LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Bertino wa Sithieu

Bertino wa Sithieu (Konstanz, leo nchini Ujerumani, 615 - Therouanne, leo nchini Ufaransa, 698 hivi) alikuwa mmonaki wa Kanisa Katoliki, mwanafunzi wa Kolumbani.

Pamoja na Momelini alianzisha monasteri iliyovutia miito mingi akafanya umisionari mkubwa Kaskazini mwa Ufaransa .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

Waliozaliwa 615
Waliofariki 698
Wamonaki
Wakolumbani
Wamisionari
Watakatifu wa Ujerumani
Watakatifu wa Ufaransa
Tunapanda Institute

Taasisi ya Tunapanda almaarufu kama  Tunapanda Institute ni shirika lisilo la faida lenye makao Marekani na uendeshaji katika Afrika Mashariki. Linalenga kufundisha vijana wasiojiweza: kozi mbalimbali za bure za teknolojia, ubunifu na ujasiriamali hutolewa ili kuongeza nafasi kwa wahitimu katika soko la ajira.   Kazi zake nyingi zinapatikana Kibera, makazi duni huko Nairobi, lakini pia limefanya kazi katika maeneo mengine ya Kenya, Tanzania, na Uganda. 

Mnamo mwaka wa 2016, Taasisi ya Tunapanda ilitajwa kama moja ya 2016 NT100, sherehe ya kila mwaka ya Nominet Trust ya biashara 100 zenye kuhamasisha-kwa-uzuri kote ulimwenguni.

Historia na shughuli 
Tunapanda ilianzishwa mnamo 2013 na ndugu Jay Larson na Mick Larson,  kwa lengo la kutoa fursa za kujifunza kwa jamii ziso na muunganisho wa mtandao kupitia matumizi ya "elimu juu ya hard drive". Walipakua programu iliyo na leseni-wazi, mada zilizomo ni uhandisi wa kompyuta, muundo, na biashara / ujasiriamali, na vile vile yaliyomo kwenye maarifa ya jumla kutoka Wikipedia na Khan Academy, ambayo walisambaza kwenye CD, hard drive za nje, na diski za USB katika shule anuwai, na mashirika ya kijamii.   

Tunapanda kisha ilifungua kituo chake cha mafunzo na kuandaa kozi makini ya miezi mitatu ya teknolojia, ubunifu na biashara ambayo hadi sasa inafundishwa kwa zaidi ya wanafunzi 200.  

Programu nyingi za Tunapanda zinapatikana Kibera, makazi duni huko Nairobi, lakini Tunapanda imeanzisha maabara za kompyuta na vifaa vya mafunzo katika maeneo mengine ya mijini na vijijini ndani ya Kenya, Tanzania, na Uganda .  ilhali lengo kuu zaidi ni elimu na mafunzo,   Tunapanda pia huwapa wahitimu fursa ya kupata mapato kutokana na kufanya kazi kwenye miradi inayohusiana na teknolojia kwa wateja na washirika wake.

TunapandaNET 
Mnamo mwaka wa 2015, TunapandaNET ilianzishwa kama njia ya kutoa ufikiaji wa vifaa vya ujifunzaji wa kidijitali na majukwaa ya vijana ndani ya Kibera ambao hawawezi kumudu matumizi ya kawaida ya mtandao. Mtandao unaunganisha shule na vituo vya kijamii kwa kituo cha kujifunzia cha Tunapanda kupitia mawasiliano yasiyo ya waya. Kwa kuwa rasilimali za elimu zinapatikana kwa moja ya kompyuta hapo Tunapanda, mtandao hufanya kazi kama mtandao wa ndani na hugharimu gharama ndogo kwa watumiaji kupata yaliyomo kuliko watoa huduma wa mtandao wa jadi.  Mtandao umekua ukijumuisha nodi kumi ndani ya Kibera na imepanga kupanua hadi kufikia mwisho wa 2019.

Kibera Aeronautics and Space Academy 

Mwisho wa 2018, Tunapanda ilizindua Kibera Aeronautics and Space Academy (KASA)  kwa lengo la kuwafundisha vijana wanaopenda sayansi na teknolojia . Lengo la programu hiyo ni kuwapa watu wasiojiweza kutoka Kibera na maeneo mengine ya karibu ujuzi wa vitendo kwa maisha zaidi ya mpango huo.   Kwa muda mrefu, mfumo wa mafunzo utawekwa, ambao washiriki wanaweza kujiandaa kwa taaluma za kiteknolojia juu ya mfano wa mfumo wa elimu mbili ya Ujerumani na baadaye kuhamishiwa kwa waajiri.

Tuzo 
 2016: Ilitajwa kama moja ya 2016 NT100, sherehe ya kila mwaka ya Nominet Trust ya biashara 100 za kuhamasisha-kwa-uzuri kote ulimwenguni.

Marejeo 

Taasisi za elimu
Mashirika ya Marekani
Shaibu

Shaibu (kutoka neno la Kiarabu; pia: kizee) ni mwanamume aliye mzee sana, k.mf. baba yake babu au bibi, pia babu yake baba au mama.

Familia
Taniaba

Taniaba ni tamathali ya semi ambayo inatumia jina la mtu binafsi kwa ajili ya mwingine kwa sababu ya kulinganisha tabia zake na za huyo mwingine. 

Mifano:
 Firauni kama kielelezo cha ukaidi: Martin ni Firauni wa siku hizi.
 Idi Amini kama kielelezo cha ukatili na uuaji: Shabani kwa kweli ni Idi Amini.
 Julius Nyerere kama kielelezo cha mtenda haki: Paulo ni Nyerere kwa kila mtu.

Marejeo
VIPENGELE VYA FANI KATIKA HADITHI FUPI ZA KISWAHILI, katika Mbunda Msokile, Misingi ya hadithi fupi (Dar Es Salaam University Press, 1992, 237 p.)

Isimu
Rejina wa Alise

Rejina wa Alise (kwa Kifaransa: Reine; alifariki Alise, leo nchini Ufaransa, karne ya 3) alikuwa mwanamke aliyeuawa kwa agizo la baba yake Olibri baada ya kujiunga na Ukristo na kukataa kuuasi.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 3
Rejina
Rejina
Sozonti

(alifariki Soli/Pompeiopoli, leo Mersin, Kilikia, nchini Uturuki, 300 hivi) alikuwa mvulana mchungaji wa mifugo aliyejiunga na Ukristo. 

Baada ya kubomoa sanamu kadhaa za miungu alifia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 7 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 300
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Peter Rabbit (filamu)

Peter Rabbit ni filamu iliyotengenezwa na kompyuta na iliyoongozwa na Will Gluckna na kuandikwa na Rob Lieber na Gluck, pia kulingana na hadithi za Peter Rabbit iliyoundwa na Beatrix Potter. 

