LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Mto Lyenlakop

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Mugul

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Obaragungo

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Odyeka

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Ojuma

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Okorong

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orabul

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orakoo

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Oraokwer

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orap-Abwang

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orapura

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orara

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Orawinyo

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Otuli

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Owilkitiko

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Palukipye

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Palukweny

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Palurwat

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Pongdwongo

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Porokoc

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Wangali

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Wangkwogo

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Wangodeyogwok

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Warogali

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mto Winyorac

unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

Tazama pia
 Orodha ya mito ya Uganda
 Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

Tanbihi

Viungo vya nje
 Geonames.org

Wilaya ya Kitgum
Mito ya Uganda
Nile
Mediteranea
Mlamani

Walamani (kwa Kiingereza: herbivores) ni wanyama wanaokula mimea pekee au hasa. Maumbile yao yanalingana na chakula cha kimea na yanahusu hasa mdomo au viungo vya kukatakata chakula halafu matumbo yaani viungo vya kumeng’enya chakula. Viungo hivi ni tofauti baina ya walamani na walanyama.

Walamani wanashirikiana mara nyingi na bakteria maalumu wanaoishi katika matumbo na kuzalisha vimeng'enya vinavyowawezesha kuvunja kwa mfano selulosi ya mimea. 

Spishi nyingi za walamani hula hasa aina fulani za mimea. Mfano ni panda mkubwa anayekubali majani ya mwanzi pekee. 

Kuna walamani wanaokula wakati mwingine pia protini, kwa mfano mayai. Mlanyasi kama ng'ombe hula pia wadudu waliopo kwenye nyasi.

Wanyama wanaoweza kula nyama pamoja na majani wakifanya hivyo mara kwa mara hawahesabiwi kati ya walamani bali huitwa walavyote.

Kuwepo kwa walamani ni msingi kwa kuwepo kwa walanyama. Kiekolojia walamani hutumia nishati iliyokusanywa ndani ya mimea kwa njia ya usanisinuru halafu wanawindwa na walanyama.

Marejeo

Wanyama
May Balisidya

May Lenna Balisidya Matteru (alizaliwa tarehe 10 Mei 1947) alikuwa mwandishi wa vitabu vya Kiswahili nchini Tanzania.

Elimu yake
Alisoma shule ya msingi na sekondari mkoani Dodoma. Alipata shahada ya Sanaa katika chuo kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania mwaka 1970. 

Mwaka 1978 alitunukiwa shahada ya uzamili ya fasihi simulizi chuo kikuu cha Dar es Salaam, shahada ya uzamivu ya fasihi za Afrika chuo kikuu cha Wisconsin-Madison Novemba  mwaka 1987.

Kazi zake
Mwaka 1971, alichaguliwa na baraza la Kiswahili Tanzania na kuhudumu mihula miwili kama mwenyekiti msaidizi wa baraza.  

Mwaka 1977 mpaka 1987, alikuwa mhadhiri kwenye idara ya Kiswahili chuo kikuu cha Dar es Salaam.

Vitabu vyake  
 Shida (riwaya)
  Ayubu (tamthilia)
  Tujifunze Kusoma

Kifo chake
Alifariki mnamo mwaka 1987 akiwa na umri wa miaka 40.

Marejeo

Waandishi wa Tanzania
Wanawake wa Tanzania
Kawaka Nzige

Kawaka Nzige alizaliwa na kukulia Bagamoyo nchini Tanzania, Afrika Mashariki ni msanii ambaye yupo tayari kutumia ujuzi wake kuleta manufaa katika jamii na pia kwa sasa yupo nchini Australia kutokana na upendo na kutaka kupanua ujuzi wake juu ya sanaa.

Maisha
Alianza kupiga ngoma akiwa bado mdogo katika shule ya msingi na jinsi alivyozidi kukua alifanikiwa kushiriki katika kucheza ngoma na kuimba kwa ajili ya bendi ya Kijiji alichotokea kila siku ya jumamosi usiku ambapo alikua akitumbuiza kwa ajili ya tafrija mbalimbali ndani na nje ya Kijiji alichotokea.

Mnamo mwaka 2007, Kawaka aliweza kuhamia jijini Arusha ambapo huko aliweza kujiunga katika kikundi cha Sanaa ya upigaji ngoma kilichotambulika kwa jina la Kikundi cha asili cha Kucheza ngoma Africa(Africa Traditional Dance Group)kwa Zaidi ya miaka mitano. Katika kikundi hicho Kawaka alifanikisha kuweza kupiga ngoma za asili za makabila na pia kuweza kucheza staili tofauti za ngoma kutoka kwa makabila tofauti tofauti kutoka vijiji mbalimbali Tanzania. Katika kundi hilo la Africa Dace Group, Kawaka alifanikiwa kufanya warsha wa nchi mbalimbali ikiwemo Uswizi, Uholanzi, Ujerumani na Kenya. Pia aliweza kushiriki katika warsha za kusaidia jamii katika kuleta ufahamu kuhusu UKIMWI, kusaidia watoto na pia kupinga unyanyasaji dhidi ya wanawake.

Kwa sasa Kawaka ni mpiga ngoma ambaye anahusishwa na ngoma maarufu ya jadi kutoka katika kabila la kimakonde itokayo kusini mwa Tanzania iitwayo Sindimba. Pasi na kuwa msanii wa muziki wa jadi pia Kawaka ni msanii wa muziki wa taarabu kutokea Zanzibar.

Marejeo

Watu wa Tanzania
Watu walio hai
Wasanii wa Tanzania
Henry Mdimu

Henry Mdimu (amezaliwa 4 Agosti 1976) ni mwanzilishi wa shirika la Imetosha Foundation, shirika linaloelimisha na kuwasaidia maalbino nchini Tanzania juu ya namna ya kujitambua pamoja na masuala ya kiafya yanayowakumba watu wenye ualbino.

Maisha Yake

Elimu Yake

Kazi Yake

Mahusiano

Tuzo

Marejeo

Watu walio hai
Watu wa Tanzania
Ngaira Mandara

Ngaira Mandara ni msanii mbunifu anayetokea nchini Tanzania.

Elimu yake
Mandara alisoma katika chuo kikuu cha United States International University (USIS) kilichopo nchini Kenya.

Kazi
Ni msanii anaetumia kipaji chake cha Sanaa aliefanikiwa kuelimisha jamii juu ya mabadiliko ya hali ya hewa na athari inazojitokeza kutokana na mabadiliko hayo.

Marejeo

Watu wa Tanzania
Watu walio hai
Mwanaidi Mayowela

Mwanaidi Mayowela ni mwanamke mjasiriamali ambaye hapo awali alikuwa anaombaomba maeneo ya posta kulingana na changamoto ya viungo vya mwili wake (ulemavu).

