LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kiamele

Kiamele ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamele. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiamele imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamele iko katika kundi la Kigum.

Viungo vya nje
lugha ya Kiamele kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiamele 
lugha ya Kiamele katika Glottolog
lugha ya Kiamele kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kianam

Kianam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kianam imehesabiwa kuwa watu 1070. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianam iko katika kundi la Kipomoikan.

Viungo vya nje
lugha ya Kianam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianam 
lugha ya Kianam katika Glottolog
lugha ya Kianam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kianamgura

Kianamgura ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanamgura. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kianamgura imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianamgura iko katika kundi la Kipomoikan.

Viungo vya nje
lugha ya Kianamgura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianamgura 
lugha ya Kianamgura katika Glottolog
lugha ya Kianamgura kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kianeme-Wake

Kianeme-Wake ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaneme-Wake. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kianeme-Wake imehesabiwa kuwa watu 650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianeme-Wake iko katika kundi la Kiyareban.

Viungo vya nje
lugha ya Kianeme-Wake kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianeme-Wake 
lugha ya Kianeme-Wake katika Glottolog
lugha ya Kianeme-Wake kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiangaataha

Kiangaataha ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangaataha. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiangaataha imehesabiwa kuwa watu 2100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangaataha iko katika kundi la Kiangan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangaataha kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangaataha 
lugha ya Kiangaataha katika Glottolog
lugha ya Kiangaataha kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiangal

Kiangal ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiangal imehesabiwa kuwa watu 18,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangal kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangal 
lugha ya Kiangal katika Glottolog
lugha ya Kiangal kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiangal-Enen

Kiangal-Enen ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiangal-Enen imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal-Enen iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangal-Enen kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangal-Enen
lugha ya Kiangal-Enen katika Glottolog
lugha ya Kiangal-Enen kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiangal-Heneng

Kiangal-Heneng ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiangal-Heneng imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal-Heneng iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiangal-Heneng kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiangal-Heneng 
lugha ya Kiangal-Heneng katika Glottolog
lugha ya Kiangal-Heneng kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kianjam

Kianjam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanjam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kianjam imehesabiwa kuwa watu 2020. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianjam iko katika kundi la Kimindjim.

Viungo vya nje
lugha ya Kianjam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kianjam 
lugha ya Kianjam katika Glottolog
lugha ya Kianjam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiankave

Kiankave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waankave. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiankave imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiankave iko katika kundi la Kiangan.

Viungo vya nje
lugha ya Kiankave kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiankave 
lugha ya Kiankave katika Glottolog
lugha ya Kiankave kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiapali

Kiapali ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waapali. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiapali imehesabiwa kuwa watu 980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiapali iko katika kundi la Kiwanang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiapali kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiapali 
lugha ya Kiapali katika Glottolog
lugha ya Kiapali kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiarawum

Kiarawum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waarawum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiarawum imehesabiwa kuwa watu 60 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarawum iko katika kundi la Kikabenau.

Viungo vya nje
lugha ya Kiarawum kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiarawum 
lugha ya Kiarawum katika Glottolog
lugha ya Kiarawum kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiari

Kiari ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiari imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiari iko katika kundi la Kigogodala.

Viungo vya nje
lugha ya Kiari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiari 
lugha ya Kiari katika Glottolog
lugha ya Kiari kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiasaro'o

Kiasaro'o ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waasaro'o. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiasaro'o imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasaro'o iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiasaro'o kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiasaro'o 
lugha ya Kiasaro'o katika Glottolog
lugha ya Kiasaro'o kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiasas

Kiasas ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waasas. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiasas imehesabiwa kuwa watu 330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasas iko katika kundi la Kievapia.

Viungo vya nje
lugha ya Kiasas kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiasas 
lugha ya Kiasas katika Glottolog
lugha ya Kiasas kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiatemble

Kiatemble ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waatemble. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiatemble imehesabiwa kuwa watu 60 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatemble iko katika kundi la Kiwanang.

Viungo vya nje
lugha ya Kiatemble kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiatemble 
lugha ya Kiatemble katika Glottolog
lugha ya Kiatemble kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiawa

Kiawa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawa imehesabiwa kuwa watu 2050. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawa iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiawa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiawa
lugha ya Kiawa katika Glottolog
lugha ya Kiawa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiawara

Kiawara ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawara. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiawara imehesabiwa kuwa watu 1900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawara iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kiawara kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiawara 
lugha ya Kiawara katika Glottolog
lugha ya Kiawara kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiawiyaana

Kiawiyaana ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawiyaana. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiawiyaana imehesabiwa kuwa watu 11,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawiyaana iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kiawiyaana kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiawiyaana 
lugha ya Kiawiyaana katika Glottolog
lugha ya Kiawiyaana kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Bow Down (wimbo)

"Bow Down" ni kibao kikuu kilichotoka katika albamu ya kwanza  ya kundi zima la Westside Connection, yenye jina sawa.

