dunia na kuwa mtawa.

Uhusiano wake na wanawake walio muhimu maishani mwake unasimuliwa kwa upana. Kutokana na nafasi kubwa ambayo wanawake wanapewa, riwaya hii imeitwa ya kifeministi. 

Watendaji wengi wa riwaya wanaonyeshwa wakiwa vijana na hivyo kitabu hiki kilipendwa sana na vijana wa China kabla ya mapinduzi ya utamaduni.

Lugha ya Ndoto ya Chumba Chekundu ilikuwa lugha ya kawaida jinsi watu walivyosema kati yao, si lugha iliyotazamiwa kuwa sanifu wakati ule ambayo haikutumiwa katika majadiliano.

Kujisomea

Kwa jumla
 C.T. Hsia, Ch VII, "The Dream of the Red Chamber," in The Classic Chinese Novel: A Critical Introduction (1968; rpr. Ithaca, NY: East Asia Program, Cornell University, Cornell East Asia Series,  1996.  ISBN  1885445741), pp. 245–297..
 
 Anthony Yu, "Dream of the Red Chamber," in Barbara Stoller Miller, ed., Masterworks of Asian Culture (Armonk, NY: M.E. Sharpe), pp. 285–299.

Utafiti wa kiundani
 
 Zaifu Liu, Yunzhong Shu, Reflections on Dream of the Red Chamber (Amherst, N.Y.: Cambria Press,  2008). 
 Andrew H. Plaks, Archetype and Allegory in the "Dream of the Red Chamber" (Princeton, NJ Princeton University Press,  1976).  Reprinted: (Ann Arbor: U.M.I. Books on Demand,  Reprint,  1993).
 Shih-Ch'ang Wu, On the Red Chamber Dream: A Critical Study of Two Annotated Manuscripts of the 18th  Century (Oxford: The Clarendon Press,  1961). 
 Chi Xiao, The Chinese Garden as Lyric Enclave: A Generic Study of the Story of the Stone (Ann Arbor, MI: Center for Chinese Studies Publications,  2001). 
 
 Ruchang Zhou,  Edited by Ronald R. Gray, Mark S. Ferrara, Between Noble and Humble: Cao Xueqin and the Dream of the Red Chamber (New York: Peter Lang,  2009). Translated by Liangmei Bao and Kyongsook Park. ISBN 978-1-4331-0407-7 Google Book (link)

Viungo vya nje
 Guide to Reading "Dream of the Red Chamber." 
 Zhang Xiugui, CliffsNotes. Summary and notes.
 Richard Smith (Rice University)  Dream of the Red Chamber Outline of Vol I of Story of the Stone, with comments.
Article on China Central Television Program about Red Chamber – China Daily.  Raymond Zhou. November 12, 2005.

Fasihi ya China
Kikorana

Kikorana ni lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Wakorana. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kikorana tena ingawa idadi ya Wakorana imehesiabiwa mwaka wa 1972 kuwa watu 10,000 lakini wote wameacha lugha yao na kutumia lugha nyingine badala ya Kikorana. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikorana kiko katika kundi la Kinama.

Viungo vya nje
lugha ya Kikorana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kikorana 
lugha ya Kikorana katika Glottolog
lugha ya Kikorana kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Nyigu

Nyigu wa kweli ni wadudu wa nusuoda Apocrita katika oda Hymenoptera walio na kiuno chembamba sana na kutokuwa nyuki au sisimizi. Spishi za nusuoda nyingine, Symphyta, huitwa nyigu-msumeno na hazina kiuno chembamba. Nyigu wa kweli wote ni mbuai au vidusia lakini ni lava tu ambao hula mawindo au mwathirika. Nyigu wapevu hula mbochi, mbelewele au vitu vingine vyenye sukari. Nyigu mbuai hukamata wadudu (viwavi mara nyingi) au arithropodi wengine. Huwaweka katika tundu ardhini au katika muundo wa matope au katika sega la “karatasi” baada ya kuwapooza kwa sumu katika ganglioni kuu. Halafu nyigu hulitaga yai juu ya mdudu aliyekamatwa. Huyu aendelea kuwa hai na kwa hivyo lava wa nyigu akitoka kwenye yai anapata chakula kisichooza. Hata mdudu bila bahati afa tu akiwa ameliwa takriban kabisa. Jambo la nyigu vidusia linafanana lakini nyigu hawa huacha mwathirika ambapo alimpata. Hutaga yai au mayai juu au ndani yake na lava wakitoka kwenye mayai wanaanza kula mwathirika. Kwa sababu ya mwenendo huu nyigu vidusia hutumika sana kwa kufanya udhibiti wa kibiolojia dhidi ya visumbufu.

Kinyume na nyigu wengine spishi za familia Chalcidae (nyigu-kidutu) husababisha vidutu kwa majani ya mimea na lava hula tishu yao. Spishi jamaa za familia Agaonidae (nyigu-makuyu) huyataga mayai yao katika ovari za maua ya mikuyu.

Kuna majina mbalimbali kwa makundi ya nyigu, kama vile: bunzi, dondora, mavu, nyigu-kidutu, nyigu-makuyu na uvi.

Picha

Nyigu na jamaa
Kasimwelekeo

Kasimwelekeo (pia velositi kutokana na Kiingereza velocity) ni kipimo cha kasi ya mwendo wa kitu kuelekea mahali fulani.  