Kwa kuona ni kwa jinsi gani anaweza kujikwamua kimaisha kwa kutumia mikono yake, mwanamke huyu ndipo akajiunga na kikundi cha wamama wenzie waliokua wanajishuhulisha na kazi za mikono. 

Mwanaidi Mayowela pia alionesha nia ya kutaka kufanya biashara yoyote ambayo ingeweza kumsaidia, aliweza kuanza kutengeneza bangili za asili (utamaduni) pamoja na mikoba ambayo alikuwa anauzia maeneo yale aliyokuwa anaombaomba.

Tuzo
Mnamo Aprili 2017 alipata Tuzo ya heshima na katika tuzo za Malkia wa Nguvu zinazoratibiwa na Clouds Media Group na washirika wake.

Marejeo

Watu walio hai
Watu wa Tanzania
Wanawake wa Tanzania
Wiki Loves Women Tanzania
Maria Naganawa

Maria Naganawa（長縄　まりあ,　Naganawa Maria,  alizaliwa 5 Agosti 1995) ni mwigizaji wa sauti kutoka Meieki, Mkoa wa Aichi, Japani.  

Anashirikiana na kampuni ya "I'm Enterprise Co." inayokuza waimbaji nchini Japani.

Filamu Alizoigiza
Anime
2017
 Miss Kobayashi's Dragon Maid -  Kanna Kamui
2018
 Cells at Work! - Platelet

Video's
2017
 Azur Lane - USS Laffey
 Magia Record - Mito Aino

Viungo vya nje 
agency profile 

Watu wa Japani
Wanamuziki wa Japani
Cate Blanchett

Cate Blanchett (amezaliwa na jina la Catherine Elise Blanchett; mnamo 14 Mei 1969) ni mwigizaji wa kutoka nchini Australia.

Blanchett ameshinda tuzo nyingi, ikiwa ni pamoja na Academy Award mara mbili, Golden Globe Award tatu, na BAFTA Award tatu. Blanchett alianza kuigiza nchini Australia kwenye filamu ya Electra mnamo 1992 na Hamlet mnamo 1994. Blanchett alianza kujulikana ulimwengu pindi alipoigiza kama Malkia Elizabeth kwenye filamu ya Elizabeth, ambapo alipata uteuzi wake wa kwanza wa Academy Award.

Filamu

Televisheni

Tuzo

Academy Awards

American Film Institute

Australian Academy of Cinema and Television Arts Awards 
{| width="90%" class="wikitable"
|-
! colspan="5" align="center" | AACTA Awards
|-
! width="10%"| Mwaka
! width="35%"| Kinachotuzwa/Anayetuzwa
! width="35%"| Tuzo
! width="8%"| Matokeo
! width="3%"| Marejeo
|-
| align="center"| 1997
| align="center"| Thank God He Met Lizzie
| align="center"| AACTA Award for Best Actress in a Supporting Role
| 
| align="center"|
|-
| align="center"| 1998
| align="center"| Oscar and Lucinda
| align="center"| AACTA Award for Best Actress in a Leading Role
| Aliteuliwa
| align="center"|
|-
| align="center" rowspan=2| 2005
| align="center"| Little Fish| align="center"| Best Lead Actress
| 
| align="center" rowspan=2|
|-
! 
| align="center"| News Limited Readers' Choice Award
| 
|-
| align="center"| 2007
| align="center"| Elizabeth: The Golden Age| align="center"| Australian Film Institute International Award for Best Actress
| 
| align="center"|
|-
| align="center"| 2013
| align="center"| Blue Jasmine| align="center"| AACTA International Award for Best Actress
| 
| align="center"|
|-
| align="center" rowspan=2| 2015
| align="center"| Carol| align="center"| AACTA International Award for Best Actress
| 
| align="center"|
|-
! 
| align="center"| Longford Lyell Award
| 
| align="center"|
|}

British Academy of Film and Television Arts Awards

Independent Spirit Awards

National Board of Review Awards

Screen Actors Guild Awards

 Tuzo nyingine 

Boston Society of Film Critics

Critics' Choice Movie Awards

Tuzo nyingine

Tuzo za kutoka kwenye vyuo vikuu
 Honorary Doctor of Letters kutoka kwa University of Sydney
 Honorary Doctor of Letters kutoka kwa Macquarie University
 Honorary Doctor of Letters'' kutoka kwa University of New South Wales

Marejeo

Waliozaliwa 1969
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Australia
Jessica Chastain

Jessica Michelle Chastain (alizaliwa Sacramento, California, 2 Machi 1977) ni mwigizaji wa filamu kutoka Marekani.

Chastain alianza kazi ya uigizaji tangu akiwa na umri mdogo. Mnamo 1998, alianza uigizaji wake kwenye tamthilia ya Shakrespeare ya Romeo & Juliet. Mnamo 2012, Chastain alishinda tuzo ya Golden Globe kwa ajili ya uhodari wake wa uigizaji kwenye filamu ya Zero Dark Thirty.

Chastain ameolewa na Gian Luca Passi de Preposulo, na wawili hao wana mtoto mmoja.

Filamu

Televisheni

Tamthilia

Muziki

Tuzo

Marejeo

Waliozaliwa 1977
Watu walio hai
Waigizaji filamu wa Marekani
Juvenal Habyarimana

Juvénal Habyarimana (8 Machi 1937 – 6 Aprili 1994) alikuwa rais wa pili wa Rwanda. Alitawala karibu mikaka 20 kuanzia 1973 hadi 1994. Alitoka katika jumuiya ya Wahutu akaongoza serikali iliyolenga kuzuia kurudi kwenye mamlaka kwa Watutsi ambao ni kundi kubwa la pili nchini Rwanda. 

Kwa lugha ya Kinyarwanda aliitwa "Kinani" inayomaanisha "asiyeshindwa". Habyarimana alitawala kama dikteta na watazamaji hamini alidanganya katika kila uchaguzi aliosimamia.

Alikufa tarehe 6 Aprili 1994 wakati ndege yake ilipigwa na makombora aliporejea Kigali kutoka majadiliano ya amani pale Dar es Salaam. Ndege hii ilimbeba pia rais wa Burundi, Cyprien Ntaryamira. 
Haijulikana kama makombora yalifyatuliwa na Wahutu wakali waliochukia siasa yake au na wanamgambo Watutsi wa RPF waliokuwa wamefika karibu na Kigali wakati ule.

Tukio hili lilichukuliwa na Wahutu wakali kama ishara ya kushambulia Watutsi kote Rwanda pamoja na Wahutu wasioshikamana nao na hivyo kuanzisha mauaji ya kimbari ya Rwanda. Katika kipindi cha siku 100 zilizofuata, idadi ya Warwanda 800,000 hadi milioni 1 waliuawa.

Marejeo

Viungo vya Nje

waliozaliwa 1937
Waliofariki 1994
Wanasiasa wa Rwanda
Marais wa Rwanda
James Gayo

James Gayo ni msanii kutoka nchini Tanzania anayejulikana sana kwa uchoraji wa katuni ya Kingo. Amejipatia umaarufu kwa katuni hii ya Kingo kufuatiliwa katika nchi mbalimbali zikiwemo Kenya, Uganda na Zambia.

