LeroyDyer/wikipediaSW huggingface dataset:
Kaskazini-Magharibi (jimbo la Afrika Kusini)

Kaskazini-Magharibi ni jimbo la Afrika Kusini. Mji mkuu ni Mafikeng. Jimbo liliundwa baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid (yaani ubaguzi wa rangi wa kisheria) kutokana na sehemu za majimbo ya awali ya Transvaal na Jimbo la Rasi pamoja na sehemu kubwa ya Bantustan ya Bophuthatswana.

Jiografia 
Jimbo limepakana na nchi ya Botswana na majimbo yafuatayo ya Afrika Kusini: 
 Limpopo 
 Gauteng 
 Dola Huru
 Rasi Kaskazini

Eneo lake ni km² 116,190.

Wakazi 
Mwaka 2001 wakazi 3,669,349 walihesabiwa. Idadi kubwa ni Watswana na Kitswana ni lugha ya kwanza jimboni. Lugha ya pili ni Kiafrikaans. 

Mji mkubwa ni Mafeking iliyounganishwa na Mmabatho (awali mji mkuu wa Bophuthatswana). Miji mingine yenye maana ni Potchefstroom, Klerksdorp, Brits, Rustenburg, Lichtenburg na Vryburg.

Uchumi 
Migodi na uchimbaji madini huzalisha theluthi moja ya pato la jimbo. Zaidi ya 90% ya platini ya Afrika Kusini inapatikana karibu na Rustenburg na Brits. Pia robo ya dhahabu ya Afrika Kusini imepatikana jimboni.

Upande wa kilimo kuna hasa mahindi na mavuno yake ni theluthi ya mavuno ya taifa. Mazao mengine ni pamoja na alizeti, matunda, tumbako na pamba. Sehemu za magharibi na kaskazini zinafaa kwa ufugaji wa kondoo.

Jimbo la Kaskazini-Magharibi
Majimbo ya Afrika Kusini
Rasi ya Mashariki

Rasi ya Mashariki ni kati ya majimbo 9 za Afrika Kusini. Iliundwa mwaka 1994 baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid. Mji mkuu ni Bisho. Jimbo lilianzishwa 1994 wakati wa mwisho wa siasa ya Apartheid kwa kuungaisha sehemu ya mashariki ya Jimbo la Rasi la awali na bantustan za Ciskei na Transkei.

Wakazi na utamaduni 
Jumla ya wakazi ni milioni sita na nusu. Walio wengi ni Waxhosa na Kixhosa ni lugha ya kwanza jimboni. Lugha ya pili ni Kiafrikaans hasa katika kusini.
 
Miji muhimu pamoja na Bisho ni Port Elizabeth, East London, Grahamstown, King William's Town, Queenstown, Uitenhage, Mthatha, Aliwal North na Cradock.

Uchumi 
Rasi Mashariki ni jimbo maskini zaidi nchini. Sababu yake ni hasa umaskini kali katika bantustan za zamani yaani maeneo ya Ciskei na Transkei ambako watu wengi ni wakulima wadogo-wadogo wanaolima mashamba madogo mno. 

Miji miwili kuna ajira ya viwandani ni Port Elizabeth na East London. Viwanda vya motokaa vya General Motors, Volkswagen na DaimlerChrysler ni uti wa mgongo wa uchumi wa eneo. 

Kaskazini ya Port Elizabeth kunatokea ujenzi wa bandari mpya kwa Coega.

Watu wa Rasi Mashariki 
Maraisi wa taifa Nelson Mandela na Thabo Mbeki wote ni wenyeji wa jimbo.

Marejeo ya Nje 
 Tovuti ya serikali ya jimbo

 
Majimbo ya Afrika Kusini
Bhisho

Bhisho (nyati kwa Kixhosa; pia: Bisho) ni mji mdogo wa Afrika Kusini ambao ni mji mkuu wa jimbo la Rasi ya Mashariki. Ilikuwa mji mkuu wa bantustan ya Ciskei hadi 1994. 

Bhisho ilianzishwa kama mtaa wa makazi kwa ajili ya Waafrika Weusi kando la mji wa King William's Town uliohifadhiwa kwa wazungu tu wakati wa siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid). 1994 miji yote miwili iliunganishwa.

Tangu 2000 maeneo kando la East London yaliungaishwa kuwa manisipaa ya Buffalo yenye wakazi 701,873.  Bhisho una wakazi wapatao 138,000 wanaoishi katika mji huu.

Marejeo 

Miji ya Afrika Kusini
Rasi ya Mashariki
Rasi ya Kaskazini

Rasi Kaskazini ni moja kati ya majimbo 9 ya Afrika Kusini lenye takriban 30% ya eneo la taifa lote. Imepakana na Atlantiki, Botswana na Namibia. Jimbo liliundwa 1994 wakati wa kugawa jimbo la Rasi la awali. Mji mkuu ni Kimberley.

Miji mingine muhimu ni Upington, Carnarvon, Colesberg, De Aar, Kuruman na Springbok.

Hata kama Rasi Kaskazini ni jimbo lenye eneo kubwa katika Afrika Kusini ni vilevile jimbo lenye watu wachache. Wastani ni wakazi wawili kwa kilomita ya mraba tu.

Hali ya hewa ni kavu hivyo kilimo hailishi watu wengi. Mto Oranje unapita katika jimbo na kuwezesha wakulima wa mizabibu karibu na Upington kumwagilia mashamba yao. Sehemu kubwa ya eneo la jimbo ni Karoo.

Viungo vya Nje 
 Tovuti rasmi ya serikali
 MDB Municipal Demarcation Board of South Africa 

Majimbo ya Afrika Kusini
Kimberley (Afrika Kusini)

Kimberley ni mji wa Afrika Kusini na mji mkuu wa jimbo la Rasi Kaskazini mwenye wakazi 210,000. Chanzo cha mji ni almasi zilizopatikana hapa tangu mwaka 1866. Almasi za kwanza zilipatikana mtoni tu lakini mwaka 1869 zilichimbwa katika udongo. Katika muda wa miezi michache mji mpya ulikua na kuwa na wakazi 30,000 kwa sababu watu walitafuta utajiri wakichimba ardhi ya eneo hili. 

Kimberley ilikuwa chanzo cha utajiri wa Cecil Rhodes na kampuni yake ya De Beers. 
Hadi leo migodo ya almasi ni mgongo wa uti wa uchumi wa mji huu.

Rasi ya Kaskazini
Miji ya Afrika Kusini
KwaZulu-Natal

KwaZulu-Natal ni moja kati ya majimbo tisa ya Afrika Kusini. Imepakana na Eswatini, Msumbiji, Lesotho, Bahari Hindi na majimbo ya Afrika Kusini ya Mpumalanga, Rasi ya Mashariki na Dola Huru. Jimbo liliundwa 1994 kwa kuunganisha jimbo la Natal na bantustan ya KwaZulu. Mji mkuu ni Pietermaritzburg.

Demografia na utamaduni 
KwaZulu-Natal ni jimbo la Afrika Kusini lenye wakazi wengi waliohesabiwa mwaka 2001 walikuwa milioni tisa na nusu. Ni hasa eneo la Wazulu lakini ni pia jimbo lenye wakazi wengi wenye asili ya Asia hasa Uhindi. 

Lugha inayozunguzwa zaidi ni Kizulu halafu Kiingereza.

Jiografia 
Eneo la jimbo ni 92 100 km2. KwaZulu-Natal iko upande wa mashariki wa Afrika Kusini ina pwani ndefu la Bahari Hindi. Uso wa nchi unapendeza hivyo jina la "Jimbo la Bustani".

Kuna kanda tatu:
 tambarare ya pwani
 nyanda za vilima
 milima ya juu ambayo ni milima ya Drakensberg upande wa magharibi na milima ya Lebombo upande wa kaskazini. Katika sehemu kubwa ya jimbo hali ya hewa ni ya joto lakini kwenye nyanda za juu na mlimani kuna vipindi vya baridi.

Hali joto ni kati ya 17 °C hadi 28 °C kati ya Oktoba na Aprili halafu kati ya 11° hadi 25 °C wakati wa baridi. Mvua hunyesha takriban 690 mm kwa mwaka. 

Mto mkubwa unaovuka jimbo ni mto Tugela.

