LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
HMS Royal Oak (08)

HMS Royal Oak ilikuwa manowari iliyotengenezwa nchini Uingereza kabla ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Ilikamilika mnamo mwaka 1916 na kutumika mara baada ya kukamilika katika mapigano ya Jutland dhidi ya manowari za Ujerumani. 

Baada ya vita iliona matengenezo kadhaa yaliyolenga kuboresha uwezo wake lakini ilishindikana kuongeza kasi yake kwa hiyo haikufaa tena kwa matumizi ya mapigano wakati wa vita ya pili ya Dunia.

Mnamo 14 Oktoba 1939 HMS Royal Oak ilizamishwa wakati ilikaa katika hori ya Scapa Flow huko Orkney upande wa kaskazini wa Uskoti. Ilishambuliwa na nyambizi ya Ujerumani iliyojulikana kama U-47. Katika usiku ule walifariki wanamaji 835. Kuzama kwa meli hiyo kuliipa wakati mgumu Uingereza na washirika wake katika vita na kwa kufanya hivyo kulipunguza idadi ya meli za kivita za Uingereza na kuleta madhara ambayo yalionekana wakati wa vita. Kuzama kwa meli hiyo kulileta faida kwa kamanda wa kijerumani kutoka katika ile nyambizi ambaye aiitwa Günther Prien, na kutunukiwa cheo cha Knight's Cross of the Iron Cross, na kumfanya kuwa kamanda wa kwanza kutunukiwa cheo hicho katika jeshi la Ujerumani. Kabla ya kuzama kwa meli hii Uingereza haikuwahi kufikiria kuwa meli zao zingeweza kuzamishwa katika hori ya Scapa Flow kwa kushambuliwa na nyambizi, lakini hii ilionesha kuwa Ujerumani ilikua na uwezo wa kuleta mashambulizi karibu zaidi na Uingereza. Baada ya kushtushwa na hilo , Waingereza waliamua kujenga vizuizi katika Scapa Flow ambavyo waliviita Churchill Barriers. 

Mabaki ya manowari hiyo bado yanapatikana katika maji ya hori yakitunzwa kama kumbukumbu ya vita na kaburi la wanamaji waliokufa ndani yake na kubaki mle .

Tanbihi

Marejeo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Meli
Kipimo cha tawanyiko

Katika takwimu, kipimo cha tawanyiko (kwa Kiingereza : measure of statistical dispersion) ni namba moja inaeleza kwa ufupi namba ubadilikajibadilikaji wa sampuli ya data. 

Kinapatwa kwa hesabu kama mkengeuko wastani, muachano au masafa.

Kipimo cha tawanyiko kinapinga kipimo cha mwelekeo wa kati.

Marejeo 

 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Takwimu
Hisabati
Tambarare kuu za Marekani

Tambarare kuu za Marekani (kwa Kiingereza: Great Plains) ni eneo kubwa la nchi hiyo lisilo na milima katika sehemu za kati na za magharibi za Marekani. Sehemu ya kaskazini inaingia ndani ya Kanada.

Upande wa magharibi zinaishia kwenye milima ya Rocky Mountains. Upande wa mashariki tambarare hizi zinapakana na maeneo ambako usimbishaji unaruhusu kustawi kwa misitu.   

Majimbo yafuatayo ni sehemu za tambarare kuu:
 Maeneo yote ya Kansas, Nebraska, Dakota Kaskazini na Dakota Kusini (Marekani)
 Sehemu za Colorado, Montana, New Mexico, Oklahoma, Texas na Wyoming (Marekani)
 Sehemu za kusini za Alberta, Saskatchewan na Manitoba (Kanada)

Tabianchi huwa na miezi ya joto kali pamoja na miezi ya baridi sana. Uoto asilia wa nchi ulikuwa manyasi tu, maana mvua haitoshi kwa miti mingi. 

Kabla ya kuja kwa Wazungu huko Marekani, tambarare kuu zilikuwa na ng'ombe mwitu aina ya baisoni kwa mamilioni waliowindwa na Maindio wahamaji na kuwa chakula chao kikuu. 

Baisoni waliuawa kwa makusudi na Wamarekani weupe waliotaka kuondoa msingi wa kiuchumi wa Maindio na kutumia maeneo  yao kwa kilimo. Sasa ni kitovu cha mazao ya nafaka kama mahindi na ngano ambazo hulisha mifugo na watu.

Tovuti za Nje 
 Chuo Kikuu cha Jimbo la Dakota Kaskazini: Hadithi ya Jiografia ya Tarafa Kubwa  
 Kansas Heritage Group: Nyumba za Wenyeji, Uhifadhi, Maua, na Utafiti 
 Maktaba ya Congress: Matawi mazuri 
 Chuo Kikuu cha Nebraska-Lincoln: Utafiti Mkuu wa Matawi

Jiografia ya Marekani
Jiografia ya Kanada
Umakanika kawaida

Umakanika kawaida (kwa Kiingereza: classical mechanics) ni sehemu ya fizikia inayoeleza jinsi vitu vya kila siku vinavyosogea na sababu za kusogea kutokana na nguvu mbalimbali. Tukijua jinsi vitu vinavyosogea sasa, tunaweza kutabiri vitakavyosogea kesho, mbali ya kutambua vilivyosogea siku za nyuma pia. Hivyo tunaweza kutumia umakanika kawaida kuzungumzia, kwa mfano, mwendo wa sayari. 

Vitu tusivyoviona, kwa mfano kutokana na udogo wake, au vinavyosogea kasi mno, vinahitaji kuchunguzwa kwa umakanika kwanta ambao ni sehemu ya pili ya umakanika.

Tanbihi

Marejeo
 
 
 
 
 
 
 
 *

Viungo vya nje

 Crowell, Benjamin. Light and Matter (an introductory text, uses algebra with optional sections involving calculus)
 Fitzpatrick, Richard. Classical Mechanics (uses calculus)
 Hoiland, Paul (2004). Preferred Frames of Reference & Relativity
 Horbatsch, Marko, "Classical Mechanics Course Notes".
 Rosu, Haret C., "Classical Mechanics". Physics Education. 1999. [arxiv.org : physics/9909035]
 Shapiro, Joel A. (2003). Classical Mechanics
 Sussman, Gerald Jay & Wisdom, Jack &  Mayer,Meinhard E. (2001). Structure and Interpretation of Classical Mechanics
 Tong, David. Classical Dynamics (Cambridge lecture notes on Lagrangian and Hamiltonian formalism)
 Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL) Movies and photos of hundreds of working mechanical-systems models at Cornell University. Also includes an e-book library of classic texts on mechanical design and engineering.
 MIT OpenCourseWare 8.01: Classical Mechanics Free videos of actual course lectures with links to lecture notes, assignments and exams.
 Alejandro A. Torassa, On Classical Mechanics

Fizikia
Kidukizi

Kidukizi (kutoka kitenzi "kudukiza") ni kifaa cha umeme ambacho kinawekwa katika sakiti ya umeme ili kuzidisha kiasi cha nguvu ya kisumaku inayohitajika mahali fulani.

Kwa kawaida kidukizi kinaundwa na sakiti kubwa ya nyaya za umeme, kama vile za shaba, zikizungushwa katika metali laini kama vile bati, hasa kama vidukizi vidogo vimepangwa katika sakiti bora kama katika transista.

Tanbihi

Vifaa
Umeme
Nadharia seti

Nadharia ya seti ni somo la seti katika hisabati. Seti ni mkusanyo wa vitu mbalimbali vinavyoitwa memba. 

Katika kuandika seti, tunafunga memba katika {mabano maua} na kuzitenganisha kwa alama ya mkato: k.mf., {1, 2, 3} inashika 1, 2 na 3; vilevile {a, b, c} inafunga a, b na c.