Elimu 
Gayo alisoma huko jijini Mwanza na kufanikiwa kumaliza elimu yake ya msingi. 

Alipata nafasi ya kuendelea kielimu na kujiunga na shule ya sekondari hukohuko jijini Mwanza. Katika elimu yake ya sekondari alikutana na mtaalamu katika uchoraji RJ Kapera aliyeweza kumsaidia kukuza kipaji chake baada ya kuacha shule.

Alifanya kazi pamoja na Kapera kwa takribani miaka mitatu. Baadaye Gayo aliweza kujiunga na Chuo cha Ufundi Stadi mnamo mwaka 1980 mpaka mwaka 1982 ambapo alitunukiwa diploma katika ubunifu na uchoraji. 

Gayo hakuishia hapo, aliweza kujiunga na Chuo cha Ushauri wa Sanaa kilichopo katika jiji la Dar es Salaam kwa miaka mitatu na kuacha baada ya kupata ufadhili wa masomo wa kwenda nchini Uswisi na kuwa mmoja kati ya Watanzania wawili waliofanikiwa kuhitimu kujifunza nchini Uswidi.

Kazi
Pindi aliporudi nchini Tanzania kutokea Uswidi, Gayo aliweza kufanya kazi na mojawapo ya kampuni zilizopo jijini Dar es Salaam huku akiwa anafanya kazi kama mfafanusi wa michoro. 

Mwishoni mwa mwaka 1990, Gayo aliamua kutilia msisitizo katika uchoraji wa katuni zake ambazo aliamini kwamba zitamfikisha mbali.

Marejeo

Watu walio hai
Wasanii wa Tanzania
Godfrey Semwaiko

Godfrey Steven Semwaiko (alizaliwa 4 Oktoba 1975) ni msanii mkubwa, mchongaji wa sanamu na pia mchoraji kutokea nchini Tanzania kutokea shule ya uchongaji ya Bagamoyo. Pia ni mmoja wa waanzilishi wa Chama cha Wasanii Tanzania.

Elimu
Godfrey alijiunga na shule ya Msingi Mkoani iliyopo Kibaha. Alisoma shule ya sekondari Kibaha na kufanikiwa kutunukiwa cheti cha elimu hiyo ya sekondari katika ngazi ya kidato cha kwanza hadi cha nne mwaka 1992. Aliweza kuendelea na masomo yake ya elimu ya sekondari, kidato cha tano na cha sita katika shule hiyo hiyo ya sekondari ya Kibaha na mnamo mwaka 1995 alitunukiwa cheti cha kuhitimu. Mwaka 1997, Godfrey aliweza kujiunga na kazi mradi wa Uchongaji wa Sanamu ya Stannislaw Lux Bagamoyo, nakuibuka kidedea kwa kutunukiwa cheti cha mwaka mmoja cha Rembo na Sanaa mwaka 1998. Mwaka mmoja baadae, Godfrey aliweza kujiunga na masomo ya Sanaa kwa mwaka mmoja huku nchini Uswidi ambapo alihitimu mwaka 2001.

Kazi
Godfrey ni msanii anaeshughulika na uchoraji, uchongaji wa sanamu na Sanaa za kidijitali ikiwemo vitabu ingiliani, ukaragushi, michoro rembo pamoja na utengenezaji wa filamu

Marejeo

Wasanii wa Tanzania
Thobias Minzi

Thobias Minzi alizaliwa mwaka 1984 huko jijini Mwanza. Alizaliwa katika kijiji cha Iseni katika wilaya ya Mwanza huko kaskakazini mwa Tanzania.

Elimu
Minzi alianza shule ya msingi mnamo mwaka 1994 katika shule ya msingi Iseni. Mwaka 2000, Minzi alifanikiwa kuhitimu elimu ya msingi.

Historia
Pindi alipohitimu shule ya msingi, Minzi alisafiri kutokea jijini Mwanza kuelekea jijini Dar es Salaam kwa ajili ya Sanaa ya uchoraji. Mnamo mwaka 2002, Minzi alijiunga na kundi la wapaka rangi liitwalo Namanga Art Studio.

Kazi
Minzi ni mchoraji na mchukua filamu. Aliweza kutengeneza namna ya kisanaa ya kutumia uzi na  nguo  kufikisha picha na hisia. Michoro ya Minzi inaonyesha wanawake na watoto, majukumu wanayoyafanya katika Maisha ya kila siku ya kiafrika pamoja na changamoto wanazozikumba na kukabiliana nazo katika nchi zinazoendelea.

Marejeo

Wasanii wa Tanzania
Theodore Sindikubwabo

Theodore Sindikubwabo (Butare, 1928; 1998) alikuwa tabibu na mwanasiasa kutoka nchini Rwanda. Baada ya kuuawa kwa Juvénal Habyarimana alikuwa rais wa nchi kuanzia tarehe 9 Aprili hadi 19 Julai 1994. 

Wakati wa kifo cha rais Habyarimana kwenye tarehe 6 Aprili alikuwa mwenyekiti wa bunge. Baada ya kifo cha rais kikatiba waziri mkuu Agathe Uwilingiyimana angechukua nafasi ya rais lakini Uwilingiyimana aliuawa na wanajeshi tarehe 7 Aprili. Sindikubwabo aliteuliwa na kamati ya kijeshi kuwa rais mpya akaapishwa tarehe 9 Aprili.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda yalitokea wakati wa urais wake. Mnamo watu 800,000 waliuawa katika kipindi cha siku 100. Sindikubwabo anakumbukwa jinsi alivyotembelea mji wake wa nyumbani Butare tarehe 19 Aprili 1994 akakosolea viongozi wa mji wasioanza bado kuua Watutsi na kuwapa amri "waanze kazi".  

Katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Rwanda Sindikubwabo pamoja na serikali yake walitoka Kigali mwezi Mei wakahamia Gitarage, kwenye Juni walipaswa kuhama tena kwenda Gisenyi. Tarehe 18 Julai jeshi la RPF liliteka pia Gisenyi na Sindikubwabo alikimbilia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Tarehe 19 Julai Pasteur Bizimungu alitangazwa kuwa rais mpya wa Rwanda pale Kigali akiteuliwa na RPF washindi wa vita.

Pale Kongo viongozi wa jeshi la awali waliokimbia pia, waliamua kwamba wangeendelea katika upinzani wao dhidi ya RPF bila kujali wanasiasa wa awali. Hakuna habari za uhakika kuhusu miaka ya mwisho ya Sindikubwabo: anaaminiwa alikufa JD Kongo mnamo 1998 hajashtakiwa kwa michango yake katika mauaji.