Wimbo umekuwa wenye mafanikio makubwa kutoka kwa kundi hili, ukishika nambari 21 kwenye chati za Billboard Hot 100, huku ikishika nafasi ya kwanza kwenye chati za rap. Ukiwa miongoni mwa wimbo maarufu kutoka katika nyimbo za West Coast, kibao hiki kimeonekana mara kadhaa katika makompilesheni kadha wa kadha, ikiwa ni pamoja na Featuring...Ice Cube, The N.W.A Legacy, Vol. 1 na  albamu ya Vibao Vikali ya Ice Cube ya  2001, na nyinginezo. Pia wimbo upo katika filamu ya mwaka wa 2002, The Hot Chick.

Historia ya chati

Nafasi iliyoshika

Chati za mwishoni mwa mwaka

Marejeo

Nyimbo za 1996
Nyimbo za Westside Connection
Bow Down

Bow Down, ni jina la kutaja albamu ya kwanza kutoka katika kundi babu-kubwa la West coast hip hop/gangsta rap Westside Connection. Albamu ilitolewa mnamo tar. 22 Oktoba, 1996 kupitia studio ya Ice Cube  Lench Mob/Priority Records. Albamu imeshirikisha tayarisho kutoka kwa mtayarishaji kama vile Bud'da, QDIII na Ice Cube na wengine wengi tu.

Albamu ilifika nafasi ya pili katika chati za Billboard 200 mnamo Novemba 9, 1996, nakala zilizoenda nchi za nje ni 145,000. Imeenda kuuza nakala milioni 1.7, na kutunukiwa platinamu na RIAA mnamo Oktoba 1, 1997. Nyimbo kama King of the Hill, Cross 'Em Out na Put a 'K, na Hoo Bangin' (WSCG Style) zote ni nyimbo za kuponda wengine na waliopondwa ni pamoja na Cypress Hill, Q-Tip na Common.

Mapokeo

Albamu imepokea tahakiki kadha wa kadha kutoka kwa watahakiki kadhaa na wapenzi wa muziki, kasoro kutoka kwa yule mtahakiki wa New York Robert Christgau.

Orodha ya nyimbo

Marejeo

Albamu za kwanza
Albamu zilizotayarishwa na Bud'da
Albamu za Priority Records
Albamu za Westside Connection
Albamu za 1996
Kibagupi

Kibagupi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabagupi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibagupi imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibagupi iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kibagupi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibagupi 
lugha ya Kibagupi katika Glottolog
lugha ya Kibagupi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibaimak

Kibaimak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaimak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaimak imehesabiwa kuwa watu 650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaimak iko katika kundi la Kihanseman.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaimak kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaimak 
lugha ya Kibaimak katika Glottolog
lugha ya Kibaimak kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibamu

Kibamu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabamu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibamu imehesabiwa kuwa watu 6310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamu iko katika kundi la Kikiwaian.

Viungo vya nje
lugha ya Kibamu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibamu 
lugha ya Kibamu katika Glottolog
lugha ya Kibamu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibarai

Kibarai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabarai. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibarai imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibarai iko katika kundi la Kikoiarian.

Viungo vya nje
lugha ya Kibarai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibarai 
lugha ya Kibarai katika Glottolog
lugha ya Kibarai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibaramu

Kibaramu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaramu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibaramu imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaramu iko katika kundi la Kitirio.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaramu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaramu 
lugha ya Kibaramu katika Glottolog
lugha ya Kibaramu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibargam

Kibargam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabargam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibargam imehesabiwa kuwa watu 3750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibargam iko katika kundi la Kimugil.

Viungo vya nje
lugha ya Kibargam kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibargam 
lugha ya Kibargam katika Glottolog
lugha ya Kibargam kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibariji

Kibariji (pia Kiaga-Bereho) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabariji. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibariji imehesabiwa kuwa watu 460. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibariji iko katika kundi la Kiyareban.

Viungo vya nje
lugha ya Kibariji kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibariji 
lugha ya Kibariji katika Glottolog
lugha ya Kibariji kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibarikewa

Kibarikewa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabarikewa. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibarikewa imehesabiwa kuwa watu 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibarikewa iko katika kundi la Kikaser.

Viungo vya nje
lugha ya Kibarikewa kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibarikewa
lugha ya Kibarikewa katika Glottolog
lugha ya Kibarikewa kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibaruga

Kibaruga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaruga. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaruga imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaruga iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kibaruga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibaruga
lugha ya Kibaruga katika Glottolog
lugha ya Kibaruga kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibau

Kibau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibau imehesabiwa kuwa watu 3150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibau iko katika kundi la Kigum.