Filamu hiyo inahusisha sauti ya James Corden kama mhusika mkuu, pamoja na Rose Byrne, Domhnall Gleeson, na Sam Neill katika majukumu ya moja kwa moja, na sauti za Daisy Ridley, Elizabeth Debicki, na Margot Robbie. 

Filamu hiyo ilitolewa mnamo 9 Februari 2018, na iliingiza dola milioni 351 ulimwenguni. Mfuatano unatarajiwa kutolewa Uingereza mnamo 11 Desemba 2020, na huko Marekani mnamo 15 Januari 2021.

Filamu za 2018
Filamu za Marekani
Festo na Desideri

Festo na Desideri (walifariki Benevento, mkoa wa Campania, leo nchini Italia, 305) walikuwa Wakristo waliopata kifodini katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano wa Dola la Roma.

Festo alikuwa shemasi mmojawapo wa askofu Januari mfiadini.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 305
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Evurzi

Evurzi (alifariki Orleans, nchini Ufaransa, karne ya 4) alikuwa askofu wa 4 wa mji huo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 7 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki karne ya 4
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Air Bud

Air Bud ni filamu ya kuchekesha ya mwaka 1997 na imeongozwa na  Charles Martin Smith. 

Filamu hii inamuhusu mbwa mmoja aliyeokotwa na kijana mdogo na mbwa huyo alikuwa anapenda michezo. 

Filamu hiyo ilifanikiwa kifedha, ikaingiza dola milioni nne katika wiki yake ya kwanza na jumla ya dola milioni 27.8 katika mwendo wake dhidi ya bajeti inayokadiriwa kuwa $ 3,000,000.

Filamu za Marekani
Filamu za 1997
Mto Gidabo

Mto Gidabo ni mto unaopatikana nchini Ethiopia kusini-kati, ndani ya Bonde la Ufa. 

Eneo la mto Gidabo ni moja ya maeneo yanayoongoza kwa uzalishaji wa kahawa nchini Ethiopia.

Mito ya Ethiopia
Sinseka

Sinseka ni matunda ambayo hupatikana mkoa wa Mara, kaskazini mwa Tanzania. Matunda hayo huwa na umbo la duara na pia huwa na rangi ya njano.

Matunda
Memori na wenzake

Memori na wenzake (walifariki Breuil, leo nchini Ufaransa, 451 hivi) walikuwa Wakristo waliopata kifodini katika dhuluma ya Attila, mfalme wa Wahunni.

Memori alikuwa shemasi mmojawapo wa askofu Lupo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 451
Mashemasi
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ufaransa
Tito Okello

Tito Lutwa Okello (1914 - 3 Juni 1996) alikuwa afisa wa jeshi la Uganda na mwanasiasa pia; alipata kuwa Rais wa Uganda kuanzia tarehe 29 Julai 1985 hadi tarehe 26 Januari 1986.

Maisha
Tito Okello alizaliwa katika kabila la Waacholi, katika mkoa wa Nam Okora, wilaya ya Kitgum. Alijiunga na King's African Rifles mnamo 1940 na alihudumu katika Kampeni ya Afrika Mashariki ya Vita vya Kidunia vya pili. Kama afisa wa jeshi wa kazi, alikuwa na kazi anuwai.Okello alikuwa mmoja wa makamanda katika muungano kati ya Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania na Jeshi la Ukombozi la Uganda, ambao walimwondoa Idi Amin mamlakani mnamo 1979. Alichaguliwa kuwa Kamanda wa Jeshi la Ukombozi la Uganda kutoka 1980 hadi 1985.

Mapinduzi ya kijeshi
Mnamo Julai 1985, pamoja na Bazilio Olara-Okello, Tito Lutwa Okello walifanya mapinduzi yaliyomwondoa rais Milton Obote. Alitawala kama rais kwa miezi sita hadi alipoangushwa na Jeshi la Kitaifa la Upinzani (NRA) linalofanya kazi chini ya uongozi wa rais wa sasa, Yoweri Museveni. Alikwenda uhamishoni Kenya baada ya kuondolewa madarakani.

Familia yake                                                                                            
Mwana wa Tito Okello, Henry Oryem Okello, ndiye Waziri wa Mambo ya Nje wa sasa anayehusika na Maswala ya Kimataifa Mnamo 2002, mdogo wa Tito Okello, Erisanweri Opira, alitekwa nyara kutoka nyumbani kwake wilayani Kitgum na kikundi cha waasi, Lord's Resistance Army (LRA). Utekaji nyara wake ulizingatiwa kuwa wa kawaida kwani LRA kawaida iliteka nyara vijana na vijana kuwatumia kama wanajeshi watarajiwa au watumwa wa ngono. Opira alikuwa na umri wa miaka zaidi ya sabini wakati alitekwa nyara.

Mwisho wake                                                                                                     
Okello alikaa uhamishoni hadi 1993, alipopewa msamaha na Rais Museveni na kurudi Kampala. Alikufa miaka mitatu baadaye, kwa ugonjwa ambao haujafahamika, mnamo 3 Juni 1996. Alikuwa miaka 82 wakati wa kifo chake. Mabaki yake yalizikwa nyumbani kwa baba yake katika Wilaya ya Kitgum.

Heshima
Mnamo Januari 2010, Okello alitunukiwa Nishani ya Heshima ya Kitaifa ya Kagera kwa kupigana dhidi ya udikteta wa Idi Amin mwaka  1970

Marais wa Uganda
Power Rangers Ninja Steel

Power Rangers Ninja Steel ni kipindi cha televisheni ambacho huonyeshwa kwenye chaneli ya CN ambacho huchezwa na maninja.

Mfululizo huo ni wa Kiingereza ambao umeiga mambo ya Kijapani kama vile mavazi na hata maneno kama vile Shuriken_Sentai_Ninninger ambayo ina maana ya Power Rangers Ninja Steel. Huu ni mfululizo wa kipindi cha televisheni kuhusu mashujaa kadhaa ambao wana nguvu za ajabu na kuzitumia kulinda mji wao huku waki andamwa na viumbe vya ajabu kutoka pande tofauti za ulimwengu. Power rangers pia wana mafunzo ya kininja katika upiganaji wao wakiwa na mafunzo na kihistoria power ranger wana nguvu kutoka kwenye viifaa vya asili ambavyo huenda na imani za kijapani kwa wanavyoamini nguo za power ranger yeyote huambatana na rangi ambazo huwakilisha vyeo vyao pamoja na nguvu mfano katika power ranger yeyote power ranger mwekundu ndiye mwenye nguvu zaidi na huchukuliwa kama kiongozi wao power ranger mwekundu ana urafiki na watu wangi wenye  nguvu za aina yao mmoja wao ni malkia wa dunia ya simba. katika kila kitu cha kiteknolojia cha power ranger yeyote hufanyiwa marekebisho kwa sababu wana msaidizi wao katika kambi wanayo ishi ambapo msaidizi wao huwasaidia kufanya marekebisho ya kitu chao chochote cha kiteknolojia .power rangers wana saa zilizo tengenezwa na uwazo wakujibu swali lolote ambalo linaweza kufikirika hapa duniani pamoja nakuwasaidia saaa hizo zina weza zikatumika kama vifaa kwa ajili ya mawasiliano baina ya power ranger mmoja na mwingine power ranger wana  mfumo wa nguvu ujulikanao kama mega trone ambao huwasaidia wakati wanapigana na viumbe wenye maumbile makubwa.