Uchumi 
Durban ni bandari kuu ya Afrika Kusini na kitovu cha viwanda vingi. Bandari ya Richards Bay inatumiwa hasa kwa kubeba nje makaa mawe kuna pia kiwanda kikubwa cha aluminiamu. Migodi ya makaa mawe yako hasa Vryheid, Dundee, Glencoe na Newcastle.

Sehemu muhimu wa uchumi ni utalii ya pwani. 

Kilimo cha pwani ni hasa ya miwa lakini pia ya matunda. Kilimo cha bara kuna pia mboga na ufugaji.

Viungo vya Nje 

Majimbo ya Afrika Kusini
Dola Huru

Dola Huru (Kiing.: Free State; Kiafrikaans: Vrystaat) ni moja kati ya majimbo tisa ya Afrika Kusini. Mji mkuu ni Bloemfontein ambayo ni pia makao ya mahakama kuu ya taifa. Jimbo lilianzishwa 1994 kwa kuunganisha jimbo la awali la Dola Huru la Oranje na maeneo ya bantustan kadhaa hasa QwaQwa.  Jina la zamani lilifupishwa 1995 kuwa "Dola huru" (Kiing.:Free State, Kiafrikaans: Vrystaat).

Jiografia 
Dola Huru liko kwenye tambarare katika kitovu cha Afrika Kusini ni hasa eneo la kilimo. Mashamba yake huzalisha zaidi ya 70% za mazao yote ya Afrika Kusini.

Kuna pia migodi mikubwa ya dhahabu na almasi jimboni.

Upande wa kusini dola huru limepakana na Lesotho.

 
Majimbo ya Afrika Kusini
Gauteng

Gauteng ni moja kati ya majimbo 9 ya Afrika Kusini. Mji mkuu ni Johannesburg. Jimbo lilianzishwa baada ya mwisho wa siasa ya Apartheid kutoka kwa sehemu ya jimbo la Transvaal ya awali. Mwanzoni lilitwa "Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging" lakini jina likabadilishwa tena kuwa Gauteng. Neno Gauteng limetokana katika lugha ya Kisotho lamaanisha "mahali pa dhahabu" kwa kukumbuka umuhimu wa migodi ya dhahabu katika eneo la Johannesburg.

Hata kama eneo la jimbo ni 17,000 km² pekee idadi ya watu ni kubwa. Kieneo Gauteng ni jimbo dogo la nchi lakini ina nafasi ya pili kufuatana na idadi ya wakazi; imekadiriwa ya kwamba karibuni Gauteng itapita KwaZulu-Natal na kuwa jumbo lenye watu wengi katika Afrika Kusini.

Gauteng ni kitovu cha uchumi wa taifa. 9% za pato la uchumi wa afrika yote huzalishwa hapa.

Jimbo hili lina mchanganyiko wa makabila yote. Utajiri na umaskini hukaa karibu sana. Kati ya matatizio makubwa ni uhalifu. watu wa Johannesburg wanazidi kufa kutokana na kuuawa kushinda vifo vya barabarani. Inahesabiwa kuwa kati ya mahali penye hatari kabisa duniani.

Miji mingine ya maana ni kama hii:
 Pretoria (sehemu ya manisipaa ya Tshwane)
 Soweto (sehemu ya manisipaa ya City of Johannesburg)
 Heidelberg

Majimbo ya Afrika Kusini
Mpumalanga

Mpumalanga (kabla ya 2002 iliitwa Eastern Transvaal) ni moja kati ya majimbo 9 za Afrika Kusini. Kuna wakazi 3,364,000 (2001) kwenye eno la 79,512 km². Jimbo lilianzishwa mwaka 1994 kutokana na sehemu za jimbo la awali la Transvaal na maeneo ya bantustan KaNgwane, KwaNdebele na Lebowa. Mji mkuu ni Nelspruit. 

Neno Mpumalanga limetokana katika lugha ya Kiswazi likimaanisha "mahali pa macheo".

Jiografia 
Mpumalanga imepakana na Eswatini na Msumbiji halafu na majimbo ya KwaZulu-Natal, Dola Huru, Gauteng na Limpopo. Hifadhi ya Kruger ambayo ni hifadhi ya wanyama mashuhuri imo jimboni. 

Kuna kanda mbili za tambarare za juu penye usimbishaji kidogo na tambarare za duni penye mvua nyingi.

Uchumi

Kilimo 
Sehemu kubwa ya eneo hutumiwa kwa kilimo. Mazao ni pamoja na mahindi, ngano, ntama, alizeti, soya, karanga, miwa, mboga, kahawa, chai, pamba, tumbako, machungwa na matgunda mengine. 

Misitu huvunwa hasa katika kaskazini penye kiwanda kikubwa cha karatasi cha Ngodwana. 

Takriban 14% za eneo hutumiwa kwa mifugo hasa ng'ombe na kondoo.

Migodi 
Kati ya madini yanayochimbwa ni: dhahabu, platini, shabha, makaa mawe na mengi mengine.

Mpumalanga huzalisha 83% za makaa mawe ya Afrika Kusini.

Utalii 
Hifadhi ya Kruger ina eneo la 20,000 km² hutembelewa sana na watalii.

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 

 
Majimbo ya Afrika Kusini
Kebbi (jimbo)

Kebbi ni jimbo la Nigeria.  Mji mkuu ni Birnin Kebbi.

N
Jimbo la Nebbi
Kogi (jimbo)

Kogi ni jimbo la Nigeria.  Mji mkuu ni Lokoja.

Majimbo ya Nigeria
Jimbo la Kogi
Kwara (jimbo)

Kwara ni jimbo la Nigeria. Mji mkuu ni Ilorin.

Majimbo ya Nigeria
Jimbo la Kwara
Kaduna (jimbo)

Kaduna ni jimbo la Nigeria.  Mji mkuu ni Kaduna.

Jimbo lina maeneo ya utawala 24 ("Local Government Areas"). Haya ni:

Viungo ya nje
 Tovuti rasmi

Majimbo ya Nigeria
Jimbo la Kaduna
Jigawa (jimbo)

Jigawa ni jimbo mojawapo la Nigeria. Mji mkuu ni Dutse.

Jimbo lina maeneo ya utawala 27 ("Local Government Areas"). Haya ni Auyo, Babura, Biriniwa, Birnin-Kudu, Buji, Dutse, Gagarawa, Garki, Gumel, Guri, Gwaram, Gwiwa, Hadejia, Jahun, Kafin-Hausa, Kuagama, Kazuare, Kiri-Kasama, Kiyawa, Maigatari, Malam-Maduri, Miga, Ringim, Roni, Sule-Tankakar, Taura, Yankwashi.

Majimbo ya Nigeria
Jimbo la Jigawa
Limpopo

Limpopo ni jimbo la kaskazini kabisa la Afrika Kusini. Mji mkuu ni Polokwane (zamani Pietersburg). Jimbo liliundwa kutokana na sehemu ya kaskazini ya jimbo la Transvaal ya awali na maeneo ya bantustan Venda na Lebowa. 

Jina limetokana na mto Transvaal ambao ni mpaka wa jimbo na nchi jirani ya Zimbabwe.

Jiografia
Limpopo imepakana na Zimbabwe, Botswana na Msumbiji; halafu na majimbo ya Afrika Kusini ya Kaskazini-Magharibi, Gauteng na Mpumalanga. 

Kuna milima mbalimbali hasa milima ya Waterberg na Drakensberg. Kaskazini kuna pori ya vichaka na maeneo ya magharibi tambarare za manyasi.

Wakazi na utamaduni
Kati ya wakazi amabo wamezidi milioni tano karibu nusu hutumia Kisotho cha Kaskazini. Vikundi vingine vikubwa ni Watsonga na Wavenda. Karibu wakazi wote ni Waafrika weusi, kuna Wazungu na chotara wachache.

Uchumi
Kilimo na madini ni uti wa mgongo wa uchumi. Utalii imeanza. 
Kuna migodi mikubwa ya shaba huko Messina na Phalaborwa. 

Kilimo ni cha matunda katika kaskazini na ya mahindi, alizeti, pamba na karanga katika kusini.

