LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kihindi cha Fiji

Kihindi cha Fiji (pia: Fiji Hindi, Fijian Hindi au Fiji Hindustani) ni lugha ya wananchi wengi wa Fiji wenye asili ya India. 

Imetokana hasa na lugha za Kiawadhi na Kibhojpuri au lahaja ya Kihindi, pia ina maneno kutoka lugha nyingine ya Uhindi, mbali ya idadi kubwa ya maneno kutoka Kifiji na Kiingereza. 

Uhusiano kati ya Fiji Hindi na Kihindi ni sawa na uhusiano kati ya Kiafrikana na Kiholanzi. Idadi kubwa ya maneno ya pekee ya Fiji Hindi imeundwa ili kukidhi mahitaji mbalimbali ya mazingira mapya ambayo Wahindi wa Fiji sasa huishi.

Viungo ya nje 
 Ethnologue - Fiji Hindi

Lugha za Fiji
Lugha za Kihindi-Kiajemi
Stephen Black

Stephen Black (1880 - 1931) alikuwa mwandishi wa habari nchini Afrika Kusini. Hasa aliandika tamthiliya, baadhi yao Love and the Hyphen (1908). Pia alianzisha jarida moja, jina lake The Sjambok (lilitolewa miaka mitatu tu, 1929-1931).

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1880
Waliofariki 1931
Douglas Blackburn

Douglas Blackburn (6 Agosti 1857 - 1929) alikuwa mwandishi kutoka Uingereza aliyefanya kazi 1892-1908 kama mwandishi wa habari mjini Johannesburg, Afrika Kusini. Pia aliandika riwaya dhidi ya ubeberu.

Orodha ya riwaya zake 
 Prinsloo of Prinsloosdorp (1899)
 Kruger's Secret Service (1900)
 A Burgher Quixote (1903)
 Richard Hartley, Inspector (1905)
 I Came and Saw (1908)
 Leaven: A Black and White Story (1908)
 Love Muti (1915)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

  Grey, Stephen (1999). "Douglas Blackburn". Wasanii wa Bure na Wasifu wa Literary nchini Afrika Kusini. Amsterdam: Rodopi. pp. 13-58. ISBN 90-420-0666-8.
 Polidoro, Massimo. (2003). Siri za Psychics: Kuchunguza Madai ya Paranormal. Vitabu vya Prometheus. p. 43. ISBN 978-1591020868
 Anderson, Rodger. (2006). Psychics, Sensitives na Somnambules: Dictionary ya Biografia na Bibliographies. McFarland & Kampuni. p. 161. ISBN 978-0786427703
 Blackburn, Douglas. Ushahidi wa Telepathist: Hoax ya miaka thelathini ilionyeshwa. Katika Paulo Kurtz. Kitabu cha Skeptics ya Parapsychology. Vitabu vya Prometheus. pp. 235-239. ISBN 0-87975-300-5
 Trevor H. Hall (1964). Uchunguzi wa ajabu wa Edmund Gurney. Duckworth.

Waliozaliwa 1857
Waliofariki 1929
Waandishi wa Afrika Kusini
Waandishi wa Uingereza
John Knox Bokwe

John Knox Bokwe (1855 - 1922) alikuwa mchungaji wa kikristo, mwandishi na mtungaji wa muziki wa Afrika Kusini. Aliandika kuhusu mambo ya kidini katika lugha yake ya Kixhosa. Pia alikuwa mhariri wa magazeti mawili, The Kafir Express na Isigidimi samaXhosa. Mwaka wa 1914 Bokwe alitolea wasifu yake, Ntsikana: The Story of an African Convert.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Viongozi wa Kikristo
Waliozaliwa 1855
Waliofariki 1922
Herman Charles Bosman

Herman Charles Bosman (3 Februari 1905 - 14 Oktoba 1951) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika hadithi fupi; mhusika mkuu wa hizo nyingi aliitwa Oom Schalk.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo 
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1905
Waliofariki 1951
Breyten Breytenbach

Breyten Breytenbach (amezaliwa 16 Septemba 1939) ni mwandishi kutoka Afrika Kusini. Tangu 1962 amekaa Ufaransa. Ameandika hasa dhidi ya ubaguzi wa rangi kwa Kiingereza na Kiafrikaans. Alipotembelea nchi yake ya asili mwaka wa 1975 alitiwa ndani kwa miaka saba kwa vile kule Ufaransa alifunga ndoa na mke wa asili ya Vietnam. Kitabu chake cha wasifu, jina lake The True Confessions of an Albino Terrorist, kinaeleza miaka hiyo yake katika jela. Pia alitunga mashairi mengi.

Orodha ya vitabu vyake 
 And Death White as Words (1978)
 In Africa Even the Flies are Happy (1978)
 A Season in Paradise (1981)
 The True Confessions of an Albino Terrorist (1984)
 Judas Eye (1988)
 Memory of Snow and of Dust (1989)
 Return to Paradise (1993)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
[[Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Waliozaliwa 1939
Watu walio hai
Dennis Brutus

Dennis Brutus (28 Novemba 1924 - 26 Desemba 2009) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi alifungwa jela na baadaye kuishi uhamishoni 1966-1990. Hasa alitunga mashairi na alifundisha kama profesa wa ushairi nchini Marekani.

Wasifu 
Dennis Brutus alizaliwa tarehe 28 Novemba, mwaka wa 1924 mjini Salisbury, Rhodesia, ambapo sasa huitwa Harare nchini Zimbabwe. Alisomewa kwenye Paterson High School nchini Afrika Kusini na kupata ushahada wake wa kwanza kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika somo la Kiingereza mwaka wa 1947. Mwaka wa 1950 alimwoa May Jaggers, wakawa na watoto wanane. Kuanzia 1948 hadi 1961, Brutus alifundisha Kiingereza na Kiafrikaans kama mwalimu wa sekondari mjini Port Elizabeth. Mwaka wa 1960 alianza pia kufanya kazi kama mwandishi wa habari. Kwa vile aliandika dhidi ya siasa ya apartheid, alifungwa jela kisiwani mwa Robben kwa miezi 18 (1964-65), na kutoka Afrika Kusini mwaka wa 1966. Uhamishoni kwanza alifanya kazi mjini London kwa shirika la International Defence and Aid Fund. Mwaka wa 1971 akahamia Marekani. Kule akawa profesa wa chuoni, kwanza kwa somo la Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Northwestern mjini Evanston (1971-85), na hatimaye tangu mwaka wa 1986 akawa profesa katika idara ya elimu ya kijamii ya watu weusi, Chuo Kikuu cha Pittsburgh.

Maandishi yake "AFRICA ACTION grieves death of Dennis Vincent Brutus, 1924-2009." States News Service. 2009. Imeangaliwa tarehe 16 Aprili 2012 kupitia HighBeam Research  (lazima kusajiliwa).
 Sirens, Knuckles, Boots (mashairi, 1963)
 Letters to Martha (mashairi, 1968)
 Poems from Algiers (mashairi, 1970)
 Thoughts Abroad (mashairi, 1970, aliyoyatolea chini ya jina la John Bruins)
 A Simple Lust (mashairi, 1973)
 China Poems (mashairi, 1975)
 Stubborn Hope (mashairi, 1978)
 Salutes and Censures (mashairi, 1982)
 Airs and Tributes (mashairi, 1989)
 Still the Sirens (mashairi, 1993)
 Remembering Soweto (mashairi, 2004)
 Leafdrift (mashairi, 2005)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1924
Waliofariki 2009
Guy Butler

Frederick Guy Butler (21 Januari 1918 - 26 Aprili 2001) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifundisha kama profesa wa Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Rhodes kule Grahamstown. Pia alitunga mashairi mengi.