Filamu za Uingereza
Kung Fu Panda

Kung Fu Panda ni mfululizo wa katuni unaopendwa na watoto ambao huoneshwa kwenye chaneli ya Nickelodeon na ambao huletwa na Dream Works Animation ambayo iliongozwa na John Stevenson.

Huhusisha maisha ya dubu aina ya panda katika kipindi cha maisha yake kufanya kazi ya kuwa mhudumu katika mgahawa wa baba yake, lakini katika kijiji anachoishi kutokea uchaguzi wa mpiganaji dragoni ambaye atakuwa mlinzi wa kijiji chao baada ya aliyekuwa mfungwa sugu na jambazi katika filamu hii kutoroka jela.

Wkamahiriki wa sauti 

 Jack Black kama Po
 Dustin Hoffman kama Master Shifu
 The Furious Five:
 Angelina Jolie kama Master Tigress
 Seth Rogen kama Master Mantis
 Lucy Liu kama Master Viper
 David Cross kama Master Crane
 Jackie Chan kama Master Monkey
 Ian McShane kama Tai Lung
 James Hong kama Mr. Ping
 Randall Duk Kim kama Grand Master Oogway
 Dan Fogler kama Zeng
 Michael Clarke Duncan kama Commander Vacher

Viungo vya nje 

 
 
 
 
 

Filamu
Katuni
Dume

Dume ni kiumbehai yeyote yule wa jinsia ya kiume, yaweza kuwa dume la nyani, dume la simba, na kadhalika. Kama ni binadamu anaitwa mwanamume.

Jinsia
Big Time Rush

Big Time Rush ni mfululizo wa filamu ya Marekani ambayo huonyeshwa kwenye chaneli ya Nickelodeon ambayo ilihusu mambo ya kudansi.

Filamu za Marekani
Marko Krisini na wenzake

Marko Krisini na wenzake Stefano Pongracz na Melkiori Grodziecki (walifariki Kosice, leo nchini Slovakia, 7 Septemba 1619) walikuwa mapadri, wa kwanza mwanajimbo, wengine wawili wa shirika la Yesu.

Walifia imani ya Kikatoliki kwa amri ya mfalme Mprotestanti Gabor Bethlen. 

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu wafiadini. Kwanza walitangazwa na Papa Pius X kuwa wenye heri tarehe 15 Januari 1905, halafu watakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 2 Julai 1995.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 1619
Wajesuiti
Mapadri
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Korasya
Watakatifu wa Romania
Watakatifu wa Polandi
Korbiniani

Korbiniani (670/680 - alifariki Maia, Ujerumani, 8 Septemba 725 hivi) alikuwa mmonaki kutoka Ufaransa au Visiwa vya Britania aliyetumwa kama mmisionari halafu akawa askofu katika Bavaria ya leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Munich-Freising at Catholic Encyclopedia
 Helmut Zenz: Heiliger Korbinian im Internet includes a gallery of images, a timeline of Corbinian's life, and sources in many languages for further reading
Den hellige Korbinian av Freising
 Saint Corbinien - Evêque fondateur de l'église en Bavière includes hagiography for Corbinian and pictures of tapestries depicting the story of his life
Butler, Alban. "St. Corbinian, Bishop of Frisingen, Confessor", Lives of the Saints, Vol. IX, (1866)

Waliozaliwa karne ya 7
Waliofariki 725
Wamonaki
Wakolumbani
Wamisionari
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Watakatifu wa Ujerumani
Shah

Shah (kwa Kiajemi: شاه) ni neno la Kiajemi ambalo linamaanisha mfalme au mtawala wa nchi. Neno hilo linatumika katika nchi tofauti ulimwenguni, zikiwa pamoja na Iran, Uhindi, Pakistan na Afghanistan. 

Hivi sasa neno "Shah" linatumika kama jina la kawaida kwa watu wengi nchini Uhindi, Pakistan na Afghanistan ambao ni Wahindu, Waislamu na Wajaini. Majina mengi ya Kihindi ambayo yana Shah ndani yake; maarufu kati yake ni Shah Jahan, ambaye kama Mfalme wa India aliamuru kuundwa kwa Taj Mahal. 

Tamko katika mchezo wa sataranji "checkmate" hutokana na Kiajemi "shah mat", maana yake "mfalme amekamatwa"  

Neno "Shah" mara nyingi linatumika kumaanisha Mohammad Reza Pahlavi, Shah wa Iran kutoka mwaka 1949 hadi 1979.

Marejeo 

Cheo
Isaka Mkuu

Isaka Mkuu (pia: Sahak Partev; 354 hivi - Bagrevand, 439) alikuwa mmonaki, mwanateolojia na askofu kutoka Armenia. 

Mtoto wa Nerses I na kilembwekeza wa Gregori Mletamwanga, alipofiwa mke wake alijiunga na monasteri, halafu kama Patriarki alipigania umoja wa Kanisa kwa msingi wa imani sahihi ya Mtaguso wa Efeso.

Pia alisaidiana na Mesrop kutafsiri Biblia na alirekebisha liturujia na sheria za Kanisa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l’Antiquité jusqu’au XIXe siècle ; Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990.
  Histoire de l'Arménie: des origines à 1071, Paris, 1947.

Waliozaliwa 354
Waliofariki 439
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Armenia
Gurbanguly Berdimuhamedow

Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow' (amezaliwa 29 Juni 1957) ni mwanasiasa wa Turkmenistan ambaye amekuwa akihudumu kama Rais wa nchi tangu Februari 2007.

Waliozaliwa 1957
Watu walio hai
Marais wa Turkmenistan
Ilham Aliyev

Ilham Heydar oglu Aliyev (kwa Kiazeri: İlham Heydər oğlu Əliyev; amezaliwa 24 Desemba 1961) ni mwanasiasa wa Azabajani ambaye ni rais wa nne wa Azabajani, madarakani tangu mwaka 2003. 

Yeye pia anafanya kazi kama Mwenyekiti wa Chama kipya cha Azabajani, Harakati zisizofungamana na kiongozi wa Kamati ya Olimpiki ya Kitaifa ya Azabajani.