Tanbihi

Wanasiasa wa Rwanda
Raphaël Cishugi

Raphaël Cishugi Rugamika (4 Juni 1967 - 21 Juni 2018) alikuwa mfanyabiashara wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mjasiriamali na mshauri. Yeye ndiye mwanzilishi wa Foundation ya GDIBU na aliwahi kuwa mkurugenzi wake mpaka kufa kwake mwaka 2018. Yeye ndiye baba mzazi wa mwandishi wa Kongo Amini Cishugi.

Maisha yake na kazi
Raphaël Cishugi Rugamika alizaliwa 4 Juni 1967 huko Walungu (mji wa Kivu Kusini) Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alisoma usimamizi wa biashara shuleni la sekondari na kupata ujuzi wa kuendelea na masomo yake huko Bukavu (mji mkuu wa jimbo) kutoka mzunguko wa nne hadi sita wa sekondari. Alihitimu mwaka wa 1986 katika Shule ya Ubelgiji ya Athens Bukavu. Kazi yake ya kwanza ilifanyika katika kusafirisha sukari ya Kiliba katika eneo la Uvira. Mwanzoni mwa miaka 90, alianza kufanya kazi kama mhasibu katika kampuni ya India Kotesha.

Aliondoka na kuasha kazi katika Kotesha mwaka 2004 baada ya vita vya Kivu. Kisha akafungua duka na kuanza kusafiri kwenda nje ya nchi (Thailand, Dubai, China, India) kununua bidhaa na baada aliwekeza katika ugavi wa maji safi katika wilaya ya Walungu. Katika mwaka 2006, alianzisha GDIBU (msingi wa usaidizi) ambako alikuwa msimamizi mkuu mpaka kifo chake Juni 21, 2018 akiwa na umri wa miaka 51. Mke wake anaitwa Georgine Machozi Nyahengwa na pia yeye alikuwa baba mzazi wa watoto nane.

Tanbihi

Viungo vya njə
 Tovuti ramsi ya Instagram
 Tovuti ramsi ya Facebook

Waliozaliwa 1967
Waliofariki 2018
Fasihi ya Afrika
Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Watu kutoka Mkoa wa Bukavu
Julian Assange

Julian Paul Assange  (alizaliwa Julian Paul Hawkins; 3 Julai 1971) ni mtaalamu wa kompyuta toka Australia aliye mwanzilishi na mkurugenzi wa WikiLeaks. 

Hivi sasa anashikiliwa na polisi London, Uingereza baada ya kukamwata tarehe 11 Aprili 2019 kwa kutotii masharti ya dhamana aliyopewa mnamo Desemba 2010. Kabla ya kukamatwa, alikuwa akiishi katika ubalozi wa Ecuador tangu mwaka 2012.

Assange alianzisha WikiLeaks mwaka 2008 akaanza kujulikana duniani mwaka 2010 wakati WikiLeaks ilipochapisha siri za serikali ya Marekani zilizofichuliwa na Chelsea Manning (akijulikana wakati huo kama Bradley Manning). Siri hizo zilijumuisha video ya Collateral Murder (Aprili 2010),. Kutokana na kuchapishwa kwa siri hizo, serikali ya Marekani ilianzisha uchunguzi wa jinai na kutaka nchi marafiki kuisaidia.

Marejeo

Viungo vya nje

Why Judge Baltasar Garzon has taken on the defense of Julian Assange
Habari ya kukamatwa kwa Julian Assange toka BBC

Watu wa Australia
Siku ya kimataifa ya vijana

Siku ya kimataifa ya vijana (kwa Kiingereza: World Youth  Day; kifupi: WYD) ni tukio linaloandaliwa na Kanisa Katoliki kwa ajili ya rika hilo. Kila mwaka siku ya vijana inaadhimishwa ama katika majimbo tu kwenye Jumapili ya matawi, ama kimataifa katika mji fulani. 

Mpango huo ulianzishwa na Papa Yohane Paulo II mwaka 1985 kwa kufuata mang'amuzi yake nchini Polandi  ukaendelezwa na waandamizi wake, Papa Benedikto XVI  na Papa Fransisko.

Misa ya kumalizia adhimisho hilo mjini Manila, Ufilipino, mwaka 1995 ilihudhuriwa na watu milioni 5.

Tanbihi

Marejeo
 Yago de la Cierva, Communication on Church Events. The making of WYD Madrid 2011, Edusc, 2014.
 Juan Narbona, Daniel Arasa, Mass religious events as opportunities for tourism promotion. An analysis of users’ visits to the website of World Youth Day 2016 in Krakow, in Church, Communication and Culture 3 (2018), pp. 379-388.

Viungo vya nje

 Official World Youth Day website
 Vatican World Youth Day website
 WYD Lisbon 2022
 WYD Sydney 2008 
 WYD Kraków 2016
 WYD Panama 2019
 WYD page from United States Conference of Catholic Bishops 
 World Youth Day Photo Slideshows, Themesongs and Small Movie (English/Dutch/German) 

 
Papa Yohane Paulo II
Kanisa Katoliki
Sinodi ya maaskofu

Sinodi ya maaskofu (kwa Kiingereza: Synod of Bishops) katika Kanisa Katoliki leo ni mkutano maalumu unaofanyika mara kwa mara ili kumshauri Papa kwa niaba ya maaskofu wote duniani. 

Sinodi hiyo ina sekretarieti ya kudumu mjini Roma.

Papa Fransisko ameendelea sera za watangulizi wake wa kuongeza mamlaka na athari ya sinodi hiyo katika Kanisa lote. Kuanzia mwaka 2023 waumini kadhaa wasio maaskofu wala mapadri pia watakuwa na haki ya kupiga kura.

Tazama pia
 Urika wa maaskofu

Tanbihi

Vyanzo

 .
 Papa Paulo VI (15 Septemba 1965), hati Apostolica sollicitudo: 
 

Sinodi
Kanisa Katoliki
Odoo

Odoo ni programu yenye uwezo wa kufanya mambo mbalimbali kama vile biashara ya mtandao, malipo, akaunti, bohari, hesabu ya biadhaa, tovuti, n.k. Programu hii ina matoleo mawili, Community ambayo ni bure, na Enterprise ambayo inauzwa.

Jamii
Mwaka 2013, shirika lisilo la kiserikali Odoo Community Association  lilianzishwa ili kuimarisha maendeleo na matumizi ya programu hii.

Vitabu 
Vitabu kadhaa vimeandikwa kuhusu Odoo. some covering specific areas such as accounting or development.

Historia 
Mwanzilishi na mkurugenzi wa Odoo ni Fabien Pinckaers ambaye mwaka 2005 alitengeneza programu yake ya kwanza TinyERP. Miaka mitatu baadaye ilibadilishwa jina na kuitwa OpenERP.

