LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Madina

Madina (pia: Medina; kwa Kiarabu: المدينة المنورة madinat-ul-munawwara yaani mji ulioangazwa) ni mji wa Saudia ya magharibi takriban km 320 kaskazini kwa Makka. Unaheshimiwa na kutembelewa na Waislamu kwa sababu ni mahali pa kuzikwa kwa Mtume Muhammad. Kumbe ni marufuku kwa wasio Waislamu wasiingie sawa na Makka.

Madina ina wakazi mnamo 900,000. Jina asilia ya mji lilikuwa Yathrib. Neno "madina" lamaanisha "mji". 

Madina ina nafasi muhimu katika imani ya Kiislamu. Kufuatana na mapokeo ya Kiislamu Muhammad alifika huko mwaka 622 kwa njia ya hijra alipoondoka Makka kwa sababu ya upinzani dhidi yake.

Yathrib alipokewa vizuri na kuwa kiongozi wa kisiasa pamoja na kiongozi wa kiroho. Ndipo jina la "madinat-un-Nabii" (mji wa Mtume) lilianza kutumiwa. 

Kwa kawaida huhesabiwa kuwa mji mtakatifu wa pili katika Uislamu baada ya Makka. Kuna msikiti wa Mtume penye kaburi la Muhammad mahali panapoaminiwa ni mahali pa nyumba yake alipoaga dunia. Kando yake kuna makaburi ya wenzake Muhammad. 

Uislamu
Miji ya Saudia
Safu ya Ruwenzori

Safu ya Ruwenzori (pia: Rwenzori) ni eneo la milima katika Afrika ya Kati kwenye mpaka wa Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mlima wa juu ni Pic Marguerite (Mlima Stanley) wenye kimo cha mita 5,109 juu ya UB. Mingine ni mlima Speke (m 4,890), mlima Baker (m 4,844), mlima Emin (m 4,798), mlima Gessi (m 4,715) na mlima Luigi di Savoia (m 4,627).

Baada ya Kilimanjaro na mlima Kenya, Ruwenzori ni mlima mkubwa wa tatu barani Afrika. Pamoja na hiyo miwili ndiyo milima pekee yenye barafuto za kudumu kwenye bara hilo.

Huaminiwa ya kwamba Rwenzori ni ile "Milima ya Mwezi" iliyotajwa katika taarifa za Klaudio Ptolemaio zamani za Misri ya Kale.

Tazama pia
Orodha ya milima ya Uganda
Orodha ya milima ya Afrika
Orodha ya milima

Milima ya Afrika
Milima ya Uganda
Milima ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Papa Klementi VI

Papa Klementi VI (takriban 1291 – 6 Desemba 1352) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/19 Mei 1342 hadi kifo chake. Alitokea Maumont, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Pierre Roger.

Alimfuata Papa Benedikto XII akiwa Papa wa nne aliyetawala kutoka mji wa Avignon (leo nchini Ufaransa) akafuatwa na Papa Innocent VI.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Klementi VI katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1291
Waliofariki 1352
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Benedikto XII

Papa Benedikto XII. O.Cist. (miaka ya 1280 – 25 Aprili 1342) alikuwa Papa kuanzia tarehe 20 Desemba 1334/8 Januari 1335 hadi kifo chake. Alitokea Saverdun, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Jacques Fournier.

Alimfuata Papa Yohane XXII akafuatwa na Papa Klementi VI.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Benedikt XII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1280
Waliofariki 1342
Wamonaki
Wabenedikto
Wasitoo
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Yohane XXII

Papa Yohane XXII (takriban 1249 – 4 Desemba 1334) alikuwa Papa kuanzia mwaka 1316 hadi kifo chake. Alichaguliwa tarehe 7 Agosti 1316, na kuvishwa taji tarehe 5 Septemba mwaka uleule katika mji wa Lyon. Alitokea Cahors, Ufaransa.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Jacques Duèse.

Alimfuata Papa Klementi V akafuatwa na Papa Benedikto XII.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Yohane XXII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1249
Waliofariki 1334
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Klementi V

Papa Klementi V (1264 – 20 Aprili 1314) alikuwa Papa kuanzia tarehe 5 Juni/14 Novemba 1305 hadi kifo chake. Alitokea Villandraut, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Bertrand de Got.

Alimfuata Papa Benedikto XI akafuatwa na Papa Yohane XXII.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Klementi V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1264
Waliofariki 1314
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Benedikto XI

Papa Benedikto XI, O.P. (1240 – 7 Julai 1304) alikuwa Papa kuanzia tarehe 22/27 Oktoba 1303 hadi kifo chake. Alitokea Treviso, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Nicola wa Boccasio. 

Alimfuata Papa Bonifasi VIII akafuatwa na Papa Klementi V.

Tarehe 24 Aprili 1736 Papa Klementi XII alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Benedikto XI katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1240
Waliofariki 1304
Wadominiko
Papa
Wenye heri wa Italia
Papa Boniface VIII

Papa Boniface VIII (takriban 1235 – 11 Oktoba 1303) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Desemba 1294/23 Januari 1295 hadi kifo chake. Alitokea Anagni, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Benedetto Caetani.

Alimfuata Papa Selestini V akafuatwa na Papa Benedikto XI.

Ndiye aliyeanzisha jubilei katika Kanisa Katoliki (1300).

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Boniface VIII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1235
Waliofariki 1303
Papa
Watu wa Italia
Papa Celestino V

Papa Celestino V, O.S.B. (1215 – 19 Mei 1296) alikuwa Papa kuanzia tarehe 5 Julai/29 Agosti 1294 hadi 13 Desemba 1294. Alitokea Molise, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Pietro Angelerio wa Morrone. Baada yake hakuna tena Papa aliyejichagulia jina la Celestino.

Alimfuata Papa Nikolasi IV baada ya miaka miwili ya pengo, akichaguliwa kutokana na umri wake mkubwa na sifa ya utakatifu na utendaji miujiza. 

Ni maarufu kwa kuwa mwaka uleule alijiuzulu kwa kujitambua hawezi Upapa  ili arudi kuishi maisha ya upwekeni kama mmonaki (mwaka 1244 alikuwa ameanzisha shirika la Waselestini, tawi la Wabenedikto). Lakini Papa Bonifasi VIII aliyemfuata alimfunga akafuta karibu maamuzi yake yote. 

Alitangazwa na Papa Klementi V kuwa mtakatifu tarehe 5 Mei 1313. 