Waliozaliwa 1961
Watu walio hai
Marais wa Azabajani
Wanjiru Kinyanjui

Wanjiru Kinyanjui (alizaliwa mwaka 1958) ni mshairi, mwandishi, mwanahabari na mtengenezaji wa filamu wa nchi ya Kenya.

Maisha
Kinyanjui alipata shahada ya lugha ya Kiingereza na fasihi ya Kijerumani kabla ya kujifunza utengenezaji wa filamu katika chuo cha German Film and Television Academy katika mji wa Berlin. 

Filamu yake ya Battle of the Sacred Tree ya mwaka 1994, iliyozungumzia maisha ya mwanamke katika utamaduni wa kabila la Wakikuyu ilipata kuungwa mkono, kutengenezwa na kusambazwa na kampuni ya filamu ya Birne Film ya nchini Ujerumani na Flamingo Film ya Ufaransa.

Filamu
 Africa is a Woman's Name  2009
 Battle of the Sacred Tree  1994
 Black in the Western World 1992
 The Sick Bird'', 1991

Marejeo

waliozaliwa 1958
Watu walio hai
Washairi wa Kenya
Kassym-Jomart Tokayev

Kassym-Jomart Kemeluly Tokayev (kwa Kikazakhi: Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев, Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev; alizaliwa 17 Mei 1953) ni mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Kazakhstan. Alianza kazi kama rais wa Kazakhstan tarehe 20 Machi 2019 akimrithi Nursultan Nazarbayev ambaye alijiuzulu tarehe 19 Machi 2019 baada ya miaka 29 madarakani.

Waliozaliwa 1953
Watu walio hai
Marais wa Kazakhstan
Emomali Rahmon

Emomali Rahmon (kwa Kitajiki: Эмомалӣ Раҳмон; amezaliwa 5 Oktoba 1952) ni mwanasiasa wa Tajikistani ambaye amewahi kuwa Rais wa Tajikistan (au wadhifa sawa na huo) tangu mwaka 1992. Utawala wake unatazamwa na Human Rights Watch kama udikteta.

Waliozaliwa 1952
Watu walio hai
Marais wa Tajikistan
Sooronbay Jeenbekov

Sooronbay Sharipovich Jeenbekov (kwa Kikirgizi: Сооронбай Шарипович (Шарип уулу) Жээнбеков; alizaliwa 16 Novemba 1958) ni mwanasiasa wa Kirgizia, kwa sasa Rais wa nchi. Alianza kazi rasmi tarehe 24 Novemba 2017. 

Awali alikuwa Waziri Mkuu wa Kyrgyzstan kutoka Aprili 2016 hadi Agosti 2017.

Waliozaliwa 1958
Watu walio hai
Marais wa Kirgizia
Shavkat Mirziyoyev

Shavkat Miromonovich Mirziyoyev (kwa Kiuzbeki: Шавкат Миромонович Мирзиёев; amezaliwa 24 Julai 1957) ni mwanasiasa wa Uzbekistan ambaye amekuwa Rais wa Uzbekistan na Amiri Jeshi Mkuu wa Majeshi ya Uzbekistan tangu mwaka 2016. Hapo awali alikuwa Waziri Mkuu wa Uzbekistan kutoka mwaka 2003 hadi 2016.

Kufuatia kifo cha Rais Islam Karimov, aliteuliwa na Bunge Kuu kuwa rais wa mpito wa Uzbekistan mnamo 8 Septemba 2016. Baadaye alichaguliwa kuwa rais katika uchaguzi wa urais wa Desemba 2016, akishinda kwa 88.6% za kura, na aliapishwa mnamo 14 Desemba 2016. 

Mnamo Oktoba 2021, Shavkat Mirziyoyev alichaguliwa tena kuwa Rais wa Uzbekistan.

Waliozaliwa 1957
Watu walio hai
Marais wa Uzbekistan
Gorgoni wa Roma

Gorgoni wa Roma (alifariki mjini Roma, karne ya 3 au mwanzo wa karne ya 4) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa imani yake. 

Papa Damas I alitunga kishairi mistari michache kwa heshima yake
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 9 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Monique Goullet, Michel Parisse, Anne Wagner, Sources hagiographiques de l'histoire de Gorze (Xème siècle) : Vie de saint Chrodegang, Panégyrique et Miracles de saint Gorgon, Paris, Picard, 2010. ISBN 978-2-7084-0882-1

Viungo vya nje
  Site Nominis de l'Église de France.

Watu wa Roma ya Kale
Waliofariki karne ya 3
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Yasinto wa Sabina

(alifariki Sabina, karibu na Roma, Italia) alikuwa Mkristo aliyeuawa kutokana na imani yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 9 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Watu wa Roma ya Kale
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Italia
Kieran Kijana

(Ireland, 516 hivi - Clonmacnois, 549 hivi) alikuwa mmonaki padri ambaye mwaka 544 alianzisha monasteri maarufu katikati ya nchi akaiongoza kama abati wa kwanza hadi kifo chake.

Anahesabiwa kati ya Mitume kumi na wawili wa Ireland.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yao ni tarehe 9 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje

 Catholic Forum
The story of St Ciaran's church of Clonmacnoise YouTube

Waliozaliwa 516
Waliofariki 549
Wamonaki
Mapadri
Watakatifu wa Ireland
Jimbo la Sidama

Jimbo la Sidama ni moja ya majimbo 12 ya kujitawala ya Ethiopia. Limeanzishwa mwaka 2020.

Idadi ya wakazi wake ni takriban 3,200,000, wengi wakiwa Wasidama, wanaongea Kisidama na ni Wakristo wa madhehebu ya Kiprotestanti. 

Makao makuu ni Awasa.

Tazama pia  
 Orodha ya miji ya Ethiopia 

!
Sidama
Miguel Díaz-Canel

Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez (amezaliwa 20 Aprili 1960) ni mwanasiasa wa Cuba anayehudumu kama Rais wa Cuba tangu tarehe 19 Aprili 2018. 

Hapo awali alikuwa Rais wa Baraza la Jimbo la Cuba kutoka mwaka 2018 hadi 2019 na Makamu wa Kwanza wa Rais kutoka mwaka 2013 hadi 2018. Amekuwa mwanachama wa Politburo ya Chama cha Kikomunisti cha Cuba tangu mwaka 2003, na aliwahi kuwa Waziri wa Elimu ya Juu kutoka mwaka 2009 hadi 2012; alipandishwa cheo kuwa Makamu wa Rais wa Baraza la Mawaziri (naibu Waziri Mkuu) mnamo 2012. Mwaka mmoja baadaye, tarehe 24 Februari 2013, alichaguliwa kama Makamu wa Kwanza wa Rais wa Baraza la Nchi.