Kuna aina tatu za nadharia za seti, nazo ni: njia ya maneno, njia ya orodha na njia ya kanuni.

Historia
Nadharia ya seti ilibuniwa na Georg Cantor mwaka 1874, lakini ilihitaji kuboreshwa kama alivyoonyesha Bertrand Russell.

Marejeo
 Chechulin V. L., Theory of sets with selfconsidering (foundations and some applications), Publishing by Perm State University (Russia), Perm, 2010, 100 p.

Viungo vya nje
 http://elibrary.ru/item.asp?id=15267103 )

Hisabati
Mabano

Mabano (pia: parandesi kutoka Kigiriki na braketi kutoka Kiingereza) ni jozi la alama za uakifishaji ambalo kwa kawaida linatenga sehemu ya sentensi au taarifa kutoka muktadha wake.

Mabano ya kawaida zaidi ni yale ya mviringo ( ), ya mraba [ ] na ya maua { }.

Kutoka katika lugha, mabano yamekuwa yakitumika sana katika hisabati.

Tanbihi

Marejeo
 
  States that what are depicted as brackets above are called braces and braces are called brackets. This was the terminology in US printing prior to computers.

Viungo vya nje

Alama
Jangwa la Uarabuni

Jangwa la Uarabuni (kwa Kiarabu: لصَّحْرَاء ٱلْعَرَبِيَّة) ni jangwa lililoko huko Asia Magharibi. Linafunika sehemu kubwa ya Bara Arabu.  

Eneo lake ni km2 2,330,000 zinazopatikana katika nchi za Saudia, Yemen, Oman, Falme za Kiarabu, Katar, Kuwait, Jordan, Iraq hadi Misri (rasi ya Sinai).  

Wakazi wake wa asili ni Waarabu ila siku hizi kuna wahamiaji wengi sana. 

Majangwa ya Asia
Jiografia ya Saudia
Jiografia ya Yemen
Jiografia ya Omani
Jiografia ya Falme za Kiarabu
Jiografia ya Qatar
Jiografia ya Kuwait
Jiografia ya Yordani
Jiografia ya Iraq
Jiografia ya Misri
Samarkand

Samarkand (kwa Kiuzbeki na Kirusi: Самарқанд; kwa Kiajemi: سمرقند) ni mji maarufu wa kihistoria katika Asia ya Kati.  Ni mji wa pili kwa ukubwa katika Uzbekistan na mji mkuu wa Mkoa wa Samarkand. 

Samarkand ilikuwa mapema mji muhimu ikiwa kituo kwenye barabara ya hariri (Silk Road) iliyounganisha China na nchi za Asia ya Magharibi na Ulaya.  

Baada ya uenezi wa Uislamu ilikuwa kitovu cha Kiislamu kilichovuta wataalamu wengi.  

Katika karne ya 14, ilikuwa mji mkuu wa milki ya Timur (Tamerlane) na ndiyo mahali pa kaburi lake linalojulikana kama "Gur-e Amir". Msikiti wa Bibi-Khanum bado ni mojawapo ya majengo maarufu zaidi ya mji.  

Mwaka 2001, UNESCO iliingiza Samarkand katika orodha yake ya Urithi wa  Dunia kama "Samarkand - Njiapanda ya Tamaduni".

Historia 

Samarkand ni mojawapo ya miji mikongwe zaidi ulimwenguni. Hakuna uhakika iliundwa kwenye mwaka gani lakini kuna dalili za kwamba iliundwa mnamo karne ya 7-8 KK, ingawa kuna ushuhuda wa kiakiolojia ya makazi ya zamani zaidi.  

Wakazi wa milki ya Uajemi ya Kale, Samarkand ilikuwa moja ya vituo vikuu vya ustaarabu wa Uajemi katika Asia ya Kati. Aleksander Mashuhuri aliiteka mji huo mnamo mwaka 329 KK.

Historia ya Enzi ya kati 
Mwanzoni mwa karne ya 8, Samarkand ilitekwa na Waarabu Waislamu. Chini ya utawala wa Waabbasi, ilikuwa kituo cha kijeshi. Mahekalu ya Wazoroasta yalibomolewa, misikiti ilijengwa na wakazi wengi waligeukia Uislamu. Wakati ule teknolojia ya kutengeneza karatasi ilitambuliwa kwa njia ya wafungwa Wachina na kuenea katika himaya ya Waislamu, na kutoka hapo kwenda Ulaya. 

Samarkand ilitekwa na Wamongolia chini ya Chingis Khan mnamo 1220 ikaendelea kuwa sehemu ya milki yao hadi mwaka 1370. 

Mfanyabiashara wa Italia Marco Polo alipita huko akaandika ni "mji mkubwa sana na mzuri..." Wakati ule Samarkand ilikuwa pia kitovu kimojawapo cha Wakristo Wanestorio. 

Mnamo 1370, Timur (Tamerlane) aliamua kuifanya Samarkand mji mkuu wa ufalme wake ulioenea kutoka Uhindi hadi Uturuki. Katika miaka 35 iliyofuata, alijenga mji mpya akaujaza mafundi kutoka sehemu zote alizoshinda. Timur alipata sifa kama mlinzi wa sanaa hiyo, na Samarkand ilikuwa na wakazi wapatao 150,000.

Historia ya kisasa 
Mnamo 1499, Waturuki Wauzbeki waliteka Samarkand.  Walipeleka mji mkuu kwenda Bukhara na Samarkand ilipungua. Tangu mwaka 1868 mji huo ulitawaliwa na Urusi. Sehemu ya Kirusi ya mji ilijengwa baadaye upande wa magharibi wa mji wa kale.

Mji huo baadaye ukawa mji mkuu wa Samarkand Oblast ya Turkestan ya Kirusi. Ulikuwa muhimu zaidi wakati reli ya ng'ambo ya Bahari ya Kaspi ilipofika huko mnamo mwaka 1888. 

Chini ya utawala wa Wakomunisti ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiuzbeki mnamo 1925 kabla ya kubadilishwa na Tashkent mnamo 1930. 

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti ilikuwa mji wa Uzbekistan huru.

Asilimia kubwa wa wakazi bado hutumia lugha ya Kitajiki (aina ya Kiajemi) wakifuata Uislamu wa Kishia.

Picha

Marejeo 

Uzbekistan
Urithi wa Dunia
Kipeo cha pili

Katika hisabati, kipeo cha pili (kwa Kiingereza : square) ni tokeo la kuzidisha namba mara namba hii.

Kwa mfano, 4 ni kipeo cha pili cha 2 kwa hivyo 2*2=4

9 ni kipeo cha pili cha 3 kwa hivyo 3*3 = 9

Kwa programu ya takwimu R 

Ili mtafute kipeo cha pili kwa lugha ya programu ya takwimu R mandike :

> 5^2

[1] 25

Marejeo 

 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Hisabati
Takwimu
Marathoni ya Boston

Marathoni ya Boston ni mbio ya Marathoni maarufu ambayo inaendeshwa kila mwezi wa Aprili katika mji wa Boston nchini Marekani. Umbali wa mbio ni maili 24.5 ambayo ni sawa na km 39.4.  

Ili kupata kibali cha kushiriki, mkimbiaji anahitaji kuonyesha kuwa amemaliza mbio tofauti ya Marathoni kwa muda fulani. Muda huo unaohitajika ni tofauti kulingana na umri wa mkimbiaji. 

Idadi ndogo ya wakimbiaji inakubaliwa kila mwaka wasiotimiza masharti hayo, wakishiriki kwa kusudi la kukusanya pesa kwa madhumuni za kijamii.

Mashambulio ya 2013 
Wakati wa Marathoni ya Boston ya mwaka 2013 yalitokea mashambulio ya kigaidi. Milipuko miwili ilitokea karibu na mstari wa kumaliza iliyoua watu watatu na kujeruhi watazamaji 183.

