Sejm

I była to – wbrew temu, co mówi się o średniowieczu – cywilizacja pasjonująca, piękna i produkująca właśnie, powiedzmy, fascynujące owoce. Tak więc człowiek potrafi żyć nie tylko w imię postępu. O tym warto wiedzieć, warto pamiętać. My często zapominamy o tym czy w ogóle wykluczamy taką perspektywę. Oczywiście nie należy odbierać tego tak, że ja jestem wrogiem postępu. Jestem człowiekiem z nowożytnej, współczesnej cywilizacji i cenię postęp. Warto jednak sobie uświadomić, że postęp nie jest jedyną możliwą alternatywą. Z kolei jeżeli postęp za bardzo przyspiesza, to… Można by posłużyć się tu pewną analogią. Jeżeli systemy czy pewne układy w przyrodzie za bardzo przyspieszają, jeżeli nie ma jakby sprzężenia zwrotnego i mechanizmu hamującego, to takie układy prędzej czy później muszą eksplodować. A więc w postęp musi być także wpisany jakby pewien racjonalny mechanizm hamujący. I dlatego właśnie wracam do myśli na temat pewnego balansu, wskazania na balansowanie między postępem a stałością, stabilizacją. A co do tego konkretnie problemu, o którym mówimy, to jest on jakby ilustracją i takim bardzo ciekawym case’em w tej właśnie perspektywie. Ten problem jest skomplikowany.