Alichaguliwa kumrithi Raúl Castro kama mgombea wa Rais wa Baraza la Nchi na Baraza la Mawaziri mnamo 18 Aprili 2018 na aliapishwa ofisini siku iliyofuata baada ya kupiga kura kitaifa. Watangulizi wake wawili katika jukumu hilo walikuwa ndugu wa damu, na haswa urithi wake kutoka kwa Raúl Castro unawakilisha aina isiyo wazi ya urithi kwa Chama cha Kikomunisti na vile vile Jamhuri ya Cuba. 

Díaz-Canel kwa hivyo ni rais wa kwanza kutokuwa mwanafamilia wa Castro tangu Osvaldo Dorticós mnamo 1976 na kiongozi wa kwanza wa serikali ambaye si Castro tangu José Miró Cardona mnamo 1959. Miguel Díaz-Canel ana uwezekano wa kumrithi Raúl Castro kama Katibu wa Kwanza wa Chama cha Kikomunisti cha Cuba, nafasi yenye nguvu zaidi nchini Cuba, mnamo 2021.

Waliozaliwa 1960
Watu walio hai
Marais wa Kuba
Kamanga

Kamanga ni kijiji katika Wilaya ya Sengerema, Kanda ya Ziwa, chenye idadi ya watu karibu 5,000. 

Kiko kando ya vijiji vingine vinne, ambavyo kwa jumla vinaunda kata ya Nyamatongo. Kata hiyo ina wakazi karibu 30,000.

Marejeo  
 
 

Wilaya ya Sengerema
Mkoa wa Mwanza
Bima

Bima ni njia ya ulinzi wa kiuchumi dhidi ya hasara ya kifedha ambayo watu au kampuni wanafuata kwa kulipa kiasi fulani kwa shirika la bima kadiri ya mkataba maalumu, hivi kwamba shida ikitokea shirika litoe fidia.

Uchumi
Andrzej Duda

Andrzej Sebastian Duda (amezaliwa 16 Mei 1972) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Poland ambaye amekuwa rais wa Poland tangu tarehe 6 Agosti 2015.

Marejeo

Waliozaliwa 1972
Watu walio hai
Marais wa Poland
Pulkeria wa Konstantinopoli

Pulkeria wa Konstantinopoli (Konstantinopoli, 19 Januari 398/399 - Julai 453) alikuwa malkia Mkristo wa Dola la Roma Mashariki kuanzia mwaka 450 hadi kifo chake. 

Kabla ya kuwa malkia aliwahi kutawala kwa niaba ya ndugu yake mwenye umri mdogo, Theodosius II .

Baada ya huyo kufariki dunia, Pulkeria alitawazwa halafu akaolewa lakini alitunza ubikira wake na kuendelea kusaidia fukara.

Katika vipindi hivyo viwili vya utawala wake alisimamia mitaguso ya kiekumeni ya Efeso (431) na Kalsedonia (451) iliyofafanua imani sahihi kuhusu Yesu Kristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na Wakatoliki na Waorthodoksi.

Sikukuu yake inaadhimishwa hasa tarehe 10 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo

 Cameron, Averil. The Mediterranean World In Late Antiquity AD 395–600 London: Routledge.
 Chestnut, Glenn F. The First Christian Histories: Eusibius, Socrates, Sozomen, Theodoret and Evagrius. Macon, GA: Mercer University Press. 1986 2nd Ed.
 Duckett, Eleanor. Medieval Portraits from East and West. Ann Arbor: The University of Michigan Press. 1972.
 Garland, Lynda. Byzantine empresses: women and power in Byzantium, AD 527–1204. London: Routledge. 1999.
 Holum, Kenneth G. Theodosian Empresses: Women and Imperial Dominion in Late Antiquity. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. 1982.
 Jones, A.H.M; J.R. Martindale; and J. Morris. The Prosopography of the Later Roman Empire. Cambridge: Cambridge University Press. 1971.
 Pope St. Leo the Great. St. Leo the Great: Letters. Translated by Brother Edmund Hunt, C.S.C. New York: Fathers of the Church, Inc. 1957.
 Sozomen. The Ecclesiastical History of Sozomen: Comprising a History of the Church from A.D. 324 to A.D. 440. Translated by Edward Walford. London: Henry G. Bohn. 1855.
 Teetgen, Ada B. The Life and Times of Empress Pulcheria: A.D. 399–A.D. 452. London: Swan Sonnenshein & Co., Lim. 1907.
 Turpin, Joanne. Women in Church History: 20 Stories for 20 Centuries. Cincinnati, OH: St. Anthony Messenger Press. 1986.
 Limberis, Vasiliki. Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople. London and New York: Routledge. 1994.
 Women in World History: a Biographical Encyclopedia. Edited by Anne Commire and Deborah Klezmer. Waterford, CN: Yorkin Publications. 1999–2002.

Viungo vya nje
 Santa Pulcheria – Santi e Beati

Mabikira
Makaizari wa Bizanti
Watakatifu wa Uturuki
Agabi wa Novara

Agabi wa Novara (alifariki 10 Septemba 440) anakumbukwa kama askofu wa pili wa Novara (Italia Kaskazini).

Mfuasi wa Gaudensi wa Novara, alichaguliwa naye kuwa askofu baada yake, akapewa daraja takatifu hiyo mwaka 417. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi 

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 440
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Salvio wa Albi

Salvio wa Albi (alifariki Albi, Aquitania, leo nchini Ufaransa, 10 Septemba 584) alikuwa kwanza mwanasheria, halafu mmonaki aliyelazimishwa kuwa askofu wa mji huo.

Baada ya kupewa daraja takatifu hiyo mwaka 574 hakuacha kundi lake hata baada ya njaa na tauni kulipata. Ugonjwa huo ndio uliomuua. 

Ndugu yake wa mbali, Gregori wa Tours, aliandika habari za maisha yake .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Histoire des Francs: Livre VII by Gregory of Tours (in French)
Book Seven of History of the Franks by Gregory of Tours (in English)

Waliofariki 584
Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Chama Cha Kijamii

Chama Cha Kijamii (kifupi: CCK) ni chama cha siasa nchini Tanzania.

Marejeo

Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Dodati

Dodati (pia: Diethardt au Theodard; Speyer, Ujerumani, 618 hivi - Speyer, 670 hivi) alikuwa mmonaki padri wa utawa wa Wabenedikto ambaye akawa askofu bora wa Tongeren-Maastricht kuanzia mwaka 663 hadi kifodini chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Paul Burns, Butler's Lives of the Saints, September (2000), pp. 90–1.

Wamonaki
Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Ujerumani
Ambrosi Edwadi Barlow

Ambrosi Edwadi Barlow, O.S.B. (Barlow Hall, karibu na Manchester, Uingereza, 1585 – Tyburn, London, 10 Septemba 1641) alikuwa Mkristo wa Kanisa la Anglikana kabla hajajiunga na Kanisa Katoliki mwaka 1607. 