Katika fizikia kasimwelekeo inataja muda unaohitajika kupeleka kitu kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine. Kwa hiyo ni kipimo kinachounganisha habari mbili yaani kasi na mwelekeo. Kipimo cha aina hii huitwa kipimo vekta.

Kwa mfano gari linaelekea kusini kwa kasi ya 70 km/h. Habari hizi kwa pamoja ni kasimwelekeo. 

 + mwelekeo.

Kama kitu kinazunguka kwenye duara mara moja na kufikia pale kilipotoka hakikuondoshwa. Kwa hiyo uondoshaji wake ni = sifuri na hivyo hata kasimwelekeo ni sifuri. Hii ni tofauti na kasi ya kitu kile katika mwendo wa kuzunguka.

Kasimwelekeo ni lazima iwe na mwelekeo pia.

Marejeo

Viungo vya Nje

Physicsclassroom.com, Speed and Velocity
Introduction to Mechanisms (Carnegie Mellon University)

Vipimo
Fizikia
Kinghuki

Kinghuki (pia Kinǀuu au Kinǁng) ni lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Wanghuki. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinghuki imehesabiwa kuwa watu 12 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinghuki kiko katika kundi la Kituu.

Viungo vya nje
lugha ya Kinghuki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kinghuki 
lugha ya Kinghuki katika Glottolog
lugha ya Kinghuki kwenye Ethnologue

Lugha za Afrika Kusini
Kigende

Kigende ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagende. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kigende imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigende iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kigende kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigende 
lugha ya Kigende katika Glottolog
lugha ya Kigende kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigimi-Labogai

Kigimi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagimi. Isichanganywe na lugha nyingine iitwayo Kigimi, yaani Kigimi-Loko. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kigimi imehesabiwa kuwa watu 22,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigimi iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kigimi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigimi 
lugha ya Kigimi katika Glottolog
lugha ya Kigimi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiginuman

Kiginuman ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waginuman. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiginuman imehesabiwa kuwa watu 1440. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiginuman iko katika kundi la Kidagan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiginuman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiginuman 
lugha ya Kiginuman katika Glottolog
lugha ya Kiginuman kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigirawa

Kigirawa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagirawa. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kigirawa imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigirawa iko katika kundi la Kikokon.

Viungo vya nje
lugha ya Kigirawa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigirawa 
lugha ya Kigirawa katika Glottolog
lugha ya Kigirawa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigobasi

Kigobasi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagobasi. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kigobasi imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigobasi iko katika kundi la “East Strickland”.

Viungo vya nje
lugha ya Kigobasi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigobasi 
lugha ya Kigobasi katika Glottolog
lugha ya Kigobasi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigogodala

Kigogodala ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagogodala. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kigogodala imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigogodala iko katika kundi lake lenyewe la Kigogodala.

Viungo vya nje
lugha ya Kigogodala kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigogodala 
lugha ya Kigogodala katika Glottolog
lugha ya Kigogodala kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigolin

Kigolin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagolin. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kigolin imehesabiwa kuwa watu 51,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigolin iko katika kundi la Kichimbu.

Viungo vya nje
lugha ya Kigolin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigolin 
lugha ya Kigolin katika Glottolog
lugha ya Kigolin kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiguhu-Samane

Kiguhu-Samane ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waguhu-Samane. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiguhu-Samane imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguhu-Samane iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguhu-Samane kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguhu-Samane 
lugha ya Kiguhu-Samane katika Glottolog
lugha ya Kiguhu-Samane kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigumalu

Kigumalu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagumalu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigumalu imehesabiwa kuwa watu 580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigumalu iko katika kundi la Kigum.

Viungo vya nje
lugha ya Kigumalu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigumalu 
lugha ya Kigumalu katika Glottolog
lugha ya Kigumalu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigusan

Kigusan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagusan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigusan imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigusan iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kigusan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigusan 
lugha ya Kigusan katika Glottolog
lugha ya Kigusan kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiguya

Kiguya ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waguya. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiguya imehesabiwa kuwa watu 130. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiguya iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiguya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiguya 
lugha ya Kiguya katika Glottolog
lugha ya Kiguya kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kigwahatike

Kigwahatike ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagwahatike. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigwahatike imehesabiwa kuwa watu 1570. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigwahatike iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kigwahatike kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kigwahatike 
lugha ya Kigwahatike katika Glottolog
lugha ya Kigwahatike kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihamtai

Kihamtai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahamtai. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kihamtai imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihamtai iko katika kundi la Kiangan.

Viungo vya nje
lugha ya Kihamtai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihamtai 
lugha ya Kihamtai katika Glottolog
lugha ya Kihamtai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihoia-Hoia

Kihoia-Hoia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahoia-Hoia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihoia-Hoia imehesabiwa kuwa watu 80 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihoia-Hoia iko katika kundi la Kiminanibai.

Viungo vya nje
lugha ya Kihoia-Hoia kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihoia-Hoia 
lugha ya Kihoia-Hoia katika Glottolog
lugha ya Kihoia-Hoia kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihoyahoya

Kihoyahoya ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahoyahoya. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihoyahoya imehesabiwa kuwa watu 95 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihoyahoya iko katika kundi la Kiminanibai.