Historia ya matoleo

Marejeo

Viungo vya nje 
Tovuti rasmi
Majadiliano kuhusu ubora na upungufu wa programu hii
Ushauri wa huduma za kuhifadhi programu

Kompyuta
WikiLeaks

WikiLeaks ni shirika la kimataifa lisilo la kiserikali linalochapisha habari za siri zinazofichuliwa na watu wasiojitambulisha (kwa Kiingereza: news leaks and classified media provided by anonymous sources). 

Tovuti yake, iliyofunguliwa na Sunshine Press mwaka 2006 huko Iceland , ina nyaraka milioni 10. 

Mwanzilishi wake ni Julian Assange. Toka mwaka 2018, Kristinn Hrafnsson ni mhariri wake mkuu.

Marejeo

Viungo vya nje
 Courage Foundation official website  An organization that supports whistleblowers and political prisoners 

Kompyuta
Mawasiliano
Rula

Rula (kutoka Kiingereza "ruler") ni kifaa kinachotumika kupima urefu. Kizio cha kawaida cha kupima urefu ni Mita (m). 

Hata hivyo, mita si kizio pekee cha kupima urefu, kuna vizio vingine kama vile Kilometa, sentimeta, Milimita na vilevile Maili n.k. ambayo hutumika kupika urefu.

Aina 
Rula hutengenezwa kwa aina mbalimbali na urefu tofauti. Baadhi ni za mbao, chuma au plastiki. Rula fupi ni bora kwa kuweka mfukoni, wakati nyingine ni ndefu kwa matumizi mbalimbali.

Historia 

Rula zilianza kutumika miaka mingi iliyopita. Ufito wa shaba wa kupimia wa kale kabisa ni wa mwaka 2650 KK na ulivumbuliwa na Mjerumani Eckhard Unger huko Nippur. 

Rula zilizotengenezwa kwa pembe ya ndovu zilitumiwa kwenye Ustaarabu wa Bonde la Indus kabla ya 1500 KK. Rula ya aina hii ilipatikana wakati wa uchimbaji huko Lothal (2400 KK) ikiwa na milimita 1.6.

Anton Ullrich alivumbua rula ya kukunja mwaka 1851. Frank Hunt alivumbua rula inayopindika mwaka 1902.

Faida za rula

1) hutumika kupima urefu wa kitu

2) hutumika katika kuchora

Marejeo

Vifaa
Mkoa wa Dodoma (DOA)

Mkoa wa Dodoma ulikuwa mmojawapo kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (D.O.A., Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

Mkoa huu ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 70,700. Ulianzishwa baada ya kujengwa kwa reli ya kati kwa kuunganisha sehemu za mikoa ya awali ya Mpwapwa na Kilimatinde. 

Makao makuu (kwa Kijerumani Bezirksamt) yalikuwepo Dodoma iliyoanzishwa mwaka 1910 kama kituo cha karakana kwenye reli iliyoanza kusafirisha abiria hadi hapo tangu 1 Novemba 1910. Ofisi ndogo ya mkoa (Bezirksnebenstelle) ilikuwepo Mpwapwa. Kombania ya 4 ya Jeshi la Ulinzi wa Koloni ilikaa Kilimatinde, kikosi kidogo Singida. 

Mkoa huu ulipakana na
 Mkoa wa Kondoa-Irangi (XVI kwenye ramani) upande wa kaskazini 
 Mkoa wa Tabora (XIV) upande wa kaskazini-magharibi
 Mkoa wa Bismarckburg (Kasanga - Ufipa) (XII) upande wa magharibi
 Mkoa wa Iringa (XX) upande wa kusini
 Mkoa wa Morogoro (V) upande wa mashariki

Mwaka 1913 kulikuwa na wakazi Waafrika 299,400 pamoja na Wazungu 117. 

Takwimu ya Wajerumani ilihesabu walowezi Wazungu 5 waliofuga ng'ombe 875, kondoo au mbuzi 248, nguruwe 1305 na punda 67. Kwa jumla km² 106 zilitawaliwa na walowezi wa makampuni ya Wazungu. Wenyeji Waafrika walikuwa na ng'ombe 392,250 kondoo na mbuzi 318,660 na punda 6,000.

Kabla ya 1914 yalikuwepo makampuni ya biashara ya kizungu 3 nje ya walowezi 9, halafu maduka au nakanuni 45 ya Wahindi na Waarabu.

Mikoa ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Mkoa wa Dodoma
Abdel Fattah Abdelrahman Burhan

Abdel Fattah Abdelrahman Burhan (kwa Kiarabu: عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان ʿabd al-fattāḥ ʿabd ar-raḥmān al-burhān) ni mwanajeshi kutoka nchini Sudan aliyekuwa mwenyekiti wa Halmashauri ya Kijeshi ya Mpito tarehe 14 Aprili 2019 baada ya kupinduliwa kwa rais rais Omar al-Bashir na kujiuzulu kwa jenerali Ibn Auf kutoka Halmashauri ya Mpito. Katika nafasi hii amekuwa hali halisi mkuu wa dola la Sudan..

Maisha ya awali
Burhan alizaliwa mnamo mwaka 1960 katika kijiji cha Gandatu upande wa kaskazini wa Khartoum. Burhan alisoma katika chuo cha kijeshi cha Sudan akaendelea pale Misri na Yordani. Ameoa ana watoto watatu.

Mwanajeshi
Alipanda ngazi jeshini katika vita za wenyewe kwa wenyewe kwenye Sudan Kusini, pia katika jimbo la Darfur. Aliendelea kuwa na vyeo vya uongozi katika jeshi na mwaka 2011 aliteuliwa kuwa mkuu wa jeshi la ardhi. Katika nafasi alisimamia pia vikosi vya Sudan vinavyoshiriki katika vita ya Saudia nchini Yemen tangu mwaka 2015. Mwezi wa Februari 2018 aliteuliwa na rais Bashir kuwa mkuu wa jeshi lote..

Mwenyekiti wa Halmashauri ya Kijeshi ya Mpito
Baada ya kuwa mwenyekiti wa halmasahuri ya kijeshi Burhan alitangaza kuwa lengo la halmashauri yake ni kurudisha serikali ya kikatiba na kiraia.

Tazama pia 
 Sudan

Marejeo 

Wanasiasa wa Sudan
Stratolaunch Roc

Stratolaunch Roc (ing. :en:Scaled Composites Stratolaunch "Roc") ni eropleni kubwa zaidi duniani tangu kuruka mara ya kwanza katika mwezi wa Aprili 2019.

Mfumo
Ndege hii imetengenezwa kwa kutumia ndege mbili za Boeing 747-400 ilhali injini, chumba cha rubani, magurudumu na haidroli za ndege hizi ilitumiwa. Ndege mpya ina upana mkubwa wa mabawa wa mita 117. Chini ya mabawa kuna sehemu mbili za pekee, na mzigo wa roketi utabebwa katikati chini ya mabawa.

Marubani hutumia chumba kwenye sehemu ya kulia, ilhali chumba cha rubani upande mwingine ni tupu.