Baada ya kuhamia Ufaransa, aliingia seminari kwa kengo la kurudi kwao kufanya uchungaji usioruhusiwa na serikali. Baadaye alijiunga na monasteri ya Wabenedikto (1615) na kupewa daraja ya upadri (1617).

Hapo alirudi Uingereza alipofanya uchungaji kwa siri kwa miaka 24 katika eneo la Lancaster na alikataa kukimbia hata baada ya mwili wake kupooza na dhuluma ya mfalme Charles I kutisha zaidi. Hivyo alikamatwa na kuuawa kikatili sana

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 15 Desemba 1929, halafu Papa Paulo VI tarehe 25 Oktoba 1970 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 39.

Sikukuu yake ni tarehe 10 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
Allanson, Biographical MSS. (preserved at Ampleforth Abbey): MS. I
Butler, Alban (2000) Lives of the Saints, vol. 9 (revised ed.)
Camm, Bede (1931) Nine Martyr Monks
Challoner, Richard; John Hungerford Pollen, (ed.) (1924) Memoirs of Missionary Priests
Dodd, Charles (1739) Church History of England. Brussels
Gillow, Joseph (1885) Bibliographical Dictionary of English Catholics. London
Moss, Fletcher (1891) Didsbury. Manchester
Moss, Fletcher (1894) Chronicles of Cheadle, Cheshire. Didsbury
Moss, Fletcher (1903) Pilgrimages to Old Homes. Didsbury
New Catholic Encyclopedia (1967)
Rhodes, W. E. (ed.) (1909) The Apostolical Life of Ambrose Barlow. Manchester: Chetham Society

Viungo vya nje
University of Douai
Royal English College, Valladolid

Waliozaliwa 1585
Waliofariki 1641
Wamonaki
Wabenedikto
Mapadri
Wafiadini Wakatoliki
Watakatifu wa Uingereza
Fidia ya kifedha

Fidia ya kifedha inamaanisha kitendo cha kumpatia mtu pesa au vitu vingine vyenye thamani ya kiuchumi badala ya bidhaa zake, malipo ya kazi aliyofanya, au kulipia gharama za hasara ambayo amepata.

Aina ya fidia ya kifedha ni pamoja na:

Uharibifu
Fidia ya utaifishaji (inayolipwa kukitokea kutaifishwa kwa mali)
Malipo
Ujira
Fidia iliyoahirishwa
Fidia ya mtendaji
Mirabaha
Mshahara
Mshahara
Faida za mfanyakazi

Fidia ya wafanyakazi, kulinda wafanyakazi ambao wamepata majeraha yanayohusiana na kazi

Uchumi
Karani

Karani (kutoka neno la Kiarabu قرا kusoma) ni mtu ambaye hufanya kazi za ofisini katika taasisi za serikali au kampuni au mwajiri mwingine yeyote. 

Wajibu wa karani ni pamoja na utunzaji wa kumbukumbu na majukumu mengine ya kusaidia utawala.

Marejeo

Kazi
Mgagani

Migagani, migange, mikabili au miangani  ni mimea ya jenasi Cleome katika familia na oda Brassicales (kabichi). Mgagani wa kawaida, Cleome gynandra, huliwa takriban kila mahali pa Afrika na katika mabara mengine pia. Wanawake wengi wenye mimba au waliozaa hula mmea huu, kwa sababu una chuma nyingi kiasi na husaidia kuongeza damu. Mboga ya mgagani huitwa magagani.

Spishi
 Cleome allamanii, Mgagani Maua-zambarau
 Cleome angustifolia, Mgagani Maua-njano
 Cleome gynandra, Mgagani wa Kawaida, mgange, mkabili, mwangani
 Cleome hirta, Mgagani-pori, mwangani-pori
 Cleome monophylla, Mgagani Majani-mazima
 Cleome rutidosperma, Mgagani Maua-buluu
 Cleome scaposa, Mgagani-nusujangwa
 Cleome schimperi, Mgagani Maua-pinki
 Cleome viscosa, Mgagani wa Asia

Picha

Marejeo

Viungo vya nje
Blog kuhusu mgagani

Kabichi na jamaa
Mboga
Vyakula vya asili Tanzania
Sebastian Kurz

Sebastian Kurz (amezaliwa 27 Agosti 1986) amekuwa kansela wa Austria tangu Januari 2020, nafasi ambayo alikuwanayo hapo awali kutoka Desemba 2017 hadi Mei 2019.

Kurz pia amekuwa mwenyekiti wa Chama cha Watu wa Austria tangu Mei 2017.

Waliozaliwa 1986
Watu walio hai
Wanasiasa wa Austria
Emmanuel Makaidi

Emmanuel Makaidi (Aprili 10, 1941 - Oktoba 15, 2015) alikuwa mwanasiasa wa chama cha upinzani nchini Tanzania na mwenyekiti wa chama cha National League for Democracy (NLD).

Tarehe 14 Desemba 2005 aligombea urais kwa tiketi ya NLD na kuambulia asilimia 0.19 ya kura.

Alifariki dunia mkoani Lindi mwaka 2015 kwa ugonjwa wa kiharusi.

Marejeo

Waliozaliwa 1941
Waliofariki 2015
Wanasiasa wa Tanzania
United People's Democratic Party

United People's Democratic Party (UPDP) ni chama cha siasa nchini Tanzania kilichosajiliwa rasmi tarehe 4 Februari 1993.

Katika Uchaguzi mkuu wa mwaka 2005 chama hakikumsimamisha mgombea wa kiti cha urais na badala yake kilimuunga mkono mgombea wa chama cha National Convention for Construction and Reform-Mageuzi (NCCR-Mageuzi) kilichomsimamisha Sengondo Mvungi ambaye alipata asilimia 0.49% ya kura zote 

Katika uchaguzi wa mwaka 2015 kilimsimamisha Fahmi Dovutwa kama mgombea wa urais.

Marejeo

Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Naibu Waziri

Naibu Waziri ni mtendaji msaidizi wa waziri katika wizara husika.

Katika baadhi ya nchi, k.v. Marekani, Kenya na Ufilipino, naibu kiongozi wa wizara huitwa Naibu Katibu Mkuu.

Tanbihi 

Serikali
Siasa
Sheria
Kachori

Kachori ni vitafunio vya kukaanga sana, vinavyotokana na viazi mbatata ambavyo vimechemshwa na kupondwapondwa, kisha vimetiwa viungo mbalimbali, kama chumvi, ndimu na pilipili; hatimaye vikakaangwa kwa mafuta.

Asili yake ni Bara Hindi, na hujulikana katika maeneo na diaspora ya India na maeneo mengine ya Asia Kusini. 