Viungo vya nje
lugha ya Kihoyahoya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihoyahoya 
lugha ya Kihoyahoya katika Glottolog 
lugha ya Kihoyahoya kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihuli

Kihuli ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahuli. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kihuli imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihuli iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kihuli kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihuli 
lugha ya Kihuli katika Glottolog
lugha ya Kihuli kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihumene

Kihumene ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahumene. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihumene imehesabiwa kuwa watu 940. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihumene iko katika kundi la Kikwalean.

Viungo vya nje
lugha ya Kihumene kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihumene
lugha ya Kihumene katika Glottolog
lugha ya Kihumene kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kihunjara-Kaina Ke

Kihunjara-Kaina Ke ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahunjara na Wakaina Ke. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihunjara-Kaina Ke imehesabiwa kuwa watu 8770. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihunjara-Kaina Ke iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kihunjara-Kaina Ke kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kihunjara-Kaina Ke 
lugha ya Kihunjara-Kaina Ke katika Glottolog
lugha ya Kihunjara-Kaina Ke kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Dola la Rakhaing

Dola la Rakhaing (pia Arakan) ni dola ndani ya taifa ya Myanmar (Burma)  lililopo kwenye pwani la magahribi la nchi hii. Inapakana na Bangladesh.

Lina eneo la kilomita za mraba 36,762 na wakazi 3,118,963. Makao makuu yapo mjini Akjab unaoitwa pia Sittwe. Milima ya Arakan inafikia kimo cha mita 3,063 metres kwenye Victoria Peak. Baharii kuna visiwa vikubwa kadhaa.

Wakazi wa Rakhaing ni kutoka vikndi viwili hasa. Warakhaing wako wengi katika kusini. Katika kaskazini karibu na mpaka wa Bangladesh na kwenye pwani wakazi wengi ni Rohingya. Kuna pia makabila madogomadogo hasa mlimani wa nasaba na lugha tofauti.

Warakhaing ni Wabuddha wanatumia lugha iliyo karibu na Kiburma. Warohingya ni Waislamu na lugha yao ni karibu na Kibengali.  Miaka ya nyuma kulikuwa na mapigano kati ya vikundi hivi viwili. Kuna ubaguzi mkali dhidi ya Warohingya wakishtakiwa eti si wananchi kweli bali wahamiaji kutoka Bara Hindi. Tangu 1983 waliondolewa uraya wa Burma wengi wamekuwa wakimbizi.

Myanmar
Mkuyu

Mikuyu ni miti ya jenasi Ficus. Kwa kawaida hiyo ni miti mikubwa. Maua, na hivyo matunda pia, huota kutoka shina na matawi makubwa. Matunda huitwa makuyu. 

Kuna kadiri ya spishi 800 za mikuyu. Mkuyu unaopandwa na ambao matunda yake huliwa sana, una jina lake: mtini, na matunda yake matini. 

Makuyu si matunda halisi. Tabaka la nje ni sehemu ya tawi iliyojifunga katika tufe na huitwa sikonio (syconium). Mkabala na kikonyo kuna tundu dogo liitwalo ostioli. Maua yamo upande wa ndani wa ukuta wa sikonio. Uchavushaji wa maua hufanyika na nyigu wadogo sana (nyigu-makuyu). Jike la nyigu, ambao ametoka kwenye sikonio nyingine na amepambwa na chavua, aingia kupitia tundu dogo kwa nguvu akipoteza mabawa yake. Halafu ataga mayai katika ovari za maua na sawia achavusha stigma. Baada ya kutoka kwenye mayai lava wala tishu za maua. Madume wakiwa wamekuwa wapevu hawana mabawa na wapanda majike tu. Halafu watoboa tundu katika sikonio ili kuacha majike watoke na baadaye madume wafa. Kila spishi ya mkuyu ana spishi yake (au zake) ya (za) nyigu maalum.

Katika Biblia
Nabii Amosi alikuwa analima mikuyu (Am 7:12-15), lakini mti huo umepata umaarufu kutokana na Zakayo kupanda juu yake ili kumuona Yesu akipita mjini Yeriko (Lk 19:1-10).

Spishi zilizochaguliwa
 Ficus benghalensis, Mkuyu Baniani (Banyan)
 Ficus benjamina, Mkuyu Mwinamo (Weeping fig)
 Ficus bussei, Mkuyu Mtamba (Zambezi fig)
 Ficus carica, Mtini (Common fig)
 Ficus elastica, Mkuyu Mpira (Rubber fig)
 Ficus exasperata, Mkuyu Msasa (Forest sandpaper fig)
 Ficus lingua, Mkuyu Mkechere (Boxwood fig)
 Ficus natalensis, Mkuyu Mlandege au Arabi (Barkcloth fig)
 Ficus sur, Mkuyu Mwangajo (Cape fig)
 Ficus sycomorus, Mkuyu Chivuzi (Sycomore fig)
 Ficus tremula, Mkuyu Mvumo (Quiver-leaf fig)

Picha

Mforosadi na jamaa
mimea ya Biblia
Warohingya

Warohingya ni kundi lenye utamaduni wa Kiislamu katika Myanmar (Burma) ya magharibi linaloishi katika Dola la Rakhaing (Arakan) nchini Myanmar (Burma) hasa. Makundi mengine kutoka kwao wako pia nchini Bangla Desh. Wanaongea lugha ambalo ni karibu na Kichittagong na Kibengali.