Sikukuu yake ni tarehe 19 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 

Kuhusu Papa Celestino V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki
A short video outlining the life of Pope Celestine V.
Pictures of Pope Benedict XVI's visit to the tomb of Celestine V 

Waliozaliwa 1215
Waliofariki 1296
Wamonaki
Wabenedikto
Wakaapweke
Watawa waanzilishi
Papa
Watakatifu wa Italia
Papa Nikolasi IV

Papa Nikolasi IV, O.F.M. (30 Septemba 1227 – 4 Aprili 1292) alikuwa Papa kuanzia tarehe 22 Februari 1288 hadi kifo chake. Alitokea Lisciano, Ascoli Piceno, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Girolamo Masci. Alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, halafu mkuu wake kama mwandamizi wa Bonaventura wa Bagnoregio.

Alimfuata Papa Honori IV akafuatwa na Papa Selestini V.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje
Kuhusu Papa Nikolasi IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1227
Waliofariki 1292
Wafransisko
Papa
Watu wa Italia
Papa Honorius IV

Papa Honorius IV (takriban 1210 – 3 Aprili 1287) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2 Aprili/20 Mei 1285 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giacomo Savelli. 

Alimfuata Papa Martino IV akafuatwa na Papa Nikolasi IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje
Kuhusu Papa Honorius IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1210
Waliofariki 1287
Papa
Watu wa Italia
Papa Martin IV

Papa Martin IV (takriban 1210 – 29 Machi 1285) alikuwa Papa kuanzia tarehe 22 Februari/23 Machi 1281 hadi kifo chake. Alitokea Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Simon de Brie (au Brion au Mainpincien).

Alimfuata Papa Nikolasi III akafuatwa na Papa Honori IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Martin IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1210
Waliofariki 1285
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Nikolasi III

Papa Nikolasi III (1210/1220 – 22 Agosti 1280) alikuwa Papa kuanzia tarehe 25 Novemba/26 Desemba 1277 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovanni Gaetano Orsini.

Alimfuata Papa Yohane XXI akafuatwa na Papa Martino IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Nikolasi III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa karne ya 13
Waliofariki 1280
Papa
Watu wa Italia
Papa Yohane XXI

Papa Yohane XXI (1215 – 20 Mei 1277) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13 Septemba 1276 hadi kifo chake. Alitokea Lisbon, Ureno. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Pedro Julião au Pedro Hispano.

Alimfuata Papa Adriano V akafuatwa na Papa Nikolasi III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Marejeo
 Maxwell-Stuart, P. G. Chronicle of the Popes: The Reign-by-Reign Record of the Papacy from St. Peter to the Present, Thames & Hudson, 2002, p. 119. ISBN 0-500-01798-0.

Viungo vya nje 

Kuhusu Papa Yohane XXI katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1215
Waliofariki 1277
Papa
Watu wa Ureno
Papa Adrian V

Papa Adrian V (takriban 1205 – 18 Agosti 1276) alikuwa Papa kuanzia tarehe 12 Julai 1276 hadi kifo chake. Alitokea Genova, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Ottobuono Fieschi.

Alimfuata Papa Inosenti V akafuatwa na Papa Yohane XXI.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Adrian V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1205
Waliofariki 1276
Papa
Watu wa Italia
Papa Innocent V

Papa Innocent V, O.P. (takriban 1225 – 22 Juni 1276) alikuwa Papa kuanzia tarehe 21 Januari/22 Februari 1276 hadi kifo chake. Alitokea Savoie, leo nchini Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Pierre de Tarentaise. Alikuwa mtawa wa shirika la Wahubiri.

Alimfuata Papa Gregori X akafuatwa na Papa Adrian V.

Tarehe 9 Machi 1898 Papa Leo XIII alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Innocent V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1225
Waliofariki 1276
Wadominiko
Papa
Wenye heri wa Ufaransa
Papa Gregori X

Papa Gregori X (takriban 1210 – 10 Januari 1276) alikuwa Papa kuanzia 1 Septemba 1271/27 Machi 1272 hadi kifo chake. Alitokea Piacenza, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Tebaldo Visconti. Uchaguzi wake ulichukua muda mrefu kuliko zote (miaka mitatu).

Alimfuata Papa Klementi IV akafuatwa na Papa Inosenti V.

Tarehe 8 Julai 1673 Papa Klementi XI alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake hadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Gregori X katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1210
Waliofariki 1276
Wafransisko
Papa
Wenye heri wa Italia
Papa Klementi IV

Papa Klementi IV (23 Novemba mwaka usiojulikana – 29 Novemba 1268) alikuwa Papa kuanzia tarehe 5/22 Februari 1265 hadi kifo chake. Alitokea Saint-Gilles, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gui Foulques.

Alimfuata Papa Urbano IV akafuatwa na Papa Gregori X.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Klementi IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1268
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Urban IV

Papa Urban IV (takriban 1195 – 2 Oktoba 1264) alikuwa Papa kuanzia tarehe 29 Agosti/4 Septemba 1261 hadi kifo chake. Alitokea Troyes, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Jacques Pantaléon.

Alimfuata Papa Aleksanda IV akafuatwa na Papa Klementi IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Urban IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1195
Waliofariki 1264
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Alexander IV

Papa Alexander IV (takriban 1199 – 25 Mei 1261) alikuwa Papa kuanzia tarehe 12/20 Desemba 1254 hadi kifo chake. Alitokea Jenne, Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Rinaldo. Alikuwa mpwa wa Papa Gregori IX.

Alimfuata Papa Inosenti IV akafuatwa na Papa Urbano IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje
Kuhusu Papa Alexander IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1199
Waliofariki 1261
Papa
Watu wa Italia
Papa Innocent IV

Papa Innocent IV (1180/1190 – 7 Desemba 1254) alikuwa Papa kuanzia tarehe 25/28 Juni 1243 hadi kifo chake. Alitokea Genova, Liguria, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Sinibaldo Fieschi.

Alimfuata Papa Selestini IV akafuatwa na Papa Aleksanda IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Innocent IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa karne ya 12
Waliofariki 1254
Papa
Watu wa Italia
Papa Celestino IV

Papa Celestino IV (alifariki 10 Novemba 1241) alikuwa Papa kuanzia tarehe 25/28 Oktoba 1241 hadi kifo chake. Alitokea Milano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Goffredo da Castiglione. Alikuwa mpwa wa Papa Urban III. 

Alimfuata Papa Gregori IX akafuatwa na Papa Inosenti IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Kuhusu Papa Celestino IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1241
Papa
Watu wa Italia
Papa Gregori IX

Papa Gregori IX (takriban 1143 – 22 Agosti 1241) alikuwa Papa kuanzia tarehe 19/21 Machi 1227 hadi kifo chake. Alitokea Anagni, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Ugolino wa Segni.

Alimfuata Papa Honori III akafuatwa na Papa Selestini IV.

Rafiki wa Fransisko wa Asizi, alifanywa kardinali mlinzi wa shirika la Ndugu Wadogo akatabiriwa naye Upapa.