Viungo vya nje
lugha ya Kibau kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibau 
lugha ya Kibau katika Glottolog
lugha ya Kibau kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibauwaki

Kibauwaki ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabauwaki. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibauwaki imehesabiwa kuwa watu 520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibauwaki iko katika kundi la Kimailuan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibauwaki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibauwaki 
lugha ya Kibauwaki katika Glottolog
lugha ya Kibauwaki kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibeami

Kibeami ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabeami. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibeami imehesabiwa kuwa watu 4200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeami iko katika kundi la Kibosavi.

Viungo vya nje
lugha ya Kibeami kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibeami 
lugha ya Kibeami katika Glottolog
lugha ya Kibeami kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibenabena

Kibenabena ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabenabena. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibenabena imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibenabena iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibenabena kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibenabena 
lugha ya Kibenabena katika Glottolog
lugha ya Kibenabena kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibepour

Kibepour ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabepour. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibepour imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibepour iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kibepour kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibepour
lugha ya Kibepour katika Glottolog
lugha ya Kibepour kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibiage

Kibiage ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakoiari. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibiage imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiage iko katika kundi la Kikoiarian. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kikoiari ya Milimani.

Viungo vya nje
lugha ya Kibiage kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibiage 
lugha ya Kibiage kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibiangai

Kibiangai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabiangai. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibiangai imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiangai iko katika kundi la Kigoilalan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibiangai kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibiangai 
lugha ya Kibiangai katika Glottolog
lugha ya Kibiangai kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibilakura

Kibilakura ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabilakura. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibilakura imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibilakura iko katika kundi la Kipihom.

Viungo vya nje
lugha ya Kibilakura kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibilakura 
lugha ya Kibilakura katika Glottolog
lugha ya Kibilakura kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibimin

Kibimin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabimin. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibimin imehesabiwa kuwa watu 2250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibimin iko katika kundi la Kiok.

Viungo vya nje
lugha ya Kibimin kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibimin 
lugha ya Kibimin katika Glottolog
lugha ya Kibimin kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibinahari

Kibinahari ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinahari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibinahari imehesabiwa kuwa watu 630. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinahari iko katika kundi la Kimailuan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibinahari kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibinahari 
lugha ya Kibinahari katika Glottolog
lugha ya Kibinahari kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibinandere

Kibinandere ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinandere. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibinandere imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinandere iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kibinandere kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibinandere 
lugha ya Kibinandere katika Glottolog
lugha ya Kibinandere kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibinumarien

Kibinumarien ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinumarien. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kibinumarien imehesabiwa kuwa watu 360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinumarien iko katika kundi la Kikainantu.

Viungo vya nje
lugha ya Kibinumarien kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibinumarien 
lugha ya Kibinumarien katika Glottolog
lugha ya Kibinumarien kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibisorio

Kibisorio ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabisorio. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibisorio imehesabiwa kuwa watu 260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisorio iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kibisorio kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibisorio 
lugha ya Kibisorio katika Glottolog
lugha ya Kibisorio kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibitur

Kibitur ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabitur. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibitur imehesabiwa kuwa watu 860. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibitur iko katika kundi la Kitirio.

Viungo vya nje
lugha ya Kibitur kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibitur 
lugha ya Kibitur katika Glottolog
lugha ya Kibitur kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibiyom

Kibiyom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabiyom. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibiyom imehesabiwa kuwa watu 380. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiyom iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kibiyom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibiyom
lugha ya Kibiyom katika Glottolog
lugha ya Kibiyom kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibo-Ung

Kibo-Ung (pia Kitembagla) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabo-Ung. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibo-Ung imehesabiwa kuwa watu 40,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibo-Ung iko katika kundi la Kihagen.

Viungo vya nje
lugha ya Kibo-Ung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibo-Ung 
lugha ya Kibo-Ung katika Glottolog
lugha ya Kibo-Ung kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibogaya

Kibogaya ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabogaya. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibogaya imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibogaya iko katika kundi la Kiduna-Bogaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kibogaya kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibogaya 
lugha ya Kibogaya katika Glottolog
lugha ya Kibogaya kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibongu

Kibongu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabongu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibongu imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibongu iko katika kundi la Kimindjim.

Viungo vya nje
lugha ya Kibongu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibongu 
lugha ya Kibongu katika Glottolog
lugha ya Kibongu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibonkiman

Kibonkiman ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabonkiman. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibonkiman imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibonkiman iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kibonkiman kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibonkiman 
lugha ya Kibonkiman katika Glottolog
lugha ya Kibonkiman kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiborong

Kiborong ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waborong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiborong imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiborong iko katika kundi la Kihuon.

Viungo vya nje
lugha ya Kiborong kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiborong 
lugha ya Kiborong katika Glottolog
lugha ya Kiborong kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibrem

Kibrem ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabrem. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibrem imehesabiwa kuwa watu 1190. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibrem iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kibrem kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibrem 
lugha ya Kibrem katika Glottolog
lugha ya Kibrem kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kibulgebi

Kibulgebi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabulgebi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibulgebi imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibulgebi iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kibulgebi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kibulgebi 
lugha ya Kibulgebi katika Glottolog
lugha ya Kibulgebi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Mashine

Mashine ni kifaa kilichobuniwa na binadamu kwa kurahisisha kazi yake. 