Marejeo

Tovuti nyingine 
 Tovuti rasmi  

Mbio ya Marathoni
Boston, Massachusetts
Marathoni ya Frankfurt

Marathoni ya Frankfurt ni mbio ya Marathoni inayofanyika kila mwaka huko Frankfurt/Main nchini Ujerumani tangu kuanzishwa kwake 1981. Nchini Ujerumani ni mbio ndefu zaidi inayofanyika ndani ya mji fulani na mbio kubwa ya pili kwa idadi ya wakimbiaji wanaomaliza mbio yote. Jina rasmi lilikuwa "Commerzbank Frankfurt Marathon" na tangu mwaka 2011: "BMW Frankfurt Marathon".

Orodha ya washindi 

Key:

Marejeo

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 
 Chama cha waingie wataalam wa Barabara ya Barabara

Mbio ya Marathoni
Frankfurt am Main
Kipeuo cha pili

Katika hisabati, kipeuo cha pili (kwa Kiingereza : square root) cha namba x ni namba y inayolingana y2=x.

Kwa mfano, 2 ni kipeuo cha pili cha 4 kwa hivyo 22=4

3 ni kipeuo cha pili cha 9 kwa hivyo 32 = 9

Kwa programu ya takwimu R 
Ili mtafute kipeo cha pili kwa lugha ya programu ya takwimu R mandike :

> sqrt(25)

[1] 5

Marejeo 

 Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). An introduction to probability and statistics. Wiley.
 Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). Introduction to statistics and data analysis. Cengage Learning.

Hisabati
Takwimu
Milima ya Black Hills

Milima ya Black Hills ni safu ndogo ya milima inayopakana na tambarare kuu za Marekani kwenye jimbo la Dakota Kusini. 

Jina linatokana na muonekano wa milima hii kwa mbali kuwa myeusi kwa sababu ya misitu minene iliyoko. 

Wakazi asilia walikuwa Maindio wa makabila ya Wacheyenne na baadaye Walakota. Kuna sehemu ya milima inayotazamwa kuwa ardhi takatifu ya Walakota. 

Mnamo 1868, serikali ya Marekani ilifanya Mkataba wa Fort Laramie na Walakota ambamo iliahidi milima hii haitakuwa kamwe eneo kwa walowezi Wazungu.  

Lakini baada ya kugunduliwa kwa dhahabu huko kwenye mwaka 1874 milima ilivamiwa na wachimba dhahabu waliofuatwa na jeshi la Marekani. Serikali iliwalazimisha Walakota kuondoka katika Black Hills na kuhamia hifadhi ndogo za kikabila.  

Hadi leo Walakota wanakataa kukubali uvamizi huu wakijaribu kwa kila namna kununua sehemu kutoka kwa walowezi wa leo na kutokubali pesa wanayostahili kupewa katika azimio la Mahakama Kuu iliyoamua wanastahili kupewa kutokana na uvamizi wa karne iliyopita. 

Baada ya kwisha kwa uchumi wa madini na ukataji miti, tasnia ya utalii imekua. Mlima Rushmore zilimochongwa sanamu kubwa za marais wanne wa Marekani ni kivutio kimojawapo katika Black Hills.

Tanbihi

Marejeo mengine
 

Black Hills National Forest
An article about the land the people of Black Hills

Milima ya Marekani
South Dakota
Ukavu

Ukavu ni hali ya kukauka, pasipo na unyevu au maji kwa hali ya kiowevu au mvuke. Ilhali viumbe vyote duniani hutegemea kuwepo kwa maji, ukavu si mazingira yanayoruhusu kustawi kwa uhai.

Jangwa ni mazigira kavu, na ukavu wake yaani ukosefu wa maji husababisha kupotea kwa mimea na wanyama wengi. Wale waliopo wana maumbile yanayolingana na ukavu, yakitunza unyevu mwilini na kufanya shughuli zao hasa usiku ambako joto linapungua.

Maji yanapatikana pia kwa hali ya ukavu kama ni barafu au theluji kwenye hali ya jalidi kali. Wachezaji wa skii hupendelea theluji kavu kuliko theluji bichi inayopatikana wakati halijoto inakaribia °C 0.

Ukavu hufanya tofauti kati ya vumbi na matope. Dhoruba ya vumbi hutokea katika mazingira penye maeneo makavu sana.

Maji
Skii

Skii au relitheluji ni ubao mrefu na mwembamba unaofungwa chini ya kiatu kwa kusudi la kutelezea kwenye theluji.

Chanzo cha skii
Vifaa hivi vilianzishwa na mataifa yaliyoishi katika mazingira ya baridi ambako mara kwa mara uso wa nchi hufunikwa kwa theluji.    

Ilhali theluji inaweza kufunika uso wa nchi kwa unene wa sentimita au hata mita kadhaa si rahisi kutembea juu yake kwa sababu mguu unaweza kuzama ndani ya theluji kwa kila hatua ambayo inachelewesha mwendo na kuchosha. 

Kufunga skii mguuni kunaleta faida mbili: 
  uso mkubwa wa skii huzuia kuzama chini ndani ya theluji 
  uso nyororo wa skii unaruhusu kuteleza juu ya theluji kwa kasi kubwa kuliko kukimbia kwenye nchi kavu.

Etimolojia na historia  
Asili ya jina "skii" iko katika Kinorwei cha kale.  Matamshi yake kwa kawaida ni "shi".  

Mifano ya kale ya skii imepatikana kutoka Urusi, Uswidi na Norwei ambayo umri ulioweza kuthibitishwa watu walianza kutumia vifaa hivi miaka 8,000 iliyopita. 

Teknolojia ya skii iliendelezwa mwanzoni ma karne ya 20 katika nchi za Skandinavia kwa shabaha ya kumwezesha mtumiaji kupiga kona haraka zaidi. Maendeleo yalihusu hasa namna ya kufunga mguu kwenye ubao na pia matumizi ya plastiki badala ya ubao, pamoja na kubuni mabuti ya pekee kwa matumizi pamoja na skii.  

Mabadiliko hayo yaliendeshwa hasa na wanamichezo waliokuta skii kwa watumiaji wake wa kiasili na kuipeleka kwa nchi nyingine kwa kusudi la burudani na mashindano.

Utengenezaji 
Skii imeibuka kutoka kujengwa kwa ubao mgumu uliochongwa. Baada ya kuenea kwa michezo ya skii katika Ulaya ubao mgumu ulikuwa haba na ghali, hivyo mafundi walianza kuunganisha aina mbalimbali za ubao. 

Tangu kupatikana kwa plastiki mata hii imetumiwa pia kwa kutengeneza skii. Kwa mashindano ya hali ya juu kuna pia skii zinazotengenezwa kwa kutumia teknolojia ya juu ya kaboni.

Aina za skii
Skii hutengenezwa tofauti kulingana na matumizi yake.

Skii za kuruka hutumiwa na wanamichezo wanaoteleza mlimani hadi ngazi wanapolenga kuruka mbali iwezekanavyo hadi kutua; umno ni pana na ndefu
Skii za mbio wa mlimani zinafaa kwa kupiga kona mara nyingi na kufikia kasi kubwa ya zaidi ya km 100 kwa saa; mi fupi na nyembamba
Skii za mbio au matembezi ya mbali hutumiwa na wanamichezo na pia watu wanaozitumia kwa burudani; hazifai kwa mitelemko mikali; ni nyembamba na ndefu

Marejeo

Viungo vya nje 
 Fizikia ya skiing . 
 Uvumilivu wa vifaa vya FIS . 
Michezo
Vifaa
Visiwa vya Malkia Elizabeth

Visiwa vya Malkia Elizabeth (kwa Kiingereza: Queen Elizabeth Islands, ) ndio kundi la visiwa kaskazini mwa Funguvisiwa la Aktiki ya Kanada. Kiutawala visiwa hivi vimegawanyika baina ya Nunavut na Northwest Territories za Kanada. Visiwa vya Malkia Elizabeth vimefunikwa kabisa kwa barafu ilhali vina takriban asilimia 14 za eneo la barafu na theluji duniani  ukiondoa ngao za barafu za Greenland na Antaktiki. 