Kachori zilikuwa maarufu katika Indore ya zamani, hata kabla ya samosa kupata umaarufu baada ya kugawanywa kwa India.  

Banarasidas, mwandishi wa wasifu Ardhakathanaka, ametaja kununua kachori huko Indore mnamo 1613.  Kwa miezi saba, alinunua kachori kila siku, na alikuwa na deni la rupia ishirini.  

Inasemekana kachori imeanzia Uttar Pradesh, India.

Picha

Tanbihi

Chakula
Mapishi ya Kihindi
Mette Frederiksen

Mette Frederiksen (amezaliwa 19 Novemba 1977) ni mwanasiasa wa Denmark ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Denmark tangu Juni 2019.

Waliozaliwa 1977
Watu walio hai
Wanasiasa wa Denmark
Xavier Bettel

Xavier Bettel (amezaliwa 3 Machi 1973) ni mwanasiasa wa Luxemburg ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Luxemburg tangu mwaka 2013.

Waliozaliwa 1973
Watu walio hai
Wanasiasa wa Luxembourg
Autonomo

Autonomo (alifariki Bitinia, leo nchini Uturuki) alikuwa askofu aliyefanya utume mkubwa katika Asia Ndogo akauawa kwa sababu ya imani yake katika dhuluma ya Dola la Roma.

Inasemekana alitokea Italia akaenda Bitinia kama mmisionari.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Maaskofu Wakatoliki
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Gwido wa Anderlecht

Gwido wa Anderlecht (pia: Guidon, Guy, Wye; Anderlecht, Ubelgiji, 950 hivi - 1012 hivi) alikuwa mkulima mkarimu ambaye baadaye aliishi bila makao maalumu, akienda hija sehemu mbalimbali, hadi Nchi Takatifu alikokaa miaka kadhaa 
. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 12 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
Saint Guy of Anderlecht

Waliozaliwa 950
Waliofariki 1012
Watakatifu wa Ubelgiji
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey

"Arise, O Compatriots" ni wimbo wa taifa wa Nigeria. Uliteuliwa mwaka 1978 badala ya "Nigeria, We Hail Thee".

Sauti yake ni mchanganyiko wa maneno na beti kutoka malango matano ya mashindano ndani ya nchi. Maneno yaliwekwa na bendi ya police wa Nigeria chini ya usimamizi wa Benedit P Ofiase (1934-20 13) maneno ya wimbo wa Taifa yaliwekwa na jumla ya watu watano P.O ￼Aderibigbe, John A. Ilechukwu, Dr. Sota Omoigui, Eme tim Akpan and B.A. Ogunnaike

Maneno yake 
Arise, O compatriots, Nigeria's call obey

To serve our fatherland

With love and strength and faith

The labour of our heroes past

Shall never be in vain

To serve with heart and might

One nation bound in freedom, peace and unity.

Oh God of creation, direct our noble cause

Guide our leader’s right

Help our youth the truth to know

In love and honesty to grow

And living just and true

Great lofty heights attain

To build a nation where peace and justice shall reign.

Ahadi kwa taifa
Mara baada ya kuimba wimbo wa taifa, Wanigeria wanatamka ahadi iliyoandikwa na Felicia Adebola Adedoyin mwaka 1976. Ni kama ifuatavyo:

I pledge to Nigeria my country.
To be faithful, loyal and honest. 
To serve Nigeria with all my strength 
To defend her unity and uphold her honour and glory 
So help me God

Tanbihi

Viungo vya nje 
 Nigeria: Arise, O Compatriots - Audio of the national anthem of Nigeria, with information and lyrics

Arusha Editathon Muziki
Nyimbo za Taifa za Afrika
Wimbo wa Taifa
Muziki nchi kwa nchi
Nigeria
Rovu

Rovu (pia goita, kutoka Kiingereza: goitre) ni uvimbe wa shingo unaosababishwa na kukuzwa kwa tezishingo, tezi iliyopo upande wa mbele wa shingo. 

Ugonjwa huo kwa kawaida unatokana na ukosefu wa iodini kwenye mwili na unajitokeza kwa kuvimba shingo.

Muonekano
Tezishingo inaweza kuongezeka kwa sababu mbalimbali na kuonekana kama uvimbe mdogo hadi mkubwa. Asilimia 90 za rovu zinasababishwa na uhaba wa madini ya iodini kwenye ardhi ya eneo fulani; penye iodini ya kutosha, madini hiyo hupatikana pia kwenye maji na matunda hivyo watu wanaipata kupitia chakula.

Picha

Tanbihi

Magonjwa
Juliani wa Ankara

Juliani wa Ankara (alifariki Ankara, leo nchini Uturuki, 320 hivi) alikuwa padri aliyeuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Licinius. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliozaliwa karne ya 3
Waliofariki 320
Mapadri
Wafiadini Wakristo
Watakatifu wa Uturuki
Litori wa Tours

Litori wa Tours (alifariki Tours, leo nchini Ufaransa, 13 Septemba 371 BK) alikuwa askofu wa pili wa mji huo .

Gregori wa Tours aliandika kwamba baada ya Grasyano askofu wa pili aliitwa Litori na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Louis-Sébastien Le Nain de Tillemont, Mémoires pour servir à l’histoire ecclésiastique des six premiers siècles justifiés par les citations des auteurs originaux, ed. Charmes Robustel, Paris 1705

Waliofariki 371
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Emiliani wa Valence

Emiliani wa Valence (alifariki Valence, leo nchini Ufaransa, mwishoni mwa karne ya 4) alikuwa askofu wa mji huo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
 Josep-Cyprien. Nadal, Histoire hagiologique ou vies des Saints et des Bienheureux du Diocèse de Valence, Valence 1855, pp. 59-70
 Jean-Barthélemy Hauréau, Gallia christiana, vol. XVI, Parigi 1865, coll. 291-292
 Ulysse Chevalier, Notice chronologico-historique sur les Evêques de Valence, Valence 1867, p. 2
 Louis Duchesne, Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule, vol. I, Paris 1907, p. 222
 M. Besson, 6. Aemilianus, in «Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques», vol. I, Parigi 1909, col. 655
 René Wasselynck, Emiliano, vescovo di Valence, santo, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. IV, col. 1192

Waliofariki karne ya 4
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Ufaransa
Maurili

Maurili (Milano, Italia, karne ya 4 - Angers, leo nchini Ufaransa, 453) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 423, akijitahidi kufuta Upagani kama alivyoelekezwa na Martino wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi 

Waliozaliwa karne ya 4
Waliofariki 453
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Italia
Watakatifu wa Ufaransa
Amato wa Habend

