Mfupa wa Ishango

Mfupa wa Ishango ni chombo cha mfupa na kitu kinachowezekana cha hisabati, kilichowekwa kwenye enzi ya Paleolithiki ya Juu. Ni urefu wa hudhurungi mweusi wa mfupa, nyuzi ya nyani,  na kipande kikali cha quartz kilichowekwa upande mmoja, labda kwa kuchonga. Inafikiriwa na wengine kuwa fimbo ya hesabu, kwani ina safu ya kile kilichotafsiriwa kama alama za kuchonga zilizochongwa kwenye safu tatu zinazoendesha urefu wa chombo, ingawa pia imependekezwa kuwa mikwaruzo ingeweza kuunda mtego mzuri juu ya mpini au kwa sababu nyingine isiyo ya kihesabu. Wengine wanasema kwamba alama kwenye kitu hicho sio za kubahatisha na kwamba inawezekana ilikuwa aina ya zana ya kuhesabu na ilitumika kutekeleza taratibu rahisi za hisabati.

Historia 
Mfupa wa Ishango ulipatikana mnamo 1950 na Mbelgiji Jean de Heinzelin de Braucourt wakati akikagua iliyokuwa Kongo ya Ubelgiji wakati huo. Iligunduliwa katika eneo la Ishango karibu na Mto Semliki. Ziwa Edward hutiririka ndani ya Semliki ambayo ni sehemu ya vyanzo vya Mto Nile (sasa ni kwenye mpaka kati ya Uganda ya kisasa na D.R Congo). Mfupa ulipatikana kati ya mabaki ya jamii ndogo ambayo ilivua samaki na kukusanyika katika eneo hili la Afrika. Makaazi hayo yalikuwa yamezikwa katika mlipuko wa volkano.  

Kiwanda hicho kilikadiriwa kuwa kimetokea kati ya 9,000 KK na 6,500 KK. Walakini, tarehe ya tovuti ambayo iligunduliwa ilikaguliwa tena, na sasa inaaminika kuwa na zaidi ya miaka 20,000 (kati ya 18,000 KK na 20,000 KK).  

Mfupa wa Ishango uko kwenye maonyesho ya kudumu katika Taasisi ya Sayansi ya Asili ya Ubelgiji ya Royal, Brussels, Ubelgiji.

Tafsiri za hisabati 
Vipimo kwenye mfupa viko kwenye safu tatu na alama zikiwa zimepangwa kwa asymmetrically katika seti, na kusababisha "nadharia anuwai za kupendeza" kama vile kwamba utekelezaji unaonyesha uelewa wa nambari au nambari kuu. Ijapokuwa mapendekezo haya yamehojiwa, wanachuoni wengine wanachukulia kwamba zana hiyo ilitumiwa kwa taratibu rahisi za kihesabu au kujenga mfumo wa nambari.

Safu ya tatu imefasiriwa kama "meza ya nambari bora", lakini ina uwezekano mkubwa kuwa bahati mbaya.  Mwanahistoria wa hisabati Peter S. Rudman anasema kwamba idadi kubwa labda haikueleweka hadi karibu 500 KK, na walikuwa wakitegemea wazo la mgawanyiko, ambao haujafika mapema zaidi ya 10,000 KK. 

Alexander Marshack alidhani kuwa mfupa wa Ishango unawakilisha kalenda ya miezi sita ya mwezi.  Hii imesababisha Claudia Zaslavsky kupendekeza kwamba muundaji wa chombo hicho anaweza kuwa alikuwa mwanamke, akifuatilia kipindi cha mwezi kulingana na mzunguko wa hedhi.   Hii inakabiliwa na hoja kwamba Marshack anafafanua zaidi data na kwamba ushahidi hauungi mkono kalenda za mwezi. 

Hivi karibuni Vladimir Pletser amependekeza kwamba mfupa wa Ishango ni zana ya kuhesabu inayotumia msingi wa 12 na misingi-ndogo 3 na 4, na ikijumuisha kuzidisha rahisi, kwa kiasi fulani kulinganishwa na sheria ya zamani ya slaidi. "

Caleb Everett pia alisema juu ya kitu hicho, kwamba "idadi inayoonekana katika upangaji wa alama sio nasibu", ni uwezekano wa ushahidi wa nambari za kihistoria. Anadokeza kwamba safu ya kwanza inaweza kuonyesha "muundo maradufu" na kwamba zana inaweza kuwa ilitumika kwa kuhesabu na kuzidisha na pia kama "meza ya kumbukumbu ya nambari".

Mfupa wa pili 
Wakati wa uchunguzi wa mapema kwenye wavuti ya Ishango mnamo 1959, mfupa mwingine pia ulipatikana. Ina rangi nyepesi na ilifutwa, ikatakatwa, ikasuguliwa, na kuvunjika kwa ncha moja, ikifunua kuwa mashimo. Vile vifaa vilikuwa na kipande cha quartz kama mfupa unaojulikana zaidi au inaweza kuwa kifaa cha kushughulikia. Mfupa wenye urefu wa 14 cm una alama 90 kwa pande sita, ambazo zimewekwa kama "kuu" au "ndogo" kulingana na urefu wao. Jean de Heinzelin alitafsiri notches kuu kama kuwa vitengo au kuzidisha na alama ndogo kama sehemu ndogo au tanzu. Aliamini mfupa kuwa "sheria ya kubadilishana kati ya besi ya 10 na ya 12."

Marejeo 

Editathon 2021-06 Morogor