Majimbo ya Afrika Kusini
Durban

Durban ni mji wa Afrika Kusini katika jimbo la KwaZulu-Natal. Kuna takriban wakazi milioni 4 . Fuko za Durban zapendwa na watalii kwa sababu maji ya Bahari Hindi si baridi na kuna jua tele. Bandari ya mji ni kubwa katika Afrika Kusini ni bandari asilia duniani yenye kina kikubwa.

Historia 
Habari za kwanza za Durban zimepatikana kutoka kwa mpelelezi na mbaharia Mreno Vasco da Gama aliyefika hapa 25 Desemba 1497. Aliita mahali Rio de Natal au "mto wa Krismasi" kutokana na tarehe ya kufika kwake. Hii ni chanzo cha jina "Natal" kwa ajili ya jimbo.

Mji ulianzishwa 1824 na kikosi cha wanajeshi Waiingereza waliojenga makazi kwenye pwani la hori ya Natal. Mmoja wao aliweza kumsaidia mfalme wa Zulu Shaka aliyegonjeka kutokana na majeruhi. Mfal,me akatoa shukrani kwa kumpa Mwingereza zawadi ya kanda la eneo lenye urefu wa maili 25 kwenye pwani na upana wa maili 100 kuingia bara. Mji uliitwa kwa heshima wa gavana wa koloni ya Rasi Sir Benjamin d'Urban hivyo "Durban".

Katika karne ya 19 Waingereza walichukua wafanyakazi wengi kwa ajili ya mashamba ya miwa kutoka Bara Hindi ambao ni chanzo cha wakazi Waasia wa Durban. Kati ya 1893 na 1915 Durban ilikuwa mahali ambapo Mahatma Gandhi alifanya kazi kama mwanasheria.

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 

KwaZulu-Natal
Miji ya Afrika Kusini
Platini

Platini ni elementi. Namba atomia yake ni 78, uzani atomia ni 195.084. Katika mazingira ya kawaida ni metali adimu ngumu yenye rangi nyeupe ya kijivu. Alama yake ni Pt. 

Platini huyeyuka kwa 2041.4 K (1768.3 °C) na kuchemka kwa 4098 K (3825 °C). 

Metali adimu
Metali
Elementi
Alumini

Alumini ni elementi. Namba atomia yake ni 13 kwenye mfumo radidia na uzani atomia ni 26.9815. Katika mazingira ya kawaida ni metali nyepesi yenye rangi nyeupe ya kifedha. Alama yake ni Al. 

Alumini ni metali inayopatikana kwa wingi katika ganda la dunia. 

Kutokana na densiti husianifu ndogo inatumiwa kila mahala ambapo wepesi ni muhimu, kwa mfano katika uundaji wa vitu mbalimbali kama utengenezaji wa ndege.

Sifa 

Alumini ni kipitishaji kizuri sana cha umeme na joto. Ni chepesi na imara. Inaweza kugongwa na kuwa kama karatasi (kufinyangika) au kuvunjwa kwenye waya. Ni chuma thabiti sana, ingawa ni sugu ya kutu.

Alumini inazuia kutu kwa kutengeneza safu ndogo, nyembamba ya oksidi ya alumini juu ya uso wake. Safu hiyo inalinda chuma kwa kuzuia oksijeni kufikia. Ukosefu hauwezi kutokea bila oksijeni. Kwa sababu ya safu hiyo nyembamba, majibu ya aluminiamu hayaonekani.

Kampaundi 
Alumini huunda kampaundi ya kemikali katika hali ya +3 oksidesheni. Hizo kwa ujumla hazitumiki. Kloridi za Alumini na mifano ya alumini oksidi. Mara chache sana ni misombo katika hali ya +1 au +2 oksidesheni.

Matumizi 
Alumini ni thabiti na nyepesi. Pia si ajizi kikemia, yaani inapenda kutendana haraka na oksijeni na hapo inajenga tabaka jembamba la oksidi linalozuia kuendelea kwa kutendana na kemikali nyingine. Ni nyepesi kuliko chuma na feleji. Kwa hiyo hutumiwa pale ambapo uzito mdogo ni muhimu kama katika utengenezaji wa eropleni, treni na magari ambapo uzito mdogo unapunguza matumizi ya fueli. Alumini hupendwa pia kwa kutengeneza maboti na meli ndogo kwa sababu, tofauti na feleji, haishikwi na kutu kutokana na athira ya maji ya chumvi. Takriban asilimia 35 za matumizi ya alumini duniani yalikuwa kwa ajili ya kutengeneza vyombo vya usafiri. 

Feleji ni rahisi zaidi, kwa hiyo alumini hutumiwa kama wepesi na kinga dhidi ya kutu ni muhimu.

Uzito mdogo ni muhimu pia kwa matumizi yake kwa vyombo vya kufunga vyakula kama makopo ya vinywaji na vyakula. Chakula hufungwa mara nyingi katika jaribosi ya alumini kwa sababu ni imara na haitendani na vitu ndani yake, kwa hiyo haiundi sumu. 

Katika ujenzi alumini hutumiwa kwa ajili ya madirisha na milango kwa sababu haitendani, inaweza kubaki bila kupakwa rangi.

Usumu uliopo 
Alumini haitumiwi katika mwili wa binadamu, ingawa ni ya kawaida sana. Watu wanajadiliana kama matumizi yake katika vidonge na matibabu ya maji yana afya. 

Ioni za alumini kupunguza kasi ya kupanda kwa mimea kwenye udongo wenye tindikali. 

Alumini inaweza kuwa sababu katika ugonjwa wa Alzheimer (ugonjwa wakati ubongo unaacha kufanya kazi na mgonjwa amechanganyikiwa). Lakini jamii ya Alzheimer inasema maoni makubwa ya matibabu na ya kisayansi ni kwamba masomo hayakuonyesha uhusiano wa sababu kati ya alumini na ugonjwa wa Alzheimer.

Tanbihi

Metali
Elementi
Papua Guinea Mpya

Papua Guinea Mpya (Independen Stet bilong Papua Niugini) ni nchi karibu na Indonesia na Australia inayokalia upande wa mashariki wa kisiwa cha Guinea Mpya pamoja na visiwa vya kandokando. 

Nchi ni mwanachama wa Jumuia ya Madola. Mtawala ni Malkia Elizabeth II.

Mji mkuu ni Port Moresby.

Historia
Inakadiriwa kwamba watu wa kwanza walifika huko miaka 42,000-45,000 KK.

Watu
Kati ya wakazi, wengi wanaishi katika mazingira asili, ambayo kwa kiasi kikubwa hayajachunguzwa na wataalamu.

Asilimia 18 tu wanaishi mijini. 

Nchini Papua Guinea Mpya kuna lugha za asili zaidi ya 800 (angalia orodha ya lugha za Papua Guinea Mpya). Hiyo inaonyesha kwamba ni kati ya nchi zenye tofauti kubwa zaidi katika utamaduni.

Upande wa dini, Ukristo unafuatwa na 96% ya wakazi. kati ya madhehebu, linaongoza Kanisa Katoliki (27.0%), likifuatwa na Walutheri (19.5%).

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Tanbihi

Marejeo
 Biskup, Peter, B. Jinks and H. Nelson. A Short History of New Guinea  (1970)
 Connell, John. Papua New Guinea: The Struggle for Development (1997) online
 Gash, Noel. A Pictorial History of New Guinea (1975)
  Golson, Jack. 50,000 years of New Guinea history  (1966)
  Griffin, James. Papua New Guinea: A political history (1979)

 Knauft, Bruce M. South Coast New Guinea Cultures: History, Comparison, Dialectic (1993)  excerpt and text search
 McCosker, Anne. Masked Eden: A History of the Australians in New Guinea (1998)
 Mckinnon, Rowan, et al. Papua New Guinea & Solomon Islands (Country Travel Guide) (2008) excerpt and text search
 
 Waiko. John. Short History of Papua New Guinea  (1993)
 Waiko, John Dademo. Papua New Guinea: A History of Our Times  (2003)
 Zimmer-Tamakoshi, Laura. Modern Papua New Guinea (1998) online

Vyanzo
  Jinks, Brian, ed. Readings in New Guinea history (1973)
  Tim Flannery Throwim' Way Leg: Tree-Kangaroos, Possums, and Penis Gourds (2000) memoir excerpt and text search
 Malinowski, Bronislaw.  Argonauts of the Western Pacific: An Account of Native Enterprise and Adventure in the Archipelagoes of Melanesian New Guinea (2002) famous anthropological account of the Trobriand Islanders; based on field work in 1910s online
 Visser, Leontine, ed. Governing New Guinea: An Oral History of Papuan Administrators, 1950–1990 (2012)
 Whitaker, J.L. et al. eds. Documents and readings in New Guinea history: Pre-history to 1889  (1975)

Viungo vya nje

 Serikali
 Prime Minister of Papua New Guinea 

 Taarifa za jumla
 
 Papua New Guinea  at UCB Libraries GovPubs.
 