Mashine vinatumia nguvu inayoelekezwa kwa kutekeleza kazi maalumu.

Kuna mashine zenye vipande vingi vya kuzunguka kama baiskeli au saa.

Kuna mashine vyenye vipande visivyozunguka kama kompyuta au simu.

Mashine sahili
Kuna vifaa sita vinavyojulikana tangu kale na kuitwa mashine sahili (pia: mashine rahisi). Vinaongeza nguvu ya kani au vinabadilisha mwelekeo wake na kupatikana ndani ya mashine tata yaani mashine zinazojumlisha vipande vingi.

Mashine sahili ni kama zifuatazo:
wenzo (nyenzo), au nondo inayosaidia kuhamisha na kupandisha mizigo mikubwa kwa kutumia nguvu ndogo.
skrubu, au kifaa kinachounganisha kipande kimoja kwa kipande kingine
betuo bapa, 
gurudumu na ekseli
kabari
roda

Mashine tata
Mashine tata ni aina ya mashine inayohitaji kani moja au zaidi katika kufanya kazi. Mfano: Baiskeli, Cherehani n.k. kwahiyo mashine tata huundwa na mashine rahisi zaidi ya moja

Viungo vya nje 
 APlusProject.com - Machine Design website with a forum
 MachineDesign.com

Teknolojia
Mashine
Sakitu

Sakitu ni jina la umande ulioganda kutokana na baridi kali, na inaonekana kama tabaka jembamba la theluji linalofunika mimea, miti na vitu vyingine.

Maji
Metorolojia
Kichuave

Kichuave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachuave. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kichuave imehesabiwa kuwa watu 23,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichuave iko katika kundi la Kichimbu.

Viungo vya nje
lugha ya Kichuave kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kichuave 
lugha ya Kichuave katika Glottolog
lugha ya Kichuave kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidadibi

Kidadibi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadadibi. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kidadibi imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidadibi iko katika kundi la Kiteberan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidadibi kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidadibi 
lugha ya Kidadibi katika Glottolog
lugha ya Kidadibi kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidaga

Kidaga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadaga. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidaga imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidaga iko katika kundi la Kidagan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidaga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidaga 
lugha ya Kidaga katika Glottolog
lugha ya Kidaga kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidanaru

Kidanaru ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadanaru. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidanaru imehesabiwa kuwa watu 260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidanaru iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kidanaru kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidanaru 
lugha ya Kidanaru katika Glottolog
lugha ya Kidanaru kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidano

Kidano ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadano. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidano imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidano iko katika kundi la Kigorokan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidano kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidano 
lugha ya Kidano katika Glottolog
lugha ya Kidano kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidedua

Kidedua ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadedua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidedua imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidedua iko katika kundi la Kihuon.

Viungo vya nje
lugha ya Kidedua kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidedua
lugha ya Kidedua katika Glottolog
lugha ya Kidedua kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidegenan

Kidegenan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadegenan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidegenan imehesabiwa kuwa watu 790. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidegenan iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kidegenan kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidegenan 
lugha ya Kidegenan katika Glottolog
lugha ya Kidegenan kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidibiyaso

Kidibiyaso ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadibiyaso. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidibiyaso imehesabiwa kuwa watu 1950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidibiyaso iko katika kundi la Kibosavi.

Viungo vya nje
lugha ya Kidibiyaso kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidibiyaso 
lugha ya Kidibiyaso katika Glottolog
lugha ya Kidibiyaso kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Ekseli

Ekseli ni nondo au mhimili unaotumiwa kushika gurudumu linalozunguka. 

Kuna mitindo miwili ya kuweka ekseli:
ekseli imara isiyozunguka na hapo gurudumu inafungwa kwenye ncha za ekseli. Msuguano kati ya ekseli na gurudumu unahitaji kupungukiwa ama kwa kuweka mafuta nchani ya ekseli au kwa kufunga beringi kati ya gurudumu na ekseli.

 ekseli inayozunguka inafungwa moja kwa moja kwenye gurudumu na hapo ekseli yenyewe inazunguka na hapo beringi inahitaji kuwekwa mahali ambako ekseli yenyewe inafungwa. 

Uhandisi
Dini ya miungu mingi

Dini ya miungu mingi (pia: upolitheisti, kutoka ing. polytheism) ni aina ya dini inayotambua zaidi ya mungu mmoja na kuabudu mingi.

Katika dunia
Mifano mashuhuri ni dini za kale kama zile za Misri ya Kale, Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale.

Leo hii dini zinazoamini umoja wa Mungu, kama vile Ukristo na Uislamu, huwa na wafuasi wengi duniani.

Lakini kuna pia wafuasi wengi wa dini zinazosadiki miungu mingi kama vile Uhindu (India) na Shinto (Japani).