Visiwa hivyo vilipewa jina kwenye mwaka wa 1953, baada ya kutawazwa kwake Elizabeth II kuwa malkia wa Kanada. Kabla ya hapo vilijulikana kama Parry Archipelago kwa zaidi ya miaka 130 tangu kupitiwa na mpelelezi Mwingereza Sir William Parry mnamo 1820.

Jiografia 
Kulingana na atlasi ya Kanada kuna visiwa vikubwa 34 na vidogo 2,092 katika funguvisiwa hilo. Kisiwa kikubwa ni Ellesmere Island iliyo na km² 196,235.

Visiwa kwa pamoja vina eneo la kilomita za mraba 419,061. 

Visiwa hufunika eneo linalofanana na umbo la pembetatu ilhali inapakana na Mlangobahari wa Nares upande wa mashariki, mlangobahari wa Parry upande wa kusini na Bahari ya Aktiki upande wa kaskazini na magharibi.  

Visiwa vilivyo vingi havina watu isipokuwa kuna vituo vya utafiti wa tabianchi.

Marejeo

Viungo vya nje 

Visiwa vya Kanada
Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Nyanda za Juu za Iran

Nyanda za Juu za Iran, pia za Uajemi (kwa Kiajemi: فلات ایران)   ni eneo la milima katika Asia ya Magharibi, kati ya Mesopotamia upande wa magharibi na milima ya Hindu Kush upande wa mashariki.

Mipaka na jina 
Mpaka wa kaskazini wa nyanda za juu upo Asia ya Kati. Upande wa kusini mipaka iko Ghuba ya Uajemi, mlangobahari wa Hormuz na Ghuba ya Oman.   

Nyanda hizo za Juu zinaenea ndani wa Iran, pamoja na sehemu za Afghanistan, Azerbaijan, Pakistan, Turkmenistan na Iraq.

Mazingira na jiolojia 

Nyanda za Juu zilitokana na bamba la gandunia la Iran ambalo ni sehemu ya bamba la Ulaya-Asia, inayobanwa kati ya mabamba ya Uarabuni na ya Uhindi.  

Iko ndani ya ukanda wa milima inayoenea kutoka Hispania hadi Himalaya, ukipitia nyanda za juu za Anatolia, milima ya Kaukazi na kuendelea katika milima ya Hindu Kush, Pamir na Himalaya.  

Nyanda za juu za Iran zinavirigishwa na milima kunjamano ambayo ni Milima ya Alborz upande wa kaskazini, Kopet Dag na Aladağlar upande wa mashariki, halafu  Milima ya Zagros upande wa magharibi na kusini-magharibi. Upande wa kusini-mashariki, nyanda za juu huishia kwenye milima ya Kuh-e Jebal Barez, Kuh-e Birag, Kuh-e Taftan na Kuh-i Sultan ya Baluchistan.  

Kutokana na miendo ya gandunia eneo lote la nyanda za juu za Iran linaathiriwa mara kwa mara na mitetemeko ya ardhi.  

Nyanda za juu zinagawanywa na safu za pembeni za Zagros zinazoelekea kutoka kaskazini-magharibi kwenda kusini-mashariki: Kuh-e Rud, Kuh-e Davaran na Kuh-e Banan.  

Kati ya safu ya milima na mto Kuhrud kuna majangwa makubwa ya Iran ambazo ni Dasht-e Lut, Dasht-e Kawir, Rigestan, Dasht-e Margoh, Jaz Mirian na Hamum-i Mashkel.

Marejeo

Jiografia ya Pakistan
Jiografia ya Turkmenistan
Jiografia ya Afghanistan
Jiografia ya Iran
Jiografia ya Azerbaijan
Jiografia ya Iraq
Hindu Kush

Hindu Kush ni safu ya milima ya kunjamano katika Asia ya Kati. Inaenea kuanzia Afghanistan upande wa magharibi hadi Pakistan na kuishia katika China na Tajikistan.    

Mlima wa juu ni Tirich Mir wenye kimo cha mita 7,708.

Njia za kuvuka milima hiyo ziko kwenye mipito ya Mintaka, Kilik, Chilinji na Kuramber zikiunganisha Kashmir na nchi za Asia ya Kati. 

Mito mingi pamoja na Chapursan, Ishkuman, Ghizar, Gilgit na Shandur hutoka kwenye mabonde ya Hindu Kush na mwishowe hujiunga na Mto Indus. Upande wa kaskazini maji ya Hindu Kush hutiririka kuingia katika mto Amu Darya.

Milima ya Pakistan
Milima ya Afghanistan
Milima ya Uchina
Milima ya Tajikistan
Tian Shan

Tian Shan (inayojulikana pia kama Tengri Tagh au Tengir-sana,  kwa maana ya Milima ya mbinguni) ni eneo kubwa la milima lililoko Asia ya Kati. Kilele cha juu kabisa katika Tian Shan ni Jengish Chokusu yenye mita 7,493 juu ya UB. Sehemu ya chini ni mwinamo wa Turpan uliopo mita 154 chini ya usawa wa bahari.

Jiografia 
Safu za Tian Shan hutenganishakaskazini na kusini ya  Turkestan, na pia kuenea ndani ya Kazakhstan, Kirgizia, Tajikistan, Uzbekistan na eneo la Xinjiang kaskazini-magharibi mwa China. 

Tian Shan iko kaskazini na magharibi mwa Jangwa la Taklamakan na moja kwa moja upande wa kaskazini mwa Bonde la Tarim. Upande wa kusini inakutana na Milima ya Pamir na upande wa kaskazini na mashariki hukutana na Milima ya Altai ya Mongolia .

Marejeo

Vitabu
 The Contemporary Atlas of China. 1988. London: Marshall Editions Ltd. Reprint 1989. Sydney: Collins Publishers Australia.
 The Times Comprehensive Atlas of the World. Eleventh Edition. 2003. Times Books Group Ltd. London.

Viungo vya nje 
 Wavuti ya ujenzi wa Kirusi  
 Tien Shan 
 Chuo Kikuu cha Umoja wa Mataifa (2009) video ya dijiti "Kupata mahali pa kulisha: Wachungaji wa Kyrgyz na upotezaji wa malisho": Mchungaji anashiriki uchunguzi wa familia na kukabiliana na hali ya hewa inayobadilika katika malisho ya juu ya milima ya Tian Shan ya Kyrgyzstan Iliyopatikana 1 Disemba 2009

Milima ya Asia
Milima ya Uchina
Milima ya Mongolia
Milima ya Kirgizia
Milima ya Kazakhstan
Milima ya Uzbekistan
Milima ya Tajikistan
Urithi wa Dunia
Jangwa la Kalahari

Kalahari ni eneo kubwa lenye tabianchi yabisi na nusu yabisi kusini mwa Afrika lenye kilomita za mraba 900,000 hivi katika  Botswana na sehemu za Namibia na Afrika Kusini.  

Ni tofauti na jangwa la Namib lililopo nyuma ya pwani ya Atlantiki ya Namibia na Angola.

Jina 
Jina "Kalahari" linatokana na neno la Kitswana "Kgala", linalomaanisha "kiu kubwa" au kutoka "Kgalagadi" inayomaanisha "pasipo maji". Kalahari ina maeneo makubwa yaliyofunikwa na mchanga tu bila maji ya kudumu.

