LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Didier Drogba

Didier Yves Drogba Tébily (amezaliwa 11 Machi 1978) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Cote d'Ivoire. Anachezea kilabu cha Phoenix Rising F.C. kama mshambuliaji akiwa pia mmiliki wake.  

Ndiye mchezaji bora wa wakati wote na nahodha wa zamani wa timu ya taifa ya Ivory Coast. Yeye anajulikana sana kwa kazi yake huko Chelsea F.C., ambaye amefunga malengo zaidi kuliko mchezaji mwingine wa kigeni na kwa sasa ni mchezaji wa nne wa klabu ya juu zaidi ya wakati wote. Ameitwa Mchezaji wa Afrika wa Mwaka mara mbili, kushinda mechi ya mwaka 2006 na 2009.

Baada ya kucheza katika timu za vijana, Drogba alifanya kazi yake ya kwanza ya umri wa miaka 18 ya Ligue 2 klabu Le Mans, na alisaini mkataba wake wa kwanza wa kitaaluma mwenye umri wa miaka 21. Baada ya kumaliza msimu wa 20022-2003 na mabao 17 katika maonyesho 34 kwa upande wa Ligue 1 Guingamp, alihamia kwa Olympique de Marseille, ambapo alimaliza kama mchezaji bora zaidi katika msimu wa 2003-2004 na mabao 19 na kusaidiwa na klabu kufikia mwisho wa Kombe la UEFA 2004.

Katika majira ya joto ya 2004, Drogba alihamia klabu ya Ligi Kuu ya Chelsea kwa rekodi ya klabu £ milioni 24, na kumfanya mchezaji wa gharama kubwa zaidi wa Ivory Coast katika historia. Katika msimu wake wa kwanza alisaidia klabu kushinda cheo cha kwanza cha ligi katika miaka 50, na mwaka baadaye alishinda jina lingine la Ligi Kuu. Mwezi Machi 2012, aliwa mchezaji wa kwanza wa Kiafrika kushambulia malengo 100 ya Ligi Kuu, na pia akawa mchezaji pekee katika historia ya kupiga fainali nne za Kombe la FA mwaka huo huo, wakati alifunga katika kushinda Chelsea dhidi ya Liverpool. 2012 mwisho.  Pia alicheza katika mwisho wa Ligi ya Mabingwa wa UEFA 2012, ambapo alifunga mechi ya dakika ya 88 na adhabu ya kushinda katika kuamua risasi dhidi ya Bayern Munich. 

Baada ya kutumia miezi 6 na Shanghai Shenhua nchini China, na msimu mmoja na nusu pamoja na klabu ya Kituruki Galatasaray ambako alifunga lengo la kushinda katika mwisho wa 2013 Cup Super Cup, Drogba alirejea Chelsea mwezi Julai 2014. Kwa rekodi ya kazi ya kufunga mabao 10 katika michuano 10 ya mwisho ya kushinda katika klabu, Drogba imetajwa kuwa "mchezaji mkubwa wa mchezo."

Ivory Coast ya kimataifa kati ya mwaka 2002 na 2014, Drogba alifunga timu ya kitaifa tangu mwaka 2006 mpaka kustaafu kutoka timu ya Ivory Coast na ni lengo la taifa la wakati wote juu ya malengo 65 kutoka maonyesho 104. Aliongoza Ivory Coast kwenye Kombe la Dunia ya FIFA ya 2006, kuonekana kwao kwanza katika mashindano, na pia alifunga lengo lao la kwanza. Baadaye alipata Ivory Coast kwenye vikombe vya Dunia vya 2010 na 2014. Alikuwa sehemu ya timu ya Ivory Coast ambayo ilifikia mwisho wa Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2006 na 2012, lakini ilipigwa kwa adhabu kwa mara mbili. Mnamo Agosti 8, 2014, alitangaza kustaafu kutoka kwa soka ya kimataifa.

Waliozaliwa 1978
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire
Wachezaji wa Chelsea FC
Pambo (tamthiliya)

Pambo ni tamthiliya iliyoandikwa na mwandishi Mtanzania Penina Muhando na kutolewa mwaka wa 1975. Kitabu hiki kimesomwa na wengi. Hakika kimeandikwa kwa umakini mkubwa sana.

Fasihi ya Kiswahili
Ashley Cole

Ashley Cole (alizaliwa 20 Desemba 1980) katika Stepney, London, ni mwanakandanda  wa  Kiingereza na anazichezea klabu ya Kiingereza Chelsea FC na timu ya taifa ya Uingereza.

Waliozaliwa 1980
Watu walio hai
Wachezaji wa Chelsea FC
Wachezaji mpira wa Uingereza
Nicolas Anelka

Nicolas Sebastien Anelka (amezaliwa 14 Machi 1979 ) ni mchezaji wa soka wa kulipwa wa Ufaransa na mchezaji aliyestaafu ambaye alicheza kama mshambuliaji. Akiwa mchezaji alishiriki mara kwa mara katika timu ya taifa ya nchi yake, mara nyingi akifunga katika nyakati muhimu. 

Anajulikana kwa uwezo wake wa kufunga na kusaidia katika ufungaji wa magoli, ametajwa kuwa mchezaji mzuri na mwepesi, mwenye uwezo mzuri wa angani, ufundi, upigaji mashuti, na kukimbia akiwa na mpira na alikuwa na uwezo wa kucheza kama mshambuliaji mkuu na kama mshambuliaji wa pili.

Marejeo 

Waliozaliwa 1979
Wachezaji wa Chelsea FC
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Ufaransa
Ain't Nobody

"Ain't Nobody" ni kibao kikali cha mwaka wa 1983 ambacho kiliimbwa na kundi zima la Rufus & Chaka Khan. Kilitolewa kikiwa kama wimbo wa ziada katika albamu yao moja-kwa-moja  ya bendi Stompin' at the Savoy. Kibao hiki kilifikia nafasi ya kwanza katika chati za miondoko ya R&B huko nchini Marekani na kushika nafasi ya ishirini-na-mbili katika chati za Billboard Hot 100. Kibao hiki kimepata kuwa moja kati ya alama maarufu ya nyimbo za Khan.

Mpiga kinanda wa Rufus David "Hawk" Wolinski ametunga kibao hiki kwa kutumia synthesizer inayojirudia yenyewe kwa mashine ya ngoma ya LinnDrum. Mtayarishaji mkongwe Quincy Jones (ambaye awali alifanyakazi na kina Rufus) alimtaka Wolinski autoe wimbo wa "Ain't Nobody" kwa Michael Jackson kwa ajili ya albamu iliyotingisha dunia, Thriller, lakini kwa bahati mbaya Wolinski tayari alikuwa ameahidi kurekodi kibao hiki kwa Russ Titelman, ambaye hatimaye amekifanya kuwa kibao cha kundi kwa kuimbwa na Khan.

Wimbo huu pia ulijumlishwa katika orodha ya vibwagizo vya filamu ya Breakin'.