 Papua New Guinea Business Directory
 PNG Links & Search incl. GoPNG & NGO links; Who's Who; 
Blogs, Forums, Factsheets, etc.
 Papua New Guinea Institute of National Affairs
 Forecasts for Papua New Guinea Development

Nchi za Australia na Pasifiki
Nchi za visiwa
Visiwa vya Pasifiki
 
Jumuiya ya Madola
Port Moresby

Port Moresby (9°30′S 147°12′E) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Papua Guinea Mpya. Kuna wakazi 255,000 (2000). Mji uko mwambanoni wa ghuba ya Papua upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Guinea Mpya.

Viungo vya nje 
 Tovuti rasmi 

Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Papua Guinea Mpya
Mkoa wa Kivu Kusini

Mkoa wa Kivu ya Kusini ni mmoja kati ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Uko upande wa Mashariki wa nchi ukipakana na nchi ya Tanzania na Ziwa la Tanganyika. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,837,779. 

Mji mkuu wake ni Bukavu.

Makabila na lugha 
Wakazi wengi wa Mkoa wa Kivu Kusini ni wa kabila la Washi na lugha yao ya kwanza ni Kishi. 

Lugha ya taifa inayozungumzwa katika sehemu hiyo ya Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo ni Kiswahili, hasa lahaja ya Kingwana.

Picha za Kivu Kusini

Viungo vya nje

!
Kivu Kusini
Bata-miti

Mabata-miti au Dendrocygninae ni nusufamilia ya familia ya Anatidae yenye jenasi moja tu, Dendrocygna. Waainishaji wengine wanawaweka ndani ya familia yao wenyewe Dendrocygnidae au ndani ya kabila Dendrocygnini ya familia ndogo Anserinae. Leo kuna spishi nane za mabata-miti na visukuku vya spishi ingine vimefunuliwa kisiwani kwa Aitutaki, Visiwa vya Cook. Wanaitwa mabata-miti kwa sababu hujenga matago yao pengine ndani ya miti. Lakini kwa Kiingereza wanaitwa “whistling ducks” sikuhizi kwa sababu ya sauti yao kama mluzi. Mabata hawa wanatokea popote kwa kanda za tropiki na nusu-tropiki. Wana miguu mirefu na shingo refu na wanapenda kuwa pamoja. Makundi makubwa ya ndege hawa huonekana maziwani.

Spishi za Afrika 
 Dendrocygna bicolor, Bata-miti Kahawia (Fulvous Whistling Duck)
 Dendrocygna viduata, Bata-miti Uso-mweupe (White-faced Whistling Duck)

Spishi za mabara mengine 
 Dendrocygna arborea (West Indian Whistling Duck)
 Dendrocygna arcuata (Wandering Whistling Duck)
 Dendrocygna autumnalis (Black-bellied Whistling Duck)
 Dendrocygna eytoni (Plumed Whistling Duck)
 Dendrocygna guttata (Spotted Whistling Duck)
 Dendrocygna javanica (Lesser Whistling Duck)

Picha 

Mabata
Fly (mto)

Fly ni mto mrefu wa Papua Guinea Mpya pia kwenye kisiwa cha Guinea Mpya pamoja na mto Sepik. Ina urefu wa km 1,200 na beseni lenye eneo la km² 76.000. Matawimto muhimu ya Fly ni Strickland na OK Tedi.

Mto Fly ina chanzo chake kwenye safu ya milima ya kati ya kisiwa karibu na mpaka kati ya Papua Guinea Mpya na Papua ya Indonesia. Mto unaelekea kusini na kupita tambarare kabla ya kuishia kwenye ghuba ya Papua kwa mdomo mpana sana. 

Beseni la Fly lina aina nyingi sana za mimea na wanyama wa pekee ni hazina ya kiekolojia. Mtoni mwenyewe kuna aina 120 za samaki, kobe, mamba na wanyama wengine.

Mto unapitika kwa boti kwa urefu wa kilomita 1,000 kuanzia mdomo wake na kuingia ndani hivyo ni njia muhimu ya mawasiliano katika nchi yenye barabara chache.

Migodi ya dhahabu inachafua mto Fly 
Kuna matatizo mazito ya machafuko kwenye mto Fly. Migodi ya kampuni ya Ok Tedi Mining Ltd karibu na chanzo cha mto OK Tedi inateremsha mchanga mwingi pamoja na kemikali katika mto. Uchimbaji wa dhahabu na shaba hutumia kemikali za sumu kama vile zebaki na nyingine zilizosumisha maji na samaki mtoni. Kiasi kubwa cha mchanga na udongo cha tani milioni 80 chaingia mtoni kila mwaka na kuziba lalio wa mto na kusababisha mafuriko. Mafuriko ya maji yenye sumu yamesababisha kufa kwa misitu na bustani za watu kando la mto.

Kesi mbalimbali zimeendesha na kampuni imeahidi kubadilisha namna ya kuzalishwa kwa madini na kufidia watu waliopata hasara.

Mito ya Papua Guinea Mpya
Guinea Mpya
Wilaya ya Karagwe

Wilaya ya Karagwe ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba 35400 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 332,020 .

Jina
Jina Karagwe inasemekana lilitokana na simulizi za wazee mbalimbali na watafiti wa historia ya Karagwe, eti jina linatokana na Kilima (ziwa kitete) kinachopatikana kusini magharibi mwa makao makuu ya wilaya hii, kijiji cha Kandegesho Kwa Omukama (nono ya malija, yaani ukoo wa abhasita) 

Wilaya hii inajumlisha sehemu kubwa ya utemi wa Karagwe ya Kale yenye historia ya karne nyingi.

Wilaya ya Karagwe
Magharibi ya ziwa Victoria ipo wilaya ya Karagwe na makao makuu ya wilaya hii ni Kayanga, japo kwa sasa imezaa wilaya nyingine ya Kyerwa. Mji huo ni wa zamani na ilijulikana sana ndani na nje ya Tanzania. Uliongozwa sana na Mtemi (Omukama) Rumanyika aliyekuwa na himaya yake huko Bushangaro Bweranyange. Karagwe inapakana na wilaya za Biharamulo, Missenyi na Ngara na inapakana na nchi za Rwanda na Uganda. 

Karagwe inakaliwa na kabila la Wanyambo (Abhanyambo) wanaozungumza lugha yao ya Kinyambo (Orunyambo) japo kwa sasa kuna mchanganyiko wa makabila mengi na wageni wengi.

Karagwe ni eneo la kihistoria ya Tanzania ya magharibi upande wa magharibi ya Ziwa Viktoria Nyanza karibu na mpaka wa Burundi. Sehemu kubwa ya eneo hili leo ni wilaya ya Karagwe katika Mkoa wa Kagera. 

Karagwe ya leo imetoka mbali na kila kizazi kinachozuka kinaongeza yake juu ya Karagwe na wao wenyewe.

Watawala wa Karagwe 
Watawala wa Karagwe walikuwa na cheo cha "Umugabe". Nasaba ilianzishwa mnamo mwaka 1450 na mtemi Ruhinda I aliyeitwa pia Bunyambo.