Katika Afrika
Katika Afrika dini asilia mara nyingi zilimjua Mungu mmoja pamoja na mapepo mbalimbali. Hivyo Waafrika hawakuona shida sana kusadiki dini za kimataifa zilizotangaza kuwa Mungu amejifunua kwa binadamu.

Hata Afrika ya Magharibi, ambayo ina dini za kienyeji yenye miungu mingi, wakazi wanazidi kujiunga na dini za Mungu Pekee. 

dini
Wavuti wa Walimwengu

Wavuti Wa ulimwengu (kifupi WWW, kwa Kiingereza World Wide Web, ni sehemu ya tovuti yenye wavuti nyingi. Sehemu nyingine za tovuti, kama huduma ya baruapepe (email) si sehemu ya WWW.

Tovuti za WWW zinafanywa na kurasa zenye matinikivo (hypertext) zinazoelekezana kwa njia ya viungokivo (hyperlinks). Yaliyomo ya wavuti hizo ni mara nyingi matini (text) pamoja na picha za mgando na za video, hati za sauti au muziki. 

Kati ya lugha za mantikikivo zinazotumiwa zaidi ni HTML.

Chanzo
WWW ulianzishwa mwaka 1989 na Tim Berners-Lee kwenye taasisi ya CERN huko Geneva, Uswisi. Alitunga namna mpya ya ukurasa kwa kutumia lugha ya HTML. Alilenga kupata nafasi ya kubadilishana matokeo ya kazi yake na wataalamu wengine. Kwa maneno yake mwenyewe:

“The WorldWideWeb (W3) is a wide-area hypermedia information retrieval initiative aiming to give universal access to a large universe of documents.”

"Wavuti wa Walimwengu ni mradi wa upatikanaji wa habari kutoka eneo kubwa kwa njia ya hypermedia kwa shababa ya kurahisisha njia za kufikia idadi kubwa ya hati."
(Tim Berners-Lee)

Jina
Mnamo Machi 1989 Berners-Lee alitumia kwa mradi wake jina la "Mesh" lililofutwa tena kwa sababu lilikuwa karibu mno na neno "mess" (=fujo). Baadaye alijaribu kutumia majina ya "Mine of Information" (ing. "Mgodi wa habari") au "The Information Mine" lakini vifupi vyao "MOI" (kwa Kifaransa "mimi") na TIM (jina lake mewenyewe) yalikuwa na harufu ya ubinafsi. Pia picha ya "mgodi" ilionekana haifai maana mgodi ni mahali pa kuchukulia kitu lakini wavuti ni pia mahali pa kupelekea habari, si kujipatia pekee. 

Hatimaye Berners-Lee alibuni majina ya "Web" ("utando") na "World Wide Web". Jina la "web" lilionekana kufaa vema kutokana na matumizi ya jina katika hisabati kwa wavu wa vinundu ambako kila kimoja kimeunganishwa na kingine.

Mfumo wa wavuti
Berners Lee alibuni misingi mitatu kwa kuanzisha wawuti wa walimwengu:

HTTP ambayo ni itifaki ya mawasiliano itumiavyo na kivinjari wavuti (browser) kikichukua habari kutoka seva.
HTML ambayo ni lugha ya kompyuta inayoamuru jinsi gani habari kwenye ukurasa imepangwa na jinsi gani hati zinaweza kufikiwa kwa viungokivu (hyperlinks).
URL ambayo ni anwani wavuti ya kila hati iliyopo kwenye WWW.

Marejeo

Intaneti
Teknolojia
Mawasiliano
Kidima

Kidima ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadima. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidima imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidima iko katika kundi la Kidagan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidima kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidima 
lugha ya Kidima katika Glottolog
lugha ya Kidima kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidoghoro

Kidoghoro ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadoghoro. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidoghoro imehesabiwa kuwa watu 270. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidoghoro iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kidoghoro kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidoghoro 
lugha ya Kidoghoro katika Glottolog
lugha ya Kidoghoro kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidom

Kidom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadom. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidom imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidom iko katika kundi la Kichimbu.

Viungo vya nje
lugha ya Kidom kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidom 
lugha ya Kidom katika Glottolog
lugha ya Kidom kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidomu

Kidomu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadomu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidomu imehesabiwa kuwa watu 950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidomu iko katika kundi la Kimailuan.

Viungo vya nje
lugha ya Kidomu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidomu 
lugha ya Kidomu katika Glottolog
lugha ya Kidomu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidomung

Kidomung ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadomung. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kidomung imehesabiwa kuwa watu 2330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidomung iko katika kundi la Kifinisterre.

Viungo vya nje
lugha ya Kidomung kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidomung 
lugha ya Kidomung katika Glottolog
lugha ya Kidomung kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Pierre Nkurunziza

Pierre Nkurunziza (18 Desemba 1963 - 8 Juni 2020) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Burundi, na rais wa taifa hilo tangu mwaka 2005 hadi kifo chake. 