Baada ya utabiri kutimia, ndiye aliyemtangaza mtakatifu huko Assisi mwaka 1228.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Gregori IX katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1143
Waliofariki 1241
Papa
Watu wa Italia
Papa Honorius III

Papa Honorius III (1148 – 18 Machi 1227) alikuwa Papa kuanzia tarehe 18/24 Julai 1216 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Cencio Savelli.

Alimfuata Papa Inosenti III akafuatwa na Papa Gregori IX.

Ndiye aliyethibitisha Kanuni ya Ndugu Wadogo iliyotungwa na Fransisko wa Asizi kwa ajili ya shirika lake (29 Novemba 1223).

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Honorius III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1148
Waliofariki 1227
Papa
Watu wa Italia
Papa Innocent III

Papa Innocent III (takriban 1161 – 16 Julai 1216) alikuwa Papa kuanzia tarehe 8 Januari/22 Februari 1198 hadi kifo chake. Alitokea Gavignano, Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lotario de' Conti di Segni.

Alimfuata Papa Selestini III akafuatwa na Papa Honori III.

Ndiye aliyefikia kilele cha mamlaka ya Papa katika siasa.

Ndiye pia aliyemkubalia kwa sauti Fransisko wa Asizi afuate wito wake wa kuhubiri toba kadiri ya Kanuni ya Ndugu Wadogo.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Innocent III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1161
Waliofariki 1216
Papa
Watu wa Italia
Papa Celestino III

Papa Celestino III (takriban 1106 – 8 Januari 1198) alikuwa Papa kuanzia tarehe 10/14 Aprili 1191 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giacinto Bobone.

Alimfuata Papa Klementi III akafuatwa na Papa Innocent III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Celestino III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1106
Waliofariki 1198
Papa
Watu wa Italia
Papa Klementi III

Papa Klementi III (alifariki mnamo Machi 1191) alikuwa Papa kuanzia tarehe 19/20 Desemba 1187 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Paulo Scolari.

Alimfuata Papa Gregori VIII akafuatwa na Papa Selestini III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Klementi III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1191
Papa
Watu wa Italia
Papa Gregori VIII

Papa Gregori VIII (takriban 1100 – 17 Desemba 1187) alikuwa Papa kuanzia tarehe 21/25 Oktoba 1187 hadi kifo chake. Alitokea Benevento, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Alberto wa Morra.

Alimfuata Papa Urbano III akafuatwa na Papa Klementi III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Gregori VIII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1100
Waliofariki 1187
Papa
Watu wa Italia
Papa Urban III

Papa Urban III (alifariki 20 Oktoba 1187) alikuwa Papa kuanzia tarehe 25 Novemba/1 Desemba 1185 hadi kifo chake. Alitokea Milano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Uberto Crivelli.

Alimfuata Papa Lucius III akafuatwa na Papa Gregori VIII.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Urban III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1187
Papa
Watu wa Italia
Papa Lucius III

Papa Lucius III (1097 – 25 Septemba 1185) alikuwa Papa kuanzia tarehe 1/6 Septemba 1181 hadi kifo chake. Alitokea Lucca, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Ubaldo Allucingoli.

Alimfuata Papa Aleksanda III akafuatwa na Papa Urbano III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Lucius III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1097
Waliofariki 1185
Papa
Watu wa Italia
Papa Alexander III

Papa Alexander III (1100/1105 – 30 Agosti 1181) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/20 Septemba 1159 hadi kifo chake. Alitokea Siena, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Rolando Bandinelli.

Alimfuata Papa Adriano IV akafuatwa na Papa Lucius III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Alexander III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1181
Papa
Watu wa Italia
Luvironza

Luvironza ni jina la mlima mkubwa wa Burundi na pia jina la mto wenye chanzo chake huko mlimani. 

Mlima Luvironza una kimo cha m 2,700 juu ya UB uko kilomita 45 upande wa mashariki wa Ziwa Tanganyika. 

Mto Luvironza unaanza hapo ambapo hutazamwa kuwa ni chanzo cha mbalizaidi cha Nile. Mto huu una mwendo wa km 110 hadi kuishia katika mto Ruvuvu ambao ni tawimto la Kagera. Tahajia nyingine ya jina lake ni Mto Ruvyironza.

Milima ya Afrika
Milima ya Burundi
331 KK

Makala hii inahusu mwaka 331 KK (kabla ya Kristo).

Matukio

Misri 
 Januari: Mji wa Aleksandria unaundwa na Aleksander Mkuu 
 1 Oktoba - Alexander Mkuu ashinda jeshi la Uajemi kwenye mapigano ya Gaugamela; mfalme mkuu Dareios III apaswa kutoroka, Aleksander aingia Babeli

Waliozaliwa

Waliofariki 

Karne ya 4 KK
Altiplano

Altiplano (Kihispania: tambarare ya juu) ni jina la nyanda za juu katika milima ya Andes ya Peru na Bolivia.

Ni tambarare kati ya safu za milima za "Cordillera Oriental" (safu ya mashariki) na "Cordillera Occidental" (safu ya magharibi). 
Altiplano iko kwenye kimo cha takriban mita 3,600 hadi 4,000 juu ya UB. Eneo lake ni 170,000 km². 

Tambarare hii haina mito inatoka nje kwenda bahari. Maji yote yabakai hapa na kupotea tena kwa njia ya usimbishaji. Gimba kubwa la maji ni ziwa la Titicaca mpakani wa Peru na Bolivia upande wa kaskazini wa Altiplano.

Hali ya hewa ni baridi na yabisi.

Viungo vya Nje
  Photos of the Altiplano 

Bolivia
Chile
Jiografia ya Amerika Kusini
Titicaca (ziwa)

Ziwa Titicaca liko kwenye Altiplano ya Andes kati ya Peru na Bolivia. 

Ni ziwa kubwa la pili katika Amerika Kusini lenye eneo la kilomita za mraba 8,372. Liko kwenye kimo cha mita 3,809 juu ya UB. Maji yake yana kina cha mita 105, Hivyo ni ziwa la juu duniani lenye usafiri wa meli ndogo; kuna pia manowari ya jeshi la majini.

Mito 25 inaingia ziwani. Kuna visiwa vingi.

Picha za Titicaca 

Maziwa ya Peru
Maziwa ya Bolivia
Funguvisiwa la Britania

Funguvisiwa la Britania ni kundi la visiwa vya Ulaya ya kaskazini-magharibi. 

Jumla ni visiwa zaidi ya 6,000 vyenye eneo la km² 315,134, lakini ni hasa visiwa viwili vikubwa, vichache vya wastani na vingi vidogo.