Orodha ya vitabu vyake 
 When Boys Were Men (1969)
 The 1820 Settlers (1974)
 Selected Poems (1975)
 Karoo Morning (1977)
 Bursting World (1983)
 A Local Habitation (1991)

Pia alikuwa mhariri wa vitabu:
 Book of South African Verse (1959)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1918
Waliofariki 2001
Yohane Righi

Yohane Batista Righi wa Fabriano (Fabriano (Ancona), 1469 circa – Cupramontana (Ancona), 1539) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia.

Anaheshimiwa kama mwenye heri hasa tarehe 11 Machi.

Maisha
Kisha kuzaliwa Fabriano katika familia ya kisharifu, Yohane alifuata Ukristo tangu utotoni. 

Kisha kuahidi kufuata kanuni iliyoandikwa na Fransisko wa Asizi, aliishi katika  konventi ya Forano.

Halafu akawa mkaapweke katika pango «La Romita», karibu na Massaccio.

Viungo vya nje

Yohane Righi katika Patron Saints Index 
11 March saints  at St. Patrick's Church

Waliozaliwa 1469
Waliofariki 1539
Wafransisko
Mapadri
Wenye heri wa Italia
Alberto wa Pisa

Alberto wa Pisa, padri wa Kanisa Katoliki kutoka Pisa (Italia), alikuwa mkuu wa tatu wa shirika la Ndugu Wadogo (badala ya Elia Bombarone) tangu mwaka 1239 hadi alipofariki mwaka 1240. 

Kabla ya hapo aliwahi kuwa mkuu wa kanda ya shirika huko Ujerumani na Hungaria, akashika nafasi ya Agnellus wa Pisa kama mkuu wa kanda ya Uingereza, kanda ambayo kuliko zote ilikua mbali na Fransisko wa Asizi na kujali elimu..

Ingawa alifariki baada ya miezi michache tu, uchaguzi wake ulionyesha kwamba maendeleo ya shirika, yaliyotakiwa na viongozi wa Kanisa na ndugu walio wengi, yataanza tena kusonga mbele moja kwa moja. 

Kwamba maendeleo hayo yalikuwa kinyume cha nia asili ya mwanzilishi (walivyosisitiza wenzake na wengineo waliomfahamu vizuri) haikuwa kizuio kwa umati walioridhika tu kutekeleza amri za kanuni, kuwa fukara kuliko watawa wengine na kuheshimiwa na waamini pia kwa niaba ya mzee wao aliyezidi kutazamwa mkuu ajabu.

Baada yake akachaguliwa Aimoni wa Faversham (1240-1244), Mwingereza mwanateolojia aliyekuwa ameongoza upinzani dhidi ya Elia Bombarone.

Tanbihi

Viungo vya nje
Maisha

Waliozaliwa karne ya 12
Waliofariki 1240
Wafransisko
Mapadri
Basilika la Mt. Fransisko

Basilika la Mt. Fransisko huko Assisi, (mkoa wa Umbria, (Italia) ni kanisa kubwa lililojengwa kwa muda mfupi (1228-1253) ili kutunza masalia ya Fransisko wa Asizi (1182-1226). 

Ni kati ya patakatifu panapotembelewa na watu wengi zaidi, milioni kadhaa kila mwaka.

Kutokana na ubora wa sanaa zake, mwaka 2000 limetangazwa kuwa urithi wa dunia.

Marejeo

Bokody, Péter. "Mural Painting as a Medium: Technique, Representation and Liturgy." In Image and Christianity: Visual Media in the Middle Ages, ed. Péter Bokody (Pannonhalma: Pannonhalma Abbey, 2014), 136-151. https://www.academia.edu/8526688/Mural_Painting_as_a_Medium_Technique_Representation_and_Liturgy

Viungo vya nje

Saint Francis review - The official review of the Basilica of Saint Francis
The official website of the Basilica of Saint Francis
To see the webcam in the tomb of Saint Francis
The Basilica of Saint Francis
Frescoes of Giotto in the upper basilica
Frescoes of Pietro Lorenzetti in the lower basilica 
Frescoes of Simone Martini in the lower basilica 
Basilica of Saint Francis of Assisi - Italy 

Makanisa nchini Italia
Fransisko wa Asizi
Urithi wa Dunia
Kaizari Federiki II

Federiki II (Jesi, Marche, Italia, 26 Desemba 1194 - Castel Fiorentino di Puglia, Italia, 13 Desemba 1250) alikuwa Kaizari wa Dola takatifu la Roma kwa miaka 30 hadi kifo chake.

Angalia pia 
 Orodha ya Makaizari wa Ujerumani

Waliozaliwa 1194
Waliofariki 1250
Makaizari wa Ujerumani
Washairi wa Italia
Aimoni wa Faversham

Aimoni wa Faversham alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mkuu wa utawa wa Ndugu Wadogo (1240-1244), kutoka Uingereza.

Alipojiunga na shirika hilo mwaka 1225 alikuwa tayari padri (mwanajimbo) na mwalimu wa teolojia huko Paris (Ufaransa), .

Kisha kufundisha tena katika vyuo mbalimbali, alifanywa balozi wa Papa kwa kaisari wa Dola la mashariki Yohane III wa Nisea mwaka 1233.

Aliongoza upinzani dhidi ya Elia Bombarone na baada ya kifo cha Alberto wa Pisa akachaguliwa kuwa mkuu wa shirika lote. 

Ndiye aliyelipatia sura ya kudumu kufuatana na mfano wa Wadominiko upande wa muundo, utume, masomo na liturujia. Taratibu za maisha zikazidi kufuata mitindo ya kimonaki, pamoja na watawa kujitafutia visingizio vya kisheria wasibanwe nazo. 

Chini yake makao ya kifukara ya upwekeni yalizidi kuachwa ili wanashirika wahamie nyumba kubwa za mijini, zenye makanisa makubwa ambamo wafanye utume, wakiwanyang’anya maparoko waamini na sadaka zao. 

Alikubaliwa na Papa Gregori IX kwamba Watumishi wa kanda pia waweze kuruhusu ndugu wakahubiri. Kama alivyofanya mwenyewe huko Paris, Ndugu Wadogo wakazidi kushika nafasi kwenye vyuo vikuu na vinginevyo, na kuwa na uzito mkubwa ndani ya Kanisa, jambo lililowasogeza mbali na udogo uliowapasa. 

Badala ya ndugu wote kuwa sawa, mabradha wakanyimwa kabisa nafasi za uongozi na kukubaliwa tu kutoa huduma ndogondogo za nyumbani (bustani n.k.), wakiwaachia raia huduma duni zaidi.

Kazi za mikono nje ya konventi zilikatazwa; badala yake ile ya kuombaomba ikaja kusifiwa na kushika nafasi ya kwanza upande wa uchumi. Zilipangwa pia njia za hakika za kupata mahitaji, hasa kwa nyumba za masomo.

Akiwa mku wa shirika alitoa ufafanuzi wa kanuni ('Expositio regulae) wa walimu wa Paris na breviari ya Wafransisko.