Kwao nyumbani hawakubaliwi kama wazalendo iandaiwa ya kwamba walihamia hapa kutoka Bara Hindi hasa wakati wa Uhindi wa Kiingereza. Tangu 1983 waliondolewa uraia wa Burma. Kulikuwa na mawimbi ya mashambulio kutoka majirani yao ya Kiburma.

Mnamo mwaka 2013 takriban Rohingya 735,000 walikadiriwa wakiishi nchini Myanmar (Burma) hasa katika kaskazini ya mkoa na kwenye sehemu za pwani. Hapo ni asilimia 80-98 za wakazi. Zaidi ya milioni 1 wamekadiriwa kuishi nje ya nchi, wengi wakiwa wakimbizi.

Taasisi za kimataifa zimesema kuwa Warohingya wako kati ya vikundi wa watu wanaoteswa zaidi duniani.

Mwaka wa 2015, hali ya kusikitisha ya wakimbizi Warohingya kwenye bahari ya Kihindi iliripotiwa kipana na vyombo vya habari vya kimataifa.

Marejeo

Viungo vya Nje 
 Rohingya , makala ya K. M. Mohiuddin katika Banglapedia
 A Short Historical Background of Arakan makala katika Rohingya Times, 2003 (Internet Archive)
 Myanmar: The Rohingya Minority: Fundamental Rights Denied , Taarifa ya Amnesty International, 18. Mai 2004
 rohingya.org, Tovuti ya Arakan Rohingya National Organization''
 Tovuti ya Kaladan Press Network

Kujisomea 

 
 
 
 "Burma's Western Border as Reported by the Diplomatic Correspondence(1947 - 1975)"  by Aye Chan
 
Watu wa Myanmar
Simon Msuva

Simon Happygod Msuva (amezaliwa 3 Desemba 1993 jijini Dar es Salaam, Tanzania) ni mchezaji wa kandanda ambaye anacheza nafasi ya winga mshambuliaji katika timu  ya Al Jadida kutoka nchini Moroko . 

Msuva ni mfungaji bora wa Ligi kuu ya Vodacom Tanzania Bara kwa msimu wa 2014-2015: alifunga magoli kumi na saba. Mwaka 2016-2017 aliibuka tena mfungaji bora akiwa na magoli kumi na nne. Pia alikuwa mfungaji bora katika Kombe la Mapinduzi lililofanyika mwaka 2015 akifunga magoli manne.

Bwana Msuva amewahi kufanyiwa majaribio katika klabu inayoshiriki ligi kuu ya Afrika Kusini ambayo ni Bidvest na majaribio hayo akaweza kufanikiwa lakini klabu yake ya Young Africans Sc waligoma kumuuza winga huyu kutokana na makubaliano na timu hiyo.

Mwanzoni mwa mwaka wa 2017, aliingia mkataba  kuchezea na kilabu ya Al Jadida ya nchini Moroko.

Timu alizowahi kuchezea
Azam FC 2010-2011
Moro United 2011-2012
Young Africans SC 2012-2017

Waliozaliwa 1993
Watu walio hai
Watu kutoka Dar es Salaam
Wachezaji mpira wa Tanzania
Kipalau

Kipalau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Palau inayozungumzwa na Wapalau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipalau imehesabiwa kuwa watu 18,950, ambao 14,800 huishi nchini Palau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipalau iko katika kundi lake lenyewe la Kipalau.

Viungo vya nje
lugha ya Kipalau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kipalau
lugha ya Kipalau katika Glottolog
lugha ya Kipalau kwenye Ethnologue

Lugha za Palau
Kisonsorol

Kisonsorol ni lugha ya Kiaustronesia nchini Palau inayozungumzwa na Wasonsorol kwenye visiwa vya Sonsorol, Pulo Anna na Merir. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisonsorol imehesabiwa kuwa watu 360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisonsorol iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kisonsorol kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kisonsorol
lugha ya Kisonsorol katika Glottolog
lugha ya Kisonsorol kwenye Ethnologue

Lugha za Palau
Merir

Merir ni kisiwa cha Palau. Kiko upande wa Kusini-Mashariki wa kisiwa cha Pulo Anna. Eneo la kisiwa ni 0.9 km². Kuna kijiji kimoja tu kisiwani ambacho huitwa Melieli. Mwaka wa 2000 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa watano tu. Watu wakaao kisiwani kwa Merir huongea Kisonsorol.

Visiwa vya Palau
Kitobian

Kitobian ni lugha ya Kiaustronesia nchini Palau inayozungumzwa na Watobi kwenye kisiwa cha Tobi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kitobian imehesabiwa kuwa watu 22 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitobian iko katika kundi la Kioseaniki.

Viungo vya nje
lugha ya Kitobian kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kitobian
lugha ya Kitobian katika Glottolog
lugha ya Kitobian kwenye Ethnologue

Lugha za Palau
Tobi

Tobi ni kisiwa cha Palau. Kiko upande wa Kusini-Magharibi wa kisiwa cha Merir. Eneo la kisiwa ni 0.85 km². Idadi ya watu kisiwani ni takriban 30 tu. Watu wakaao kisiwani kwa Tobi huongea Kitobian.