Visiwa vikubwa ni hasa:
 kisiwa cha Britania (km² 229,850) chenye nchi za Uingereza, Uskoti na Welisi
 kisiwa cha Ueire (km² 84,421) chenye nchi za Ueire na Eire ya Kaskazini ambayo pamoja na Britania ni sehemu ya Ufalme wa Muungano 

Visiwa vidogo kiasi ni:
 Man
 Wight

Wakazi ni 71,881,243 (2018).

Visiwa vya Atlantiki
Jiografia ya Ulaya
Ufalme wa Muungano
Ireland
MGIMO

Chuo Kikuu cha Moskva cha Mahusiano ya Kimataifa cha Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi (Kirusi: Московский государственный институт международных отношений (Университет) МИД России MGIMO MID) ni chuo kikuu kimojawapo mjini Moskva katika Urusi. 

Kimeanzishwa mwaka 1943 kikiwa ni kitivo cha Chuo Kikuu cha Taifa cha Moskva (Moscow State University - MSU), mwaka 1944 kikapata hadhi ya chuo kikuu. 

Kwa sasa zaidi ya wanafunzi 4500 wanasoma huko, wakiwemo wageni. Jumla ya vitivo ni 12. Masomo yanayopewa ni pamoja na udiplomasia, uchumi wa dunia, uandishi habari, utembezi, sheria ya kimataifa n.k.

Viungo vya Nje 
 Tovuti rasmi: http://www.mgimo.ru 
 Tovuti ya Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi:
http://www.mid.ru

Vyuo vya Urusi
Papa Adrian IV

Papa Adrian IV, Can.Reg. (takriban 1100 – 1 Septemba 1159) alikuwa Papa kuanzia tarehe 4/5 Desemba 1154 hadi kifo chake. Alitokea Hertfordshire, Uingereza. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Nicholas Breakspear. Ni Mwingereza pekee aliyepata kuwa Papa.

Alimfuata Papa Anastasio IV akafuatwa na Papa Alexander III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Adrian IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1100
Waliofariki 1159
Wakanoni
Papa
Watu wa Uingereza
Papa Anastasio IV

Papa Anastasio IV (alifariki 3 Desemba 1154) alikuwa Papa kuanzia tarehe 12 Julai 1153 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Corrado wa Suburra.

Alimfuata Papa Eugenio III akafuatwa na Papa Adriano IV.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Anastasio IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1154
Papa
Watu wa Italia
Papa Eugenio III

Papa Eugenio III, O.Cist. (alifariki 8 Julai 1153) alikuwa Papa kuanzia tarehe 15/18 Februari 1145 hadi kifo chake . Alitokea Pisa, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Bernardo dei Paganelli di Montemagno.

Alimfuata Papa Lucius II akafuatwa na Papa Anastasio IV.

Tarehe 28 Desemba 1872 Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Eugenio III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1153
Wamonaki
Wabenedikto
Wasitoo
Papa
Wenye heri wa Italia
Papa Lucius II

Papa Lucius II (alifariki 15 Februari 1145) alikuwa Papa kuanzia tarehe 12 Machi 1144 hadi kifo chake. Alitokea Bologna, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gerardo Caccianemici dal Orso.

Alimfuata Papa Selestini II akafuatwa na Papa Eugenio III.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Lucius II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1145
Papa
Watu wa Italia
Papa Celestino II

Papa Celestino II (alifariki 8 Machi 1144) alikuwa Papa kuanzia tarehe 26 Septemba/3 Oktoba 1143 hadi kifo chake. Alitokea Città di Castello, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Guido.

Alimfuata Papa Inosenti II akafuatwa na Papa Lucius II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Selestini II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1144
Papa
Watu wa Italia
Papa Innocent II

Papa Innocent II (alifariki 24 Septemba 1143) alikuwa Papa kuanzia tarehe 14/23 Februari 1130 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gregorio Papareschi.

Alimfuata Papa Honori II akafuatwa na Papa Selestini II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Innocent II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliofariki 1143
Papa
Watu wa Italia
Papa Honorius II

Papa Honorius II (takriban 1036 – 13/14 Februari 1130) alikuwa Papa kuanzia tarehe 15/21 Desemba 1124 hadi kifo chake. Alitokea Fiagnano, Imola, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lamberto Scannabecchi.

Alimfuata Papa Kalisti II akafuatwa na Papa Inosenti II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Honori II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1036
Waliofariki 1130
Papa
Watu wa Italia
Papa Callixtus II

Papa Callixtus II (alifariki 13/14 Desemba 1124) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2/9 Februari 1119 hadi kifo chake. Alitokea Burgundy, leo nchini Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Guy wa Burgundy.

Alimfuata Papa Gelasio II akafuatwa na Papa Honori II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Callixtus II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa karne ya 11
Waliofariki 1124
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Gelasio II

Papa Gelasio II, O.S.B. (alifariki 29 Januari 1119) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Januari au 10 Machi 1118 hadi kifo chake. Alitokea Gaeta, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovanni Caetani au Coniulo.

Alikuwa mmonaki wa Wabenedikto wa Monte Cassino (Italia).

Alimfuata Papa Paskali II akafuatwa na Papa Callixtus II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje 
Papa Gelasio II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa karne ya 11
Waliofariki 1119
Wamonaki
Wabenedikto
Papa
Watu wa Italia
Papa Paskali II

Papa Paskali II, O.S.B. (alifariki 21 Januari 1118) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13/14 Agosti 1099 hadi kifo chake. Alitokea Bleda au Galeata, Forlì, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Ranierius.

Alimfuata Papa Urbano II akafuatwa na Papa Gelasio II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Paskali II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa karne ya 11
Waliofariki 1118
Wamonaki
Wabenedikto
Papa
Watu wa Italia
Kiwelisi

Kiwelisi (kwa lugha hiyo: Cymraeg; kwa Kiingereza "Welsh") ni kati ya lugha ya Kiselti ya nchi ya Welisi jirani na Uingereza kwenye kisiwa cha Britania. 

Idadi ya wasemaji hukadiriwa kuwa kati ya watu 500,000 na 750,000.

Leo hi ndiyo lugha ya Kiselti yenye wasemaji wengi. Katika Welisi ni lugha rasmi pamoja na Kiingereza. 

Kiwelisi kimejulikana kwa kuwa na majina marefu sana, kwa mfano Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (sauti ya jina hili lasikika hapa) ambalo ni jina la kituo cha reli kwenye kisiwa cha Anglesey.

Lugha za Kihindi-Kiulaya
Lugha za Kiselti
Lugha za Ufalme wa Muungano
Lugha za Welisi
Ngazija

Ngazija au Grande Comore (Kifaransa: "Komori Kuu") ni kisiwa kikubwa cha funguvisiwa ya Komori ambayo ni nchi ya visiwani katika Bahari Hindi. Ngazija ni jimbo la kujitawala lenye rais na serikali yake katika shirikisho la Komori.