Tabia
Kalahari huwa na wanyama na mimea kadhaa kwa sababu sehemu kubwa si jangwa kabisa. Kuna kiasi kidogo cha mvua. Majira ya joto ni makali sana. Maeneo yenye ukavu zaidi huwa na milimita 110-200 za mvua kwa mwaka. Maeneo yenye usimbishaji mkubwa zaidi huwa na milimita 500.  

Makorongo makavu ya mito ya zamani yanapatikana kaskazini mwa Kalahari, yakijaa maji wakati wa mvua na yanayobaki kama mabwawa madogo kwa miezi kadhaa.

Beseni la Kalahari
Beseni la Kalahari ni pana zaidi likikusanya maji yote yanayotiririkia mle kwenye eneo la km2 milioni 2.5. Beseni hilo huenea hadi Botswana, Namibia na Afrika Kusini, pamoja na sehemu za Angola, Zambia na Zimbabwe.  

Kuna mto mmoja wa kudumu pekee ambao ni mto Okavango. Okavango inaishia katika delta ya ndani inayofanya sehemu za vinamasi vyenye wanyamapori wengi.

Sehemu kubwa ya jangwa nchini Botswana imekuwa sehemu ya Hifadhi ya Kalahari ya Kati.

Tanbihi

Marejeo mengine
 

 "Cry of the Kalahari"
 Kalahari desert's forgotten influence on carbon levels

Jiografia ya Afrika Kusini
Jiografia ya Namibia
Jiografia ya Botswana
Jangwa
Negev

Negev ni eneo la kusini mwa Israeli. Ni jangwa ambalo linafunika karibu 60% ya ardhi yote ya Israeli katika mipaka yake ya mwaka 1949, takriban kilomita za mraba 13,000. Ni sehemu kubwa ya Mkoa wa Kusini wa Israel. 

Asilimia 10 za wakazi wote wa Israeli wanaishi huko.

Jiografia
Negev inapakana na Misri na Ukanda wa Gaza upande wa magharibi, Bonde la Arabah halafu Yordani upande wa mashariki, na upande wa kaskazini mpaka wake ni takriban mstari baina ya mji wa Gaza na Ein Gedi karibu na Bahari ya Chumvi.     

Sehemu za kaskazini na magharibi za Negev ni tambarare. Katika kusini kuna milima, mabonde na kasoko mbalimbali. Kasoko iliyo kubwa ni Machtesch Ramon.

Wakati wa mvua katika miezi ya baridi na ya masika, mabonde makavu hujaa maji kwa ghafla na jangwa linafunikwa na maua kwa muda mfupi.

Mlima mkubwa zaidi ni Har Ramon wenye kimo cha mita 1035.

Tabianchi

Ukavu kwenye Negev na hivyo tabia ya kijangwa inaongezeka jinsi unavyoelekea kusini. 

Kaskazini mwa Negev, mvua ya kila mwaka bado ni milimita 350-400. Kiasi hicho cha mvua kinaruhusu uwepo wa misitu iliyopandwa. 

Kiasi cha mvua huko Be'er Sheva tayari ni mm 200 kwa mwaka pekee. Eilat kwenye kusini hupokea pekee mm 30 kila mwaka.

Miji
Mji mkubwa katika Negev ni Be'er Sheva ambao ni pia makao makuu ya mkoa wa kusini ukiwa na wakazi 190,000. Kusini kabisa kuna mji wa Eilat ambayo ni bandari kuu ya nchi kwenye Bahari ya Shamu. Upande wa kusini mashariki mwa Be'er Sheva uko mji wa Dimona penye kituo cha nyuklia.

Wakazi
Mnamo mwaka 2010 Negev ilikuwa na wakazi 630,000 (sawa na asilimia 8.2 za wakazi wa Israel). Watu 470,000 wa Negev (asilimia 75) ni Wayahudi, na 160,000 (asiliia 25) ni Mabedui Waarabu. Nusu ya Mabedui huishi mjini, nusu nyingine bado wana uhusiano na maisha yao ya kimila ya ufugaji wakikalia vijiji visivyotambuliwa na serikali.

Marejeo

Tovuti nyingine 
 Jalada la Sde Boker la nakala kwenye Negev  
 Tovuti ya Habari ya Negev ya Israeli  
 Picha za Negev  

Jiografia ya Israel
Chuo Kikuu cha Arusha

Chuo Kikuu cha Arusha (kwa Kiingereza: University of Arusha ; kifupi: UoA) ni chuo kikuu binafsi kilichopo jijini Arusha, Tanzania. Chuo kikuu cha Arusha kinamilikiwa na kanisa la Waadventista Wasabato Tanzania.

Taaluma
Chuo Kikuu cha Arusha kinatoka astashahada, stashahada na shahada katika fani za: 
 Biashara 
 Elimu 
 Theolojia
 Teknolojia ya habari ya mawasiliano
 Utawala

Marejeo

Viungo vya nje
Wavuti ya chuo 

Vyuo vikuu vya Tanzania
Arusha
Nyanda za chini za Turan

Nyanda za chini za Turan (kwa Kiingereza: Turan Depression, Turanian Basin) ni eneo tambarare la km² milioni 1.9 lililopo duni kuliko mazingira yake katika Asia ya Kati. Linaenea katika Turkmenistan kupitia Uzbekistan hadi Kazakhstan, tariban baina ya Bahari ya Kaspi na  Ziwa Aral. Asilimia 80 ni jangwa la mchanga au la chumvi. 

Mvua ni haba na uoto ni mimea midogo, nyasi na vichaka vidogo vinavyofaa kama lishe ya kondoo na ngamia lakini penye oasisi watu wamekuwa wakilima pia tangu kale..  

Kwa wastani, eneo hilo hupata chini ya mm 381 za mvua kwa mwaka. Jangwa la Kara Kum linapatikana kusini mwa Nyanda za chini za Turan.  

Miji mitatu mikubwa zaidi ni: Daşoguz huko Turkmenistan, Nukus katika Uzbekistan, na Urganch, pia katika Uzbekistan. 

Sehemu za chini zaidi ziko Turkmenistan zikiwa mita 81 chini ya usawa wa bahari .  

Mito ya Amu Darya na Syr Darya hutiririsha maji kutoka milima ya Pamir na Tien Shan hadi Ziwa Aral kuvukia majangwa haya.  

Kimataifa eneo lina umuhimu wa kiuchumi kutokana na akiba za gesi asilia na mafuta ya petroli katika mazingira ya Bahari Kaspi.

Marejeo

Jiografia ya Uzbekistan
Jiografia ya Turkmenistan
Jiografia ya Kazakhstan
Milima ya Anatolia Kaskazini

Milima ya Anatolia Kaskazini ni safu ya milima katika Uturuki. Inafuatana na pwani ya Bahari Nyeusi upande wa kaskazini wa rasi ya Anatolia kwa urefu wa kilomita 1,000 hivi. 

Jina la kihistoria la eneo hili ni "Ponto" kwa hiyo milima huitwa vile kwa lugha za Ulaya, k.m. "Pontic Mountains" kwa Kiingereza.  

Safu hii ni milima kunjamano yenye mwelekeo wa magharibi - mashariki kwa upana wa km 100-200 kutoka pwani. Upande wa magharibi milima haina kimo kirefu lakini upande wa mashariki urefu wa milima unapita mita 3,000 na kukaribia 4,000 kabla ya kuishia kwenye mpaka wa Georgia. 

Upande wa kaskazini wa milima unaotazama bahari hupokea mvua nyingi. Huko kuna misitu minene na kwenye mabonde kinastawi kilimo cha matunda na kokwa za hazel; sehemu hii ya Uturuki huzalisha theluthi mbili za hazel duniani.

Upande wa kusini ni yabisi.

Marejeo

Milima ya Uturuki
Najd

Najd, pia Nejd (kwa Kiarabu: نجد ), ni eneo kwenye kitovu cha Bara Arabu na pia katikati ya Ufalme wa Uarabuni wa Saudia.