Visiwa vya Palau
Orodha ya lugha za Namibia

Orodha hii inaorodhesha lugha za Namibia:

Kiafrikaans
Kidiriku
Kifwe
Kihaiǁom
Kiherero
Kiingereza
Kijerumani
Kijuǀ’hoan
Kikhoekhoe
Kikhwe
Kikuhane
Kikung-Ekoka
Kikwambi
Kikwangali
Kikwanyama
Kilozi
Kimashi
Kimbalanhu
Kimbukushu
Kinaro
Kindonga
Kisekele
Kitotela
Kitswana
Kiǃxóõ
Kiyeyi
Kizemba

Tazama pia
Namibia
Lango:Lugha

Viungo vya nje
http://www.ethnologue.com/country/NA

Namibia
Toi

Toi (ing. toy), pia kichezeo ni kitu cha kuchezea, hasa kwa watoto.

Mifano yake ni mwanasesere, mpira au gololi. Lakini si watoto pekee wanaotumia toi hutumiwa pia na watu wazima au wanyama. Kwa mfano paka hupenda kucheza kwa mpira.

Katika mazingira ya kijadi watoto wanatumia vitu vinavyopatikana kiasili kama mawe na mafimbo. Halafu wanatumia udongo wa kushikana (kama udongo wa mfinyazi) na kufinyanga vidoli. 

Mahali pengi wazazi waliwatengenezea watoto toi za aina mbalimbali. Watoto walipewa pia au kujitengenezea vifaa vidogo vya kufanana na vifaa vya wtu wazima. Mifano ni pinde na mishale midogo, au sufuria za kuiga shughuli za wakubwa.

Katika mazingira ya mjini watu walianza kutengeneza toi na kuziuza. 

Katika utamaduni wa Ugiriki ya Kale ilikuwa kawaida ya kwamba watoto walitoa vichezeo kama sadaka kwa miungu kwenye hekalu wakati wa kubalehe kama ishara ya kwamba wamekuwa wakubwa sasa.

Katika mazingira ya kisasa toi zimekuwa biashara kubwa. Hutengenezwa viwandani na kupelekwa kote duniani. Kwa mfano huko Marekani  biashara ya vitu vya kuchezea ilikuwa na thamani ya bilioni 22.9 za dolar za Marekani. Asilimia 88 za biashara hii ilikuwa kwa watoto wenye umri wa miaka 0–11. Asilimia 75% za vichezeo vyote vilivyouzwa Marekani vilitengenezwa huko China.

Picha za toi

Marejeo 

Burudani
Uchumi
Mforosadi

Miforosadi (pia mifurusadi) ni miti ya jenasi Morus katika familia Moraceae. Kwa kawaida miti hii si mikubwa sana. Matunda yao huitwa maforosadi na yale ya spishi kadhaa huliwa sana duniani. Majani ya mforosadi mweupe, na spishi nyingine pia, hutumika kwa kulisha viwavi wa nondo wa hariri.

Spishi
 Morus alba, Mforosadi Mweupe (White mulberry)
 Morus australis, Mforosadi wa Uchina (Chinese mulberry)
 Morus cathayana, Mforosadi wa Uchina Kaskazini
 Morus celtidifolia, Mforosadi wa Teksas (Texas mulberry)
 Morus indica, Mforosadi wa Uhindi (Indian mulberry)
 Morus insignis, Mforosadi-misitu (Forest mulberry)
 Morus japonica, Mforosadi wa Japani (Japanese mulberry)
 Morus liboensis, Mforosadi wa Libo
 Morus macroura, Mforosadi Matunda-marefu
 Morus mesozygia, Mforosadi wa Afrika (African mulberry)
 Morus mongolica, Mforosadi wa Mongolia
 Morus nigra, Mforosadi Mweusi (Black mulberry)
 Morus notabilis, Mforosadi ???
 Morus rubra, Mforosadi Mwekundu (Red mulberry)
 Morus serrata, Mforosadi wa Himalaya (Himalayan mulberry)
 Morus trilobata, Mforosadi ???
 Morus wittiorum, Mforosadi ???

Picha

Mforosadi na jamaa
Kifwe

Kifwe ni lugha ya Kibantu nchini Namibia inayozungumzwa na Wafwe. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kifwe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 10,200. Pia kuna wasemaji nchini Zambia na BotswanaKufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kifwe iko katika kundi la K40.

Viungo vya nje
lugha ya Kifwe kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifwe 
lugha ya Kifwe katika Glottolog
lugha ya Kifwe kwenye Ethnologue

Lugha za Namibia
Lugha za Botswana
Lugha za Zambia
Yoga

Yoga ni mazoezi ya kiroho na kimwili yenye asili katika falsafa ya Uhindi. 
Tangu miaka ya 1980 yoga ilisambaa pia nje ya Uhindi katika nchi za magharibi kama mazoezi ya kimwili. Katika utamaduni wa Kihindi yoga inatekelezwa pamoja na jitihada za kiroho na kidini kwenye msingi wa Uhindu na pia Ubuddha. Mtu anayefanya mazoezi ya yoga huitwa yogi.