Alipokufa, mvutano ndani ya shirika ulijitokeza kwa nguvu.

Waliofariki 1244
Wafransisko
Mapadri
Kreshensi wa Iesi

Kreshensi Grizi wa Iesi (alifariki mwaka 1263) alikuwa na mtawa wa Kanisa Katoliki aliyeongoza Ndugu Wadogo ka mkuu wa shirika lote (1244-1247). Hatimaye akawa askofu.

Alipokufa Aimoni wa Faversham (1244), mvutano ndani ya shirika la Ndugu Wadogo ulijitokeza kwa nguvu. Mtumishi mkuu aliyechaguliwa, Kreshensi wa Iesi  akiona kwamba Fransisko wa Asizi alitazamwa bado na wote kuwa kielelezo cha wadogo, aliagiza mapema zikusanywe habari zote juu yake, halafu akamuagiza Thoma wa Celano aandike upya maisha ya mwanzilishi. Mkusanyo huo unaitwa Assisi Compilation au kwa majina mengine.. 

Waliolilia hali ya awali (wenzi wa Mt. Fransisko na ndugu “wenye ari”) walipoona Mtumishi mkuu hakubaliani nao, walichagua wajumbe 72 wakajieleze kwa Papa Inosenti IV (1243-1254) ili aingilie kati. Lakini Kreshensi aliwasema kwa Papa na kumuomba awaadhibu; mwenyewe aliwatawanya wengine ili awavunje nguvu.

Papa, akiwa mwanasheria mwenye hakika kuhusu ukuu wa mamlaka yake, aliona kanuni ya Ndugu Wadogo, kama kanuni nyingine zote, ni sheria tu ambayo Papa anaweza kuifanyia lolote; vilevile aliona shirika lao kuwa kama mengine yote akalisukuma lizidi kutia maanani elimu. Hivyo alitoa (1245) tamko la pili juu ya kanuni ili kuilegeza: hasa alitamka kuwa vitu vyote ambavyo shirika linavyo, kama si vya wafadhili tena, basi ni vya Papa. Hivyo kwa kutofautisha kutumia vitu na kuvimiliki kisheria, Ndugu Wadogo waliweza kujidai mafukara ingawa wanatumia vingi, eti si vya kwao! Lakini wengi hawakuridhika na ujanja huo, usiolingana na roho ya Kiinjili ya Fransisko, wala na dhuluma za Kreshensi dhidi ya ndugu wenye ari.

Basi, katika mkutano mkuu ulioagizwa na Papa walimuondoa madarakani wakamchagua Yohane wa Parma (1247-1257), mtu wa kufaa sana kwa elimu na utakatifu, aliyeongoza hasa kwa mfano wa maisha yake bora.

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliofariki 1263
Wafransisko
Maaskofu Wakatoliki
Yohane wa Parma

Yohane Buralli wa Parma (Parma, Emilia-Romagna, 1209 hivi - Camerino, Marche, 19 Machi 1289) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia ambaye aliongoza utawa wa Ndugu Wadogo (1247-1257).

Papa Pius VI alimtangaza mwenye heri mwaka 1777. Anaheshimiwa hasa tarehe 19 Machi.

Maisha
Kisha kujiunga na shirika na kupata upadrisho, alifundisha teolojia Bologna na Napoli. 

Alishiriki Mtaguso wa kwanza wa Lyon (1245) kama mtaalamu. 

Mwaka 1247 katika mkutano mkuu wa shirika ulioagizwa na Papa walimuondoa madarakani Kreshensi wa Iesi wakamchagua Yohane wa Parma mtu wa kufaa sana kwa elimu na utakatifu, aliyeongoza hasa kwa mfano wa maisha yake bora. 

Kitu cha kwanza alifuta lawama na adhabu zote dhidi ya ndugu wenye ari. Halafu akatembelea kwa miguu kanda zote akiwa na kanzu moja tu tena kuukuu na kuamsha nia ya kushika kanuni na wasia wa Fransisko wa Asizi. 

Ingawa aliwahi kufundisha katika vyuo vikuu vitatu, alikusudia hasa kurudisha shirika katika hali ya mwanzoni, kwa kukataa fadhili za Papa na kwa kuheshimu Maaskofu na mapadri. Hivyo mkutano mkuu (1254) ulisimamisha utumiaji wa fadhili kadhaa. 

Lakini, alivyosema Egidi wa Asizi (+1262), juhudi hizo nzuri zilikuwa zimechelewa zisiweze kurekebisha shirika lote. Wapinzani walimshtaki Yohane kwa Papa, akalazimika kujiuzulu. Mkutano mkuu ulitaka aendelee, lakini mwenyewe hakurudi nyuma. Hatimaye aliombwa amchague mwandamizi wake, naye akamtaja Bonaventura wa Bagnoregio akaenda kuishi upwekeni kwa miaka 30, akikataa mara mbili ukardinali.

Marejeo
 Rosalind B. Brooke, Early Franciscan Government: Ellias to Bonaventure, Cambridge University Press, 2004.

Waliozaliwa 1208
Waliofariki 1289
Wafransisko
Mapadri
Wenye heri wa Italia
Pofu (jenasi)

Pofu, mbungu au mbunju (kwa Kiing. eland) ni wanyamapori wa jenasi Taurotragus katika familia Bovidae. Wanatokea savana zenye miti katika Afrika. Wanyama hawa ni wakubwa kuliko spishi nyingine za Bovidae za Afrika. Rangi yao ni kahawianyekundu, kahawia, hudhurungi au kijivu na mara nyingi wana milia ya wima mbavuni. Wana ngozi ndefu chini ya koo lao. Pembe zao ni ndefu kiasi, zile za jike ndefu kuliko zile za dume.

Spishi
 Taurotragus derbianus, Pofu Mkubwa (Giant Eland)
 Taurotragus d. derbianus, Pofu Mkubwa Magharibi (Western Giant Eland)
 Taurotragus d. gigas, Pofu Mkubwa Mashariki (Eastern Giant Eland)
 Taurotragus oryx, Pofu wa Kawaida (Common Eland)
 Taurotragus o. livingstonei, Pofu wa Zambia (Livingstone's Eland)
 Taurotragus o. oryx, Pofu Kusi (Cape Eland)
 Taurotragus o. pattersonianus, Pofu Mashariki (East African Eland)

Picha

Ng'ombe na jamaa
Wanyama wa Afrika
Henry Callaway

Henry Callaway (17 Januari 1817 - 26 Machi 1890) alikuwa daktari, askofu na mwandishi wa Uingereza aliyekaa na kufanya kazi Afrika Kusini miaka 1854-1876.

Vitabu vyake 
 Immediate Revelation (1841)
 The Way to Christ (1844)
 Memoir of James Parnell (1846)
 The Good Tidings of Great Joy (1854)
 The Last Word of "Modern Thought" (1866)
 Nursery Tales, Traditions, and Histories of the Amazulu (1868)
 The Religious System of the Amazulu (1868-1884)
 Some Remarks on the Zulu Language (1870)
 A Sermon on the Ordination of Two Natives (1872)
 Kaffraria Church Mission (1874)
 A Fragment on Comparative Religion (1874)
 Missionary Sermons (1875)
 On the Religious Sentiment Amongst the Tribes of South Africa (1876)
 From Pondoland to Cape Town and Back (1877)
 A Brief Account of the Kaffraria Church Mission From 1874-1877 (1877)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Wamisionari
waandishi wa Uingereza
Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1817
Waliofariki 1890
maaskofu
Roy Campbell

Roy Campbell (2 Oktoba 1901 - 22 Aprili 1957) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. 