Jiografia 
Eneo hilo lina km² milioni 1.1. Limepakana upande wa magharibi na Hijaz, upande wa kaskazini na jangwa la Nefud, upande wa mashariki na Al-Hasaah, na upande wa kusini na jangwa la Rub al-Khali.  

Tabianchi ni yabisi sana hivyo eneo lote ni jangwa. Watu huishi kwenye oasisi pekee. Kwa jumla kuna wakazi milioni 7 katika sehemu hizo, wengi wao katika jiji la Riyad ambalo ni mji mkuu wa Saudia. Miji mikubwa ni Riad (wakazi milioni 5,7), Buraidah (wakazi 500,000), Unaizah (takriban 140,000) na Ar Rass (takriban 120,000).

Ugawaji wa kisiasa

Historia 
Najd ilikuwa chanzo cha harakati ya Wahabiya tangu karne ya 18 walioshikamana na nasaba ya Saud.   

Mwaka 1744 kiongozi wa kikabila Muhammad bin Saud aliungana na kiongozi wa kidini Muhammad ibn Abd al-Wahhab na umoja huo wa familia ya Saud na kundi la kidini la Wahabiya uliunda utawala wa kwanza wa Wasaudi juu ya Riad na sehemu za Najd. 

Tangu 1818 Wasaudi walishindwa katika Najd na jeshi la Waturuki Waosmani; mwaka 1891 walipaswa kuondoka Najd na kukimbilia Kuwait. 

Lakini mwaka 1902 Abdul Aziz Ibn Saud alifaulu kuvamia tena Riad na kuimarisha utawala wake huko. Wakati wa Vita Kuu ya kwanza hakushiriki katika vita ya Waarabu dhidi ya Waosmani, badala yake alishindana na makabila ya Najd ambayo hawakumtambua kama mkuu. 

Mwaka 1921 aliweza kujitangaza kama Emir wa Najd. Hapo alivamia ufalme wa Hijaz akaushinda na mwaka 1926 Ibn Saud alijitangaza kuwa mfalme wa Hijaz. Mwaka uliofuata alianza kutumia cheo cha mfalme pia kwa Najd. Baada ya kutawala sehemu hizo mbili kwa namna ya pekee alitangaza maungano ya falme zote mbili kwenye mwaka 1932 akaanzisha Ufalme wa Uarabuni wa Saudia.

Marejeo

Jiografia ya Saudia
Kiro'o Games

Kiro'o Games, inaitwa pia Kiro'o Studios, (toka neno la Kiswahili "Kiroho") ni kampuni ya michezo ya video nchini Kamerun. Iliundwa mjini Yaunde mwaka 2003. 

Walifanya mchezo ya video unaitwa Aurion: Legacy of the Kori-Odan.

Marejeo 
 Kpoumie Hamed (30 May 2013). "Olivier Madiba : Nous voulons faire entrer l'Afrique dans l'univers du jeu vidéo". Journal du Cameroun.
 "Kiro'o Tales, Fantasy Games from Africa". TheNewAfrica. 8 November 2013. Archived from the original on 3 September 2014."Aurion, une odyssée".
 "Kiro'o Tales, Fantasy Games from Africa". DemoAfrica. 7 September 2014. "kiroo-games-nous-devoile-son-community-management". "video-decouverte-d-un-action-rpg-atypique-461765.html".

Viungo vya nje 
 http://www.kiroogames.com/en/kiro-o-tales.html 

Kampuni za Kamerun
Mkoa wa Bay

Bay (, , ) ni mkoa wa kiutawala  (gobol) uliopo kusini mwa Somalia.

Maelezo ya jumla
Umepakana na mikoa mingine ya Somalia ambayo ni Bakool, Hiran, Lower Shebelle (Shabeellaha Hoose), Middle Juba (Jubbada Dhexe), na Gedo.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Nugal

Nugal (, , ) ni mkoa wa kiutawala (gobol) wa ukanda wa kaskazini Somalia.

Maelezo ya jumla
Umepakana na mikoa ya Somalia kama Sool upande wa magharibi, Bari upande wa kaskazini, na Mudug upande wa kusini na mkoa wa Somali wa Ethiopia. Upande wa mashariki imepakana na bahari ya Somalia.

Nugal ni mji wa kati wa  Garowe, ambao ni mji mkuu wa Puntland.

Alama kubwa ya mkoa huu ni Bonde la Nugaal, linalojazwa na mito ya Nugal na Dheer ambayo ni ya msimu wa masika kati ya Aprili–June.

Wilaya
Mkoa wa Nugal una jumla ya wilaya tano:
Wilaya ya Burtinle
Wilaya ya Eyl
Wilaya ya Garowe
Wilaya ya Dangorayo
Wilaya ya Xarxar

Miji mikubwa
Burtinle
Dangorayo
Eyl
Garowe
Godobjiraan

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Galguduud

Galguduud (, ,  au Ghelgudud) ni mkoa wa kiutawala (gobol) wa katikati Galmudug wa serikali ya Somalia. Makao makuu ni Dusmareb.

Maelezo ya jumla 
Galguduud imepakana na Ethiopia, mikoa ya Somalia ya Mudug, Hiran, Middle Shebelle (Shabeellaha Dhexe), na Bahari ya Somalia.

Mkoa wa Galgaduud ni nusu ya kusini ya Mudug umeunda Galmudug State, ambayo inazingatia yenyewe hali ya uhuru wa ukubwa  Federal Republic wa somalia, kama ilivyoelezewa na  provisional constitution of Somalia.

Wilaya 
Mkoa wa Galguduud umeundwa na wilaya kadhaa :

  wilaya ya Adado 

wilaya ya Dusmareb 

wilaya yaAbudwak 

wilaya yaEl Dher 

wilaya yaEl Buur

Miji mikubwa 
Miji mkubwa kati ya wilaya kumi za mkoa wa Galguduud ni:

 Dusmareb

 Adado

 Abudwak

 Guriceel

 El Bur

 Mareergur

 Xeraale

 El Dher

 Galinsoor

 Balan-Bale

 El Dhere

Miji midogo 
Miji midogo inayounda miji mikubwa ambayo ni

 Gadoon

 Wahbo

 balihow cw

 Masagaway

 Miirjiicleey

 labagalle

 Waniinle

 Baraago diirshe

 Huurshe

 Bargaan

 Maraysuuley

 Lajiide

 habayle

 Laanqayle

 EL QOXLE

 Ceel la Halay

  EL Meygaag

 El Garas

 Tusmaaleey

 Xanan tuur

 Dhabad

 Bargaan

 Derri

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Haysimo

Haysimo (kwa Kisomali: Xaysimo, kwa Kiarabu: حايسمو) ni mkoa ulioteuliwa katika kujitangaza Somaliland. Kabla ya kujulikana katikati ya mwaka 2014, Wilaya ya Haysimo ilikuwa sehemu ya mkoa wa Sool.

Makao makuu ya mkoa ni mji wa kihistoria wa Taleh. Huu mkoa pia una wilaya kama Sarmanyo, Godaalo, Halin, Arroley na Shahda.

Haysimo ni mkoa ambao una wenyeji wengi kutoka makabila ya Dhulbahante na Kaskiiqabe.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Hiran

Hiran (, ) ni moja kati ya mikoa ya kiutawala (gobol) katikati ya Somalia.

Maelezo ya jumla
Hiran imepakana na mkoa wa Somali wa Ethiopia upande wa kaskazini magharibi, pamoja na mikoa ya Somalia vya mkoa wa Galguduud kaskazini mashariki, Middle Shebelle (Shabeellaha Dhexe) upande wa kusini, Lower Shebelle (Shabellaha Hoose) kwa upande wa kusini magharibi, na Bay na Bakool upande wa magharibi.