Shabaha za Yoga
Shabaha ya mazoezi ya yoga ni kujikamilisha kama binadamu mwenye mwili, nafsi na roho. Hapa ni wazo muhimu kutawala tamaa za mwili na roho zinazotazamiwa kama kizuizi kwenye njia ya kufikia ukamilifu. Kwa hiyo mwanafunzi wa yoga apate kujifunza nidhamu ya ndani na nidhamu ya kimwili. 

Njia muhimu kuelekea shabaha hii ni kufanya mazoezi ya kudhibiti pumzi na kumakinisha fikra na hisia. Watendaji na walimu wa yoga huamini ya kwamba mazoezi haya yanachangia kwenye afya ya kimwili na kiroho. Kujifunza mikao fulani ya mwili ni mbinu ya kufikia shabaha za yoga.

Yoga katika Magharibi
Yoga ilisambazwa na walimu kutoka Uhindini katika Ulaya na Marekani. Katika nchi hizi za magharibi ni zaidi mazoezi ya kimwili na elimu ya mikao yaliyopokelewa bila kuelewa asili katika roho ya Uhindu na falsafa yake. Yoga imependekezwa kama mbinu za kunpunza matatizo ya afya, kuimarisha musuli na hasa uti wa mgongo kwa watu wanaoketi muda mrefu ofisini, na kupunguza dhiki na shinikizo ya maisha ya kisasa (stress). Kwa hiyo matumizi yayoga inafanana kiasi na aina ya michezo.

Yoga na dini nyingine
Kiasi mazoezi ya yoga yanaweza kufanana na taamuli za kiroho jinsi zinavyopatikana pia katika dini kama Ukristo na Uislamu.

Ubuddha
Madhehebu kadhaa za Ubuddha yanajua mazoezi yanayofanana na yoga, hasa upande wa Zen. Hapa njia za kutawala pumzi na fikra zinafundishwa pia, pamoja na mikao mbalimbali ya mwili. Ilhali kulikuwa na kipindi ca athira kubwa ya Kibuddha katika Uhindi inawezekana ya kwamba sehemu za mazoezi ya Yoga zina asili katika Ubuddha.

Ukristo
Kuna wakristo wanaotoa onyo dhidi ya matumizi ya yoga wakikazia asili yake katika Uhindu
katika kanisa katoliki mazoezi ya yoga yametumiwa kwa idhini ya papa na maaskofu ndani ya mazoezi ya kiroho

Uislamu
walimu na viongozi mbalimbali wa Uislamu wamekataza matumizi ya yoga, kwa mfano Misri, Indonesia na Malaysia
jumuiya za Wasufi wanatumia mbinu za kusimamia pumzi na mikao kadhaa yenye asili katika yoga.

Mifano ya mazoezi ya yoga

Marejeo

Kujisomea
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Reprint edition; Originally published under the title of "The Six Systems of Indian Philosophy."
 
 
 
 
 
 
 
 
 Worthington, Vivian (1982). A History of Yoga. Routledge. ISBN 0-7100-9258-X.
 Wynne, Alexander "The Origin of Buddhist Meditation." Routledge, 2007, ISBN 1-134-09741-7.
  Bollingen Series XXVI; Edited by Joseph Cambell.
 Zydenbos, Robert. Jainism Today and Its Future. München: Manya Verlag, 2006. p. 66
 Tovuti ya mwalimu wa yoga Kriya Yoga Mahavatar Babaji

Uhindu
michezo
Visiwa vya Juan Fernandez

Visiwa vya Juan Fernandez viko katika bahari ya Pasifiki, vina asili ya volkeno na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.

Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 99.6 na wakazi 900 wanaotegemea utalii na uvuvi.

Chile
Visiwa vya Pasifiki
Kisiwa cha Salas y Gomez

Kisiwa cha Salas y Gomez kiko katika bahari ya Pasifiki na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.

Kina eneo la kilometa mraba 0.15 na hakina wakazi.

Chile
Visiwa vya Pasifiki
Visiwa vya Desventuradas

Visiwa vya Desventuradas (yaani Visivyobahatika) viko katika bahari ya Pasifiki na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.

Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 5.36 na havina wakazi wa kudumu.

Chile
Visiwa vya Pasifiki
Visiwa vya Ildefonso

Visiwa vya Ildefonso viko katika bahari ya Pasifiki kusini na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.

Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 0.2 na havina wakazi.

Chile
Visiwa vya Pasifiki
Visiwa vya Diego Ramirez

Visiwa vya Diego Ramirez viko katika bahari ya Pasifiki kusini na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.

Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 1 na havina wakazi.

Chile
Visiwa vya Pasifiki
Anton Praetorius

Anton Praetorius ( Lippstadt, Ujerumani, 1560– Laudenbach an der Bergstrasse, 6 Desemba 1613), alikuwa mchungaji wa Kiprotestanti. 

Alikuwa mwanateolojia katika kanisa la John Calvini. Tena alikuwa mwandishi wa vitabu. 

Alipiga vita ile desturi mbaya ya kushtaki watu fulani barazani hivi tu kuwa wachawi. Vilevile alipiga vita ili mateso ya wale walioshtakiwa yaondolewe.

Maisha
 1586 mke wake Mariamu alijifungua mtoto wa kiume, jina lake aliitwa Yohana.

 1595 Praetorius alitunga shairi juu ya Pipa kubwa katika Boma la Heidelberg.
 1596 alipata kuwa mchungaji binafsi wa mtawala fulani huko Birstein karibu na Frankfurt/Main.