Alikuwa mwenyekiti wa chama cha Baraza la Kitaifa la Kutetea Demokrasia, Burundi (CNDD-FDD) hadi kuchaguliwa kuwa rais. 

Tarehe 13 Mei 2015 kundi la wanajeshi wa nchi walitangaza kupinduliwa kwake, lakini saa chache baadaye wakakamatwa.

Historia yake

Nkurunziza alizaliwa mwaka 1963 mjini Bujumbura katika familia ya kabila la Wahutu. 

Alisoma shule ya msingi kwenye mkoa wa Ngozi.
 
Baba yake Eustache Ngabisha alikuwa mbunge wa Burundi mwaka 1965 akaendelea kuwa mkuu wa mkoa katika mikoa miwili. Mzee aliuawa katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1972 pamoja na Warundi wengine 400,000 hivi.
 
Nkurunziza alikuwa mwalimu wa Chuo Kikuu cha Burundi wakati vita ya wenyewe kwa wenyewe ilianza baada ya kuuawa kwa rais wa kwanza aliyechaguliwa kutoka jamii ya Wahutu Melchior Ndadaye mwaka 1993.

Baada ya shambulio la jeshi dhidi ya Wahutu kwenye chuo kikuu alijiunga na kundi la CNDD-FDD mwaka 1995 akawa askari na kupanda ngazi hadi kuwa makamu wa mwenyekiti wa CNDD-FDD mnamo 1998, halafu mwenyekiti mwaka 2001. 

Baada ya mapatano ya amani ya mwaka 2003 aliendelea kuwa waziri wa utawala katika serikali ya mpito ya rais Domitien Ndayizeye.

Baada ya ushindi wa CNDD-FDD katika uchaguzi wa 2005 alichaguliwa na bunge kuwa rais. Alichaguliwa tena kwa kura ya wananchi wote mwaka 2010.

Mwaka 2015 alitangaza nia ya kugombea urais tena. Hii imesababisha ghasia kwa sababu wapinzani walidai kufuatana na katiba ya nchi anastahili kuongoza vipindi viwili tu. Mwenyewe pamoja na chama chake anadai ya kwamba mara ya kwanza alichaguliwa na bunge tu na kikatiba anastahili kuchaguliwa mara mbili na wananchi wote.

Tarehe 24 Julai 2015 Tume ya Uchaguzi ilimtangaza Nkurunziza mshindi wa uchaguzi kwa 69.41% za kura. Agathon Rwasa alishika nafasi ya pili kwa 18.99% ingawa alikuwa amehimiza wananchi wasipige kura.

Mwaka 2020 aliamua kutogombea tena. Mshindi wa uchaguzi kwenye Mei 2020 alikuwa Evariste Ndayishimiye aliyepangwa kula kiapo kama rais mpya kwenye Agosti 2020.

Maisha ya binafsi
Nkurunziza alilelewa pamoja na ndugu 7. Watano kati yao waliuawa wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya 1993 au katika mapigano kama wanamgambo wa CNDD-FDD. Leo hii ana dada 1 aliye hai. 

Alipenda kucheza mpira wa miguu. 

Tarehe 6 Juni 2020 alikuwa akishiriki kucheza mpira wa kikapu kwenye mji wa Ngozi kaskazini mwa Burundi. Akapata shtuko la moyo akapelekwa hospitalini; siku iliyofuata alionekana kupata nafuu lakini siku ya Jumatatu hali yake ilikuwa mbaya akaaga dunia hospitalini.

Marejeo

Viungo vya Nje

 Video and Summary of Nkurunziza Speech on First Visit to Washington  at the Woodrow Wilson International Center for Scholars
 IRIN interview with Pierre Nkurunziza, leader of CNDD-FDD
 Burundi's born-again ex-rebel leader (BBC)
 Burundi MPs appoint new president (BBC)

waliozaliwa 1963
Waliofariki 2020
Marais wa Burundi
Uislamu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati

Uislamu unakadiriwa kuwa asilimia 15 (watu 750,000) ya jumla ya wakazi wa Jamhuri ya Afrika ya Kati, inaufanya kuwa kundi la pili la dini lenye wafuasi wengi baada ya Ukristo wenye asilimia 80.

Marejeo

Uislamu
Jamhuri ya Afrika ya Kati
Uislamu nchini Chad

Uwepo wa awali kabisa wa Uislamu nchini Chad unaweza kuufuatilia tangu enzi za Uqba ibn Nafi, ambaye kizazi chake kinaweza patikana katika makazi yao ya leo huko katika mkoa wa Ziwa Chad. Kwa kipindi ambacho wahamiaji wa Kiarabu wanaanza kufika kutoka mashariki katika karne ya 14 wakiwa katika idadi ndogo kabisa, imani ilikuwa tayari ishajijenga vya kutosha. Uislamishaji nchini Chad ulikuwa unafanyika polepole, tokeo la uenezi mdogo wa ustaarabu wa Uislamu ulikuwa nje kabisa ya mipaka ya kisiasa. Leo hii Wachadi wengi ni Waislamu (55.7%), ambao wengi wao ni dhehebu la Sunni wa Maliki.