Hasa alitunga mashairi, na mwaka wa 1926 alihariri jarida la Voorslag. 

Baadaye alihama nchi yake na kukaa Uingereza, Hispania na Ureno.

Vitabu vyake 
 The Flaming Terrapin (1924)
 Adamastor (1930)
 Broken Record (1934; tawasifu)
 Talking Bronco (1946)
 Light on a Dark Horse (1951; tawasifu)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waliozaliwa 1901
Waliofariki 1957
Waandishi wa Afrika Kusini
Sydney Clouts

Sydney Clouts (1926 - 1982) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifanya kazi kama mkutubi mjini London, Uingereza. Hasa alitunga mashairi.

Vitabu vyake 
 One Life (1966)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo 
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1926
Waliofariki 1982
Frances Colenso

Frances Colenso (1816 - 1893) alikuwa mke wa Askofu John William Colenso. Kutoka Uingereza alimwambatana mume wake kuishi nchini Afrika Kusini. Tangu 1865 hadi kifo chake, Frances Colenso aliandika barua nyingi zinazomsaidia mwanahistoria wa Afrika Kusini kuelewa nyakati za karne ya 19. Barua hizo zimekusanyika katika kitabu: W.Rees (mhariri), 1958, Colenso: Letters from Natal.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo 
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1816
Waliofariki 1893
John William Colenso

John William Colenso (24 Januari 1814 - 20 Juni 1883) alikuwa askofu wa Kanisa Anglikana kutoka Uingereza aliyeishi na kufanya kazi nchini Afrika Kusini tangu 1853. Alichunguza na kuandika juu ya lugha ya Kizulu pamoja na maandiko ya kidini na vitabu vingi kuhusu maisha nchini Afrika Kusini.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Viongozi wa Kikristo
Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1814
Waliofariki 1883
Thoma wa Celano

Thoma wa Celano (kwa Kiitalia Tommaso da Celano; 1200 hivi – 1265 hivi) alikuwa mfuasi wa Fransisko wa Asizi katika utawa wa Ndugu Wadogo, mshairi, na mwandishi wa vitabu vitatu rasmi juu ya mwanzilishi huyo.

Maisha
Thoma alikuwa mwenyeji wa Celano (leo katika mkoa wa Abruzzo (Italia). 

Thoma hakuwa kati ya wafuasi wa kwanza kabisa wa Fransisko, lakini alijiunga naye mwaka 1215 hivi. 

Mwaka 1221 alitumwa naye Ujerumani ili kuanzisha shirika huko, na mwaka 1223 akawa mkuu wa kanda ya  Rhineland, yenye konventi za Cologne, Mainz, Worms na  Speyer. 

Baada ya miaka michache alirudi Italia, alipobaki mpaka mwisho wa maisha yake. 

Mwaka 1260 alihamia Tagliacozzo ili kushughulikia Waklara wa huko, na ndipo alipofariki kati ya mwaka 1260 na 1270.

Maandishi
Kitabu cha kwanza aliagizwa na Papa Gregori IX mwaka 1228 wakati wa kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu. Cha pili aliagizwa na Kreshensi wa Iesi, mkuu wa shirika kati ya miaka 1244 na 1247. Cha tatu kinahusu miujiza ya Fransisko na kiliagizwa na mkuu mpya wa shirika Yohane wa Parma kati ya 1254 na 1257. 

Thoma aliandika pia tenzi Fregit victor virtualis na Sanctitatis nova signa kwa heshima ya Fransisko. 

Pengine aliandika pia Maisha ya Mt. Klara wa Asizi, na utenzi "Dies Irae".

Viungo vya nje
Thoma  (katika tovuti rasmi wa kijiji cha Celano)
Vitabu vitatu vya Thoma wa Celano kuhusu Fransisko wa Asizi  (kwenye Franciscan Cyberspot)

Waliozaliwa 1200
Waliofariki 1265
Wafransisko
Waandishi wa Italia
Washairi wa Kilatini
Egidi wa Asizi

Egidi wa Asizi (1190 hivi - 1262), alikuwa wa tatu kati ya wenzi wa kwanza wa Fransisko wa Asizi, mwanzilishi wa Ndugu Wadogo.

Maisha
Hakuna habari za hakika kuhusu maisha yake kabla ya kujiunga na Fransisko mnamo Aprili 1209. 

Muda mfupi baadaye aliongozana naye kuelekea mkoa wa Marche kwa mahubiri. Halafu alifuata naye na wenzao kwenda Roma ili kukubaliwa na   Papa Inosenti III.

Mwaka 1212 alihiji Compostella, huko Hispania, halafu Yerusalemu, akipitia patakatifu pengine. 

Baadaye alikuwa Roma, tena Tunisi, akijitahidi kupata riziki zake kwa kazi mbalimbali za mikono kama vile kutengeneza vikapu huko Ancona au kuuza maji na kuzika wafu huko Brindisi. 

Baada ya kushika maisha ya upwekeni huko Fabriano, alizidi kuzama katika maisha ya sala.

Ingawa hakuwa msomi, katika sala, safari na mang'amuzi yake alijipatia hekima aliyowashirikisha wengine kwa semi zake zenye ari. 

Ndiyo sababu watu wengi, wakiwa pamoja na Papa, walimkimbilia ili kusikia anasema nini kuhusu masuala mbalimbali. 

Ndiyo asili ya kitabu maarufu cha Dicta (Semi zake), ambacho kiliandikwa kwa Kilatini, kilitafsiriwa katika lugha mbalimbali na kilitumika kwa madondoo katika vitabu vya watu wengine.

Alifariki mwaka 1262, akiheshimiwa kama mtakatifu. Uhalali wa heshima yake ulithibitishwa na Papa Pius VI. Sikukuu yake ni tarehe 23 Aprili.

Semi
Toleo bora la "Dicta" ni lile la Quaracchi la mwaka 1905. Tafsiri ya Kiingereza ni: 
"The Golden Words of the Blessed Brother Giles", together with a sketch of his life, by the writer of this article (Philadelphia, 1906).

Waliozaliwa 1190
Waliofariki 1262
Wafransisko
Wenye heri wa Italia
Bernardo wa Corleone

Bernardo wa Corleone (Corleone, 6 Februari 1605 - Palermo, 12 Januari 1667) alikuwa bruda wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Sicilia, leo nchini Italia.

Mwaka 1768 alitangazwa na Papa Klementi XIII kuwa mwenye heri.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu alipotangazwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 10 Juni 2001.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 12 Januari.

Maisha 
Filippo Latini (alivyoitwa awali) aliingia utawa kisha kupigana na Vito Canino kwa panga mwaka 1626.

Shirikani aliishi katika konventi mbalimbali kama ifuatavyo:
 1633: Polizzi Generosa
 1635: Corleone
 1636: Bivona
 1637: Castronovo di Sicilia
 1638: Castelvetrano
 1639: Sambuca di Sicilia
 1640: Bisacquino
 1641: Ciminna
 1642: Chiusa Sclafani
 1643: Castronovo di Sicilia
 1644: Agrigento
 1646: Castronovo di Sicilia
 1647: Caltabellotta
 1648: Burgio
 1650: Chiusa Sclafani
 1651: Partinico
 1652-1653: Palermo, alipobaki hadi kifo chake.