Hata kama Stratolaunch Roc ni ndege kubwa duniani kufuatana na vipimo vyake, ndege ya  Antonov An-225 kutoka Ukraine inabeba mzigo ulio sawa.

Kurusha hewani
Ilijengwa na kampuni ya Stratolaunch Systems kwa kusudi la kubeba roketi zinazorushwa hewani na kulenga anga-nje. Mbinu huu unapunguza gharama kwa kurusha roketi kuanzia kimo cha mita 10,500.

Jina
Ilhali stratolaunch ni jina la kampuni, Roc ni kifupi cha "rocket carrier" na wakati huohuo mchezo wa neno maana katika fasihi ya Uarabuni na Ulaya ndege-dubwana Rok (pia Roc, Rokh au Rukh, ar. رُخّ rukh) alikuwa ndege mkubwa wa ajabu anbaye chakula chake kilikuwa tembo, pia aliweza kubeba jahazi pamoja na watu wake.

Marejeo

Viungo vya Nje

 
 
 
 
 
 

Usafiri wa hewani
Paul Rusesabagina

Paul Rusesabagina (alizaliwa Murama, Gitarama, Rwanda, 15 Juni 1954) ni raia wa Rwanda aliyekuwa meneja wa Hotel des Mille Collines mjini Kigali. Wakati wa mauaji ya kimbari ya Rwanda aliwalinda Wahutu na Watutsi waliokimbilia hoteli yake na hivyo kuokoa watu 1268 dhidi ya wanamgambo wa Interahamwe. 

Kazi wa Paul Rusesabagina ilikuwa msingi wa filamu ya “Hotel Rwanda” iliyofanyika mwaka 2004. Rusesabagina alionyeshwa na Don Cheadle, mwigizaji wa Marekani. 

Anaishi katika mji wa Brussels katika nchi ya Ubelgiji na mji wa San Antonio katika jimbo la Texas nchi ya Marekani. Yeye ana nyumba katika miji miwili. 

Rusesabagina alianza “Hotel Rwanda Rusesabagina Foundation” kupigania haki za binadamu duniani.

Kuzaliwa na Kazi 
Paul Rusesabagina alizaliwa katika mji wa Murama katika nchi ya Rwanda. Rusesabagina alikuwa na kaka na dada nane: baba yake alikuwa Mhutu na mama yake alikuwa Mtutsi. Rusesabagina alikwenda shule katika mji wa Gitwe na wakati alipokuwa na miaka 13, aliweza kuzungumza kwa Kiingereza na Kifaransa. Alioa mke wake wa kwanza mwaka 1967. Mwisho wa ujana wake, alitaka kuwa mchungaji. Hivyo, yeye na mke wake walihamia Kamerun aliposoma katika chuo cha theolojia.  

Mwaka 1978, yeye, mke wake, na watoto wake walirudi mji wa Kigali. Rusesabagina alipewa nafasi katika Hotel des Mille Collines akatumwa Uswisi na Brussels kusoma uongozi wa hoteli. Yeye na mke wake wa kwanza walitengana kwa sababu ya umbali. Miaka sita baadaye alikutana na Tatiana aliyekuwa muuguzi katika mji wa Ruhengeri. Paul alimuoa Tatiana miaka miwili baadaye. Tatiana alichukua watoto wa Paul na Paul na Tatiana baadaye walikuwa na mtoto pamoja, aliitwa Tresor.

Mwaka 1992 Rusesabagina alipandishwa cheo kuwa meneja mkuu katika “Diplomates Hotel”, mshirikia wa Hotel des Mille Collines.

Mauaji ya Kimbari 
Katika nchi ya Rwanda, wakati Paul alipopokea elimu huko Nairobi, Uswisi na Brussels, serikali ya Rais Juvénal Habyarimana ilikabiliwa na mashambulizi ya wanamgambo ya NRA chini ya Yoweri Museveni kwenye maeneo ya mpaka na Uganda. Kundi la NRA iliunganisha wakimbizi Watutsi pale Uganda na Wahutu wapinzani wa serikali. Uvumi ulioletwa na kituo cha redio RTLM ulisambazwa kuwa Watutsi walitaka kuua Wahutu wote. 

Tarehe 6 Aprili 1994, ndege ya Habyarimana ilipigwa na roketi kabla ya kutua kwenye uwanja wa ndege wa Kigali. Mara moja wanajeshi pamoja na viongozi wa Interharamwe waliamuru kuwaua Watutsi wote nchini pamoja na wapinzani wengine. Wakati vurugu ilipoanza, Rusesabagina alileta familia yake kwenye Hôtel des Mille Collines kwa usalama. Wakimbizi walijunga nao katika hoteli. 

Rusesabagina alifaulu kuzuia wanamgambo wa Interharamwe kuingia katika hoteli na kuua wageni wake hadi kufika kwa jeshi la NRA lililofukuza wanamgambo na mabaki ya serikali ya Habyarimana.

Rusesabagina pamoja na familia yake walikimbilia Tanzania na kutoka huko baadaye hadi Ubelgiji. Aliendelea kutishiwa hata ng'ambo, hivyo alihamia tena Marekani anapoishi.

Mnamo Septemba 2021, Paul Rusesabagina alihukumiwa kwa ugaidi, mwendesha mashtaka aliomba dhidi yake maisha yote.

Tanbihi 

Watu wa Rwanda
Vyakula vibadilishaji

Vyakula vibadilishaji (pia kujulikana kama vyakula vilivyoboreshwa) ni vyakula ambavyo vilitengenezwa kutokana na viumbehai ambao wamebadilishwa katika DNA kwa kutumia uhandisi wa maumbile. 

Mbinu za uhandisi huo zinahurusu kudhibiti sifa za maumbile ya hivyo vyakula viliyoboreshwa. Hii ni aina mojawapo ya kubadilisha maumbile, badala ya kuchagua uzalishaji au kuzaliwa kwa mabadiliko.

Duniani, kuna makubaliano ya kisayansi kwamba vyakula viliyoboreshwa visiwe na hatari kubwa zaidi kwa afya ya binadamu vikilinganishwa na vyakula vya asili, lakini, badala ya kuwasilisha vyakula viliyoboreshwa katika masoko, vinafaa kupimwa na vyakula vya asili na kushughulikia tofauti katika vyakula hivyo.

Historia
Vyakula vilivyoboreshwa vilianza na kuchagua mbegu au wanyama kuzaliana kwa sababu ya kupenda tabia za wanyama au vyakula hivyo, na wafugaji walitaka kuendeleza urithi za hizo tabia. Kuchagua uzalishaji kulianza vyakula vilivyoboreshwa, halafu katika miaka ya 1900, wanasayansi waligundua DNA na namna ya kubadilisha sehemu zake, hivyo walianza kutumia uhandisi wa maumbile badala ya kutumia uzazi wa kuchagua. Kutumia uhandisi wa maumbile ni bora kuliko uzazi wa kuchagua kwa sababu uzazi wa kuchagua hukua na tabia nyingine pamoja na tabia ambayo wafugaji walipenda. Lakini kwa sababu walifaa kuzalishwa na tabia zote, ilikuwa vigumu kutoa tabia ambazo hawakupenda. Lakini uhandisi wa maumbile huweza kutoa na kuongeza tabia zote ambazo wafugaji hupenda au hawapendi, bila kuzalishwa mara kwa mara hadi kupata viumbe kamili.