1675 - 1700 Ruhinda V

1700 - 1725 Rusatira

1725 - 1750 Mehinga

1750 - 1775 Kalemera I Ntagara Bwiragenda (alifariki 1775)

1775 - 1795 Ntare V "Kiitabanyoro"

1795 - 1820 Ruhinda VI Orushongo "Lwanyabugondo" (b. 1777 - d. 1820)

1820 - 1853 Ndagara I "Luzingamcucu lwa nkwanzi"

1853 - 1881 Rumanyika I Rugundu

1882 - 1886 Ndagara II Nyamkuba

1886 - 1893 Kalemera II Kanyenje

1886 - 1893 Kakoko -Regent

1893 - 1914 Ntare VI

1914 - 1916 Kahigi -Regent

1916 - 1939 Daudi Rumanyika II

1939 - 1962 - 9.12. B. Itogo Ruhinda VII

Marejeo

K
Wilaya ya Biharamulo

Wilaya ya Biharamulo ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kagera, Tanzania kaskazini magharibi, yenye postikodi namba 35600 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 323,486 

Wasubi, walio kundi linalohesabiwa kati ya Wanyambo, Wazinza, Wahaya na Walongo, ndio wakazi asilia wa wilaya ya Biharamulo,

Jina
Inasemekana, asili ya jina Biharamulo ni neno la Kisubi "Niharemuno" likimaanisha "Ni mbali mno". Neno hilo lilikuwa jibu la mzee mmoja kwa Mzungu aliyemuuliza wakati wanasafiri pamoja kutoka Geita kwenda kijiji cha Nyarubungo kilichopo Biharamulo. Mzungu alimuuliza Mzee huyo, "How many kilometers from here to Nyarubungo?" yaani, "Kuna kilomita ngapi kutoka hapa kwenda Nyarubungo?" na mzee yule alijibu, "niharemuno" akimaanisha "ni mbali mno'.

Historia
Wilaya hii pamoja na Wilaya ya Karagwe zilianzishwa na kutangazwa rasmi na Gavana wa Kiingereza Richard Turnbull mwaka 1958.

Shughuli
Uchumi ni pamoja na ufugaji wa ng'ombe na mbuzi, kilimo cha kahawa, migomba, mihogo, mahindi, maharage na zao la pamba katika maeneo machache. Shughuli nyingine za kiuchumi katika wilaya ya Biharamulo ni uvuvi, biashara na uchimbaji madini.

Marejeo

Viungo vya nje
About maternal & newborn health (MNH) in Biharamulo District 
Tovuti ya BOSEDA Biharamulo originating  socio - economic development association 

B
Rizavu

Rizavu ilikuwa eneo katika koloni za Uingereza ambako wazalendo waliruhusiwa kuishi kufuatana na mila na desturi zao. 

Katika mengi sheria zilizotawala maisha ya koloni zilikuwa sheria za Uingereza (pamoja na sheria za kimahali). Katika koloni zao Waingereza walipendelea muundo wa utawala kupitia viongozi wazalendo kwenye ngazi za chini. Muundo huu ulitumiwa hata kwa maeneo makubwa katika nchi lindwa (protectorates) za Uingereza. 

Hasa katika koloni ambako Waingereza walitegemea kuongeza idadi ya walowezi Wazungu rizavu ilikuwa nchi ya pekee ambako wazalendo waliruhusiwa kuwa na mali ya ardhi.

Rizavu na Bantustan za Afrika Kusini 
Katika Afrika Kusini rizavu zilikuwa maeneo madogo yasiyo na rutba nzuri; ardhi yenye rutba nzuri ilidaiwa na walowezi au makaburu. Sheria ya ardhi ya Afrika Kusini iliweka asilimia tisa ya ardhi pekee kama rizavu. Baadaye wakati wa siasa ya Apartheid eneo hili lilipanushwa kidogo hadi 13% ya eneo la Afrika Kusini. Katika nchi hii rizavu zilibadilishwa kuwa Bantustan zilizopangwa kuwa nyumbani kwa mamilioni ya Waafrika weusi na mahali pa pekee ambako katika nadharia ya Apartheid walipangiwa haki za kisiasa.

Katika koloni kadhaa eneo al rizavu ilikuwa na asilimia kubwa zaidi kuliko Afrika Kusini lakini kwa jumla ardhi ya rizavu ilikuwa ndogo mno kwa mfano katika Kenya.

Nafasi ya rizavu katika uchumi wa koloni 
Uchumi wa kikoloni ulitegemea kazi ya wazalendo hivyo rizavu ilikuwa mahali pa kukalia kwa wakina mama, watoto na wazee wakati wanaume wengi walikaa nje na kuwafanyia kazi wenye mashamba ili wapate pesa ya kulipia kodi za serikali na mahitaji mengine. Haki ya kutunza mila na desturi ilitegemea masharti ya uchumi wa kikoloni. Mara nyingi kama sheria za wazalendo na sheria za kikoloni hazikupatana desturi ya wenyeji iliondolewa.

Linganisha 
 "Indian reservation" Rizavu za wazalendo Marekani
 "Indian reserve" Rizavu za wazalendo Kanada

Marejeo ya Nje 
 Kikuyu Colonial History - Rizavu kwa Wakikuyu wa Kenya
 Kamba Colonial History - Rizavu kwa Wakamba wa Kenya

Ukoloni
Transkei

Transkei ilikuwa Bantustan ya kwanza ya Afrika Kusini iliyotangazwa kuwa nchi ya pekee wakati wa siasa ya Apartheid (ubaguzi wa rangi wa kisheria). 

Eneo lake lilikuwa km² 43,800 na idadi ya wakazi takriban milioni 3.2. Mji mkuu ulikuwa Umtata (au Mthatha). 

Neno Transkei lamaanisha "ng'ambo ya mto Kei". Pamoja na Bantustan nyingine ya Ciskei ("upande huu wa mto Kei") ilipangwa kuwa bantustan kwa ajili ya Waxhosa. Transkei ilikuwa na takriban nusu ya Waxhosa wote, ingawa hali halisi wengi walikaa na kufanya kazi Afrika Kusini ila hawakuwa na haki za wananchi. 

Transkei ilipewa madaraka ya kujitawala mwaka 1963, ikatangazwa kuwa nchi huru tarehe 26 Oktoba 1976 lakini hakuna nchi yoyote duniani iliyoitambua kama nchi ya pekee.

Rais wa Transkei alikuwa chifu Kaizer Daliwonga Matanzima hadi 1987 alipopinduliwa na mkuu wa jeshi lake Bantu Holomisa. Kaizer Mantanzima alikuwa mpwa wake Nelson Mandela lakini hakukubaliana na siasa ya ANC. Akajaribu kwa muda kuwa na siasa mbali na Afrika Kusini lakini alishindwa kwa sababu serikali yake ilitegemea ruzuku kutoka serikali ya Pretoria.

Wakati wa mwisho wa apartheid mwaka 1994 Transkei iliunganishwa tena na Afrika Kusini mpya.

Afrika Kusini
Historia ya Afrika Kusini
Nchi za kihistoria za Afrika
Ubaguzi
Asia ya Kati

Asia ya Kati ni eneo kubwa katikati ya bara la Asia. Kuna maelezo yanayotofautiana kati yao kuhusu eneo lenyewe.

Nchi zilizokuwa jamhuri za Umoja wa Kisovyeti
Mara nyingi nchi zifuatazo huhesabiwa humo:
Kazakhstan
Turkmenistan
Uzbekistan
Kyrgyzstan
Tajikistan

Zote zilikuwa jamhuri za Umoja wa Kisovyeti.

Elezo la UNESCO
UNESCO imeongeza pamoja na nchi tano hizo nchi zifuatazo:

Mongolia
Shinjang (China ya magharibi, pamoja na Tibet)
Uajemi ya kaskazini-mashariki
Afghanistan
Pakistan ya magharibi
sehemu za Siberia ya kusini (Urusi)

Turkestan
Kihistoria eneo hili limeitwa mara nyingi kwa jina "Turkestan" kwa sababu ilikaliwa au inakaliwa hadi leo na watu wanaotumia lugha za Kiturki. 

Jiografia
Asia
Lugha za Kiturki

Lugha za Kiturki ni kundi la lugha zaidi ya 30 zinazozungumzwa kutoka Ulaya ya Mashariki hadi Asia ya Kati na watu milioni 210. Zinahesabiwa kuwa sehemu za lugha za Kialtai pamoja na Kichina, Kimongolia, Kijapani na Kikorea. Wasemaji wa lugha za Kiturki husikizana kwa kiasi kikubwa. Lugha ya Kiturki inayojulikana zaidi kimataifa pia yenye wasemaji wengi ni Kituruki cha Uturuki.

Asili ya wasemaji wa lugha za Kiturki inadhaniwa kuwa sehemu za Mongolia. Kati ya karne za 6 hadi 10 walisambaa hadi Asia ya Magharibi na baada ya kutwaa Milki ya Bizanti waliingia pia katika Ulaya ya kusini-mashariki.