Katika konventi hizo alifanya toba kali na kutekeleza kwa namna ya ajabu amri ya upendo.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi ya Mt. Bernardo wa Corleone.

Waliozaliwa 1605
Waliofariki 1667
Wafransisko
Watakatifu wa Italia
Mgomba

Mgomba inaweza kuwa jina la:
 Mti unaozaa ndizi (Mgomba (mmea))
 Kata katika Wilaya ya Rufiji (Mgomba (kata))
Patrick Cullinan

Patrick Roland Cullinan (amezaliwa 25 Mei 1933 mjini Pretoria) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Alisoma Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Oxford, Uingereza, akawa mkufunzi wa lugha ya Kiingereza mjini Cape Town. Hasa alitunga mashairi.

Vitabu vyake 
 Today is not different (1978)
 White Hail in the Orchard (1984)
 Selected Poems (1994)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1933
Watu walio hai
Jack Cope

Jack Cope (3 Juni 1913 - 1991) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Kabla ya kuwa mwandishi alikuwa mkulima. Hasa aliandika riwaya, hadithi fupi na mashairi. Pia alianzisha gazeti la fasihi Contrast.

Vitabu vyake 
 The Fair House (1955)
 My Son Max (1978)
 The Adversary Within: Dissident Writers in Afrikaans (1982)
 Selected Stories (1986)

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1913
Waliofariki 1991
Jeremy Cronin

Jeremy Cronin (amezaliwa 12 Septemba 1949) ni mwandishi, mwanaharakati na mwanasiasa wa Afrika Kusini. Mwaka wa 1976 alitiwa ndani kwa sababu ya upinzani wake dhidi ya ubaguzi wa rangi. Kitabu chake cha mashairi Inside kilitolewa aliporuhusiwa 1983. Baada ya sera za apartheid kupinduliwa, alikuwa mwanachama wa serikali na kuwa Waziri Kaimu wa Usafiri.

Angalia pia 
 Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
 Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Wanasiasa wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1949
Watu walio hai
Mgomba (mmea)

Migomba ni mimea mikubwa sana (mara nyingi huitwa miti lakini si miti kweli) ya jenasi Musa katika familia Musaceae inayozaa ndizi. 

Nchini Tanzania kilimo cha migomba, ambacho vile vile huitwa kilimo cha ndizi, hulimwa katika mikoa kama vile mkoa wa Kilimanjaro, mkoa wa Kagera, mkoa wa Mbeya na mkoa wa Morogoro.

Picha

Mtangawizi na jamaa
Mimea ya mazao
Eau Claire, Wisconsin

Eau Claire ni mji wa Marekani katika jimbo la Wisconsin.

Miji ya Marekani
Lameki

Lameki ni jina la watu wawili wa Agano la Kale katika Biblia.

Kitabu cha Mwanzo katika 4:18-24 kinamtaja mmojawao kama mwana wa Metusala katika kizazi cha tano baada ya Kaini. Ndiye wa kwanza kuoa mitara akiwa na wake wawili, Ada e Zila, waliomzalia watoto wanne: Jabal, Jubal, Tubalkain na Naama (huyo wa mwisho akiwa mwanamke). Kila mmojawao anawakilisha fani fulani: uchungaji, muziki, uhunzi na labda umalaya.

Lameki anakumbukwa pia kama mtu wa kisasi kikali.

Kitabu hichohicho kinamtaja Lameki mwingine katika 5:28, mwana wa Metusala katika kizazi cha saba baada ya Seti. Ndiye baba wa Nuhu. 

Watu wa Biblia
Kalebu

Kalebu (kwa Kiebrania כָּלֵב, Kalev) ni jina la kiume. Binadamu muhimu zaidi mwenye kuitwa hivyo anatajwa katika Biblia na katika Quran (5:22-26).

Viungo vya nje
The Jewish Encyclopedia, 1908

Watu wa Biblia
Watu wa Kurani
Moyo mkuu

Moyo mkuu ni adili linaloonyesha ukuu wa mitazamo na miguso ya mtu.

Linaendana na utayari wa kukabili magumu na hatari kwa lengo fulani muhimu.

Kwa Kigiriki linaitwa megalopsuchia, ambalo Aristotle alilitaja kama "taji la maadili yote". Kwa Kilatini linaitwa magnanimitas, neno lenye maana ile ya moyo mkuu.

Maadili
Ponsyo Pilato

Ponsyo Pilato (kwa Kilatini Pontius Pilatus; kwa Kigiriki  Πόντιος Πιλᾶτος; kwa Kiebrania פונטיוס פילאטוס; alikuwa liwali wa kiroma katika Palestina kwenye miaka 26-36.

Anajulikana kutoka vyanzo mbalimbali, lakini hasa kwa sababu ya Injili kumtaja kama hakimu aliyempeleka Yesu kuuawa msalabani. Vyanzo vingine ni katika maandiko ya Yosefu Flavius, Tacitus na Filo wa Aleksandria.

Waandishi Wayahudi Josephus na Philo wanamwonyesha kama mtawala mkali asiyeheshimu utamaduni na imani ya wenyeji wa Palestina. Baada ya kutumia unyama katika ukandamizaji wa Wasamaria aliitwa kurudi Roma na kufika mbele ya Kaisari.  Hakuna habari za uhakika kuhusu maisha yake ya baadaye.

Kanisa la Ethiopia linafuata hadithi ya kwamba aliongoka, hivyo linamheshimu kama mtakatifu. 

Kadiri ya mapokeo mengine, alijiua.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Waliofariki karne ya 1
Watu wa Biblia
Watu wa Roma ya Kale
Chuo Kikuu cha McGill

Chuo Kikuu cha McGill ni chuo kikuu mjini Montreal, Kanada. Kilianzishwa mwaka wa 1821, na kupata jina lake kutoka kwa James McGill, mfanyabiashara hodari wa mji wa Montreal.

Elimu ya Kanada
Vyuo vikuu vya Kanada
Montreal, Quebec
Santo Ângelo

Santo Ângelo ni a mji la Brazil katika jimbo la Rio Grande do Sul. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2010, mji una wakazi wapatao 76 304 wanaoishi katika mji huu.

Miji ya Brazil
Agnes wa Asizi

Agnes wa Asizi (Assisi 1197 au 1198 - Assisi 16 Novemba 1253) alikuwa mdogo wa kwanza wa Klara wa Asizi. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira.

Maisha
Alikuwa binti wa pili kati ya watatu wa Favarone wa Offreduccio Scifi; mama yake Ortolana alikuwa wa ukoo wa kisharifu wa Fiumi na binamu yake Rufino ni mmmojawapo kati ya wenzi watatu wa Fransisko. 

Alimfuata dada yake Klara wiki mbili tu baada ya huyo kukimbia nyumbani (18 Machi 1212) ili atawe nyuma ya Fransisko wa Asizi, mwanzilishi wa Ndugu Wadogo. Pamoja, walishinda upinzani mkali wa baba yao na ndugu wengine.
 
Ndipo Fransisko alipowahamishia kwenye kikanisa cha San Damiano karibu na Assisi ambacho alikuwa amekarabati kwa mikono yake.

Baada ya wanawake wengine kujiunga, monasteri yao ikawa asili ya Utawa wa Mt. Klara.