Marejeo

Nyimbo za 1983
Nyimbo za 1996
Nyimbo za 1997
Nyimbo za 2003
Nyimbo za Chaka Khan
Nyimbo za LL Cool J
Uys Krige

Uys Krige (4 Februari 1910 - 10 Agosti 1987) alikuwa mwandishi wa habari wa Afrika Kusini. Hata hivyo aliandika mitindo mingi tofauti kama riwaya, hadithi fupi, mashairi na tamthiliya iwe kwa Kiingereza, iwe kwa Kiafrikaans. Pia alitafsiri vitabu vingi kama tamthiliya za Shakespeare katika Kiafrikaans.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1910
Waliofariki 1987
Pedro Rodríguez Ledesma

Pedro Rodríguez Ledesma (amezaliwa 28 Julai 1987) ni mwanakandanda kutoka nchi ya Hispania na anazichezea klabu ya Chelsea F.C. na timu ya taifa ya Hispania.

Pedro ni mchezaji mwenye mafanikio akiwa na klabu ya Barcelona F.C. ya Hispania. Ana uwezo wa kucheza kama winga au fowadi.

Sifa ya pekee aliyonayo ni kuwa na uwezo wa kutumia miguu yote miwili ambapo ni sawa na wachezaji kama vile Carzola, Hernanes, Sneider, Adriano Correia na Paolo Maldini.

Mafanikio: ametwaa makombe matatu ya UEFA akiwa Barcelona, Kombe la Dunia akiwa Hispania na makombe mengine akiwa Barcelona na Chelsea.

Waliozaliwa 1987
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Hispania
Nine Inch Nails

Nine Inch Nails – walikuwa bendi ya muziki wa industrial rock kutoka nchi ya Marekani.

Muziki 
Albamu
 Pretty Hate Machine (1989)
 Broken (1992)
 The Downward Spiral (1994)
 The Fragile (1999)
 With Teeth (2005)
 Year Zero (2007)
 Ghosts I–IV (2008)
 The Slip (2008)

Viungo vya nje 

 nin.com

Muziki wa rock
Muziki wa Marekani
Antjie Krog

Antjie Krog (amezaliwa 23 Oktoba 1952) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa mashairi yake dhidi ya ubaguzi wa rangi.

Maandishi yake
 Lady Anne (Mashairi, 1989)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Mazisi Kunene

Mazisi (Raymond) Kunene (12 Mei 1930 - 11 Agosti 2006) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa shairi lake kuhusu Shaka Zulu. Wakati wa sera za ubaguzi wa rangi nchini kwake alikaa ng'ambo, hasa Uingereza na Marekani ambapo alifundisha katika vyuo vikuu. Baada ya kurudi nyumbani mwaka wa 1992 akateuliwa na UNESCO kuwa mshairi mkuu wa Afrika. Alipatwa na kansa na kufariki mwaka wa 2006.

Maandishi yake
 Emperor Shaka the Great (1979)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1930
Waliofariki 2006
Illmatic

Illmatic ni jina albamu ya kwanza ya rapa wa Kimarekani Nas. Albamu ilitolewa mnamo tar. 19 Aprili 1994, kupitia studio za Columbia Records. Kufuatia kwake kuingia mkataba na Columbia kwa msaada wa MC Serch, kipindi cha kurekodi albamu hii kimechukua nafasi baina ya mwaka wa 1992 hadi 1993 katika studio za Chung King Studios, D&D Recording, Battery Studios, na Unique Recording Studios huko mjini New York City. Utayarishaji wake ulishughulikiwa na Nas, Large Professor, Pete Rock, Q-Tip, L.E.S., na DJ Premier. Staili na albamu ya kigumu ya hip hop, Illmatic inakashda za Nas za kuingiza silabi ndani ya vina vinavyoelezea maudhui na hali ya mahali anapotoka huko mjini Queensbridge, New York.

Juu ya kutolewa kwake, albamu ilishika nafasi ya 12 katika chati za Billboard 200 huko nchini Marekani, na kuuza nakala 59,000 katika wiki yake ya kwanza. Hata hivyo, mauzo yake ya awali yameanguka vibaya mno na kwenda kinyume na matarajio na single zake zote tano zimeshindwa kupata mafanikio ya haja katika chati. Wakati inapitia hali ya awali ya mauzo ya chini, Illmatic imepokea tahakiki halisi kutoka kwa watahakiki kadha wa kadha wa muziki juu ya kutolewa kwake na kupokea sifa kemkem kwa mashairi yaliyomo, utayarishaji, na staili ya mashairi ya Nas. Mnamo tar. 17 Januari 1996, albamu imetunukiwa dhahabu na Recording Industry Association of America, na mwaka wa 2001, imepokea platinum baada ya mauzo yake ya nakala milioni nje ya Marekani.

Orodha ya nyimbo

Nafasi ya chati
Album

Single

Tanbihi

Marejeo 

 
 
 
 
  ISBN 0-31333-902-3

Viungo vya Nje 
 Illmatic at Discogs
 
 RapReviews "Back to the Lab" series: Illmatic — by Steve Juon
 Retro "QB" Classic: Illmatic  — by George Hagan
 Throwback Classic: Illmatic  — by Michael Ivey

Albamu za 1994
Albamu za Nas
Albamu za Columbia Records
Albamu zilizotayarishwa na DJ Premier
Albamu zilizotayarishwa na Pete Rock
Albamu zilizotayarishwa na L.E.S.
Albamu zilizotayarishwa na Large Professor
Albamu zilizotayarishwa na Q-Tip
Albamu zilizotayarishwa na Marley Marl
Albamu za kwanza
Saratani

Kwa kundinyota yenye jina hili angalia Saratani (kundinyota)

Saratani (kutoka Kiarabu سرطان, sartan) au kansa (kutoka Kiingereza cancer) ni aina za ugonjwa unaotokana na seli za mwili zinazoanza kujigawa yaani kukua bila utaratibu na bila mwisho.

Asili ya jina
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu sartan linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni ya kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hili lilitafsiriwa baadaye kwa lugha nyingi. 

Hata kwa Kiingereza neno "cancer" linaweza kutaja pia jenasi moja ya kaa. Vivyo hivyo jina la kundinyota ya zodiaki ni "Cancer (constellation)" kwa Kilatini - Kiingereza na Saratani (kundinyota) kwa Kiswahili, yote kwa maana ya mnyama, si ya ugonjwa.

Matokeo ya ugawaji hovyo wa seli mwilini
Ukuaji huu unaleta uvimbe mwilini unaozidi kuwa mkubwa hadi unabana viungo vya mwili kama neva, mishipa ya damu, ubongo, mapafu, maini, utumbo na kadhalika na hivyo kuzuia visifanye kazi. Hivyo inasababisha kifo, mara nyingi baada ya kipindi cha maumivu makali.

Pamoja na hayo kansa / saratani huwa na tabia za kujisambaza mwilini mahali pengi baada ya muda fulani na kusababisha kutokea kwa vimbe nyingi mwilini vinavyoendelea kukua hovyo. Kama uvimbe hauna uwezo wa kusambaza seli zake mwilini na kusababisha vimbe mpya si saratani.

Kansa inaweza kutokea kwa mtu yeyote lakini hutokea zaidi kwa watu wenye umri mkubwa na watu wanaoathiriwa na kemikali mbalimbali. Katika nchi zilizoendelea ambako wanachi hufikia umri mkubwa saratani iko kati ya sababu kuu za kifo.

Uchunguzi na matibabu ya kansa ni utaalamu wa onkolojia ndani ya somo la tiba.