Amato wa Habend (Grenoble, leo nchini Ufaransa, 565 hivi - 13 Septemba 628 hivi) alikuwa mmonaki padri aliyeanzisha monasteri mbili huko Hamend lakini, kabla na baada ya hapo, aliishi miaka kadhaa kwa toba kali upwekeni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Marejeo
  Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon

Waliozaliwa 565
Waliofariki 628
Wamonaki
Wakolumbani
Wakaapweke
Watawa waanzilishi
Watakatifu wa Ufaransa
Amato wa Sion

Amato wa Sion (pia: Amat, Amé, Aimé; alifariki Breuil-sur-le-Lys, karibu na Amiens, Ufaransa, 690 hivi) alikuwa mmonaki Mbenedikto, halafu askofu wa mji huo, leo nchini Uswisi kuanzia mwaka 669, lakini baada ya miaka 5 ya uongozi bora alipelekwa uhamishoni na mfalme Theodoriki III.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Waliofariki 690
Wamonaki
Wakolumbani
Maaskofu Wakatoliki
Watakatifu wa Uswisi
Veneri mkaapweke

Veneri (Palmaria, Liguria, leo nchini Italia, 560 hivi - Isola del Tino, 630) alikuwa mmonaki padri, halafu mkaapweke karibu na La Spezia, na ndipo alipofariki, baada ya kuleta Waario wengi katika Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu wa Afrika
Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Tanbihi

Viungo vya nje
 San Venerio e i Santi Spezzini 

Waliozaliwa 560
Waliofariki 630
Wamonaki
Mapadri
Wakaapweke
Watakatifu wa Italia
Afande

Afande ni jina la heshima ambalo mwanajeshi au askari yeyote anamwita mkubwa wake. Inalingana na neno la Kiingereza "Sir" lililokuwa la kawaida katika jeshi wakati wa ukoloni wa Kiingereza.

Afande - effendi 
Asili ya neno "afande" ni cheo cha effendi kilichokuwa cheo cha maafisa katika jeshi la Uturuki. Cheo hicho kilifika Afrika ya Mashariki kupitia askari Wasudani waliowahi kuhudumia katika jeshi la Misri katika karne ya 19; Misri ilikuwa sehemu rasmi ya Milki ya Osmani (ingawa ilijitegemea na kuwa chini ya athira ya Uingereza) ikatumia vyeo vya Kituruki katika jeshi lake.

Asili katika majeshi ya kikoloni 
Wajerumani walipoanzisha jeshi lao la kikoloni kwenye mwaka 1889 waliajiri askari Wasudani walioachishwa kutoka jeshi la Misri na kuwapeleka Afrika ya Mashariki walipokandamiza upinzani wa Abushiri na watu wa pwani dhidi ya Wajerumani. Hao askari Wasudani waliendelea na vyeo walivyozoea, kama "shaush" kwa koplo na effendi kwa afisa. Effendi ilikuwa cheo cha afisa asiye Mzungu katika jeshi la Schutztruppe ya Afrika ya Mashariki. Pia Waingereza walichukua askari Wasudani kwa ajili ya jeshi lao katika Kenya wakatumia "effendi" kwa ajili ya Waafrika waliopewa cheo cha afisa.

Marejeo

Cheo
Jeshi
Kistari

Kistari (kwa Kiingereza: dash) ni alama ya uakifishaji yenye umbo la mstari.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Alama za uakifishaji
Uchapaji
Kompyuta
Usimbaji fiche

Katika utarakilishi, usimbaji fiche (kwa Kiingereza: encryption) ni mchakato wa kubadilisha habari ili iwe ujumbe wa siri.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Teknolojia
Sayansi
Mawasiliano
Intaneti
Programu ya usimbaji fiche

Katika utarakilishi, programu ya usimbaji fiche (kwa Kiingereza: encryption software) ni programu inayotumika kuzuia ufikivu usioidhinishwa wa taarifa za kidijitali. Programu ya usimbaji fiche zinatumika usimbaji fiche.

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Kompyuta
Intaneti
Mawasiliano
programu za kompyuta
Nukta endelezi (lugha ya programu)

Katika utarakilishi na lugha ya programu, nukta endelezi (kwa Kiingereza: ellipsis in computer programming) inatumika kumaanisha masafa. Alama ya nukta endelezi ni (... au ...)

Mfano 
Utumizi wa nukta endelezi kwenye Python : >>> import numpy as np
>>> t = np.random.rand(2, 3, 4, 5)
>>> t[..., 0].shape # select 1st element from last dimension, copy rest
(2, 3, 4)
>>> t[0, ...].shape # select 1st element from first dimension, copy rest
(3, 4, 5)

Marejeo 
 Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Lugha za programu
Kompyuta
Klaus Iohannis

Klaus Werner Iohannis (amezaliwa 13 Juni 1959) ni mwanasiasa wa Kiromania ambaye amekuwa Rais wa Romania tangu 21 Desemba 2014.

Waliozaliwa 1959
Watu walio hai
Marais wa Romania
Marcelo Rebelo de Sousa

Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa (amezaliwa 12 Desemba 1948) ni mwanasiasa na mwandishi wa habari wa Ureno anayehudumu kama Rais wa 20 na wa sasa wa nchi tangu tarehe 9 Machi 2016.

Waliozaliwa 1948
Watu walio hai
Marais wa Ureno
Frank-Walter Steinmeier

Frank-Walter Steinmeier (amezaliwa 5 Januari 1956) ni mwanasiasa wa Ujerumani anayehudumu kama Rais wa Ujerumani tangu tarehe 19 Machi 2017.

Waliozaliwa 1956
Watu walio hai
Marais wa Ujerumani
Universidade Federal de Goiás

Chuo Kikuu cha Goiás (kwa Kireno: Universidade Federal de Goiás, kifupi: UFG) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1960 katika Goiânia, Brazil.

Viungo vya Nje 

 

Vyuo vikuu vya Brazil
János Áder

János Áder (amezaliwa 9 Mei 1959) ni mwanasiasa na wakili wa Hungaria ambaye amekuwa Rais wa nchi tangu tarehe 10 Mei 2012.

Waliozaliwa 1959
Watu walio hai
Marais wa Hungaria
Rumen Radev

Rumen Georgiev Radev (kwa Kibulgaria: Румен Георгиев Радев; amezaliwa 18 Juni 1963) ni mwanasiasa wa Bulgaria na jenerali mkuu wa zamani ambaye ni Rais wa sasa wa Bulgaria tangu tarehe 22 Januari 2017.

Waliozaliwa 1963
Watu walio hai
Marais wa Bulgaria
Alexander Van der Bellen

Alexander Van der Bellen (alizaliwa 18 Januari 1944) ni mwanasiasa wa Austria ambaye ni Rais wa sasa wa Austria tangu tarehe 26 Januari 2017.

Waliozaliwa 1944
Watu walio hai
Marais wa Austria