Eneo la kisiwa ni 1012.9 km². Umbali wake na pwani la Afrika bara ni kilomita 400 hadi Msumbiji. Kijiolojia ni kisiwa changa kushinda visiwa vingine vya Komori. Mlima mkubwa ni volkeno hai ya mlima Karthala mwenye kina cha 2361 m juu ya UB.  Eneo kubwa kwenye kaskazini halifai kwa kilimi kwa sababu ni mawemawe tu bila maji. 

Kwenye mitelemko ya tako la kisiwa chini ya bahari kuna samaki za pekee za gombessa (jenasi latimeria) zinazotazamiwa kuwa kiungo kati ya samaki na wanyama wa nchi kavu. 

Kuna takriban wakazi lakhi tatu na nusu. Mji mkuu ni Moroni ambao ni pia mji mkuu wa kitaifa.

Visiwa vya Afrika
Visiwa vya Bahari ya Hindi
Komori
Papa Urban II

Papa Urban II, O.S.B. (1042 – 29 Julai 1099) alikuwa Papa kuanzia tarehe 12 Machi 1088 hadi kifo chake. Alitokea Chatillon-sur-Marne, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Odo wa Lagery.

Alimfuata Papa Vikta III akafuatwa na Papa Paskali II.

Papa Leo XIII alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Urbano II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1042
Waliofariki 1099
Wamonaki
Wabenedikto
Papa
Wenye heri wa Ufaransa
Papa Viktor III

Papa Viktor III, O.S.B. (takriban 1026 – 16 Septemba 1087) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Mei 1086 au 9 Mei 1087 hadi kifo chake. Alitokea Benevento, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Dauferius (Desiderius).

Alimfuata Papa Gregori VII akafuatwa na Papa Urbano II.

Papa Leo XIII alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Viktor III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1026
Waliofariki 1087
Wamonaki
Wabenedikto
Papa
Wenye heri wa Italia
Papa Alexander II

Papa Alexander II (21 Aprili 1073) alikuwa Papa kuanzia tarehe 30 Septemba au 1 Oktoba 1061 hadi kifo chake. Alitokea Baggio, Milano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Anselmo.

Alimfuata Papa Nikolasi II akafuatwa na Papa Gregori VII.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Alexander II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1073
Watu wa Italia
Papa Nikolasi II

Papa Nikolasi II (alifariki 27 Julai 1061) alikuwa Papa kuanzia mwezi Desemba 1058 au tarehe 24 Januari 1059 hadi kifo chake. Alitokea Burgundy, leo nchini Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gérard de Bourgogne.

Alimfuata Papa Stefano IX akafuatwa na Papa Alexander II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Nikolasi II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1061
Watu wa Ufaransa
Papa Stefano IX

Papa Stefano IX, O.S.B. (takriban 1020 – 29 Machi 1058) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2/3 Agosti 1057 hadi kifo chake. Alitokea Lorraine, leo nchini Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Frederic de Lorraine.

Alimfuata Papa Vikta II akafuatwa na Papa Nikolasi II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Stefano IX katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Waliozaliwa 1020
Waliofariki 1058
Wamonaki
Wabenedikto
Papa
Watu wa Ufaransa
Papa Viktor II

Papa Viktor II (takriban 1018 – 28 Julai 1057) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13 Aprili 1055 hadi kifo chake. Alitokea Swabia, Bavaria, Ujerumani. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Gebhard wa Calw, Tollenstein na Hirschberg.

Alimfuata Papa Leo IX akafuatwa na Papa Stefano IX.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Viktor II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliozaliwa 1018
Waliofariki 1057
Watu wa Ujerumani
Papa Leo IX

Papa Leo IX (21 Juni 1002 – 19 Aprili 1054) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2 au 12 Februari 1049 hadi kifo chake. Alitokea Alsace, leo nchini Ufaransa.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Bruno wa Eguisheim-Dagsburg. 

Alimfuata Papa Damaso II akafuatwa na Papa Viktor II.

Akielekea Roma kwa ajili ya kutawazwa, alikutana na abati Hugo wa Cluny na kumchukua mmonaki Hildebrando ambaye akaja kuwa Papa Gregori VII.

Alikuwa Papa bora kutoka Ujerumani katika Karne za Kati, akijitahidi kupambana na maovu ya wakati ule, ingawa kutokana na utawala wake lilitokea farakano na Kanisa la Kigiriki (Farakano la mwaka 1054) .

Alitangazwa na Papa Gregori VII kuwa mtakatifu mwaka 1082. 

Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Vyanzo
 Migne's Patrologia Latina, Vol. 143 (cxliii), Leo IX Epistolae Et Decreta .pdf - 1.9 Mb. See Col. 744B-769D (pgs. 76-89) for Leo IX's letter.
 Mansi's, Sacrorum Conciliorum] Nova Amplissima Collectio, [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_1692-1769__Mansi_JD__Sacrorum_Conciliorum_Nova_Amplissima_Collectio_Vol_019__LT.pdf.html Vol. 19 (xix) .pdf - 66 Mb. See Col. 635-656.
 Acta et scripta quae de controversiis ecclesiae Graecae et Latinae, by Dr. Cornelius Will, 1861.

Viungo vya nje 

Papa Leo IX katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliozaliwa 1002
Waliofariki 1054
Watakatifu wa Ujerumani
Watakatifu wa Ufaransa
Papa Damaso II

Papa Damaso II (alifariki 9 Agosti 1048) alikuwa Papa kuanzia tarehe 17 Julai 1048 hadi kifo chake siku chache baadaye. Alitokea Bavaria, Ujerumani, ila alikuwa askofu wa Brixen, leo nchini Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Poppo.

Alimfuata Papa Benedikto IX akafuatwa na Papa Leo IX.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Damaso II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1048
watu wa Ujerumani
Papa Benedikto IX

Papa Benedikto IX (1012 hivi – mwishoni mwa 1055 au Januari 1056) alipata kuwa Papa mara tatu: ya kwanza tangu Agosti/Septemba 1032 hadi Septemba 1044, ya pili tangu 10 Machi hadi 1 Mei 1045, na ya tatu tangu Oktoba 1047 hadi Agosti 1048. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Theophylactus wa ukoo wa watawala wa Tusculum, Roma, Italia.. 

Alimfuata mara ya kwanza Papa Yohane XIX, ya pili Papa Silvester III, na ya tatu Papa Klementi II. 

Kila mara alifukuzwa madarakani kwa sababu ya matendo yake maovu ila mara moja aliuza cheo chake, tendo la pekee kabisa katika historia ya Kanisa. 