Aina za saratani
Zipo baadhi ya saratani zinazosababishwa na virusi kama vile saratani ya shingo ya kizazi. Saratani huweza kutokea kwenye sehemu mbalimbali za mwili kama vile mapafu, matiti, kibofu cha mkojo, shingo ya uzazi, ovari, utumbo, koo, mdomo, ngozi n.k.

Jinsi ya kuepuka saratani
Hali nzuri ya lishe na mtindo bora wa maisha ni kigezo muhimu sana katika kuzuia saratani na pia ni sehemu muhimu ya matibabu na kudumisha maisha bora baada ya matibabu ya saratani kumalizika. 

Matumizi ya baadhi ya vyakula huweza kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani na vyakula vingine huweza kupunguza uwezekano wa kupata saratani. 

Uzito wa mwili unapozidi kiasi unaweza pia kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani. 

Pamoja na mtindo bora wa maisha unaodumisha ulaji bora, mazoezi ya mwili, uzazi na unyonyeshaji wa watoto wachanga, ni muhimu pia kupata na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya kuhusu upimaji unaoweza kugundua mapema baadhi ya saratani na kuzidhibiti. Mfano wa upimaji huo ni pamoja na upimaji wa matiti na shingo ya kizazi kwa wanawake. Kuhusu vipimo au uchunguzi unaohitajika, pata maelezo zaidi kutoka kwa wataalamu wa afya.

Tanbihi

Viungo vya nje
 https://afyazetu360.blogspot.com/2017/05/maana-ya-saratani.html
 https://afyazetu360.blogspot.com/2017/05/mtindo-wa-chakula-kuepuka-kansa.html

Saratani‎
It Was Written

It Was Written ni albamu ya pili ya rapa wa Marekani Nas. Albamu ilitolewa mnamo 2 Julai 1996 kupitia studio ya Columbia Records huko nchini Marekani. Kufuatia uwastani wa mafanikio ya kimauzo katika albamu yake ya kwanza, Illmatic (1994), Nas ameamua kujihusisha zaidi katika miondoko ile yenye mwelekeo wa kawaida. Hasa kwa kufanya kazi na Trackmasters, ambapo ni safari yake kutoka katika hali kutojulikana, toni zake akiwa kama msanii wa chini katika albamu yake ya kwanza - na kuja katika hali nyingine kabisa, msikiko wa kawaida kama wasanii wengine wakubwa. Albamu ina ladha ya mtindo wa  mafioso na gangsta, jumlisha kuonekana kwake kwenye kundi bab-kubwa lililovuma kwa muda The Firm, ambalo liliunganishwa na marapa kama vile Foxy Brown, AZ, na Cormega.

Albamu imethibitisha kuwa ndiyo albamu ya Nas iliyopata mafanikio makubwa kwa kutolewa, kwa kuingia nafasi ya kwanza katika chati za Billboard 200 na kuuza nakala milioni 3 dunia nzima. Pia imepigisha mbiu kwa kuleta umaarufu mtindo anaotumia Nas, licha kukata rufaa kwake kwa kuzuiwa kimafanikio na albamu ziingine za mafiaso rap kama vile Only Built 4 Cuban Linx… (1995) na Reasonable Doubt (1996). Hata hivyo, mabadiliko yake ya kistaili na kuongezeka kwa mafanikio na umaarufu wake imepelekea uvumi wa kwamba anatoa kitu kidogo kwa wanajumuia ya hip hop. It Was Written nayo ilipokea tahakiki mchanganyiko kutoka kwa watahakiki kadhaa kwa kutofikia uwastani wa Illmatic.

Orodha ya nyimbo

Historia ya chati

Nafasi za chati 

 Albamu

 Single

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya Nje 
 It Was Written at Discogs
 

Albamu za 1996
Albamu za Columbia Records
Albamu zilizotayarishwa na Dr. Dre
Maria Ana wa Yesu

Maria Ana wa Yesu (jina kamili la Kihispania ni Mariana de Jesús Paredes y Flores; Quito, Ekwador, 31 Oktoba 1618 - Quito, 26 Mei 1645, alikuwa bikira wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko aliyejitoa kwa Kristo na kuhudumia Waindio na watu kutoka Afrika fukara.

Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri tarehe 20 Novemba 1853. Papa Pius XII akamtangaza mtakatifu tarehe 4 Juni 1950, akiwa mtu wa kwanza kutoka Ekwador, na Mfransisko wa kwanza kutoka Amerika Kusini kutangazwa mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 26 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje 
GENEALOGÍA. Orígenes familiares de Santa Mariana de Jesús y descendencia de sus hermanos en la base de datos para Ecuador de Mauricio Alvarado-Dávila.
 Nota biográfica por Gustavo Amigó Jansen
 Poema que le dedicó Hernando de la Cruz 

Waliozaliwa 1618
Waliofariki 1645
Mabikira
Wafransisko
Watakatifu wa Ekwador
Maria Goretti

Maria Teresa Goretti (Corinaldo, Ancona, Italia, 16 Oktoba 1890 - Nettuno, Lazio, 6 Julai 1902) alikuwa bikira Mkristo ambaye, baada ya kupitia utoto katika ufukara akimsaidia mama yake mjane katika shughuli za nyumbani na kudumu katika sala, alikataa mfululizo kuzini na jirani yake Alessandro Serenelli, mpaka huyo akamchoma mara 14 mfululizo kwa kifaa cha chuma. 

Akizidi kuchomwa, Maria alisisitiza msimamo wake: "Usifanye, ni dhambi!"

Kabla hajafa hospitalini, Maria alimsamehe muuaji wake kwa kumtakia awe naye mbinguni.

Baada ya miaka mitatu gerezani, Alessandro aliongoka na alipotoka alikwenda kuomba msamaha wa mama wa Maria, akakubaliwa kwa hoja kwamba, "Mwanangu amekusamehe wakati wa kufa, nami siwezi kufanya tofauti". Kesho yake walipokea ekaristi pamoja.

Halafu akaishi utawani kwa Wakapuchini wa Macerata hadi alipofariki mwaka 1970.

Alitangazwa na Papa Pius XII kuwa mwenye heri tarehe 27 Aprili 1947 na kuwa mtakatifu tarehe 24 Juni 1950, wakihudhuria mama yake na muuaji vilevile.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe ya kifodini chake, 6 Julai ya kila mwaka.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Filamu juu yake 
 Cielo sulla palude, kwa ajili ya sinema, iliongozwa na Augusto Genina, Italia 1949
 Maria Goretti, kwa ajili ya televisheni, iliongozwa na Giulio Base, Italia 2002

Tanbihi

Marejeo 
 Beatificationis seu declarationis martyrii Mariae Goretti, Roma, 1938-1939 (nyaraka za kesi ya kumtangaza mwenye heri).
 Compendium vitae virtutum ac miracolorum Beatae Mariae Theresiae Goretti, Typis Polyglottis Vaticani, 1950 (nyaraka za kesi ya kumtangaza mtakatifu).
 A proposito di Maria Goretti: santità e canonizzazioni: atti della Commissione di studio istituita dalla Congregazione per le cause dei santi il 5 febbraio 1985, Città del Vaticano, Libreria Editrice Vaticana, 1986.
 Giovanni Alberti, Maria Goretti, Città Nuova Editrice, 1980. ISBN 88-8386-150-7.
 Giordano Bruno Guerri, Povera santa, povero assassino. La vera storia di Maria Goretti, Mondadori, Milano, 1985 - toleo jipya lililorekebishwa na kuongezewa Bompiani, Milano, 2008.