Kisio la upana ni wa kilometa mraba 90000. Mto Shebelle unatiririkia Hiran kutokea Ethiopia.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Boharo

Boharo (zamani ilifahamika kama Haylaan) ni mmoja kati ya mikoa ya kiutawala ya Puntland iliyokatisha kati ya mkoa Somalia. Iliyo na kona nje ya [[Sanaag Haylan.

Historia
Boharo ni mkoa uliopo Maakhir (zamani moja kati ya mikoa ya Somalia). Makao makuu ya Boharo ni Dhahar, ni mji mkubwa wa pili Maakhir na "mji wa pili" baada ya mji mkuu Badhan.  Gavana wa Boharo ni Abdirizak Osman Adan na naibu wake ni Ahmed Hasan.  

Boharo ina wilaya sita: 1) Dhahar; 2) Ceelaayo; 3) Bali-Busle; 4) Baragaha Qol; 5)  Buraan; na, 6) Hingalol.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Togdheer

Togdheer (, ) ni mkoa wa kiutawala (gobol) kaskazini mwa Somaliland.

Mkoa wa Togdheer umepakana na Woqooyi Galbeed upande wa kaskazini na magharibi, pia Ethiopia upande wa kusini, na mashariki imepakana na mikoa ya Sanaag and Sool. 

Mji mkuu wake ukiwa ni Burao (Burco), jina la mkoa limetokana na Mto Togdheer, linalomaanisha mto mrefu kwa lugha ya Kisomali.

Tanbihi

Mikoa ya Somaliland
Banaadir

Banaadir (Kwa Kisomali; , ) ni mkoa wa kiutawala uliopo kusini mashariki mwa Somalia.  

Mkoa huo una eneo sawa na jiji la Mogadishu ambao ndio mji mkuu wa nchi ya Somalia. 

Mkoa huu umepakana kaskazini magharibi na Mto Shebelle na pia kusini mashariki umepakana na Bahari ya Somali. . 

Mkoa huu una idadi kubwa sana ya watu ikikadiriwa kuwa 1,650,227 mnamo mwaka 2014. 

Kihistoria "Pwani ya Benadir" lilitaja sehemu kubwa ya pwani ya kusini ya Somalia kwenye Bahari Hindi, pamoja na Mogadishu, Merka na Barawa.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Mudug

Mudug (; ) ni mkoa wa kiutawala kaskazini ya kati Somalia.

Maelezo ya jumla 
Mudug imepakana na Ogaden, mikoa ya Somalia kama Nugal na Galguduud na ya Bahari ya Somalia. Kijiji kikubwa ni Galkayo.

Kusini nusu ya Mudag na mkoa wa Galgaduud zimeunda Galmudug State, inayojitambulisha yenyewe kama mji mkubwa Federal Republic ya Somalia, kama inavyoelezwa na Katiba ya Somalia.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Sanaag

Sanaag (kwa Kisomali: Sanaag, kwa Kiarabu: سناج) ni mkoa (gobol) uliopo kusini mwa Somaliland, ni kati ya mikoa inayojitegemea kiutawala ndani ya Somalia. 

Sanaag ina pwani ndefu inayoangalia Ghuba ya Aden kwa upande wa kaskazini, na imepakana na mikoa ya Somaliland ya Woqooyi Galbeed, Togdheer, Sool na Bari. 

Mji mkuu wake ni Erigavo.

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Shebelle wa Kati

Mkoa wa Shebelle wa Kati (, , ) ni mkoa wa kiutawala (gobol) kusini mwa Somalia.

Malezo ya jumla 
Umepakana na mikoa kama Galguduud, Hiran, Shabelle wa Chini (Shabellaha Hoose), na Banaadir, pamoja na Bahari ya Somalia.

Kama sehemu ya zamani ya mkoa wa Benadir, Middle Shabelle ulikuwa mji mkuu wa Mogadishu mpaka katikati ya mwaka-1980s, ambapo mji wa Jowhar ulipokuwa mji mkuu. Jina limetokana na mto unaojulikana kwa jina la Mto Shebelle uliokuwa ukipita katika mkoa huu.

Middle Shabelle kimsingi inakaliwa na koo ndogondogo za Wasomali Mudulood; haswa unaojulikana ni Abgaal. Pia  koo ndogo ndogo zinazo kaa katika mkoa huu ni Pamoja na Udeejeen, Moobleen na Hiilebi, ambao wanaishi kando ya Galje'l na Hawadle. Pia kuna wanachama wa kabila zisizo za Kisomalia Bantu kama kundi la (Kaboole).

Mkoa huu unasaidia ufugaji na uzalishaji wa mifugo, mvua na mvuto wa umwagiliaji kilimo na uvuvi, na mvua ya kila mwaka ni 150 hadi 500 milimita ikifunika eneo lenye takriban  kilomita za mraba 60,000. Pia ina 400km pwani ya bahari ya hindi.

Wilaya 
Middle Shabelle ina jumla ya wilaya saba:
 Wilaya ya Adale
 Wilaya ya Adan Yabal
 wilaya ya Balad
 Wilaya ya Jowhar
 Wilaya ya Mahaday
 Wilaya ya Warsheikh
 Wilaya ya Runirgod

Miji mikubwa 
 BuuloCaano
 Golloleey
 War-ciise
 War-kulan
 Baka-jeex
 Doonshuule
 War-dhagax
 Aqab-duco
 Qallimow
 Adale
 Aadan-yabaal
 Balad
 Jowhar
 Warsheikh
 Mahadaay
 Run-nirgood
 Raaga-ceele
 Haji-cali
 Mir taqwo
 Cad-cadoy
 Ceel-baraf
 Ceel-dheere
 Cali-gaduud
 Ceel Muluq
 Faqa-yaale
 Boos Hareri
 Boos Caduur
 Baqdaad
 Bur-dacaar
 Geel-gub
 AL-kowsar
 Qoordheere
 Baarmaale
 Jameeco
 Nurdugle
 Wararahley
 Reydabley

Tanbihi

Mikoa ya Somalia
Juba ya chini

Juba ya chini (, , ) ni mkoa wa kiutawala (gobol) kusini mwa Somalia. 

Makao makuu yake yakiwa Kismayo, kwenye autonomous Jubaland. 

Una misitu ya kijani na wanyama pori kama simba, twiga, viboko, mamba na fisi.

Juba ya kusini imepakana na Kenya, Mkoa wa Kisomali wa Gedo, Juba ya kati (Jubbada Dhexe), na Bahari ya Somalia. Mkoa huu umepewa jina kufuatia  Mto Jubba unaopita katikati yake na kuishilia kwenye Bahari ya Somalia katika Goobweyn.  