Hatimaye alifuatwa na Papa Damaso II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Maandishi yake
Opera Omnia ilivyotolewa na Migne katika Patrologia Latina pamoja na faharasa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Benedikto IX katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliozaliwa 1012
Waliofariki 1055
Watu wa Italia
Papa Klementi II

Papa Klementi II (1005 – 9 Oktoba 1047) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Desemba 1046 hadi kifo chake. Alitokea Saksonia, Ujerumani. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Suidger wa Morsleben und Hornburg. Alichaguliwa kwenye sinodi ya Sutri iliyoitishwa na mfalme Heinrich III wa Ujerumani wakati kulikuwa na watu watatu waliowahi kuchaguliwa kuwa Papa na maaskofu tofauti. Sinodi iliwaondoa wote watatu na kumchagua askofu Mjerumani Suidger ambaye alichukua jina la Kipapa Klementi II.

Alimfuata Papa Gregori VI akafuatwa na Papa Benedikto IX.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Klementi II katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliozaliwa 1005
Waliofariki 1047
Watu wa Ujerumani
Papa Gregori VI

Papa Gregori VI (alifariki 1048) alikuwa Papa kuanzia tarehe 1 Mei 1045 hadi 20 Desemba 1046. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Johannes Gratianus. 

Alipata upapa kutoka kwa Papa Benedikto IX. 

Baadaye alilazimishwa kujiuzulu, akafuatwa na Papa Klementi II.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Gregori VI katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1048
Watu wa Italia
Papa Silvester III

Papa Silvester III (alifariki 1063) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13 au 20 Januari hadi mwezi Machi 1045 baada ya Papa Benedikto IX kufukuzwa madarakani mnamo Septemba 1044. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Yohane Crescenzi. 

Alilazimishwa kujiuzulu akafuatwa na Papa Benedikto IX aliyekuwa mtangulizi wake.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Sivester III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1063
Watu wa Italia
Papa Yohane XIX

Papa Yohane XIX alikuwa Papa kuanzia tarehe 19 Aprili 1024 hadi kifo chake mnamo 1032. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Romanus wa ukoo wa watawala wa Tusculum, Roma, Italia. 

Alimfuata Papa Benedikto VIII akafuatwa na Papa Benedikto IX.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Yohane XIX katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki 1032
Watu wa Italia
Papa Benedikto VIII

Papa Benedikto VIII alikuwa Papa kuanzia tarehe 18 Mei 1012 hadi kifo chake tarehe 9 Aprili 1024. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Theophylactus wa ukoo wa watawala wa Tusculum, Roma, Italia. .

Alimfuata Papa Sergio IV akafuatwa na Papa Yohane XIX.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Benedikto VIII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliofariki karne ya 10
Waliofariki 1024
Watu wa Italia
Papa Sergio IV

Papa Sergio IV alikuwa Papa kuanzia tarehe 31 Julai 1009 hadi kifo chake tarehe 12 Mei 1012. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Pietro Martino Boccapecora.

Alimfuata Papa Yohane XVIII akafuatwa na Papa Benedikto VIII.

Tazama pia
Orodha ya Mapapa

Tanbihi

Viungo vya nje 
Papa Sergio IV katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Papa
Waliozaliwa karne ya 10
Waliofariki 1012
Watu wa Italia
Borno (jimbo)

Borno ni jimbo la Nigeria katika kaskazini ya nchi lenye wakazi milioni nne na nusu. Mji mkuu pia mji mkubwa wa jimbo ni Maiduguri (wakazi 1,112,511).

Imepakana na nchi jirani za Niger, Chadi na Kamerun, halafu majimbo ya Nigeria ya Adamawa, Yobe na Gombe.

Borno ni hasa eneo la Wakanuri. Jimbo la leo ni mabaki ya milki ya Bornu ya karne zilizopita. Milki hii ya Kanem-Bornu ilitawala eneo kubwa katika mazingira ya Ziwa Chadi kwa muda wa miaka 600 tangu mnamo 1300. Milki iliporomoka mwisho wa karne ya 19 na amiri yake ya mwisho aliuawa na Mwarabu Rabih az-Zubayr kutoka Sudan. Baada ya Wafaransa chini kumshinda Zubayr mwaka 1900 eneo la Bornu likagawiwa na nchi za Ulaya. Sehemu kubwa likawa chini ya Uingereza, na maeneo mengine chini ya Ufaransa na Ujerumani. Waingereza walirudishwa familia ya watawala wa Borno kwa cheo cha amiri wa Borno.

Katika Nigeria huru Bornu iliingizwa katika jimbo la Kaskazini-Mashariki lililogawiwa 1976. Jimbo kubwa la Borno likagawiwa tena kwa kutenga jimbo la Yobe.

Hadi leo amiri wa Borno ana athira kubwa katika siasa hata kama hana cheo cha kiserikali tena bali ya kiutamaduni tu.

Viungo vya Nje 
 Borno State Government Homepage

Borno
Maiduguri

Maiduguri ni mji mkuu wa jimbo la Borno nchini Nigeria. 

Mji ulianzishwa mwaka 1907 na Waingereza kama kituo cha kijeshi.

Leo hii kuna wakazi 2,000,000. Kuna Chuo Kikuu, hospitali, masoko, uwanja wa kimataifa wa ndege. Tangu 1974 reli ya Nigeria imefika mjini.

Miaka ya nyuma palikuwa na fitina kati ya Wakristo na Waislamu mjini. Waislamu ni wengi mjini penyewe na upande wa kaskazini ya Borno; Wakristo huwa wengi upande wa kusini. Hasa baada ya habari za machoro ya Mtume Muhamad huko Denmark kufika Borno yalitokea mashambulio ya vijana Waislamu dhidi ya Wakristo.

Miji ya Nigeria
Jimbo la Borno
Giza (Misri)

Giza (pia: Gizeh, kutoka Kar.: الجيزة al-gīza) ni mji wa kaskazini ya Misri unaopakana na mji mkuu Kairo. Kuna wakazi 2,443,490 (2005).

Mji wa Giza waonekana kama mtaa wa Kairo tu lakini ni mji wa pekee. Zamani ilitengwa na mji mkuu kwa uwazi wa mashamba lakini siku hizi miji yote miwili imekua hadi kugusana kabisa. 

Giza yajulikana hasa kama mahali pa piramidi.

Angalia pia  
 Piramidi za Giza

Miji ya Misri
Mkoa wa Giza
Delta (jimbo)

Jimbo la Delta ni jimbo la Nigeria kusini. Iko kwenye eneo la delta ya mto Niger. 1991 ilianzishwa kutokana na jimbo la awali la Bendel. Mji mkuu ni Asaba lakini mji mkubwa jimboni ni Warri. 