Viungo vya nje 
Friends of Maria Goretti
Saint Maria Goretti 
 Pontificia Basilica Madonna delle Grazie e Santa Maria Goretti di Nettuno 
 Sito del santuario di Corinaldo
 Messaggio di Giovanni Paolo II in occasione del centenario della morte, 6 luglio 2002

Waliozaliwa 1890
Waliofariki 1902
Mabikira
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Graveson

Graveson ni mji wa Ufaransa.

Viungo vya nje 

Miji ya Ufaransa
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Ellen Kuzwayo

Ellen Kuzwayo (29 Juni 1914 - 19 Aprili 2006) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alikuwa mwalimu wa shule ya msingi na kuifanyia kazi mambo ya jamii. Aliishi Soweto. Sera za apartheid ikiondolewa, Kuzwayo alichaguliwa 1994 kuwa mbunge. Alifariki kufuatana na matatizo ya kisukari akiwa na umri wa miaka 91.

Maandishi yake
 Call Me Woman (1985; tawasifu)
 Sit Down and Listen (1990; hadithi fupi)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Wanasiasa wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1914
Waliofariki 2006
Alex La Guma

Alex La Guma (20 Februari 1925 - 1 Oktoba 1985) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya dhidi ya ubaguzi wa rangi.

Maandishi yake
 A Walk in the Night (1962)
 And a Threefold Cord (1964)
 The Stone Country (1967)
 In the Fog of the Seasons' End (1972)
 Time of the Butcherbird (1979)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1925
Waliofariki 1985
Cornelis Langenhoven

Cornelis Jacobus Langenhoven (13 Agosti 1873 - 15 Julai 1932) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini, hasa upande wa mashairi na insha. Yeye huonekana kama mwandishi mkuu wa fasihi ya Kiafrikaans mwanzoni mwa karne ya 20. Anajulikana kwa kutunga maneno ya wimbo wa taifa wa kwanza wa Afrika Kusini, Die Stem ("Mwito").

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1873
Waliofariki 1932
Louis Leipoldt

Dr. Christian Frederik Louis Leipoldt (28 Desemba 1880 - 12 Aprili 1947) alikuwa mwandishi, daktari na mkaguzi wa shule kutoka Afrika Kusini. Aliandika mashairi mengi ya Kiafrikaans pamoja na maandishi ya habari na kuhusu tiba.

Maandishi yake
 Oom Gert Vertel en Ander Gedigte (1911; "Mjomba Gert Husimulia na Mashairi Mengine")
 Bushveld Doctor (1937; tawasifu)
 The Ballad of Dick King and Other Poems (1949)
 Stormwrack (1980; imetolewa baada ya kifo chake)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1880
Waliofariki 1947
Etienne Leroux

Etienne Leroux (jina la asili Stephanus Le Roux, 13 Juni 1922 - 30 Desemba 1989) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya kwa lugha ya Kiafrikaans.

Maandishi yake
 Seven Days at the Silbersteins (1964)
 The Third Eye (1966)
 One for the Devil (1968)
 Magersfontein, O Magersfontein (1976)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1922
Waliofariki 1989
Oliver Queen (Smallville)

Oliver Jonas Queen  ni jina la mmiliki bilionea na ni CEO wa Queen Industries, ambaye pia anajulikana kwa jina la Green Arrow. Huyu pia ni mume wa Chloe Sullivan.  Akiwa kama Green Arrow, Oliver anavaa vazi la kijani na nyeusi na kuamuru aina mbalimbali za mishare na zana kwa ajili ya ulinzi.

Oliver amepata kuwa na mahusiano marefu kiasi na Lex Luthor. Uhusiano ambao ulianza wakati wanasoma wote katika shule ya bweni. Pia amewahi kuwa na mahusiano ya kimahaba-kiutatanishi na mfuasi wa Lex Luthor, Tess Mercer. Yeye ndiye mwanzilishi wa kikosi cha mashujaa-bab-kubwa, ambamo ni kikosi cha watu kilichojianzisha kwa ajili ya kuilinda Metropolis.

Pale Oliver alivyoingiwa na huzuini baada ya kugundua ya kwamba Lionel ndiye aliyewauwa wazazi wake, akabadili maisha yake kwa kuwa mtu wa wanawake, ulevi, na kujirusha. Haitoshi tena ameacha hadi kazi zake za Green Arrow na kutumia miezi mingi kwa kutengeneza kurasa za umbeya kufuatia kifo cha Jimmy Olsen, lakini baadaye akaamua kurudi katika hali ya kawaida kama jinsi alivyokuwa hapo awali (ilikuwa kwa msaada wa Chloe Sullivan.

Uhusiano wake
Uhusiano wa Kirafiki na Wanaume
 Clark na Oliver: Inaelezea urafiki wao wa mashaka.
 Lex na Oliver: Inaelezea uhasama wao tangu kitambo.
 Oliver and Jimmy: Inaelezea urafiki wao.
Uhusiano wa Kirafiki na Wanawake
 Chloe na Oliver: Inaelezea jinsi walivyokutana na kuhusiana kikazi na hadi hapo baadaye kimapenzi.
 Lois na Oliver: Inaelezea uhusiano wao mfupi wa kimahaba na urafiki wa kufa na kuzikana.
 Tess na Oliver: Inaelezea utatanishi wa urafiki wao.
 Clark, Lois na Oliver: Inaelezea mapenzi-kizungu-mkuti waliogawana na urafiki wao wa kina.

Marejeo

Viungo vya Nje
 Green Arrow  - DC Comics
 The Oliver Queen Chronicles on CW.com 
 Green Arrow on DCAU Wikia
 Green Arrow on DC Comics Database
 Oliver Queen on KryptonSite
 Green Arrow on Young Justice Wikia

Wahusika
Bonifas mfiadini

Bonifas (kwa Kilatini Bonifacius, yaani Mtendamema, ambaye aliitwa Wynfrith kabla ya kutajiwa na Papa Gregori II jina hilo jipya; Crediton, Wessex, 673 hivi - Dokkum, 5 Juni 754) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Uingereza aliyetumwa kama mmisionari huko Ujerumani (716). 

Ili kushinda vipingamizi alikwenda huko Roma akafanywa kwanza askofu (722), baadaye askofu mkuu (732), na baadaye tena balozi wa Papa (738), akijitahidi kuimarisha Kanisa katika dola lote. 

Hatimaye akawa mfiadini pamoja na wenzake walau 9 katika Uholanzi wa leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na wengineo kama mtakatifu, akiitwa pengine "mtume wa Ujerumani".

Sikukuu yake ni tarehe 5 Juni ya kila mwaka.