Tazama pia
Uislamu kwa nchi
Dini nchini Chad

Marejeo

Chad
Chad
Uqba ibn Nafi

Uqba ibn Nafi ( ‘Uqbah ibn Nāfi‘, pia hutajwa kama Oqba ibn Nafi, Uqba bin Nafe, Uqba ibn al Nafia, au Akbah; 622–683) alikuwa jenerali wa jeshi aliyekuwa anatumikia Nasaba ya Wamuawiya, katika vipindi vya Muawiya ibn Abu Sufyan na Yazid ibn Abu Sufyan, ambaye alianza harakati za uenezi wa Uislamu huko Maghrib, ikiwa pamoja na Algeria, Tunisia, Libya na Morocco katika Afrika ya Kaskazini ya leo. Alikuwa mpwa wake 'Amr ibn al-'As. Uqba mara kwa mara huitwa kwa jina la ukoo kama al-Fihri katika kurejelea Banu Fihri, ukoo mmoja uliotokana na kabila la Waquraish. Vizazi vyake vitajulikana kama 'Oqbids' au 'Fihrids'. Uqba ndiye mwanzilishi wa jiji la kitamaduni la Kairouan huko nchini Tunisia.

Marejeo

Viungo vya Nje
Edward Gibbon, History of the Decline and Fall of the Roman Empire  Chapter 51

Waliozaliwa 622
Waliofariki 683
Historia ya Afrika ya Kaskazini
Uislamu nchini Komori

Kulingana na makadirio yaliyofanywa mwaka wa 2006 na Wamarekani - inasemekana asilimia 98 ya wakazi wa Komori ni Waislamu. Waislamu wengi wa Komori ni Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Shafi. Waumini walio wengi ni Waarabu-Waswahili au Waajemi, lakini pia kuna watu wenye asili ya Kihindi.

Tazama pia
 Uislamu kwa nchi

Marejeo
 Ahmed, Abdallah Chanfi. Islam et politique aux Comores: Évolution de l'authorité spirituelle depuis le Protectorat français (1886) jusqu'à nos jours. Harmattan, 1999.
 Newitt, Malyn. The Comoro Islands: Struggle against Dependency in the Indian Ocean.Westview 1984.
 Ottenheimer, Martin. Marriage in Domoni: Husbands and Wives in an Indian Ocean Community. Waveland Press, 1984.
 Ottenheimer, Martin. Historical Dictionary of the Comoro Islands. Scarecrow Press, 1994.
 

Komori
 
Dini nchini Komori
Uislamu katika Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo

Uislamu umepata kuwepo mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu karne ya 18, wakati wafanyabiashara wa Kiarabu kutoka Afrika ya Mashariki walipo lazimika kuingia ndanindani kabisa kwa lengo la kufanya biashara ya pembe za ndovu. Kulingana na ripoti ya kitabu cha CIA, Waislamu ni asilimia 10 tu ya wakazi wote wa Kongo. Hata hivyo, makadirio ya kweli yalifanywa na Pew Research Project wakiwa wamepata asilimia 1.5 tu.

Waislamu wengi wa Kongo ni wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Maliki, asilimia 10 Washia na asilimia 6 nia  Ahmadia.

Tazama pia
Dini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Tanbihi

Dini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
DRC
Uislamu katika Jamhuri ya Kongo

Uislamu katika eneo la Jamhuri ya Kongo ulifika katika karne ya 19 wakati wafanyabiashara kutoka Afrika ya Mashariki walifika kwa biashara ya pembe za ndovu na ya watumwa.  

Kuna makadirio tofauti kuhusu idadi ya Waislamu nchini kati ya asilimia 1.5 hadi 10. 

Mnamo mwaka wa 2005 msikiti mpya mkubwa ulijengwa mjini Brazzaville. Ni kwamba wafanyakazi wengi wa mijini ni wahamiaji kutoka Afrika ya Magharibi na Lebanon, na baadhi kutoka Afrika ya Kaskazini. Wahamiaji kutoka Afrika Magharibi hasa ni kutoka Mali, Benin, Togo, Mauritania na Senegal. Walebanoni wengi ni Sunni. Pia kulikuwa na kundi kubwa la Waislamu kutoka Chad.

Waislamu walio wengi ni Wasunni wa madhhab ya Maliki, wachache Washia au Waahmadiyya.

Siku tukufu za Kiislamu hazitajwi kitaifa; lakini, zinaheshimiwa. Waajiri wanawakubalia likizo wale ambao wanataka kupumzika na sikukuu zao hazimo katika kalenda ya taifa.