Mimea iliyoboreshwa katika nchi za Afrika Mashariki
Katika nchi za Afrika Mashariki, uhalali na udhibiti wa hali ya vyakula vilivyoboreshwa una tofauti kati ya nchi, kwa sababu nyingine hazitaki vyakula vibadilishaji, wakati nchi nyingine zinavikubali sana.

Katika idara ya kilimo katika nchi ya Kenya, watu wanapenda vyakula viliyoboreshwa kwa sababu nchi ya Kenya huleta uchumi wa kilimo kuliko nchi nyingine za Afrika Mashariki, pia huweza kulima vyakula vingi kutokana na uhandisi wa maumbile. Wanaweza kufanya hivyo kwa kubadili sehemu za DNA na hivyo wanaweza kutengeneza vyakula vinavyoweza kufanya vitu vingi. Kwa mfano, nafaka zinazohitaji maji saa zote, kwa msaada wa uhandisi wa maumbile, hazihitaji maji saa zote na wanaweza kukuza vyakula vizuri pia.

Mmea moja ambao ulibadilishwa ni pamba. Pamba katika nchi ya Kenya ni mmea mkuu kwa sababu watu wanapenda kutumia pamba kutengeneza nguo. Sasa hivi, kwa kubadilisha DNA katika pamba, pamba huweza kupinga magonjwa na wadudu wenye kuharibu mimea ya pamba.

Mimea mingine ambayo ilibadilishwa ni kahawa, mahindi, muwa, na chai. Hubadilishwa DNA za mimea kwa sababu wafugaji hawapendi kutumia dawa kuzuia wala mimea. Sasa hivi, badala ya kutumia dawa, wafugaji hutumia uhandisi wa maumbile kuwazuia na mimea haiharibu mazingira karibu nayo, lakini wadudu hawali mimea pia.

chakula
Biolojia
Uhandisi
Mkoa wa Kaskazini, Uganda

Mkoa wa Kaskazini ni mmoja wa mikoa (kwa Kiingereza: regions) minne ya Uganda. 

Wakati wa sensa ya mwaka 2014 Mkoa wa Kaskazini ulikuwa na wakazi 7,188,139. Sawa na mikoa mingine Mkoa wa Kaskazini hauna mamlaka ya kiutawala.

Watu wa Uganda Kaskazini
Kaskazini mwa Uganda hukaliwa hasa na wasemaji wa lugha za Kiniloti kama vile Kiacholi, Kikaramojong na Kilango. Kwenye wilaya zinazopakana na mto Naili au kuenea upande wa magharibi wa Naili wako pia wasemaji wa lugha za Kisudani.

Wilaya 
Mnamo mwaka 2019 mkoa huu ulikuwa na wilaya 32:

Viungo vya Nje 

 Google Map of the Northern Region of Uganda

Marejeo 

 
Mikoa ya Uganda
WorldCat

WorldCat ni jina la hazinadata kubwa zaidi duniani kuhusu vitabu vinavyopatikana katika maktaba elfu kadhaa kote duniani.

Jina
WorldCat ni kifupi cha "world catalogue" yaani orodha (ya vitabu) ya kimataifa.

Historia
Ilianzishwa mwaka 1967 wakati maktaba za jimbo la Ohio, Marekani ziliungana kuunda taasisi ya "Ohio Computer Library Center" (OCLC) kwa shabaha ya kupeana habari za vitabu vilivyopatikana katika maktaba za vyuo 54 vya Ohio. 

Tangu mwaka 1978 maktaba za majimbo mengine ya Marekani yalikubaliwa na jina kubadilishwa kuwa "Online Computer Library Center". 

Tangu mwaka 2002 kila maktaba duniani inaweza kujiunga na OCLC. Mwaka 2019 kulikuwa na maktaba wanachama 17,983 katika nchi 123 tofauti.

Huduma
Ukitafuta kitabu kwenye WorldCat itakupa majina ya maktaba wanachama ambamo kitabu hicho kinapatikana. Kama hakuna maktaba iliyo karibu yenye kitabu hicho unaweza kuazima kitabu (karatasi au online) kama maktaba yako ni mwanachama ya WolrdCat na kukubali kuazima kutoka maktaba nyingine.

WolrdCat inatoa pia nafasi ya kupata habari zinazohitajika kwa dondoo kwa kubofya "Cite/Export" (copy a citation).

Maktaba wanachama katika Afrika ya Mashariki

Kenya
(zote ziko Nairobi kama mahali pengine hapatajwi)
 Kenya Education Management Institute 
 Kenya Institute of Education 
 Kenya Institute of Management 
 Kenya Institute of Management, The 
 Kenya Maritime Authority , Mombasa
 Kenya Methodist University 
 Herufi House 
 Kenya National Library Services - Buruburu 
 Kenya Power & Lighting Co 
 Kenya School of Law

Tanzania
(zote ziko Dar es Salaam kama mahali pengine hapatajwi)
Family History Center,
 University of Dar Es Salaam 
 African Court on Human and Peoples' Rights
 Bank of Tanzania Training Institute Library 
 Hamilton Tutorial College 
 ILO Office In Dar es Salaam 
 Main Library; The Eastern Africa Statistical Training Centre 
 Millenium Academy, Nyamagana Mwanza
 Muhimbili University of Health and Allied Sciences 
 National Institute for Medical Research

Uganda
(zote ziko Kampala kama mahali pengine hapatajwi)
 Uganda Bible Institute, Mbarara
 Uganda Christian University, Mukono 
 Uganda Management Institute 
 Uganda Martyrs University  
 Jinja Uganda Family History Center, Jinja 
 Kampala Uganda Family History Center 
 Ministry of Finance, Planning and Economic Development Resource Centre 
 National Library of Uganda

Tanbihi

Marejeo ya Nje
 
 WorldCat Tovuti rasmi
 WorldCat Identities
   What is OCLC?

Hazinadata
Maktaba
Hazinadata

Hazinadata (kwa Kiingereza: database) ni mfumo wa kuhifadhi na kutunza idadi kubwa ya data, kwa kawaida data za kidijiti. Inatakiwa kuruhusu upatikanaji wa data au sehemu za data kwa ajili ya watumiaji na programu zinazotumia data hizo.  

Matumizi yake huendeshwa na injini ya hazinadata yaani programu ya kompyuta kuwekulia, kusahihisha na kufusia data zake.