Delta ni eneo lenye mafuta ya petroli lakini utajiri wake haujafika kwa wananchi bali mapato ya mafuta yalitumiwa hasa na serikali kuu kwa mambo ya kitaifa na pia ufisafi.

Hivyo Delta ya mto Niger imeona umgomvi mwingi kwa sababu wenyeji hawaridhiki tena.

Utawala 
Delta ina wilaya 25 zinazoitwa "Local Government Areas".

Viungo vya Nje 
 Delta State Government Homepage

Majimbo ya Nigeria
Jimbo la Delta
Tako la bara

Tako la bara (ing. continental shelf) ni sehemu ya bara iliyoko chini ya maji ya bahari. Sehemu ya bahari hadi ya kina cha maji cha mita 200 huitwa "bahari ya takoni". Kwa wastani lina upana wa 70 – 80 km. Lakini kuna matako yenye upana wa kilomita zaidi ya 1,000 kama huko Siberia au nyembamba sana kama huko Kenya. 

Kanda hili la tako lazungusha kila bara. Katika historia ya dunia sehemu hizi ziliwahi kuwa nchi kavu katika vipindi ambako hali ya hewa ilikuwa baridi zaidi na kiasi kikubwa cha maji cha bahari kuwa barafu nchani.

Tako la bahari kwa kawaida huishia kwenye mtelemko ambako sakafu ya bahari unatelemka chini kwa vilindi vya bahari. 

Tako la bahari ni muhimu kibiolojia, kiuchumi na kisiasa.

Biolojia ya tako la bara
Bahari ya takoni ni eneo ambako samaki wengi wanazaa kuna uwingi wa aina pia wa mimea ya bahari.

Uchumi wa tako la bara
Kiuchumi tako la bahari ni eneo ambako malighafi ya msingi wa bahari zinapatikana. Sehemu kubwa ya mafuta ya petroli yamepatikana kwenye bahari ya takoni.

Siasa za tako la bara
Kisiasa tako la bara limekuwa muhimu katika ushindi kati ya mataifa. Hapo nchi zimeanza kudai ya kuwa tako la bara mbele ya mwambao wao ni eneo lao chini ya maji. Kwa mfano katika fitina kati ya China na Japani kuhusu Visiwa vya Senkaku China yadokeza ya kuwa visiwa viko kwenye tako la bara linaloelekea kutoka China bara.

Jiografia
Austria-Hungaria

Austria-Hungaria ilikuwa milki kubwa katika Ulaya ya Kati na Mashariki kuanzia mwaka 1867 hadi 1918. 

Iliendeleza Milki ya Austria ya awali ikijengwa juu ya ushirikiano wa nchi za Austria na Hungaria zilizotawaliwa na mfalme yeye yule. Nchi hizo mbili zilikuwa na kipaumbele juu ya mataifa mengine ya milki hii kubwa. 

Mji mkuu ulikuwa Vienna.

Austria-Hungaria iliunganisha nchi na mataifa mengi. Nchi za leo zilizokuwa ndani ya au sehemu ya Austria-Hungaria ni kama zifuatazo:
 Austria
 Hungaria
 Ucheki
 Slovakia
 Slovenia
 Kroatia
 Bosnia
 sehemu za Ukraine
 sehemu za Poland
 sehemu za Romania
 sehemu za Serbia
 sehemu za Montenegro
 sehemu za Italia

Muundo mpya ulianzishwa mwaka 1867 baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Ujerumani 1866 ambako Austria ilishindwa na Prussia.

Hapo Kaisari Franz Joseph I wa Austria aliona haja ya kupata msaada wa Wahungaria waliodai usawa na Wajerumani wa Austria. Kaisari alikubali kupokea taji kama mfalme wa Hungaria akiendelea kutawala kama "Kaisari na Mfalme". Hungaria ilipata bunge lake la pekee.

Milki iliporomoka katika Vita kuu ya kwanza ya dunia. Ilipoonekana ya kwamba Ujerumani na Austria-Hungaria zitashindwa sehemu za milki zilianza kujitangazia uhuru. 

Hungaria pia ilijitenga na Austria tarehe 31 Oktoba 1918. Kaisari na mfalme wa mwisho Karl I wa Austria alijiuzulu kama Kaisari na mfalme katika mwezi Novemba 1918.

Viungo vya nje 
 "Distribution of Races in Austria–Hungary" from the Historical Atlas by William R. Shepherd, 1911 
 The Austro-Hungarian Military
 Austria–Hungary - extensive list of heads of state, ministers, and ambassadors
 Austria-Hungary, Dual Monarchy
 History of Austro-Hungarian currency

Madola
Historia ya Austria
Historia ya Hungaria
Historia ya Ulaya
Nchi za kihistoria za Ulaya
Msitu wa mvua

Msitu wa mvua ni msitu unaopokea mvua nyingi yaani usimbishaji wa zaidi ya milimita 2,000 kwa mwaka. Kwa hiyo msitu unastawi vizuri kuna aina nyingi za mimea na wanyama kushinda misitu mingine. 

Kuna namna mbili za misitu hii kutokana na halijoto:
 Misitu ya mvua ya kitropiki katika nchi za joto
 Msitu wa mvua penye tabianchi ya wastani.

Misitu ya mvua katika tropiki 
Misitu hii iko kwenye kanda ya ikweta duniani kati digrii za longitudo 10° kusini na kaskazini. 

Maeneo makubwa yako hasa Brazil katika beseni ya Amazonas, Afrika katika beseni ya mto Kongo, Asia ya Kusini-Mashariki na kaskazini ya Australia. 

Misitu hii imepungua sana kutokana na kukatwa kwa miti na upanuzi wa kilimo.

Misitu ya mvua penye tabianchi ya wastani 
Nje ya kanda ya tropiki kuna misitu ya mvua kwenye pwani la magharibi ya Amerika Kaskazini, Chile, Tasmania, New Zealand, Japani na kwenye magharibi ya Kaukazi.

Tabia za msitu wa mvua

Ardhi na matatizo ya kilimo cha kisasa 
Misitu ya mvua huonyesha rutba kubwa lakini ardhi yenyewe mara nyingi inakosa rutba. 

Hii ni sababu ya kwamba maeneo ya misitu ya mvua hayafai kwa kilimo. Kama miti inakatwa mvua nyingi huondoa minerali za ardhi na kuzipeleka mtoni. Ardhi yenyewe inachoka haraka na baada miaka michache mavuno hupungua kabisa. Hii imeonekana mahali pengi ambako maeneo ya misitu hii yaligeuzwa kuwa mashamba; baada ya miaka michache ya mavono mazuri wakulima waliopata shida ya kudumisha maisha yao. Kwa bahati mbaya mara nyingi wakulima wale wameendelea kukata miti zaidi wakiacha nyuma kanda la nusu-jangwa. 

