Jiko la Kauri la Kenya

Jiko la Kauri la Kenya ni jiko linalobebeka, linalochoma mkaa linalotumika kupikia, linalopatikana hasa katika nyumba za mijini nchini Kenya. Ilibuniwa kupitia ushirikiano wa makundi ya nchini na ng'ambo, ili kupunguza matumizi ya mafuta ya taa.

Maelezo 
Jiko la Kauri la Kenya, linalojulikana kama KCJ, ni jiko linalotumia makaa kama nishati. Ina sura ya saa ya mchanga, na imetengenezwa nje na chuma, na ndani kwa kauri.  Mjengo wa kauri una mashimo kwenye msingi wake, ambayo inaruhusu majivu kuanguka na kukusanywa kwenye kijisanduku kilichoko chini kwa jiko.  Kina kinachotumika zaidi kwa KCJ ni kati ya 70 hadi 100 mm.

Historia 
Wazo la Jiko la Kauri la Kenya lilitoka kwa Jiko la Ndoo la Thai na liliigwa baada ya Jiko la Metali la Kienyeji la Kenya linalojulikana kama TMS.  Ilikuwa kutokana na usanifu upya wa majiko haya mawili ambapo Kenya Ceramic Jiko iliundwa. Kupitia ushirikiano wa mashirika ya humu nchini na kimataifa, Kenya Ceramic Jiko ilibadilika na kuchukua sura. Mashirika kama vile CARE, UNICEF, The Bellerive Foundation, pamoja na Marekani na mashirika ya misaada ya Ujerumani yote yalishiriki katika kuendeleza na kukuza KCJ.  Shirika la Nishati na Mazingira la Kenya (KENGO) limekuwa na jukumu kubwa katika kuongeza ufahamu, na kukuza matumizi ya Jiko la Kauri la Kenya tangu 1982. 

Ili kutengeneza Jiko la Kauri la Kenya, nyenzo kuu mbili zinahitajika: udongo kutengeneza kauri, na chuma. Ukingo wa jiko umetengenezwa kwa karatasi ya chuma isiyokolea, ambayo inaweza kupatikana kutoka kwa vyuma chakavu kama vile vinavyopatikana kwenye ngoma za lami .  Kwa karatasi ya chuma, unene wa chini unaohitajika ni 0.5 mm, na kiwango cha juu ni 0.8 mm.  Viungo vyote kwenye sura ya chuma vinashikiliwa pamoja kwa kutumia riveting au kukunja.  Kwa mapumziko ya sufuria, paa ya pande zote ya chuma kati ya milimita 7-8 kwa unene inapaswa kutumika, wakati milimita 0.8  unene karatasi ya chuma itumike kuunda miguu ya sufuria.  Chuma kilichotumiwa kuunda msingi wa jiko kinaweza kuwa nyembamba zaidi, karibu milimita 0.25  unene, kwani bitana ya ndani ya kauri inalinda dhidi ya kugusa moja kwa moja na joto. 

Sehemu ya kauri ya jiko hufanywa kwa udongo, ambao hutengenezwa na kisha kuchomwa moto. Sifa za aina bora ya udongo kwa matumizi ni: uwezo wa kudumisha nguvu wakati wa kuchomwa kwa 900 °C; uwezo wa kubaki na vinyweleo kidogo joto linapofikia 1150 °C; udongo haupaswi kupinda au kubadilisha sura wakati wa 1250 °C.  Udongo unapochomwa , unapaswa kugeuka kuwa waridi hafifu hadi rangi nyeupe, na, ili kupunguza uwezekano wa kupasuka, unapaswa kupungua chini ya 8% baada ya kuchomwa.  Udongo ambao unakidhi viwango vyote hapo juu kwa ujumla hujulikana kama " fireclay ". 

Ili kutengeneza Jiko la Kauri la Kenya, aina mbili za vibarua wenye ujuzi zinahitajika, fundi wa chuma na mfanyakazi wa udongo. Zaidi ya nyundo, zana zingine zote zinazohitajika kutengeneza Jiko la Kauri la Kenya zinaweza kupatikana kutoka kwa chakavu au kutengenezwa kwa mkono. 

Mwako wa ndani wa kuni, makaa ya mawe, mkaa,  (takriban mimea yoyote) inaweza kusababisha matatizo ya afya. Katika joto la moto wa kawaida, nyenzo hizi "huchoma uchafu," na kupoteza mafuta mengi ya uwezo wao kwa njia ya moshi. Mwako huu usio kamili unamaanisha kuwa gesi zenye sumu (yaani, moshi, zenye kemikali kama vile monoksidi kaboni, oksidi ya nitrojeni, oksidi za sulfuri ) na chembe chembe hulipuliwa kwenye angahewa ya chumba.  Gesi na chembe hizi zinahusishwa kwa uwazi na kuongezeka kwa hatari ya saratani na matatizo makubwa ya kupumua kwa papo hapo au sugu. Njia rahisi zaidi kwa watu wanaotegemea moto wazi ili kupunguza hatari hii inaweza kuwa kukausha kabisa (au kupunguza maji ) mafuta kabla ya kuyachoma. Jinsi maji yanavyopungua kwenye mafuta, ndivyo moto unavyozidi kuwaka zaidi, ndivyo mwako unavyokuwa safi zaidi, ndivyo ubora wa hewa ya ndani unavyokuwa safi zaidi. Kukausha tinder kunasaidia sana, kwa kuwa tinder yenye unyevunyevu - bila usaidizi kutoka kwa joto la moto uliowaka - hutoa moshi hatari sana.

Mazingira 
Nchini Kenya takriban 70% ya nishati inayotumiwa inatokana na kuni, huku 80% ya watu wakiitegemea.  Wanaotumia jiko vijijini huwa wanachoma kuni moja kwa moja, wakati wakazi wa mijini wana mwelekeo wa kuchoma makaa kama nishati.  Wizara ya Nishati na Maendeleo ya Kikanda ya Kenya ilikadiria kuwa, mwaka wa 1986, mahitaji ya kila mwaka ya kuni kama mafuta yalikuwa tani milioni 18.7, na kukua kwa kiwango cha 3.6% kwa mwaka.  Kukata miti kwa ajili ya kuni kumesababisha uharibifu wa mazingira, ikiwa ni pamoja na upotevu wa misitu, upotevu wa viumbe hai, uharibifu wa makazi, na ongezeko la mmomonyoko wa udongo .  Akiba ya kuni ilikuwa ikimalizika kwa 40% zaidi ya kiwango cha uingizwaji.

Faida 
Inapotumiwa ipasavyo, Jiko la Kauri la Kenya lina uwezo wa kupunguza matumizi ya mafuta kwa 20-50%,   hivyo basi kupunguza mahitaji ya kuni kama rasilimali ya mafuta.  Jiko linaweza kupunguza 20% ya uzalishaji unaozalishwa kutokana na mwako usio kamili;  hata hivyo tafiti bado zinafanywa ili kuthibitisha hili.  Zaidi ya hayo, Jiko la Kauri huongeza usalama wa watoto kwani mjengo wa kauri huzuia jiko kuwa moto sana.

Marejeo 

Vifaa
utamaduni wa Kenya