Mwaka 1219 Agnes aliteuliwa na Fransisko kama abesi wa monasteri ya  Monticelli, karibu na Firenze, ambayo ikazaa monasteri nyingine Italia kaskazini, kama vile Mantova, Venezia na Padova.

Mwaka 1253 Agnes alirudishwa San Damiano wakati wa kihoro cha dada yake, akamtumikia hadi mwisho. 

Mwaka huohuo, mwenyewe alifariki, tarehe 16 Novemba. 

Kwa wakati huo mama yao Ortolana, na mdogo wao Beatrice, walikuwa wameshafariki katika monasteri hiyohiyo.

Heshima baada ya kifo 
Masalia ya Agnes yanatunzwa katika Basilika la Mt. Klara mjini Assisi, yalipohamishiwa pamoja na yale ya Waklara wote wa kwanza. 

Papa Benedikto XIV aliruhusu Wafransisko kuadhimisha sikukuu yake kila tarehe 16 Novemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Marejeo
 Bartoli, Marco. Chiara d'Assisi. Rome 1989: Instituto Storico dei Cappuccini.

Waliozaliwa 1197
Waliofariki 1153
Mabikira
Wamonaki
Waklara
Wafransisko
Watakatifu wa Italia
Agnes wa Praha

Agnes wa Praha (au wa Bohemia) alizaliwa Praha (leo mji mkuu wa Ucheki) mwaka 1211 akafariki huko tarehe 2 Machi 1282).

Mwanzilishi na abesi wa monasteri ya Mt. Fransisko mjini Praha, alianzisha pia Shirika la Wanamsalaba wa Nyota Nyekundu.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira, hasa katika tarehe ya kifo chake au tarehe 6 Machi.

Maisha 
Binti wa mfalme wa Bohemia Ottokar I na Kostanza wa Hungaria, alikuwa ndugu wa jirani wa watakatifu Ludmila, Venseslaus, Edwiga, Elizabeti wa Hungaria na Margerita wa Hungaria.

Kisha kulelewa katika monasteri ya masista wa Citeaux huko Trzebnica, na ya masista wa Premontree huko Doksany, alipokuwa na miaka 8 alitumwa kwenye ikulu ya Vienna ili kuandaliwa awe mke wa kaisari Henri VII wa Ujerumani, mwana wa Federiko II.

Akiguswa na mfano wa Fransisko wa Asizi, aliamua kuishi kitawa na kwa msaada wa Papa Gregori IX alivunja uchumba wake akarudi Praha awe bibiarusi wa Kristo tu.

Huko alianzisha konventi ya kwanza ya Ndugu Wadogo katika eneo hilo(1232), ikiwa pamoja na hospitali kwa mafukara: ili kuendesha hospitali hiyo alianzisha chama cha kitume cha Wanamsalaba ambao mwaka 1237 walikubaliwa na Papa kuwa shirika la kitawa.

Mwaka 1234 alianzisha monasteri ya Waklara iliyopokea masista watano waliotumwa na Klara wa Asizi mwenyewe: Agnes alihamia huko tarehe 11 Juni mwaka huohuo akishika kikamilifu ufukara mkuu. Baadaye akawa abesi wake hadi kifo chake.

Heshima baada ya kifo 
Agnes aliheshimiwa sana mara baada ya kufa: tarehe 28 Novemba 1874 Papa Pius IX alithibitisha heshima hiyo na jina alilopewa la  mwenye heri. Tarehe 12 Novemba 1989 Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo kwa Kiswahili 
 Barua zote nne za Klara wa Asizi kwa Agnes wa Praha zinapatikana katika kitabu: MTAKATIFU KLARA WA ASIZI – Maandishi yake – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1994 – ISBN 9976-63-414-5

Marejeo mengine
Seton, Walter W. Some New Sources for the Life of Blessed Agnes of Bohemia: Including a Fourteenth-Century Latin Version. Cambridge: Cambridge University Press (2010). ISBN 1108017606

Viungo vya nje

 Vatican page on Agnes of Bohemia's canonization  
 Article at Catholic Encyclopedia
 Monastery of Saint Agnes of Bohemia, Prague 
 Czechs Dedicate Year to Saint Who Felled Communism 

Waliozaliwa 1211
Waliofariki 1282
Mabikira
Wamonaki
Waklara
Wafransisko
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ucheki
Aleksi Falconieri

Aleksi Falconieri (Firenze, Italia, 1200 hivi - Monte Senario, Italia 17 Februari 1310) alikuwa mmojawapo kati ya waanzilishi saba wa shirika la Watumishi wa Maria.

Alitangazwa na Papa Klementi XI kuwa mwenye heri tarehe 1 Desemba 1717, halafu Papa Leo XIII alimtangaza mtakatifu pamoja na wenzake tarehe 15 Januari 1888.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 17 Februari.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo 
 Legenda de origine Ordinis fratrum Servorum Virginis Mariae auctore incerto 1317, a cura di Agostino M. Morini, OSM in: Monumenta Ordinis Servorum Sanctae Mariae (M.O.S.), I, Bruxelles 1897, pp. 60-106.

Viungo vya nje
17 February saints  at St. Patrick Catholic Church

Waliozaliwa 1200
Waliofariki 1310
Watawa waanzilishi
Watumishi wa Maria
Watakatifu wa Italia
Watumishi wa Maria

Utawa wa Watumishi wa Maria, kwa Kilatini Ordo Servorum Beatae Virginis Mariae (kifupi O.S.M.), ni shirika la maisha ya wakfu aina ya ombaomba katika Kanisa Katoliki. 

Ulianzishwa mjini Firenze (Italia) mwaka 1233 hivi, na kundi la waamini maarufu kama waanzilishi saba watakatifu: Buonfiglio dei Monaldi (Bonfilius), Giovanni di Buonagiunta (Bonajuncta), Amadeus degli Amidei (Bartolomeus), Ricovero dei Lippi-Ugguccioni (Ugo), Benedetto dell'Antella (Manettus), Gherardino di Sostegno (Sostene), na Alessio de' Falconieri (Alexius), wa mwisho kufa (1310), ambaye ndiye maarufu zaidi.

Katika lebo ya shirika "S" (Servi) inaendana na "M" (Maria). Taji linaundwa na maua saba, yanayowakilisha waanzilishi wake watakatifu.

Watakatifu wengine wa shirika au wenye uhusiano nalo ni:
 Filippo Benizi (+1285)
 Pellegrino Laziosi (+1345)
 Giuliana Falconieri (karne XIV)
 Clelia Barbieri (+1870)
 Antonio Maria Pucci (+1892)

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 
 Friar Servants of Mary USA 

Mashirika ya kitawa
Augustino wa Canterbury

Augustino wa Canterbury (kwa Kilatini Augustinus Cantiacorum)
alizaliwa Roma, Italia, 13 Novemba 534 akafariki Canterbury, Uingereza, 26 Mei 604) alikuwa mmonaki kutoka Italia aliyetumwa na Papa Gregori I kama askofu mmisionari huko Uingereza mwaka 597 akiwa na wamonaki wenzake wengi.

Baada ya kupokewa vizuri na mfalme Ethelbert wa Kent, aliiga maisha ya Kanisa la mwanzo na kumuongoa mfalme huyo pamoja na wananchi wengi sana, akianzisha kwa ajili yao majimbo mbalimbali.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu "mtume wa Uingereza".