Wenyeji asilia waliolima katika misitu hii walitumia maeneo madogo madogo tu wakihamahama hivyo mashamba yao yalifunikwa kirahisi tena na miti ya karibu iliyozuia uharibifu wa ardhi.

Mzunguko wa minerali 
Miti na mimea inastawi vizuri kwa sababu majani pamoja na ubao wa miti inayoanguka chini na maiti za wanyama vinaoza katika unyevu haraka na kuwa chakula cha mimea tena. Harakati hii inasaidiwa na aina nyingi za uyoga zinazosaidia kuozesha haraka vitu vyote vyenya asili ya mimea au wanyama.

Uwingi wa spishi 
Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya nusu, labda theluthi mbili za spishi zote za mimea na wanyama duniani hupatikana kwenye misiti ya mvua. Mamilioni ya spishi hazikutambuliwa bado. 

Misitu ya mvua ya kitropiki imeitwa "duka la madawa ya dunia" kwa sababu kiasi kikubwa cha dawa asilia kutokana na mimea imepatikana hapo.

Jiografia
Ekolojia
Misitu
Tasmania

Tasmania ni kisiwa kikubwa upande wa kusini wa Australia bara ni jimbo la Australia lenye eno la 90,758 km². Mji mkuu pia mji mkubwa kisiwani ni Hobart.

Wenyeji asilia 
Wataalamu huamini ya kwamba Tasmania ilikuwa sehemu ya bara la Australia hadi miaka 12,000 iliyopita. Wakati ule watu wameshafika kisiwani lakini kutokea kwa mlango wa bahari kuliwatenga na wenyeji wa Australia. Hivyo walikosa mawasiliano na watu wengine wakaendelea na teknolojia isiyoendelea. Wakati wa kufika kwa Wazungu katika karne ya 17 wenyeji walikuwa na vifaa vichache vya ubao na mawe tu lakini hawakuwa na pinde na mishale, hawakuvua kwa nyavu, hawakujua mashua wala kufuga wanyama au kulima.

Historia ya kikoloni 
Tasmania ilifikiwa na Mholanzi Abel Tasman mwaka 1642 na kupewa jina la "Van-Diemens-Land". Tangu 1803 Uingereza ilivamia kisiwa na kuitumia kama gereza kwa wafungwa kutoka Uingereza au Australia. Walowezi na wafugaji wa kondoo walikuja pia.

Wenyeji asilia waliuawa kwa wingi hadi kupotea kabisa. Leo kuna tu wajukuu wa wanawake wenyeji waliokamatwa na Wazungu na kuzaa nao.

Wakazi 
Leo hii kuna takriban watu nusu milioni kisiwani.

 
Majimbo ya Australia
Kiserbokroatia

Kiserbokroatia (iliyoitwa pia Kikroatoserbia, halafu pia "Kiserbia au Kikroatia" na "Kikroatia au Kiserbia" - srpskohrvatski au српскохрватски au hrvatskosrpski au hrvatski ili srpski au srpski ili hrvatski) ilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kislovenia na Kimasedonia.

Wakati wa Ufalme na baadaye Jamhuri ya Yugoslavia Kiserbia na Kikroatia zilitazamwa kama lahaja za lugha moja iliyoendelea kwa karne nyingi katika eneo lililogawiwa kisiasa. Taifa jipya ya Yugoslavia lilitaka kuunganisha lahaja za karibu za Wakroatia, Waserbia na Wabosnia. Huo ulikuwa mpango wa kuunda lugha sanifu ya kisasa na kujenga umoja wa kitaifa.

Kufuatana na tamaduni mbalimbali katika Yugoslavia lugha hiyo iliandikwa kwa alfabeti ya Kikirili upanda wa Mashariki katika eneo la Serbia na kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia.

Baada ya kusambaratika kwa Yugoslavia tangu mwaka 1991 maeneo yake yaliendelea kama nchi huru za pekee. Kila nchi kati ya Serbia, Kroatia, Bosnia-Herzegovina na hatimaye Montenegro ilianza kudai ya kwamba lugha ya watu wake ni lugha ya pekee. Neno na wazo la "Kiserbokroatia" lilifutwa kati ya wasemaji wa lugha baada ya kipindi cha uadui na vita ya wenyewe kwa wenyewe. Hata hivyo wataalamu wengi wanaiona bado kuwa lugha moja.

Mifano ya tofauti kati ya lahaja hizo

Viungo vya nje
makala za OLAC kuhusu Kiserbokroatia
lugha ya Kiserbokroatia katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/hbs

Lugha za Kislavoni
Yugoslavia
Lugha za Kislavoni

Lugha za Kislavoni ni kikundi cha lugha chenye asili ya Ulaya ya Mashariki. Jumla kuna wasemaji milioni 300 wanaosema lugha ya Kislavoni kama lugha ya mama pamoja na wengine 100 wanotumia lugha hizi kama lugha ya pili. Lugha hizi ni sehemu za familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Lugha za Kislavoni zenye wasemaji wengi ni Kirusi (milioni 140 wasemji kama lugha ya kwanza, wengine milioni 110 kama lugha ya pili), halafu Kiukraine na Kipoland (kila moja lenye wasemaji milioni 50). 

Lugha hizi zapangwa kwa vikundi vitatu:
 Kislavoni cha Magharibi pamoja na
 Kipoland
 Kicheki 
 Kislovakia 

 Kislavoni cha Mashariki
 Kirusi
 Kiukraine
 Kibelarus

 Kislavoni cha Kusini pamoja na 
 Kibulgaria
 Kimasedonia
 Kiserbia
 Kibosnia
 Kikroatia
 Kislovenia

Viungo vya Nje
Lugha za Kislavoni kwenye tovuti ya ethnologue.com

 
Lugha za Kihindi-Kiulaya
Kislavoni cha Kusini

Kislavoni cha Kusini ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa kwenye Balkani (Ulaya ya Kusini-Mashariki). 

Idadi ya wasemaji wa lugha hizi ni ni takriban milioni 34. Mwandiko hutumia alfabeti ya Kikyrili upande wa mashariki (Kibulgaria, Kiserbia, Kimasedonia) na alfabeti ya Kilatini upande wa magharibi (kama vile Kikroatia, Kislovenia). Kiserbokroatia kiliandkiwa kwa namna zote mbili.

Lugha hizi zimetengwa na eneo la wasemaji wengine wa Kislavoni kwa kanda lenye wasemaji wa Kijerumani (Austria), Kihungaria na Kiromania.

Lugha za Kislavoni