Tazama pia
Dini katika Jamhuri ya Kongo

Marejeo

Congo
Dini katika Jamhuri ya Kongo
Kirundi

Kirundi ni lugha ya Kibantu inayotumika na watu milioni kumi au zaidi hasa nchini Burundi lakini pia katika maeneo ya jirani ya Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Ndiyo lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi za Burundi. 

Wanaosema Kirundi na Kinyarwanda, lugha rasmi ya Rwanda, wanasikilizana bila shida.

Kwa kiasi kikubwa sana hata Waha na Wahangaza wa Tanzania wanasikilizana nao.

Tanbihi

Marejeo 
 Broselow, E. & Niyondagara, A.  (1990) Feature geometry and Kirundi palatalization. Studies in the Linguistic Sciences 20: 71-88.
 de Samie. (2009) Dictionnaire Francais-Kirundi. L'Harmattan.  Paris.
 Goldsmith, J. & Sabimana, F.  (1989) The Kirundi Verb.  Modèles en tonologie.  Editions du CNRS. Paris.
 Meeussen, A.E. (1959) Essai de grammaire Rundi. Annales du Musée Royal du Congo Belge, Série Sciences Humaines - Linguistique, vol. 24. Tervuren.
 Myers, S. (1987) Tone and the structure of words in Shona.  PhD dissertation, University of Massachusetts, Amherst. Garland Press. New York.
 Ntihirageza, J.  (1993)  Kirundi Palatization and Sibilant Harmony : Implications for Feature Geometry. Master thesis, Southern Illinois University, Carbondale, Illinois.
 Philippson, G. (2003) Tone reduction vs. metrical attraction in the evolution of Eastern Bantu tone systems. INALCO. Paris.
 Sagey, E.  (1986)  The Representation of Features and Relations in Non-Linear Phonology. Doctoral dissertation, MIT, Cambridge, Mass.
 Zorc, R. D. & Nibagwire, L.  (2007) Kinyarwanda and Kirundi Comparative Grammar. Dunwoody Press.  Hyattsville.

Viungo vya nje

Online English-Kirundi Dictionary with Sound and Images 
Free English-Kirundi Dictionary 
Free Kirundi-English Dictionary 
PanAfrican L10n page on Kirundi...
Learning Kirundi  (in Spanish)
Online Kirundi/English dictionary 
USA Foreign Service Institute Kirundi basic course
 

Lugha za Burundi
Lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Lugha za Tanzania
Lugha za Uganda
Lugha za Kibantu
Kidoromu-Koki

Kidoromu-Koki ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadoromu-Koki. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidoromu-Koki imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidoromu-Koki iko katika kundi la Kimanubaran.

Viungo vya nje
lugha ya Kidoromu-Koki kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidoromu-Koki 
lugha ya Kidoromu-Koki katika Glottolog
lugha ya Kidoromu-Koki kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kidumun

Kidumun ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadumun. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidumun imehesabiwa kuwa watu 35 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidumun iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kidumun kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kidumun 
lugha ya Kidumun katika Glottolog
lugha ya Kidumun kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiduna

Kiduna ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waduna. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiduna imehesabiwa kuwa watu 11,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduna iko katika kundi la Kiduna-Bogaya.

Viungo vya nje
lugha ya Kiduna kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiduna 
lugha ya Kiduna katika Glottolog
lugha ya Kiduna kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiedolo

Kiedolo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waedolo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiedolo imehesabiwa kuwa watu 1670. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiedolo iko katika kundi la Kibosavi.

Viungo vya nje
lugha ya Kiedolo kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiedolo 
lugha ya Kiedolo katika Glottolog
lugha ya Kiedolo kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kienga

Kienga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waenga. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kienga imehesabiwa kuwa watu 230,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kienga iko katika kundi lake lenyewe la Kienga.

Viungo vya nje
lugha ya Kienga kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kienga 
lugha ya Kienga katika Glottolog
lugha ya Kienga kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kierave

Kierave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waerave. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kierave imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kierave iko katika kundi la Kiengan.

Viungo vya nje
lugha ya Kierave kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kierave 
lugha ya Kierave katika Glottolog
lugha ya Kierave kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiese

Kiese ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waese. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiese imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiese iko katika kundi la Kibaraic.

Viungo vya nje
lugha ya Kiese kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiese 
lugha ya Kiese katika Glottolog
lugha ya Kiese kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kiewage-Notu

Kiewage-Notu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waewage-Notu na Wasoverapa. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiewage-Notu imehesabiwa kuwa watu 12,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiewage-Notu iko katika kundi la Kibinanderean.

Viungo vya nje
lugha ya Kiewage-Notu kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kiewage-Notu
lugha ya Kiewage-Notu katika Glottolog
lugha ya Kiewage-Notu kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya
Kifaita

Kifaita ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafaita. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifaita imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifaita iko katika kundi la Kimadang.

Viungo vya nje
lugha ya Kifaita kwenye Multitree
makala za OLAC kuhusu Kifaita 
lugha ya Kifaita katika Glottolog
lugha ya Kifaita kwenye Ethnologue

Lugha za Papua Guinea Mpya