Sala yake
Mungu wa milele, kimbilio la wanao wote,
katika udhaifu wetu ndiwe nguvu yetu,
katika giza letu ndiwe mwanga wetu,
katika uchungu wetu ndiwe faraja na amani yetu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
Talbot, C. H., ed. The Anglo-Saxon Missionaries in Germany: Being the Lives of S.S. Willibrord, Boniface, Strum, Leoba and Lebuin, together with the Hodoeporicon of St. Willibald and a Selection from the Correspondence of St. Boniface. New York: Sheed and Ward, 1954.
The Bonifacian vita was republished in Noble, Thomas F. X. and Thomas Head, eds. Soldiers of Christ: Saints and Saints’ Lives in Late Antiquity and the Early Middle Ages. University Park: Pennsylvania State UP, 1995. 109-40.
 Die Briefe des heiligen Bonifatius und Lullus, a cura di M. Tangl, Berlin, 1916
 J. Semmler - G. Bernt - G. Binding, Bonifatius, in Lexikon des Mittelalters, München, 1983

Viungo vya nje

 "St. Boniface, Archbishop of Mentz, Apostle of Germany and Martyr", Butler's Lives of the Saints
 Wilhelm Levison, Vitae Sancti Bonifatii 

Waliozaliwa 673
Waliofariki 754
Wabenedikto
Wamonaki
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uingereza
Watakatifu wa Ujerumani
Watakatifu wa Uholanzi
Norbert wa Xanten

Norbert of Xanten (Gennep, Jimbo la Cologne, Dola takatifu la Roma, leo nchini Ujerumani, 1080 - Magdeburg, leo katika Saxony-Anhalt, Ujerumani, 6 Juni 1134) alikuwa mtawa aliyeanzisha shirika la Wakanoni wa Premontree, akawa askofu wa Kanisa Katoliki mwenye maisha magumu aliyelenga tu kuungana na Mungu na kuinjilisha watu, wakiwemo Wakristo na wasio waumini. 

Alitangazwa na Papa Gregori XIII kuwa mtakatifu mwaka 1582.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni

Maisha
Norbert alizaliwa na Eriberto, mtawala wa Gennep, lakini alikulia Xanten, kwenye mto Rhein.

Kisha kupewa daraja ya ushemasi mdogo, Norbert alifanywa mkanoni wa Xanten akahudhuria ikulu ya askofu mkuu wa Cologne, Federiko, halafu ile ya kaisari Henri V, akiwa muungamishi wake. 

Mwaka 1115, kama shukrani kwa kunusurika katika hatari kubwa, Norbert alianzisha abasia ya Fürstenberg, aliyoiacha pamoja na mashamba yake mbalimbali kwa askofu mkuu Kononi akajitosa kwenda kuhubiri huko na huko.

Kisha kukubaliwa na Papa Gelasio II, mnamo Novemba 1118 alielekea Ufaransa.

Katika mtaguso wa Reims wa mwezi Oktoba 1119 alimuomba Papa Callixtus II amruhusu tena, lakini alikataliwa, labda kwa sababu ya malalamiko ya wakleri dhidi ya mahubiri yake yaliyolaumu dhambi zao pia.

Basi, askofu wa Laon aliona vema kumpatia makazi na kazi ya kudumu: kuanzisha monasteri na shirika jipya katika jimbo lake, kwenye bonde la Prémontré.

Mapema Norbert alipata wafuasi kutoka nchi mbalimbali: Ujerumani, Ufaransa, Ubelgiji wa leo na hata kutoka Romania ya leo, akianzisha nyumba za kitawa Floreffe, Viviers, Saint-Josse, Ardenne, Cuissy, Laon, Liège, Anvers, Varlar, Kappenberg, Grosswardein na kwingineko. 

Nyumba hizo zilifuata kanuni ya Agostino wa Hippo.

Mwanzoni zilipokea hata wanawake katika nyumba za pembeni za zenye ugo, lakini miaza hamsini hivi baada ya kifo chake, hawakupokewa tena.

Norbert aliteuliwa na Papa Honori II kuwa askofu mkuu wa Magdeburg mwaka 1126. 

Baada ya uchaguzi wa Papa Inosenti II mwaka 1130, Norbert alimkubali dhidi ya antipapa Anakleto II katika sinodi kubwa ya Oktoba 1130 iliyofanyika Wurzburg.

Miaka ya mwisho akawa kansela na mshauri wa kaisari Lotari III. 

Alifariki Magdeburg akazikwa katika abasia ya shirika lake ya huko; ila baadaye masalia yake yalihamishiwa monasteri ya Strahov huko Praha.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Vita sancti Norberti, in Monumenta Germaniae Historica, series scriptores

Viungo vya nje

The Life and Miracles of St. Norbert 
Catholic Encyclopedia: St. Norbert
Founder Statue in St Peter's Basilica
Norbert von Xanten (von Prémontré)

Waliozaliwa 1080
Waliofariki 1134
Watawa waanzilishi
Wapremontree
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ujerumani
Leonardo wa Portomaurizio

Leonardo wa Portomaurizio (Porto Maurizio, leo Imperia, 20 Desemba 1676 -
Roma 26 Novemba 1751), alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia. 

Ndiye tunda bora la Kirekebisho cha utawa wa Ndugu Wadogo kilichoanzia mjini Roma karne XVII.

Ni maarufu hasa kwa mahubiri yake ya wiki nzima (wiki za uamsho) aliyoyaendesha karibu mfululizo kati ya waamini wa Kanisa Katoliki nchini Italia, akisisitiza hasa ibada kwa mateso ya Yesu kwa kupitia vituo 14 vya njia ya msalaba.

Aliyeendesha wiki hizo mara 343, akiongozana kwa kawaida na mapadri 4 na bradha 1. Baada ya wiki mbili za mahubiri kulikuwa na wiki moja ya maungamo.

Katika miaka 44 aliokoa watu wengi ajabu, na kuinua hali ya roho ya mapadri wanajimbo na watawa katika Italia karibu nzima. 

Ndiye mwenezaji mkuu wa Njia ya Msalaba, ibada iliyoanza kustawi katika karne XV ikiwa na vituo 7 hadi 37, mpaka ile ya 14 ilipopewa rehema ya pekee (1686) na hivyo kuenea popote.

Papa Pius VI alimtangaza mwenye heri, halafu Papa Pius IX akamtangaza mtakatifu tarehe 29 Juni 1867.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Sala yake
Yesu wangu, kwa haki tu na kwa shukrani
napaswa kujitoa kabisa kwako, baada ya wewe kujitoa kabisa kwangu...

Wewe umetakasa hisi zangu zote; fanya ziwe zako,
zisifurahie tena kilicho kinyume cha sheria yako ya Kimungu.

Umetakasa kumbukumbu yangu; iwe inakukumbuka mfululizo.

Umetakasa utashi wangu; usigeuke kamwe
kupenda chochote kuliko wewe.

Basi, kutoka dhati ya moyo wangu nakutolea
kama sadaka kamili ya kudumu, kadiri ninavyoweza,
mwili wangu na roho yangu, hisi zangu na vipawa vyangu,
nilichonacho na jinsi nilivyo.