 1597 Praetorius alileta udaku mkali barazani ili kupinga mateso ya mama fulani aliposhtakiwa kuwa mchawi. Hakimu hakuendelea kumshtaki yule mama akafunga shauri. Mama huyo aliachishwa huru. Lakini Praetorius aliachishwa kazi yake kama mchungaji wa pale.

 1598 Praetorius alipata kuwa mchungaji wa usharika wa Laudenbach/Bergstrasse. Aliandika kitabu Ripoti juu ya Uchawi na Wachawi. Katika kitabu hicho alileta udaku ili iondolewe ile desturi mbaya ya kuwaonea watu kuwa wachawi, tena yaondolewe mateso. Alikiandika kitabu hicho akitumia jina la fumbo Yohana Scultetus lililokuwa jina la mwanawe.
 1602 na 1613 alikichapa kitabu chake tena, lakini mara hii alitumia jina lake la kweli. Toleo la pili 1602, la tatu 1613.
 1629 yeye alipokuwa amekwisha kufa toleo la nne la kitabu chake Ripoti juu ya Uchawi na Wachawi lilichapwa.
.

Vitabu vya Anton Praetorius 
 De pii magistratus officio, iure ac potestate in religione et ecclesiis ad verbi Dei normam reformandis, 1596
 Gründlicher Bericht von Zauberey und Zauberern per "Ioannem Scultetum Westphalo-camensem", 1598 (Kitabu cha kupinga uoneaji wa wachawi na mateso)
 De sacrosanctis novi foederis Iesus Christi Sacramentis, 1602

Vitabu viliyotumika 
 Hartmut Hegeler: Anton Praetorius, Kämpfer gegen Hexenprozesse und Folter. Unna 2002, ISBN 3980896943 (Kitabu cha Hartmut Hegeler juu ya maisha ya Anton Praetorius aliyepiga vita uoneaji wa wachawi na mateso yao)

Viungo vya nje  
 Maisha ya Anton Praetorius na vitabu juu Yake
 Toleo la kitabu cha Praetorius la mwaka 1613 jinsi ilivyoandikwa katika lugha ya Kijerumani
 Anton Praetorius   

Waliozaliwa 1560
Waliofariki 1613
Wakalvini
Wanateolojia wa Ujerumani
Historia ya Ujerumani
Baraka

Baraka ni tendo la kumtakia au kumuombea mtu mema, hasa kutoka kwa Mungu. Pengine mtendaji ana mamlaka fulani juu ya yule anayeombewa (kwa mfano ni mzazi), hasa katika dini husika (kwa mfano ni kuhani).

Baraka zinaweza kulenga maisha ya kawaida (afya, uhai, uzazi, amani, mafanikio n.k.) au mema ya kiroho zaidi (utakaso).

Uyahudi

Uyahudi ulistawisha sana baraka (kwa Kiebrania בּרכה, berâkhâh, wingi ni Berakhot) hasa kwa ibada za Hekalu la Yerusalemu, lakini pia nyumbani. 

Mara nyingi hizo baraka zilitolewa baada ya mtu kutimiza amri fulani ya Mungu (mitzvah). 

Muhimu kuliko zote ni Baraka ya kikuhani iliyotolewa na mwanamume wa ukoo wa Haruni (kohen) inavyoelekezwa katika kitabu cha Hesabu 6:23-27.

Ukristo
Kufuatana na urithi wa Uyahudi na wa Yesu mwenyewe hasa katika Kupaa mbinguni, Ukristo toka mwanzo ulitumia baraka katika liturujia yake, hasa kama hatima. 

Ni hivyo katika Makanisa ya mashariki na ya magharibi vilevile.

Neno la Kigiriki lenye maana ya kubariki ni εὐλογία, eulogia, ambalo kama lile la Kilatini (benedictio) linaundwa na maneno mawili (εὐ, bene, vizuri + λογία, dictio, usemi). Neno la Kiingereza (benediction) na la lugha nyingine mbalimbali limekopwa kutoka Kilatini.

Baraka inaweza kutoka neno kwa neno katika Biblia (kwa mfano kutoka Nyaraka za Mtume Paulo), au kutungwa na mtoaji au kuwa na mchanganyiko wa hayo mawili. 

Moja kati ya ibada zinazopendwa zaidi na Wakatoliki ni baraka kuu, ambayo inatolewa na mkleri kwa kushika mikononi Mwili wa Kristo baada ya kuuabudu kwa muda fulani, hata masaa, ukiwa juu ya altare umezungukwa na mishumaa. 

Katika Kanisa Katoliki zina pia umuhimu wa pekee baraka ya Papa au ya mwakilishi wake  na baraka ya mwisho kwa wagonjwa mahututi . 

Kati ya Waorthodoksi baraka zinatumika kwa wingi zaidi, hata mwanzoni kabisa mwa ibada. Hata hivyo ya mwisho ndiyo muhimu zaidi. Padri anabariki kwa mkono wa kulia, ila askofu kwa mikono yote miwili. Baraka za fahari zaidi zinaweza kutolewa kwa kutumia sanamu ndogo ya msalaba.

Katika madhehebu mengi ya Uprotestanti, kiongozi wa ibada ananyosha mikono juu ya waumini kama alivyoelekeza Martin Luther katika Deutsche Messe.