Lugha za Kiturki zenye wasemaji wengi

Lugha tatu kubwa za kundi hili ni 
 Kituruki   wasemaji milioni 60 katika Uturuki na vikundi vidogo katika nchi za Balkani; kutokana na uhamiaji pia katika nchi za Ulaya ya Kati na ya Magharibi (Ujerumani, Uholanzi) 
 Kiazeri (Aseri)   wasemaji milioni 30 katika Azerbaijan na magharibi ya Uajemi 
 Kiuzbeki   wasemaji milioni 24 katika Uzbekistan, kaskazini ya Afghanistan, Tajikistan na magharibi ya China

Lugha za Kiturki zenye wasemaji zaidi ya milioni moja: 
 Kikazakhi   wasemaji milioni 11 nchini Kazakhstan, Uzbekistan, China, Urusi 
 Kiuiguri   wasemaji milioni 8 hasa katika Shinjiang (China ya Magharibi) 
 Kiturkmeni   wasemaji milioni 6.8 Mio katika Turkmenistan na kaskazini ya Uajemi 
 Kikirgizi   wasemaji milioni 3.7 Kyrgystan, Kazakhstan, China ya Magharibi 
 Kitshuwashi   wasemaji milioni 1.8 katika Urusi (sehemu ya kiulaya) 
 Kibashkiri   wasemaji milioni 2.2 katika Bashkiria jamhuri ya shirikisho la Urusi 
 Kitartari   wasemaji milioni 1.6 kati ya Urusi ya kati hadi Sibiria 
 Kikashgai   wasemaji milioni 1,5 Mio Sprecher katika majimbo ya Uajemi ya Fars na Khuzistan

Mifano ya maneno ya lugha za Kiturki 
Mifano ifuatayo inaonyesha jinsi gani lugha za Kiturki zinavyofanana:

Lugha za Kialtai
Makundi ya lugha
Yohana 3:16

Yohana 3:16 ni mstari ule wa Injili ilivyoandikwa na Yohana Mtakatifu unaodondolewa mara nyingi kabisa. Wakristo wengi wanauangalia kama muhtasari wa ujumbe wa Injili kuhusu Mungu na Yesu Kristo.

Katika tafsiri ya Habari Njema, mstari huo unasema: "Maana Mungu aliupenda ulimwengu hivi hata akamtoa Mwana wake wa pekee, ili kila amwaminiye asipotee, bali awe na uzima wa milele".

Marejeo
http://www.everytongue.com/john/index.htm

Ukristo
Biblia
3:16
Mungu
Yesu Kristo
Uthai

Uthai (pia: Siam, Thailand, Tailandi, Thailandi, Tailendi) ni ufalme katika Asia ya Kusini-Mashariki.

Imepakana na Laos, Kambodia, Malaysia na Myanmar. 

Ina pwani kwenye Ghuba ya Uthai ya Bahari ya Kusini ya China upande wa kusini na Bahari Hindi upande wa magharibi. 

Nchi ina wakazi zaidi ya milioni 67, hivyo inashika nafasi ya 20 duniani.

Mji mkuu na mji mkubwa ni Bangkok (ukiwa na wakazi milioni 8).

Historia
Uthai ilikuwa nchi pekee ya Asia Kusini Mashariki iliyofaulu kukwepa ukoloni.

Nchi iliitwa rasmi 'Siam (สยาม) hadi mwaka 1939, tena kati ya 1945 na 1949. 

Neno Thai (ไทย) linamaanisha "uhuru" kwa Kithai ni pia jina la kundi kubwa la watu nchini ambao ni Wathai (75-85%), mbali na Wathai-Wachina (12%).

Tangu tarehe 19 Septemba 2006 nchi imetawaliwa na kamati ya jeshi. Jeshi ilipindua serikali ya waziri mkuu Thaksin Shinawatra bila kumwaga damu. Viongozi wa kijeshi walipatana na mfalme kwamba wataandaa uchaguzi mpya.

Lakini hata baada ya chaguzi huru kadhaa nchi haijatulia kisiasa.

Watu
Nchini Uthai kuna lugha za asili 73 (angalia orodha ya lugha za Uthai). Kati yake, Kithai ndiyo lugha rasmi.

Wathai walio wengi (94.5%) hufuata dini ya Ubuddha katika madhehebu ya Theravada. Kusini, mpakani kwa Malaysia, kuna Waislamu (4.3%). Wakristo ni 1.2%.

 Tazama pia 
 Majimbo ya Uthai
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

 Serikali
 Thaigov.go.th Government of Thailand
 Mfa.go.th Ministry of Foreign Affairs
 Thailand Internet Information National Electronics and Computer Technology Center
 Ministry of Culture 

 Taarifa za jumla

 
 Thailand entry in Library of Congress Country Studies. 1987
 Thailand  from UCB Libraries GovPubs 
 Thailand from the BBC News
 Thailand Encyclopædia Britannica'' entry
 
 Longdo Map On-line Thailand maps in English and Thai
 Key Development Forecasts for Thailand from International Futures
 2010 Thailand population census by Economic and Social statistics Bureau 

 Utalii
 Tourism Authority of Thailand Official tourism website
 Thailand travel dictionary

 Vingine
 

 
Nchi za Asia
Bangkok

Bangkok ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Uthai katika Asia Kusini-Magharibi. Kuna wakazi milioni saba walioandikishwa lakini imekadiriwa ya kwamba jumla ya wakazi inafikia hadi milioni 14-15. 

Mji uko kwa 13°45′N 100°31′E kando la mto Chao Phraya karibu na mdomo wake katika Ghuba la Uthai.

Mji ulianzishwa kama bandari kwa ajili ya mji mkuu wa kale Ayutthaya. Mfalme Rama I aliyeanzisha utawala wa familia ya kifalme ya Chakkri alijenga jumba lake hapo mtoni na kuanzisha mji mkuu mahala pa leo.

Kuna mahekalu 400 ya Ubuddha mjini hasa Wat Phra Kaew.

Miji ya Uthai
Miji Mikuu Asia
Beirut

Beirut (pia: Beyrouth; kwa Kiarabu: بيروت) ni mji mkuu wa Lebanon, pia mji mkubwa na bandari kuu ya nchi hiyo. Iko mwambaoni pa Bahari ya Kati. 

Imekadiriwa kuwa idadi ya wakazi ni kati ya milioni moja na mbili. 

Mahali pa mji ni kanda kati ya bahari na milima inayofuatana sambamba na mwendo wa pwani. 

Kitovu cha kihistoria kiko kando ya rasi inayoitwa Ras Beirut penye kitovu cha mji wa kisasa kabla ya vita vya wenyewe kwa wenyewe ya Lebanon kati ya miaka 1975 na 1990. 

Kipindi kirefu cha vita hivyo vya ndani kilibadilisha uso wa mji katika mengi. Mji ulitenganishwa katika maeneo ya Wakristo na Waislamu hasa. Mitaa mipya ilianzishwa mbali na mstari wa mapigano, ujenzi ukaongezeka sana hasa upande wa kaskazini na kuelekea milimani.

Tangu amani ya mwaka 1990 mji ulijengwa upya. Lakini mashambulizi ya ndege za vita za Israel mnamo Julai 2006 yaliharibu tena sehemu za mji.

Kabla ya vita Beirut ilikuwa tangu muda mrefu kitovu cha kiuchumi na kielimu cha Mashariki ya Kati. Chuo Kikuu cha Kimarekani (American University of Beirut) pamoja na vyuo vikuu vya serikali na Kanisa Katoliki vimeendelea kufundisha hata wakati wa vita. Nafasi ya kinara cha kielimu imerudishwa kwa sababu ya uhuru kwa ajili ya magazeti na wachapishaji vitabu, lakini uongozi wa kiuchumi umehamia nchi za ghuba ya Uajemi kama vile Kuwait, Qatar na Falme za Kiarabu. 

Miji Mikuu Asia
Miji ya Lebanoni
Miji ya pwani ya Mediteranea
Asia ya Mashariki

Asia ya Mashariki ni kanda la bara la Asia linalojumuisha takriban 15% za eneo la bara lote.