Hifadhi ya taifa ya Lag Badana ipo katika Juba ya kusini

Historia 
Kuanzia mwanzo wa historia mpaka karne ya 19, Juba ya chini imekua ikikaliwa na ukoo wa Hawiye claw ambao ndio wakaaji wakubwa kusini mwa. Ijapokua ,baadae katikati ya karne ya 20, fa,ilia chache za Darod zilianza kuishi katika mji wa Kismayo. Kufikia mwisho was karne ya 20, kama wageni, walikwisha anzisha sehemu ndogo za kibiashara. Mwanzoni mwa vita vya wenyewe kwa wenyewe Somalia, Kismaio ikifahamika kama  Waamo ilikumbwa na uharibifu mkubwa miongoni mwa viongozi wa vikundi sana sana kati ya Hawiye na Darod kila mmoja akidai umiliki wa mikoa ya Juba ya chini na kati. Ila kwa upande mwingine, Mji ulikua kiuchumi kufikia kuwa eneo kubwa la biashara ya mifugo. Wawakilishi wakuu kujianzisha kismayo walikua  Majeerteen wafanya biashara kutoka Kaskazini Ras Hafun wenye hadhi, waliotabulika kama Hafuuni. Katika miungo miwili ya kwanza ya karne ya 20, wakati wa upinzani wa Mohammed Abdullah Hassan ("Mad Mullah") Dervish wafuasi wa ukoo mdogo wa Dhulbahante walijiunga pia
 
Miongoni mwa vitu vingi, mikoa yote inaonekena kukaliwa na familia zisizo za wakazi asili kuanzia mwanzo wa muundo shirikishi ndani ya nchi nzima.   
Kati ya  1974 na 1975,ukame mkubwa uliojulikana kama Abaartii Dabadheer ("Ukame Lingering ") ulitokea  kaskazini mwa Nchi ya Somalia. Umoja wa Kisoviet, amboa kwa wakati huo ulikua na mahusiano ya kimkakati na  serikali ya the Siad Barre, uliwachukua watu wake wapatao  90,000 kutoka katika maeneo yaliyoharibiwa na ukame ya Hobyo na  Caynaba. Makazi mapya madogo yaliyojulikana kama Danwadaagaha ("makazi jumuishi") yalianzishwa katika mikoa ya Jubbada Hoose (Jubba ya chini) na Jubbada Dhexe (Jubba ya kati). Familia zilizosafirishwa walijuzwa juu ya njia za kilimo na uvuvi, mabadiliko kutoka kwenye njia zao za jadi za ufugaji na uchungaji wa mifugo.

Wilaya 
Juba ya chini inaundwa na wilaya tano:
 Wilaya ya Afmadow
 Wilaya ya Badhaadhe
  Wilaya ya Kismaayo
  Wilaya ya Jamaame
  Wilaya ya Xagar

Visiwa vya Bajuni vipo ndani ya mkoa huu pia.

Miji mikubwa 
 Afmadow
 Jamaame
 Kismayo
 Xagar
 Dhobley

Maelezo 

Mikoa ya Somalia
Historia ya Kazakhstan

Historia ya Kazakhstan inahusu eneo la jamhuri ya leo yenye jina hilo.

Jina la nchi limetokana na Wakazakhi ambao ni taifa la watu wanaotumia Kikazakhi, mojawapo ya lugha za Kiturki.

Eneo liliwahi kuwa sehemu ya milki mbalimbali lakini tangu karne ya 15 Wakazakhi walijaribu kuungana mata kadhaa bila mafanikio ya kudumu. 

Tangu karne ya 17 milki ya Urusi ilianza kuenea katika Asia ya Kati na hadi mwaka 1865 eneo lote la Kazakhstan lilitawaliwa na Urusi.

Baada ya mapinduzi ya Urusi ya 1917 Wakomunisti walichukua nafasi ya Matsar wa awali wakafanya nchi kuwa jamhuri yenye kiwango cha kujitawala ndani ya Jamhuri ya Kirusi ya Umoja wa Kisovyeti. 

Mwaka 1936 nchi ilipewa cheo cha jamhuri kamili ndani ya Umoja wa Kisovyeti, ikijulikana kwa jina la "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kikazakhi". Katika miaka iliyofuata Warusi na watu wa mataifa mengine ya Umoja huo walihamishwa nchini hadi Wakazakhi kubaki kuwa chini ya nusu ya wakazi wote.

Miaka 1990/1991 wakati wa kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti jamhuri ilijiondoa polepole. Kiongozi wa chama cha kikomunisti cha Kazakhstan Nursultan Nasarbajew alitangaza uhuru na kuwa rais wa kwanza akiendelea kutawala hadi mwaka 2019.

Tanbihi

K
K
Kazakhstan
Mgongo kati wa Bahari Hindi

Mgongo kati wa Bahari Hindi (kwa Kiingereza: Central Indian Ridge) ni safu ya milima chini ya maji ya Bahari Hindi yenye mwelekeo kutoka kusini hadi kaskazini.

Mpangilio wa kijiolojia 
Sawa na migongo mingine kati ya bahari huo umetokea pale ambako mabamba ya gandunia yaani mapande ya ganda la Dunia hukutana chini ya bahari. Kwenye mstari ambako mabamba hayo yanakutana kuna ufa unaoruhusu kupanda juu kwa magma na lava kutoka koti ya Dunia kama mstari wa volkeno chini ya maji. Miamba hiyo kwenye hali ya kiowevu inaganda inapotoka nje na kuingia katika maji ya bahari, hivyo kujenga safu ndefu ya milima.

Mgongo kati ya Bahari Hindi unatenganisha Bamba la Afrika na mabamba ya Uhindi na Australia. 

Mabamba hayo yanatawanya kwenye mgongo kati wa Bahari Hindi yakiachana kila mwaka mnamo milimita 30-50.

Marejeo

Vyanzo

Viungo vingine
 

Migongo kati ya bahari
Bahari ya Hindi
Mgongo kati wa Bahari Hindi ya Kusini Magharibi

Mgongo kati wa Bahari Hindi Kusini Magharibi (kwa Kiingereza: Southwest Indian Ridge) unapatikana upande wa kusini wa Afrika kwenye Bahari Hindi na kwenye Bahari Atlantiki.

Mpangilio wa kijiolojia 
Sawa na migongo mingine kati ya bahari huo umetokea pale ambako mabamba ya gandunia yaani mapande ya ganda la Dunia hukutana chini ya bahari. Kwenye mstari ambako mabamba hayo yanakutana kuna ufa unaoruhusu magma na lava kupanda juu kutoka koti ya Dunia kama mstari wa volkeno chini ya maji. Miamba hiyo yenye hali ya kiowevu inaganda inapotoka nje na kuingia katika maji ya bahari, hivyo kujenga safu ndefu ya milima.

Mgongo kati ya Bahari Hindi ya Kusini Magharibi unatenganisha Bamba la Afrika na Bamba la Antaktiki na kuunganisha Mgongo kati wa Atlantiki na Mgongo kati wa Bahari Hindi kwa urefu wa km 7700. 

Mabamba hayo yanatawanya kwenye mgongo kati wa Bahari Hindi ya Kusini Magharibi yakiachana kila mwaka mnamo milimita 14-30.

Marejeo

Vyanzo 

 {{Cite journal|last=Baines|first=A. G.|last2=Cheadle|first2=M. J.|last3=Dick|first3=H. J.|last4=Scheirer|first4=A. H.|last5=John|first5=B. E.|last6=Kusznir|first6=N. J.|last7=Matsumoto|first7=T.|year=2007|title=Evolution of the Southwest Indian Ridge from 55 45′ E to 62 E: Changes in plate‐boundary geometry since 26 Ma|url=http://darchive.mblwhoilibrary.org/bitstream/handle/1912/1790/2006GC001559.pdf?sequence=1&isAllowed=y|format=PDF|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|volume=8|issue=6|pages=Q06022|bibcode=2007GGG.....8.6022B|doi=10.1029/2006GC001559|access-date=16 August 2016
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Migongo kati ya bahari
Bahari ya Hindi
Atlantiki
Bamba la Antaktiki

Bamba la Antaktiki ni bamba la gandunia linalobeba bara la Antaktiki na sehemu za sakafu ya bahari jirani. 

Bamba hilo huwa na eneo la Km² 60,900,000.

Mabamba yanayopakana ni Bamba la Nazca, Bamba la Amerika ya Kusini, Bamba la Afrika, Bamba la Australia na Bamba la Pasifiki.

Kihistoria baada ya kuvunjika kwa Gondwana (sehemu ya kusini ya bara kuu la kale Pangaia, bamba la Antaktiki lilianza kusogea pale lilipo, kwenye ncha ya kusini ya dunia, na hivyo kusababisha tabianchi baridi kabisa ya Antaktiki.

Tanbihi

Gandunia
Antaktiki