Ee moto wa Kimungu, choma,
Ee Upendo wa Mwenyezi, choma na kuteketeza
yale yote yasiyo yako ndani mwangu! Amina.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
Summarium processus beatificationis V.S.D. Leon. a P.M. (Rome, 1781)
RAFELLO DA ROMA, Vita del P. Leonardo da P.M. (Rome, 1754)
JOS. De MASSERANO, Vita del B. Leonardo da P.M. (Rome, 1796), written by the postulator and dedicated to the duke of York, son of James [III] of England
SALVATORE DI ORMEA, Vita del B. Leonardo da P.M. (Innsbruck, 1869)
L. De CHERANCE, S. Leonard de Port-Maurice (Paris, 1903) in Nouvelle Bibliothèque Franciscaine (1st series), XIII. Chapter xx of this last mentioned work had already appeared in Études Franciscaines, VIII (Paris, 1902), 501-10.

Viungo vya nje 
 Life of St. Leonard of Port-Maurice, O.F.M.
 Catholic Encyclopedia: St. Leonard of Port Maurice
 St. Leonard of Port Maurice - AmericanCatholic.org 

Waliozaliwa 1676
Waliofariki 1751
Wafransisko
Mapadri
Watakatifu wa Italia
Jihadi

Jihadi ni neno lenye asili ya Kiarabu (‏جهاد‎ jihād) na lenye maana ya kujitahidi kwa ajili ya Allah katika dini ya Uislamu.

Mtu anayehusika katika jihadi huitwa "mujahid". Jihadi ni wajibu wa kidini kwa Waislamu.

Jihadi katika Qurani
Katika Qurani neno jihadi linapatikana mara 41, mara nyingi katika usemi "jihadi kwenye njia ya Mungu (الجهاد في سبيل الله al-jihad fi sabil Allah)".. Katika Qurani "jihadi" huwa hasa na maana ya kijeshi lakini si wazi kama maana hiyo ilikuwa mapigano dhidi ya wenye imani tofauti kwa jumla au vita vya kujihami tu.

Jihadi katika mafundisho ya wataalamu wa shari'a
Katika mafundisho ya wataalamu Waislamu wa karne za kwanza baada ya Muhammad jihadi ilikuwa na shabaha ya kupanua eneo chini ya utawala wa Uislamu na utetezi wake, hadi Uislamu ugeuke dini rasmi. 

Hii haikuwa na shabaha ya kuwalazimisha wote wasiokuwa Waislamu kupokea dini hiyo. Katika mafundisho ya wataalamu wa kale, wale walioitwa "Wapagani" walipaswa kushambuliwa hadi wakubali Uislamu au wauawe. Lakini watu wa "ahl al-kitab" (wenye misahafu) yaani Wakristo, Wayahudi na Wasabayi walipewa nafasi ya kukubali kipaumbele cha Waislamu na kuishi chini ya utawala wa Waislamu katika hali ya dhimma.  

Katika mwendo wa upanuzi wa utawala wa Kiislamu nafasi ya dhimma iliongezwa pia kwa dini nyingine kama Uzoroastro na Uhindu ingawa hao wana miungu mingi sana. 

Mwishoni karibu kila jumuiya ya kidini ilipewa nafasi ya kukubali hali ya dhimma.

Jihadi kati ya Waislamu wa leo
Leo hii jihadi ina maana tatu kati ya Waislamu, hasa
 kutetea imani ya Kiislamu pamoja na kulinda umma ya Waislamu, pia kutetea Waislamu wanaoshambuliwa
 kushindana na udhaifu wa nafsi na kujitahidi kuwa mtu mwema
 jitihada za kuboresha umma ya Waislamu.

Waislamu kadhaa wanaitumia pia kwa maana ya kueneza Uislamu kwa njia ya silaha na matishio. Hapo kuna hata makundi kama Al Qaida na Boko Haram wanaotumia mbinu za ugaidi kwa jihadi jinsi wanavyoielewa. Ingawa idadi yao si kubwa kati ya Waislamu kwa jumla, watu wengi nje ya Uislamu wanaelewa neno hasa kwa maana inayotangazwa na hao.

Tanbihi

Kujisomea 
 
 
 
 
 
 

Uislamu
Mike Kirkwood

Mike Kirkwood (amezaliwa 1943 kule Visiwa vya Karibi) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini na mhariri wa jarida Staffrider. Baadaye alihamia Uingereza.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1943
Watu walio hai
Nicolaas Louw

Nicolaas Petrus van Wijk Louw (11 Juni, 1906 - 18 Juni, 1970) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika na kufundisha chuoni hasa kwa Kiafrikaans. Mwaka wa 1945 alianzisha jarida Standpunte. Aliandika maandishi mengi tofauti kama mashairi, tamthiliya, insha na mengineyo.

Maandishi yake
Lojale Verset (insha, 1939)
Raka (mashairi, 1941; tafsiriwa kwa Kiingereza 1968)
Germanicus (tamthiliya, 1956)
Liberale Nasionalisme (insha, 1958)
Vernuwing in die Prosa (tahakiki, 1961)
Tristia (mashairi, 1962)
Die Pluimsaad Waai Ver (tamthiliya, 1972)
Opstelle or Ons Over Digters (tahakiki, 1972)
Oh Wide and Sad Land (1975, tafsiri za mashairi yake kwa Kiingereza)

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1906
Waliofariki 1970
Eugene Marais

Eugène Nielen Marais (9 Januari 1871 - 29 Machi 1936) alikuwa mwandishi, mshairi na mwanasheria wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi na wasifu za kiumbile. Mwaka wa 1936 alijiua.

Maandishi yake 
 Dwaalstories en Ander Vertellings (1927)
 The Soul of the White Ant (1934)
 Gedigte / Poems (mashairi, 1956; tolewa baada ya kifo chake pamoja na tafsiri kwa Kiingereza)
 The Road to Waterberg (insha, 1972; tolewa baada ya kifo chake na tafsiriwa kwa Kiingereza)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo 
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1871
Waliofariki 1936
James Matthews

James Matthews (amezaliwa 29 Mei 1929 mjini Cape Town) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika habari, hadithi na mashairi. Maandishi yake mengi yalipigwa marufuku chini ya sera ya apartheid.

Maandishi yake
 Cry Rage! (mashairi, 1972)
 Pass Me a Meatball, Jones (mashairi, 1977)
  No Time for Dreams (mashairi, 1981)
 The Park and Other Stories (hadithi, 1983)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1929
Watu walio hai
Zakes Mda

Zakes Mda (amezaliwa 1948 mjini Herschel na jina kamili Zanemvula Kizito Gatyeni Mda) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa amejulikana kwa tamthiliya zake.

Maandishi yake
Dead End (1979)
We Shall Sing for the Fatherland (1979)
Dark Voices Ring (1979)
The Hill (1980)
The Road (1982)
And the Girls in their Sunday Dresses (1993)
When People Play People: Development Communication through Theatre (1993)

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1948
Watu walio hai
John Carew

John Carew (amezaliwa 5 Septemba 1979) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Norwei.

Anachezea kilabu cha Stoke City nchini Uingereza.

Waliozaliwa 1979
Watu walio hai
Wachezaji mpira wa Norwei
Man with No Name

The Man With No Name () ni jina la kutaja uhusika katika filamu za western, lakini istilahi hii kikawaida hutumika mahususi kwa uhusika uliochezwa na Clint Eastwood kwenye filamu zilizoongozwa na Sergio Leone "The Dollars Trilogy."

Kunako mwaka wa 2008, Empire limechagua "The Man With No Name" kama uhusika mkali wa 43  katika filamu kwa muda wote.