Nchi zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu za Asia ya Mashariki:

 China (pamoja na Hong Kong na Macau)
 Jamhuri ya China (Taiwan) 
 Korea Kaskazini
 Korea Kusini
 Japani
 Mongolia

Kiutamaduni nchi hizi zote zimeathiriwa na China jinsi inavyonekana katika maandishi, falsafa ya Konfutse, Ubuddha wa Mahayana na mtindo wa kula kwa kutumia vijiti.

Tazama pia 
 Asia ya Kati
 Asia ya Kusini-Mashariki
 Asia ya Kusini
 Mashariki ya Kati

Asia
Taiwan

Taiwan (pia: Taiwani, Formosa) ni kisiwa cha Asia ya Mashariki katika Pasifiki. Iko upande wa kusini-mashariki wa China, kusini kwa Japani na magharibi kwa Ufilipino. 

Jina la zamani la Taiwan lilikuwa "Formosa" (kwa Kireno: kisiwa kizuri, cha kupendeza). 

Taiwan ni pia sehemu kubwa ya eneo la Jamhuri ya China iliyoenea kwenye visiwa vingine vidogo nje ya China bara.

Miji mikubwa ni Taipei na Kaohsiung.

Wakazi walio wengi ni Wachina wa Han. Kuna pia wakazi asilia waongeao lugha tofautitofauti.

Kisiwa kinadaiwa na Jamhuri ya Watu wa China kama eneo lake.

 
Visiwa vya Pasifiki
Nchi za visiwa
Bandari asilia

Bandari asilia ni mahali panapofaa kama kituo cha meli kutokana na tabia zake za kiasili. Nafasi ya aina hii inapatikana mara nyingi katika kidaka, kwenye hori au mdomoni wa mto penye kinga dhidi ya upepo na hasa mawimbi ya bahari. Tabia nyingine inayohitajika ni kina cha maji kinacholingana na mahitaji ya meli zinazotumia bandari. 

Sharti hili la kina lamaanisha ya kwamba bandari asilia inaweza kuonekana haitoshi tena kwa mahitaji ya meli zilizokuwa kubwa zaidi.

Mifano ya mabandari asilia
 Dar es Salaam: bandari iko katika hori kubwa ambalo ni mdomo pana wa kijito kidogo lenye urefu wa kilomita moja katika beseni ya kwanza na kilomita 3 katika beseni ya kusini. Meli zinaingia kutoka bahari kupitia mlango mwembamba wa 270 m pekee hivyo imelindwa kabisa na mawimbi. Bandari hii asilia ilikuwa sababu ya kuhamishwa kwa mji mkuu wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kutoka Bagamoyo.
 Mombasa ina bandari asilia nzuri ya Kilindini ambacho ni pia hori inayoingia ndani. Kisiwa cha Mombasa kipo katika mdomo wa hori baharini. Bandari ya Kilindini ina urefu wa kilomita tano na upana wa kilomita tatu imezungukwa na nchi kavu poande zote hivyo imelindwa kabisa. 

Bandari asilia kubwa nyingine duniani ni:
 New York (Marekani) 
 Kidaka cha San Francisco (Marekani) 
 Mumbai au Bombay (Uhindi) 
 Kingston (Jamaika)
 Sydney (Australia)
 Kidaka cha Manila (Ufilipino) 
 Rio de Janeiro (Brazil)
 Bahia (Brazil)
 Falmouth (Uingereza) 
 Freetown (Sierra Leone)
 Pearl Harbor (Hawaii)
 Fyord ya Oslo (Norway)
 Vancouver (Kanada)
 Kidaka cha Tokyo (Japani)

Kilwa Kisiwani ni mfano wa bandari asilia nzuri ambayo haitumiki tena kwa sababu kina cha maji hakitoshi kwa meli za kisasa.

Usafiri wa maji
Hori

Hori ni sehemu ya mwambao wa bahari au ziwa inayozungukwa na nchi kavu pande tatu. Ni kidogo kuliko ghuba, mara nyingi husababishwa na mdomo mto kwenye bahari na kuelekea ndani ya bara.

Hori mara nyingi ni mahali pazuri kwa ajili ya bandari asilia kwa sababu imelindwa kisi na nguvu ya mawimbi.

Bahari
Mfumo wa chama kimoja

Mfumo wa chama kimoja ni utaratibu wa kisiasa unaoruhusu chama cha kisiasa kimoja tu.

Mara nyingi mfumo huo umeanzishwa kwa kupiga marufuku vyama vyote vingine. Kuna pia nchi ambako vyama mbalimbali viko, lakini havina nafasi ya kushiriki katika uchaguzi au vinazuiwa kushindana na chama tawala.

Kihistoria mifumo hii ilitokea katika mazingira ya Ukomunisti, Ujamaa au Ufashisti. Mfumo huu ni karibu na udikteta.

Mfumo wa chama kimoja katika Afrika 
Afrika ilikuwa na kipindi kirefu cha utawala wa chama kimoja baada ya mwisho wa ukoloni. Nchi nyingi zilizorithi katiba za vyama vingi vilibadilisha katiba na kuwa na mfumo wa chama kimoja. 

Sababu yake ilikuwa hasa ya kwamba vyama vya kisiasa vilikuwa vya kikabila, si ya kitaifa. Athira ya mfano wa Umoja wa Kisovyeti na China ilikuwa muhimu pia.

Tangu miaka ya 1990 ilionekana ya kwamba kwa jumla nchi zilizofuata mfumo huu zilibaki nyuma na karibu nchi zote za Afrika - isipokuwa Eritrea - ziliruhusu tena vyama vya upinzani angalau kwa jina.

Nchi za Afrika ya Mashariki zilizokuwa na mfumo wa chama kimoja 
 Ethiopia (Chama cha Wafanyakazi cha Ethiopia) 1987-1991
 Kenya (Kenya African National Union) 1982-1990
 Malawi (Malawi Congress Party) 1966-1993
 Somalia (Chama cha kimapinduzi ya kijamii ya Kisomali) 1976-1991
 Tanzania (Tanganyika African National Union) 1965-1975; Zanzibar (Afro-Shirazi Party 1965-1992; TANU na ASP zikaungana kuwa (Chama Cha Mapinduzi) 1975-1992
 Uganda (National Resistance Movement/Party) 1987-2005
 Zambia (United National Independence Party) 1972-1990

Viungo vya nje 
 Map of One Party States, 1945-95
 Single party states in Africa
 List of One-Party Regimes

Siasa
Serikali
Hosjoe, Falun

Hosjoe (Kiswidi: Hosjö /'huːɧø/) ni pambizo la mji wa Falun, Uswidi.

Marejeo
Svenska Wikipedia

Miji ya Uswidi
Manila

Manila ni mji mkuu wa Ufilipino kwenye kisiwa cha Luzon kando la Hori ya Manila. Pamoja na miji 16 mingine ni sehemu ya mkoa wa jiji la Metro Manila. Mji una wakazi milioni 1.6 na rundiko la mji wote takriban milioni 15.

Miji Mikuu Asia
Miji ya Ufilipino
Kirgizia

Kirgizia (pia Kirgizstan, Kirigizistani au Kigistani; kwa Kikirgizi: Кыргызстан (Kyrghyzstan); kwa Kirusi: Киргизия (Kirgizia)) ni nchi ya Asia ya Kati. 

Imepakana na Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan na China.

Jina
Neno "Kirgizia" linamaanisha "nchi ya makabila 40" kwa lugha ya Kikirgizi. Ukweli ni kwamba kwa sasa yako 80 na zaidi.

Historia 
Hadi mwaka 1991 Kirgizia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyet, ikijulikana kwa jina la "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kikirgizi". 

Ilipata uhuru wake katika mwendo wa kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti.

Kabla ya uhuru yalitokea mabadiliko katika uongozi wa chama cha kikomunisti. Viongozi wapya waliotafuta njia bila udikteta mkali walishika uongozi na rais Askar Akayev alirudishwa madarakani katika uchaguzi wa kwanza na wa pili. 

Lakini uchaguzi wa mwaka 2005 ulionekana haukuwa huru, hivyo hasira ya wananchi ikalipuka katika mapinduzi. Uchaguzi mpya ukamteua mpinzani wa awali Kurmanbek Bakiyev.