Sikukuu yake ni tarehe 26 Mei au 27 Mei.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Vyanzo vya kale 
 Beda Mhashamu, Historia Ecclesiastica
 Paulo Shemasi, Vita Sancti Gregori Papae
 Gregori Mkuu, Epistulae
 Gregori wa Tours, Historia Francorum

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje

 Augustine of Canterbury  – entry at Prosopography of Anglo Saxon England project

Waliozaliwa 534
Waliofariki 604
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Wamisionari
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Uingereza
Veronika Giuliani

Veronika Giuliani (Mercatello sul Metauro, Marche, Italia, 27 Desemba 1660 - Città di Castello, Umbria, Italia, 9 Julai 1727) alikuwa mmonaki wa urekebisho wa Wakapuchini wa Utawa wa Mt. Klara. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira. Ingawa aliheshimiwa hivyo mara baada ya kufa, kesi ya kumtangaza rasmi ilicheleweshwa na uchunguzi wa maandishi yake marefu. 

Papa Pius VII ndiye aliyemtangaza mwenye heri mnamo Juni 1804, halafu Papa Gregori XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 26 Mei 1839.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia au kesho yake.

Maisha
Maandishi yake mwenyewe yanasimulia alivyoanza kujaliwa karama za pekee akiwa na umri wa miaka 3 tu, alipokuwa anaitwa Orsola.

Alijiunga na Waklara Wakapuchini wa monasteri ya Città di Castello mwaka 1667 ambapo akawa abesi tangu mwaka 1716 hadi kifo chake. 

Kwa namna ya pekee aliambatana kiroho na kimwili na Yesu msulubiwa kadiri ya karama ya Fransisko wa Asizi. 

Kwa ajili hiyo alifungwa siku 50 ili kuchunguzwa kwa makini, akivumilia jaribu hilo kwa utiifu na subira vya ajabu

Hatimaye Kanisa Katoliki limekubali ukweli wa madonda matakatifu aliyosema kuwa nayo tangu tarehe 5 Aprili 1697 hadi kifo chake.

Maandishi
Kwa agizo la padri aliyemuongoza kiroho, aliandika kirefu (kurasa 22,000 kwa mikono bila ya sahihisho lolote) kumbukumbu za maisha yake yote, ambazo zilitolewa baada ya kifo chake kwa jina Il Tesoro Nascosto (ni magombo 36).

Kutokana na shajara hiyo, Veronika Giuliani anahesabiwa kati ya Wakristo wanasala waliojaliwa mang'amuzi ya juu zaidi.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
St. Veronica Giuliani  at AmericanCatholic.org Saint of the Day
St. Veronica Giuliani  at Saints Alive
Saint Veronica Giuliani  at Patron Saints Index
Incorrupt Bodies of the Saints  at Catholic Apologetics Information

Waliozaliwa 1660
Waliofariki 1727
Mabikira
Wamonaki
Waklara
Wafransisko
waandishi wa Italia
Watakatifu wa Italia
Urika wa maaskofu

Urika wa maaskofu ni msamiati wa teolojia ambao unatokeza imani ya Kanisa katika umoja wa sakramenti ya daraja takatifu katika ngazi yake ya juu kuhusu utekelezaji wa kazi tatu ambazo Yesu aliwaachia Mitume wake na waandamizi wao kwa njia yao.

Maaskofu wote wanaunda kundi hilo kutokana na sakramenti waliyopokea, hata wasipoongoza jimbo lolote.

Katika Kanisa Katoliki
Katika utekelezaji wake, Kanisa Katoliki linadai daima uwepo wa mkuu wa  kundi la maaskofu, yaani askofu wa Roma akiwa mwandamizi wa mtume Petro ("collegialitas cum et sub Petro"). 

Fundisho hilo, lililosisitizwa na Mtaguso wa pili wa Vatikano, linatekelezwa hasa maaskofu wanapokutana katika Mtaguso mkuu, lakini pia katika Sinodi ya maaskofu na miundo mingine ya ushirikiano. 

Yanayohusu urika wa maaskofu katika Mkusanyo wa Sheria za Kanisa la Kilatini wa mwaka 1983 yanapatikana katika kitabu II, sehemu II, kanuni  336-341.

Teolojia
Sheria za Kanisa
Kanisa Katoliki
Mlolongo wa Kitume

Mlolongo wa Kitume (kwa Kiebrania האפיפיור הירושה, kwa Kigiriki Αποστολική διαδοχή) ni jambo linalodaiwa na imani ya baadhi ya madhehebu ya Ukristo, ya kwamba ni lazima viongozi wa Kanisa washiriki mamlaka ya Mitume wa Yesu katika mlolongo usiokatika wa kuwekewa mikono na maaskofu katika kuwapatia daraja takatifu.

Imani hiyo inatiwa maanani hasa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki, lakini pia Waanglikana na wengineo.

Kwao, maaskofu wa leo ni waandamizi wa wale wa jana na juzi hata kurudia kwa wale waliowekewa mikono na mitume wenyewe katika karne ya 1.

Mlolongo huo unahakikisha uhalali wa mamlaka yao katika kufundisha, kutakasa na kuongoza.

Kwa madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti, suala la mikono si la lazima, kwani kwao ni muhimu zaidi kuendeleza mafundisho ya mitume.

Vyanzo na viungo vya nje
 Against Heresies, Online-text, Irenaeus, Against Heresies
 Apostolicity in the Catholic Encyclopedia
 Christian Cyclopedia article on apostolic succession
 Methodist Apostolicity  by Gregory S. Neal
 Methodist Episcopacy: In Search of Holy Orders (1990)  by Gregory S. Neal
 Scott Hahn on the Papacy  by Scott Hahn. Discusses "the chamberlain of the royal household of ancient Israel" or "Prime minister" of the "house of David" (Isaiah 22:22) vis-à-vis Dynastic Succession .
 Views on apostolic succession at WikiChristian
 "Was Wesley Ordained By Bishop Erasmus?" The Methodist Quarterly Review (1878) 

Kanisa
Teolojia
Michoro ya Kondoa

Michoro ya Kondoa ni kundi la michoro ya miambani katika wilaya ya Kondoa, mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.

Mapango au nusumapango haya zaidi ya 150 yanapatikana mfululizo kwenye vilima vinavyotazama mtelemko wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Mfululizo huo una urefu wa kilometa 9 na uko kama kilometa 20 kaskazini kwa Kondoa.    

Michoro hii inaonyesha picha za watu, wanyama na uwindaji. Hii inatazamwa kutoa ushuhuda wa namna ya maisha ya wachoraji waliokuwa wawindaji hasa.

Hakuna mapatano kama michoro hii ilikuwa sehemu ya ibada za kuomba mafanikio katika uwindaji au labda ilikuwa namna ya kusimulia habari za maisha haya au labda tu sanaa ya awali bila ya makusudi. 

Aina nyingine za michoro zinaonyesha tu milia, duara au alama za kimsingi.

Wataalamu wengine huamini ya kwamba picha hizi zilichorwa tangu miaka 1500 iliyopita na jamii za wawindaji waliokalia eneo hili, lakini wengine husema inaewezekana ni za zamani zaidi, labda hata miaka 10,000. 

Michoro inafanana na michoro kwenye mwamba inayopatikana katika Afrika ya Kusini na katika milima ya Sahara. 

Kuna dalili ya kwamba sehemu ilichorwa na mababu wa Wasandawe na Wahadzabe wa leo, ambao walihifadhi desturi ya kuchora mwambani hadi miaka ya karibuni na walikuwa wawindaji hadi juzijuzi.