Mfano sahili wa hazinadata ni orodha ya anwani yenye majina, anwani za makazi, za posta, za kazi pamoja na namba za simu, anwani za baruapepe, labda pia data za binafsi, kama vile tarehe ya kuzaliwa, majina ya familia n.k. jinsi watu wengi wanavyoitunza kwenye simu janja. Injini ya hazinadata inaweza kupanga data hizo kwa namna mbalimbali, kwa mfano kufuatana na eneo la makazi, kufuatana na umri, kazi, mwajiri au kwa namna nyingine. 

Data zinatunzwa leo hii kwa fomati ya kidijiti kwenye kompyuta. Zamani data zilihifadhiwa kwenye vitabu, orodha, faili ya kadi na kadhalika. Tathmini ya data hizo ilichukua muda mrefu. Hazinadata za kisasa zinazotunzwa kwenye kompyuta zinaruhusu kufanya tahmini ya data nyingi kwa muda mfupi.

 
Kompyuta
Wes Brown

Wesley Michael Brown (alizaliwa Oktoba 13, 1979) ni mwanamichezo wa Uingereza. Alicheza kama beki katika klabu ya soka ya Manchester United F.C. na klabu ya nchini India ijulikanayo kama Kerala Blasters.

Wesley alianza maisha yake ya soka alipojiunga na kituo cha kufundishia wachezaji wadogo cha Manchester United alipokua na umri wa  miaka 12 mnamo mwaka 1992.

Wachezaji mpira wa Uingereza
Kimasedonia

Kimasedonia (македонски јазик, makedonski jazik) ni moja kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya kinachozungumzwa zaidi katika nchi ya Masedonia Kaskazini. 

Kimasedonia ni moja katika Muungano wa Lugha za Balkan, ambao unajumlisha Kigiriki, Kibulgaria, Kiromania, Kialbania na Kitorlakia ambacho kina lafudhi ya lugha ya Kiserbokroatia. 

Kimasedonia kinafanana hasa na Kibulgaria, lakini pia na Kiserbokroatia, ambavyo vyote vina asili moja ya Kislavoni.

Wanaoongea Kimasedoniia ni watu milioni 2 hivi.

Lugha za Kislavoni
Lugha za Masedonia Kaskazini
Lugha za Bulgaria
Lugha za Ugiriki
Lugha za Serbia
Kiserbia

Kiserbia ni tawi la Kiserbokroatia, moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, linalozungumzwa na watu milioni 8.5 - 9.5, zaidi katika nchi ya Serbia. 

Kiserbia kilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kislovenia, Kikroatia na Kimasedonia.

Kufuatana na tofauti za utamaduni na madhehebu, Kiserbokroatia kinaandikwa kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia na kwa alfabeti ya Kikirili upande wa Mashariki katika eneo la Serbia.

Lugha za Kislavoni
Lugha za Kroatia
Lugha za Bosnia na Herzegovina
Lugha za Serbia
Lugha za Montenegro
Lugha za Hungaria
Lugha za Romania
Lugha za Slovakia
Lugha za Ucheki
Lugha za Kosovo
Lugha za Masedonia Kaskazini
Kislovenia

Kislovenia ni moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, kinachozungumzwa na watu milioni 2.5, zaidi katika nchi ya Slovenia. 

Kislovenia kilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kiserbia, Kikroatia, na Kimasedonia.

Lugha za Kislavoni
Lugha za Slovenia
Lugha za Kroatia
Lugha za Italia
Lugha za Hungaria
Lugha za Austria
Kibosnia

Kibosnia ni moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, kinachozungumzwa na watu milioni 2.5 - 3.5, zaidi katika nchi ya Bosnia na Herzegovina. 

Ni lugha rasmi ya nchi hiyo pamoja na lugha za Kiserbia na Kikroatia ambazo zinafanana nayo sana, ila ina maneno mengi zaidi ya mkopo kutoka Kiarabu, Kituruki na Kiajemi kwa msingi wa dini ya Kiislamu ya watumiaji wengi.

Lugha za Kislavoni
Lugha za Bosnia na Herzegovina
Lugha za Slovenia
Lugha za Kroatia
Lugha za Montenegro
Lugha za Kosovo
Lugha za Serbia
Lugha za Masedonia Kaskazini
Ovujo

Ovujo ni mji mkuu wa Wilaya ya Maracha-Terego (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Maracha-Terego
Moyo (mji)

Moyo ni makao makuu ya Wilaya ya Moyo (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 12,100 (2020).

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Moyo
Njeru

Njeru ni mji mkubwa wa Wilaya ya Buikwe (Mkoa wa Kati) nchini Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 81,052 (2014).

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Tanbihi

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Buikwe
Agago

Agago ni mji mkuu wa Wilaya ya Agago (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Agago
Alebtong

Alebtong ni mji mkuu wa Wilaya ya Alebtong (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni 15,100 (2013).

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Alebtong
Amudat

Amudat ni mji mkuu wa Wilaya ya Amudat (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda. 

Wakazi wake ni 1,900.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Amudat
Kole

Kole ni mji mkuu wa Wilaya ya Kole (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Kole
Lamwo

Lamwo ni mji mkuu wa Wilaya ya Lamwo (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Lamwo
Napak

Napak ni mji mkuu wa Wilaya ya Napak (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda. 

Wakazi wake ni 5,278 (2014).

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Napak
Nwoya

Nwoya ni mji mkuu wa Wilaya ya Nwoya (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Nwoya
Otuke

Otuke ni mji mkuu wa Wilaya ya Otuke (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda.

Tazama pia 
 Orodha ya miji ya Uganda

Viungo vya nje

Miji ya Uganda
Wilaya ya Otuke
Paoneaanga pa Mount Palomar

Paoneaanga pa Mount Palomar ni kituo cha kuangalilia nyota kinachopatikana kwenye kimo cha mita 1706 juu ya milima ya Palomar takriban kilomita 80 upande wa kaskazini wa San Diego kwenye jimbo la Kalifornia, Marekani.

Paoneaanga hapo palikuwa maarufu kwa sababu kuna darubiniakisi yenye kioo parabola cha kipenyo cha mita 5 (inchi 200). Katika miaka ya 1948 hadi 1975 hiyo ilikuwa darubini kubwa kuliko zote duniani. Kioo parabola chake kina uzito wa tani 13, darubini yote ina tani 400.

Darubini hii inaitwa "Hale Telescope" kwa heshima ya George Hale aliyeunda kituo cha Munt Palomar. Iliwezesha wanaastronomia kugundua violwa vya mbali sana pamoja na kuonyesha nyota ndani ya galaksi. Maelfu ya asteroidi zilitambuliwa ka kutumia darubini ya mt Palomar. Vilevile magimba katika Ukanda wa Kuiper yalitambuliwa pamoja na sayari kibete Makemake.

Marejeo

Paoneaanga
California