Mionekano

Filamu 
 A Fistful of Dollars (1964)
 For a Few Dollars More (1965)
 The Good, the Bad and the Ugly (1966)

Katika filamu ya Back to the Future Part III, Marty McFly kajiita kama "Clint Eastwood", mavazi na kofia aliyoivaa inafanana fika na "The Man with No Name", na kuiba baadhi ya ujanja kutoka katika filamu ya A Fistful of Dollars ili kumshinda "Mad Dog" Tannen.

Marejeo

Viungo vya Nje 

Wahusika 
Spaghetti Western
Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia

Jimbo la Mataifa ya Kusini (kwa Kiamhari: ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች, Ye-Debub Bəheročč Bəheresebočč-ənna Həzbočč; kwa Kiingereza "Southern Nations, Nationalities, and Peoples’ Region", kifupi: SNNPR) ni moja kati ya majimbo 12 ya kujitawala ya Ethiopia.

Jimbo liko kusini mwa nchi, likipakana na Kenya upande wa kusini, Sudan Kusini upande wa magharibi na majimbo ya Ethiopia ya Gambela upande wa kaskazini na Oromia upande wa kaskazini, mashariki na kusini-mashariki.

Tofauti na majimbo mengine ya Ethiopia yenye kabila au kundi 1 hasa, hapa kuna vikundi vingi vidogovidogo kwa jumla 45. Wakazi wengi huishi mashambani ama vijijini au kama wahamiaji katika makambi yao ya kuhama.

Mji mkuu wa jimbo ni Awassa, lakini baada ya jimbo kumegwa, mji huo umekuwa wa jimbo la Sidama, hivyo unafikiriwa mwingine.

M
Jimbo la Mataifa ya Kusini
Awasa

Awasa (pia Awassa au Hawassa, Kige'ez አዋሳ) ni mji mkuu wa Jimbo la Mataifa ya Kusini katika kusini ya Ethiopia. Iko kando la Ziwa Awasa katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki takriban kilomita 280 kusini ya Addis Abeba.

Mwaka 2005 Awasa ilikuwa na wakazi 125,315. 

Kati ya wakazi wake 69,169 wa mwaka 1994 asilimia 31,42 % walikuwa Waamhara, 24,91 % Wawelaytta, 11,55 % Waoromo, 10,2 % Wasidama, 4,85 % Wakambaata, 4,6 % Watigray, 3,23 % Soddo-Gurage, 2,15 % Wasilt'e, 2,13 % Sebat-Bet-Gurage und 1,56 % Wahadiyya. 

63,42 % walisema Kiamhara kama lugha ya kwanza. 

Kiasili eneo la Awasa ilikuwa na misitu minene na hadi leo kuna miti mikubwa upande wa kaskazini na magharibi wa mji. Kuna maji mengi kwa hiyo watu wengi kutoka nyanda za juu walihamia hapa. 

Awasa ilikuwa mji mkuu wa jimbo la awali la Sidamo. 

Barabara kuu kati na Addis Abeba na Nairobi inapita Awasa. 

Uvuvi katika ziwa ni sehemu muhimu ya uchumi kwa wenyeji. 

Kuna vyuo viwili ambavyo ni Awasa Adventist College na Chuo Kikuu cha Awasa.

Tazama pia
 Orodha ya miji ya Ethiopia

Tanbihi 

Miji ya Ethiopia
Miji ya Jimbo la Mataifa ya Kusini
Jimbo la Mataifa ya Kusini
Pango la Son Doong

Son Doong ni pango katika Jimbo la Quang Binh, Vietnam, km 50 kaskazini kwa mji wa Đồng Hới, km 44 kaskazini kwa Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi, na km 450 kusini kwa mji mkuu wa Hanoi. 

Mnamo Aprili mwaka wa 2009, mpelelezi wa Uingereza amegundua kuwa ni miongoni mwa maeneo yenye mapango makubwa duniani.

Marejeo

Viungo vya nje 
 "Explorers discover spectacular caves in Vietnam", News Yahoo

Quang Binh
jiolojia
Kayafa

Yosefu bin Kayafa (kwa Kiaramu: יוסף בַּר קַיָּפָא, Yosef Bar Kayafa), maarufu kama Kayafa tu (kwa Kigiriki: Καῖάφα) alikuwa kuhani mkuu wa Israeli miaka 18-36). Wakati huo aliendesha kesi ya Yesu akiwa mwenyekiti wa baraza kuu la taifa mjini Yerusalemu.

Kabla ya hapo alihusika na njama ya kumkamata, na baadaye akahusika na jitihada za kumshinikiza liwali Ponsyo Pilato amsulubishe.

Mwaka 1990 karibu na Yerusalemu limepatikana kaburi lenye jina lake..

Tanbihi 

Watu wa Biblia
Gideoni

Gideoni (kwa Kiebrania גדעון  - Ghide'on) alikuwa mwana wa Yoas, wa kabila la Manase. 

Mungu alimuita awe mwamuzi wa Israeli kwa miaka 40, kisha kukomboa sehemu kubwa ya nchi kutoka mikono ya Wamidiani kama kitabu cha Waamuzi (6-8) kinavyosimulia.

Kwa jinsi anavyosifiwa na Waraka kwa Waebrania, anaheshimiwa katika imani ya Wakristo wote ulimwenguni kama mtakatifu kulingana na ushuhuda wake katika kipindi chake cha kuwa mwamuzi wa Israeli.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Septemba.

Maisha yake
Alipoitwa na Mungu alijitetea kwa kusisitiza udogo na ufukara wake, lakini akajaliwa ishara zote alizoziomba ili kuhakikishiwa msaada (Amu 6:11-24,36-40). 

Sura ya 7 inasimulia Mungu alivyopunguza askari wake ili ionekane wazi kuwa ushindi ni wa Mungu mwenyewe, hautegemei uhodari na wingi wa watu au silaha zao. Ni kawaida ya kazi ya Mungu kuonyesha uweza wake katika udhaifu wa binadamu. 

Waisraeli walipotaka Gideoni awe mfalme wao, akakataa katakata ili Bwana tu aendelee kuwatawala (Amu 8:22-23), lakini wazo hilo likaendelea kuenea, ingawa wengine walilipinga (Amu 9:1-21).

Sala yake (Amu 6:15)
"Ee Bwana, nitawaokoa Israeli kwa jinsi gani?
Tazama, jamaa zangu ndio walio maskini sana katika Manase,
na mimi ndimi niliye mdogo katika nyumba ya baba yangu".

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Watu wa Biblia
Waamuzi
Watakatifu wa Israeli
Elizabeti wa Ureno

Elizabeti wa Ureno (anayejulikana pia kama Isabela Perez au Isabela wa Aragona; Saragoza, Hispania, 4 Januari 1271 - Estremoz, Ureno, 4 Julai 1336) alikuwa malkia wa nchi hiyo (1282-1325) kabla hajaanzisha jumuia ya kimonaki ya Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko karibu na monasteri ya Waklara.