Mgawanyo kiutawala 

Hii ni orodha ya mikoa ya Kirgizia pamoja na makao makuu yake:
 Bishkek (mji)
 Mkoa wa Batken (Batken)
 Mkoa wa Chuy (Bishkek)
 Mkoa wa Jalal-Abad (Jalal-Abad)
 Mkoa wa Naryn (Naryn)
 Mkoa wa Osh (Osh)
 Mkoa wa Osh Mjini (mji)
 Mkoa wa Talas (Talas)
 Mkoa wa Issyk Kul (Karakol)

Wakazi 
Idadi ya wakazi ilihesabiwa 2005 kuwa watu 5,264,000. Takriban 72.6 % kati yao ni Wakirgizi wenyewe, ambao ni jamii ya Waturuki halafu kuna Wauzbeki (14.4 %) hasa kusini na Warusi (6.4 %) hasa kaskazini, mbali na makundi madogo zaidi. 

Lugha ya kawaida ni Kikirgizi, ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kirusi. Angalia pia orodha ya lugha za Kirgizia.

Takriban 64% ni Waislamu, lakini kuna uhuru wa dini. Wakristo wako hasa katika ya wakazi wenye asili ya Ulaya, wakiwemo kwanza Waorthodoksi, halafu Waprotestanti na Wakatoliki wachache.

Tazama pia 
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Marejeo

 Historical Dictionary of Kyrgyzstan by Rafis Abazov
 Kyrgyzstan: Central Asia's Island of Democracy? by John Anderson
 Kyrgyzstan: The Growth and Influence of Islam in the Nations of Asia and Central Asia by Daniel E. Harmon
 Lonely Planet Guide: Central Asia by Paul Clammer, Michael Kohn and Bradley Mayhew
 Odyssey Guide: Kyrgyz Republic by Ceri Fairclough, Rowan Stewart and Susie Weldon
 Politics of Language in the Ex-Soviet Muslim States: Azerbaijan, Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan and Tajikistan  by Jacob M. Landau and Barbara Kellner-Heinkele. Ann Arbor, University of Michigan Press, 2001. ISBN 978-0-472-11226-5
 Kyrgyzstan: Traditions of Nomads by V. Kadyrov, Rarity Ltd., Bishkek, 2005. ISBN 9967-424-42-7

Viungo vya nje 

 Serikali
 President of Kyrgyzstan official site
 Tovuti rasmi ya serikali
 Parliament of Kyrgyzstan  official site
 Laws of the Kyrgyz Republic
 General information
 Country Profile from BBC News
 
 Kyrgyzstan  at UCB Libraries GovPubs
 
 Kyrgyz Publishing and Bibliography 
 Key Development Forecasts for Kyrgyzstan from International Futures

Ramani
 

Nchi za Asia
Kirgizia
Bishkek

Bishkek (Bichkiek) ni mji mkuu wa Kirgizia. Ina wakazi 900,000 (2005).

Historia 
Mji ulianzishwa kama kituo cha misafara kwenye barabara ya hariri kati ya China na Mashariki ya Kati. Khan wa Kokand alitengeneza hapa boma lililotwaliwa na jeshi la Urusi 1862 wakati wa uenezaji wa Urusi katika Asia ya Kati. 

1878 Warusi walijenga mahali palepale kituo cha kijeshi kwa jina la "Pishpek" (Пишпек). Kituo kikakua haraka kuwa mji kwa sababu wakulima Warusi walipewa mashamba katika eneo hili.

Baada ya mapinduzi ya Urusi ya 1917 mji ulibadilishwa jina ukaitwa "Frunze" (Frunzie) kwa heshima ya jemadari mkomunisti Mikhail Frunze. 

Tangu kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti mwaka 1991 mji ukawa mji mkuu wa nchi mpya ya Kirgizia ikarudishwa jina la kale kwa umbo la "Bishkek".

Miji Mikuu Asia
Miji ya Kirgizia
Kirusi

Kuhusu matumizi ya jina hili kwa viini vidogo vinavyosababisha magonjwa tazama Virusi

Kirusi (русский язык russkii yazik) ni moja kati ya lugha za Kislavoni cha Mashariki, ile yenye wasemaji wengi kati ya lugha zote za Kislavoni. Kirusi huandikwa kwa alfabeti ya Kikyrili.

Kirusi ni lugha rasmi katika Urusi na pia katika nchi jirani za Belarus, Kazakhstan na Kirgizia. Wasemaji wa Kirusi wako katika nchi zote zilizokuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti hadi mwaka 1991. Kuna pia Warusi katika nchi za magharibi kwa sababu wakati wa Ukomunisti kulikuwa na wakimbizi waliotoka nje ya Urusi kwa sababu za kisiasa.

Pia watu wengi duniani wamejifunza Kirusi kwa sababu ilikuwa lugha ya kimataifa kati ya nchi zilizoshikamana na Umoja wa Kisovyeti. Wanafunzi wengi kutoka nchi mbalimbali za Afrika walipata elimu ya juu kwenye vyuo vikuu vya Umoja wa Kisovyeti kwa lugha ya Kirusi.

Viungo vya nje 
makala za OLAC kuhusu Kirusi
lugha ya Kirusi katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/rus
 Russian Random Text Generator 

Lugha za Kislavoni
Lugha za Urusi
Lugha za Belarus
Lugha za Kazakhstan
Lugha za Kirgizia
Riwaya

Riwaya (kutoka neno la Kiarabu رواية riwaya ) ni kazi andishi ya fasihi ambayo kwa kawaida ni ndefu kuliko hadithi fupi. Urefu wa riwaya, maana yake ni kwamba msuko simulizi umejengeka vizuri, kuna wahusika wengi, unaenea muda mrefu, na mada zake ni nzito na pana kiasi. 

Mifano mizuri ya riwaya kwa lugha ya Kiswahili ni Nagona au Mzingile, zilizoandikwa na mwandishi Euphrase Kezilahabi.

Kamusi ya Fasihi iliyotolewa na K. W. Wamitila inataja aina nyingi tofauti za riwaya, k.m. riwaya sahili, riwaya changamano, riwaya kiambo, riwaya ya kibarua na nyingine nyingi.

Utunzi au uandishi wa riwaya

Uhariri wa riwaya

Marejeo 
Wamitila, Kyallo Wadi (2003), Kamusi ya Fasihi - Istilahi na Nadharia, Nairobi: Focus Publications. ISBN 9966-882-79-6
Samwel, Method, Selemani Amina na Akech Kabiero (2013), "Ushairi wa Kiswahili: Nadharia, Mifano na Mwongozo kwa Walimu wa Kiswahili," Dar es Salaam: MEVELI Publishers. ISBN: 978-9987-9735-0-7

Fasihi
ISO 4217

ISO 4217 ni kifupisho sanifu cha pesa za nchi zote. Kimewekwa na Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (kwa Kiingereza "International Organization for Standardization, ISO").

ISO 4217 ni orodha ya alama za vifupisho vya pesa. Kila kifupisho kina herufi tatu. Herufi mbili zinarejea nchi, na herufi ya tatu inarejea jina la pesa la nchi husika. 

Kwa mfano, 
 kifupisho cha pesa ya Japani ni JPY, yaani JP kwa Japani, na Y kwa Yen.
 kifupisho cha pesa ya Tanzania ni TZS, yaani TZ kwa Tanzania, na S kwa Shilingi.
 vivyo hivyo Kenya ina KES, yaani KE kwa Kenya, na S kwa shilingi.
 tofauti kwa sababu za mabadiliko ya kihistoria ni kifupisho cha pesa ya Uganda ni UGX, yaani UG kwa Uganda. X inaitaja shilingi mpya ya Uganda (tangu 1990). Hadi 1987 kifupisho cha ISO ilikuwa UGS kwa ajili ya shilingi ya kwanza iliyoharibika kabisa wakati wa utawala wa Iddi Amin na vita ya wenyewe kwa wenyewe iliyofuata, ikawa "old shilling" yenye kifupisho cha ISO UGW kwa kipindi cha 1989 to 1990 halafu tangu mwaka 1990 UGX pekee kwa shilingi mpya iliyokuwa sasa pesa halali ya pekee nchini Uganda.

Orodha ya vifupisho vya ISO 4217

Marejeo

Viungo vya nje
 What is ISO 4217?
 Current currency & funds code list

Pesa
Vipimo sanifu vya kimataifa
!