Uislamu
Katika Uislamu hakuna ukuhani, lakini muumini yeyote anabariki wenzake kwa kuwaambia kila wanapokutana السلام عليكم ورحمة الله وبركاته, as-salāmu alaikum wa rahmatul-lāhi wa barakātuh, yaani "Amani, huruma na baraka za Mungu viwe juu yenu".

Tanbihi 

Sala
Liturujia
Teolojia
Pantokrator

Pantokrator ni aina mojawapo ya michoro ya Yesu Kristo ambayo inalenga kumtangaza kuwa Mwenyezi Mungu.

Sababu ni kwamba neno hilo la Kigiriki Παντοκράτωρ lilitumiwa na watafsiri wa kwanza wa Biblia ya Kiebrania kwa ajili ya majina mawili ya Mungu: YHWH Sebaoth (Bwana wa majeshi) na El Shaddai (Mwenyezi Mungu).

Teolojia
Sanaa
Yesu Kristo
Mlinganyo

Mlinganyo (kutoka kitenzi "kulinga") katika hisabati (aljebra) ni kauli inayosema kuwa viwango viwili ni sawa yaani vinalingana. Milinganyo yote hutumia alama ya "=" 

kama vile 
2 + 3 = 5

ambayo inasema "mbili ongeza tatu inalingana na tano".

Mlinganyo wa undani zaidi unatumia alama kwa viwango visivyojulikana awali na vinapaswa kugunduliwa,

Mfano :

3x + 3 = 9

Suluhisho linapatikana kwa kufuata hatua zinaopeleka "x" peke yake upande mmoja wa mlinganyo. Hatua hizi zinapaswa kuwa sawa pande zote mbili:
3x + 3 - 3 = 9 -3    (ondoa 3 pande zote mbili)
3x     =  6
3x : 3 = 6 : 3          (gawanya kwa 3 pande zote mbili)
 x = 2

Hapo kazi ni kujua maana ya x ni nini ambayo ni 2 katika mfano huu.

Hisabati
Kanuni ya Imani ya Nisea-Konstantinopoli

Kanuni ya Imani ya Nisea-Konstantinopoli (pia Imani ya Nikea) ni fomula rasmi ambayo ilipitishwa na Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) ikakamilishwa na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381) ili kubainisha imani sahihi ya Kanisa Katoliki dhidi ya uzushi, hasa wa Ario na wafuasi wake. 

Katima mazingira hayo, lengo kuu lilikuwa kwanza kumkiri Yesu kama Mungu kweli sawa na Baba, halafu kwamba Roho Mtakatifu anastahili kuabudiwa pamoja na Baba na Mwana (Utatu Mtakatifu).

Hadi leo hiyo kanuni ya imani inatumika sana katika madhehebu mengi ya Ukristo, hata kama sehemu ya liturujia.

Tafsiri ya Kiswahili

Tofauti kati ya toleo la Nisea na lile la Konstantinopoli
Tunaweza kulinganisha matoleo hayo mawili ya Kigiriki kama ifuatavyo:

Suala la Filioque

Mwishoni mwa karne ya 6, baadhi ya makanisa ya Kilatini yaliongeza neno Filioque (na (kwa) Mwana) yakifundisha kwamba Roho Mtakatifu anatoka kwa Mungu Baba na pia kwa Mungu Mwana. Badiliko hilo lilipingwa na Makanisa ya Kiorthodoksi kama upotoshaji wa imani juu ya mahusiano kati ya nafsi tatu za Mungu 

Idara husika ya Kanisa Katoliki huko Vatikano iliweka wazi mwaka 1995 kwamba, kama maneno ya Kigiriki καὶ τοῦ Υἱοῦ ("na kwa Mwana") yangeongezwa kwa ἐκπορεύομαι yangekuwa ya kizushi kweli lakini neno Filioque si la kizushi likiongezwa kwa neno la Kilatini procedit kwa kuwa hilo si sawa na ἐκπόρευμαι

Tanbihi

Marejeo 
 
 A. E. Burn, The Council of Nicaea (1925)
 G. Forell, Understanding the Nicene Creed (1965)

Viungo vya nje 
 Extensive discussion of the texts of the First Council of Nicea
 Philip Schaff, Creeds of Christendom Volume I: Nicene Creed
 Athanasius, De Decretis or Defence of the Nicene Definition
 Line-by-Line Roman Catholic Explanation of the Nicene Creed 
 Nicene Creed in languages of the world
 Essays on the Nicene Creed from the Wisconsin Lutheran Seminary Library 
 Modern English translations of the documents produced at Nicaea
 "The Nicene Creed", run time 42 minutes, BBC "In Our Time" audio history series, moderator and historians, Episode 12-27-2007 

Teolojia
Utatu Mtakatifu
Ukristo
Mababu wa Kanisa
Vikoza

Vikoza ni kitongoji katika kata ya Tchenzema, tarafa ya Mgeta, Wilaya ya Mvomero ya  mkoa wa Morogoro.

Uchumi
Watu wa Vikoza wamejikita zaidi katika kilimo. Mazao ambayo wakulima hao huyalima ni pamoja na mahindi, maharage, viazi vya aina zote, matunda na kadhalika.

Wilaya ya Mvomero