Aling'aa kwa juhudi za kuleta upatanisho kati ya wafalme na kusaidia maskini akafariki wakati wa kushughulikia amani kati ya mwanae na mkwe wake

Alitangazwa na Papa Urban VIII kuwa mtakatifu tarehe 25 Mei 1625. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 "Saint Elizabeth, Queen of Portugal", Butler's Lives of the Saints

Waliozaliwa 1271
Waliofariki 1336
Wafransisko
Watakatifu wa Hispania
Watakatifu wa Ureno
Fransisko Saveri

Fransisko Saveri ni jina la kawaida la Francisco de Jasso y Azpilicueta (Javier, Navarra, leo nchini Hispania, 7 Aprili 1506 - kisiwa cha Shangchuan, China, 3 Desemba 1552) alikuwa padri wa Shirika la Yesu, ambalo alichangia kulianzisha pamoja na Ignas wa Loyola.

Baadaye alitangaza Injili katika nchi nyingi za Ulaya, Afrika na Asia hata akawa kati ya wamisionari maarufu zaidi ya historia ya Kanisa.

Alitangazwa na Papa Paulo V kuwa mwenye heri tarehe 25 Oktoba 1619, halafu Papa Gregori XV akamtangaza mtakatifu tarehe 12 Machi 1622.

Anaheshimiwa na Waanglikana na Walutheri pia.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake

Sala yake
Ee Mungu wa mataifa yote ya dunia,
uukumbuke umati wa Wapagani ambao,
ingawa waliumbwa kwa sura yako,
hawajakufahamu wewe wala kifo cha Mwanao Yesu Kristo, mwokozi wao.

Fanya kwamba, kwa sala na kazi za Kanisa lako takatifu,
wakombolewe kutoka ushirikina wote na utovu wa imani
wakaletwe kwenye ibada zako.

Kwa njia ya yule uliyemtuma awe ufufuo na uzima wa watu wote,
huyo Mwanao Yesu Kristo, Bwana wetu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 This article incorporates material from the Schaff-Herzog Encyclopedia of Religion
 Attwater, Donald. (1965) A Dictionary of Saints. Penguin Books, Middlesex, England. Reprint: 1981.
 Jou, Albert. (1984) The Saint on a Mission. Anand Press, Anand, India.

Viungo vya nje

 "St. Francis Xavier, Apostle of the Indies, Confessor", Butler's Lives of the Saints
 The Life and Miracles of St. Francis Xavier, Apostle and Missionary of the Indies 
Basilica of Bom Jesus, Old Goa  The Shrine of Saint Francis Xavier
Saint Francis Xavier University Antigonish, Nova Scotia
 The Life of St. Francis Xavier 
The life and letters of St. Francis Xavier Francis Xavier, Saint, 1506-1552 Coleridge, Henry James, 1822-1893 London: Burns and Oates, (1872)
Xavier's World  website of Navarre Department of Education celebrating 500th anniversary of their patron saint's birth
A critical view 
St. Francis Xavier - Pictorial Biography 
Saint François Xavier  
St. Francis of the Millennium 
The Goa Jesuit Province of the Society of Jesus: The Jesuits in Goa
The Feast of St Francis Xavier in Goa 
Picture of Shangchuan island. The chapel marks the location of his death 
Another picture of the church on Shangchuan island
Old map of Shangchuan island 
The Miracles of St Francis Xavier by John Hardon, SJ
St Francis Xavier: History of His Incorrupt Body
Brief History of St Francis Xavier 
Saint Francis Xavier  at Patron Saints Index
St Francis Xavier Catholic Parish in Brunswick, GA 
St. Francis Xavier Catholic Church in Parkersburg, WV
Yomiuri Shimbun: St. Francis Xavier – 90% name recognition amongst primary school students in Japan, 2008.
Hidemi Mizuta, "Intercultural Contact in the Age of St. Francis Xavier" Hiroshima Interdisciplinary Studies in the Humanities, Vol.1 page.15-24 

Waliozaliwa 1506
Waliofariki 1552
Wajesuiti
Mapadri
Wamisionari
Watakatifu wa Hispania
Miundombinu

Miundombinu  (Ing. infrastructure) ni neno la kutaja jumla la vifaa vya kiteknolojia, majengo na njia za mawasiliano inayounda muundo wa nje wa mji, dola au nchi na maisha ya wananchi wake. Vifaa vya muundombinu ni msingi wa uchumi. Kwa jumla ni vitu vya kudumu miaka mingi.

Pamoja na vifaa vya kiteknoljia kuna pia aina ya miundombinu ya kijamii unaoonekana katika upatikanaji wa elimu, huduma za afya, polisi na mahakama, pamoja na jumuiya za watu ndani ya jamii zinazotoa huduma kwa mfano makanisa, jumuiya za msikiti au mahekalu, shirika zisizo za serikali. Kwa mtazamo huo miundombinu ya kijamii ya kimsingi ni familia na ukoo. 

Nchi za kisasa huwa na miundombinu ya 
 barabara na madaraja
 reli na mifereji
 uwanja wa ndege na mabandari
 nishati na umeme (uzalishaji na usafirishaji)
 maji (mabomba ya maji safi na pia ya maji machafu)
 vituo vya afya (mahospitali, upatikanaji wa madaktari na madawa)
 elimu (shule, walimu, vyuo, usafiri wa wanfunzi)
 mitandao ya simu na intaneti
 masoko na maeneo ya maduka

Kuna vingi vingine. Vifaa vya kimsingi vya miundombinu vinatumiwa na watu wengi kwa hiyo ni kazi ya umma au serikali kuvijenga na kuvitunza.

Nchi tajiri huwa na miundombinu ulioendelezwa lakini nchi maskini huwa na miundombinu kidogo tu. Mara nyingi maazimio kama kujenga barabara au kutandiza mabomba ya maji au nyaya za umeme huweka msingi kwa maendeleo ya kiuchumi ya nchi.

Serikali
Ujenzi
Usanifu
Monika

Monika (Tagaste, Numidia, leo Algeria 332 - Ostia, kitongoji cha Roma, Italia, 387) alikuwa mwanamke wa kabila la Kiafrika la Waberberi na mke wa Patricius, afisa wa Dola la Roma. 

Ni maarufu hasa kutokana na sifa alizomwagiwa na mwanae Agostino wa Hippo katika kitabu cha Maungamo (Confessiones). 

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu, hasa tarehe 27 Agosti au 4 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo kwa Kiswahili 
 M. CULLEN, O.S.A., Maungamo ya Mtakatifu Augustino kwa Muhtasari – tafsiri ya E. Msigala, O.S.A. - ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda – ISBN 9976-63-643-1
 M. CULLEN, O.S.A., Mtakatifu Monika: Mlinzi wa Akina Mama Wakristu – tafsiri ya E. Msigala, O.S.A. - ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 2002 – ISBN 9976-63-641-5
 M. CULLEN, O.S.A., Watakatifu Monika na Augustino - ed. Shirika la Mt. Augustino Tanzania, 2013

Marejeo mengine
 Peter Brown, Augustine of Hippo: A Biography. New edition with an epilogue, Berkeley, University of California Press, c2000
  Everett Ferguson, Encyclopedia of Early Christianity, Taylor & Francis, 1998, p. 776
 John J. O'Meara, The Young Augustine:the growth of St. Augustine's mind up to his conversion, London, Longmans, Green and Co, 1954

Viungo vya nje

The Life of St. Monica, Mother of Saint Augustine of Hippo 
St. Monica 
Saint Monica

  
Waliozaliwa 331
Waliofariki 387
Watakatifu wa Algeria