Mwaka 2006 eneo hilo liliingizwa katika orodha ya Urithi wa dunia.

Mahali pazuri pa kuangalia michoro kadhaa kwa urahisi ni kijiji cha Kolo kilichopo kwenye barabara kuu kati ya Babati na Kondoa. Kutoka hapo si mbali hadi sehemu kadhaa penye michoro. Wageni wakatakiwa kujiandikisha kwenye kituo cha hifadhi ya mambo ya kale katika kijiji.

Tazama pia
 Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Kujisomea zaidi
roughguides.com 

 The Rock Art of Kondoa and Singida: A Comparative Description (National Museum of Tanzania, 1982, 52 p.)

Viungo vya nje
Taarifa kutoka UNESCO
Maelezo ya undani kwenye tovuti ya Gombe Expeditions

Mahali pa Urithi wa Dunia katika Tanzania
Usanii wa Tanzania
Akiolojia
wilaya ya Kondoa
Bweha Mwekundu

Bweha mwekundu (pia mbweha mwekundu, Vulpes vulpes) ni mnyama mdogo kiasi wa familia Canidae.

Mbwa na jamaa
Rangi

Kwa matumizi ya misimbo hii tazama Msaada:Rangi

Orodha ya Rangi

Majina ya HTML
Majina yafuatayo ya Kiingereza yanatambuliwa pamoja na misimbo ya wikipedia:
Uandishi huu (white)  (white)
Uandishi huu (silver)
Uandishi huu (gray)
Uandishi huu (black)
Uandishi huu (red)
Uandishi huu (maroon)
Uandishi huu (yellow)
Uandishi huu (olive)
Uandishi huu (lime )
Uandishi huu (green)
Uandishi huu (aqua)
Uandishi huu (teal)
Uandishi huu (blue)
Uandishi huu (navy)
Uandishi huu (fuchsia)
Uandishi huu (purple)
Uandishi huu (turquoise)
Uandishi huu (cyan)
Uandishi huu (lime)
Uandishi huu (chartreuse)
Uandishi huu (gold)
Uandishi huu (orange)
Uandishi huu (brown)
Uandishi huu (pink)
Uandishi huu (magenta)
Uandishi huu (indigo)

Kwa majina mengine na misimbo yao unayoweza kutumia katika kazi ya kuhariri ona makala ya Kiingereza :en:Web_colors.

Kwa matumizi ya misimbo hii tazama Msaada:Rangi

Fizikia
Rangi
Cosmas Desmond

Cosmas Desmond (19 Novemba 1935 - 31 Machi 2012) alikuwa mtawa Mfransisko, mwanaharakati na mwandishi wa Afrika Kusini aliyetokea Uingereza. 

Kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi kuchapisha na kusoma vitabu vyake nchini Afrika Kusini kulipigwa marufuku. 

Baada ya mabadiliko ya kisiasa mwaka wa 1990 Desmond akawa mwandishi mashuhuri tena. Akakaa Afrika Kusini hadi kufariki kwake.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini
Fasihi ya Afrika Kusini

Tanbihi

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Viungo vya nje
(en) orodha ya vitabu vyake kwenye BookFinder

Waliozaliwa 1935
Waliofariki 2012
Wafransisko
Waandishi wa Uingereza
Waandishi wa Afrika Kusini
Wanaharakati wa Uingereza
Wanaharakati wa Afrika Kusini
Herbert Dhlomo

Herbert Isaac Ernest Dhlomo (1903 - 1956) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika aina nyingi kama mashairi, hadithi na tamthiliya, hasa katika lugha ya Kiingereza. Tena alikuwa mwandishi wa habari kwa gazeti Bantu World mjini Johannesburg na gazeti Ilanga laseNatali mjini Durban. Shairi lake refu Valley of a Thousand Hills ("Bonde la Vilima Elfu") ni mashuhuri hasa.

Angalia pia 
Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Marejeo
Chapman, Michael. 2003. Southern African Literatures, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Waandishi wa Afrika Kusini
Waliozaliwa 1903
Waliofariki 1956
Kimani wa Mbogo

Kimani wa Mbogo ni mtunzi wa mashairi nchini Kenya. Amechangia kuenezwa na kukuzwa kwa lugha ya Kiswahili katika janibu zote nchini Kenya na mataifa mengine kunakozungumzwa lugha hiyo.

Maisha
Kimani wa Mbogo alizaliwa Kijijini Mbichi, katika wilaya ya Gatundu (wilaya ya Kiambu nyakati hizo), nchini Kenya, Kuliko sasa jimbo la Kiambu.

Alihudhuria shule ya msingi ya Gatei (1992-1999) na baadaye shule ya upili ya Mbichi (2000-2003), Gatundu Kaskazini, Kenya. Huko Mbichi ndiko kilichipuka kipawa chake cha utunzi na uandishi. Mara kwa mara alitunga mistari ambayo baadaye ingemwabirisha chombo cha utunzi na hatimaye kuwa malenga. Alijibidiisha kutunga na kutuma mashairi kwenye vyombo vya habari. Hata hivyo, mashairi yake hayakuchapishwa na hakuvunjika moyo kwa jambo hilo. 

Utunzi wake ulikumbwa na matatizo si haba yakiwemo kukua kwenye mazingira ya watu wasioufahamu wala kuuthamini ufasaha wa Kiswahili na utunzi wa mashairi.

Alijiunga na vyuo vya uhasibu CEDAT mjini Thika (2004) na German Training Institute, Nakuru (2009) kwa somo la uhasibu na baadaye chuo kikuu cha Kenyatta kwa somo la Teknolojia.

Kimani alifunza Kiswahili na Kiingereza katika shule mbalimbali zikiwemo Vineyard Joy Academy (2005) na Gatei Joyland Academy (2006-2008) alikokuwa naibu wa mwalimu mkuu. 

Kwa sasa, Kimani ni ofisa wa shirika moja lisilo la kiserikali jijini Nairobi, Kenya.

Aliomba dua tungo zake zichapiswe kutwa moja kwenye majarida, magazeti, vitabu na redioni, jambo ambalo limetimia kwa sasa licha ya kujaribu jambo hili kwa muda mrefu tangu alipokuwa mwanafunzi shuleni Mbichi. Kwa sasa amechangia kwenye redio (zikiwemo QFM, KBC na Sauti ya Amerika), majarida na magazeti  mbalimbali (likiwema Taifa Leo)kwa utunzi na uandishi wake.

Waandishi wa Kenya
Ndoero

Ndoero ni ndege wa jenasi Dromas, jenasi pekee ya familia Dromadidae. Spishi hii inafanana na kiluwiluwi mwenye miguu mirefu lakini ina domo refu na nene. Rangi zake ni nyeupe na nyeusi. Hula kaa, kombe na makoa ya bahari. Ndege hawa hupenda kuzaa katika makoloni ya ndege wengi, hadi 1500. Huchimba mashimo ndani ya kando za mchanga. Jike hulitaga yai moja jeupe tu, pengine mayai mawili. Tofauti na viluwiluwi kinda la ndoero hatembei sasa hivi akitoka yai.

Nasaba za ndoero hazielei. Wataalamu wengine hufikiri kwamba spishi hii ina mnasaba na chekehukwa au bwabwaja, wengine hufikiri kwamba ina mnasaba zaidi na alka na shakwe.

Vitwitwi na jamaa